III SZP 1/05

Sąd Najwyższy2005-09-20
SNPracyprawo związkoweWysokanajwyższy
związki zawodowewolność związkowapołączenie związkówlikwidacjaKRSprawo pracystatutnastępstwo prawne

Sąd Najwyższy orzekł, że połączenie związków zawodowych jest dopuszczalne, pod warunkiem przeprowadzenia procedury likwidacyjnej związku przejmowanego.

Sprawa dotyczyła dopuszczalności połączenia dwóch związków zawodowych poprzez przejęcie jednego przez drugi, bez procedury likwidacyjnej. Sąd Najwyższy, rozstrzygając zagadnienie prawne, uznał, że takie połączenie jest dopuszczalne, ale wymaga przeprowadzenia procedury likwidacyjnej związku przejmowanego, co prowadzi do jego rozwiązania i wykreślenia z rejestru.

Sąd Najwyższy rozpoznał zagadnienie prawne dotyczące możliwości połączenia dwóch związków zawodowych w drodze przejęcia jednego przez drugi, bez przeprowadzania procedury likwidacyjnej. Wnioskodawca argumentował, że brak jest ustawowego zakazu takich działań, a wolność związkowa pozwala na swobodne kształtowanie struktur. Sąd Rejonowy oddalił wniosek, uznając brak wyraźnej regulacji prawnej. Sąd Okręgowy przekazał sprawę do Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy, opierając się na zasadzie wolności związkowej wynikającej z Konstytucji i konwencji międzynarodowych, uznał, że połączenie związków zawodowych jest dopuszczalne. Podkreślił jednak, że musi ono nastąpić po przeprowadzeniu procedury likwidacyjnej związku przejmowanego, co prowadzi do jego rozwiązania i wykreślenia z Krajowego Rejestru Sądowego. Sąd badał zgodność z prawem statutowych sposobów rozwiązania związku oraz interesów osób trzecich.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Dopuszczalne jest połączenie się dwóch związków zawodowych polegające na tym, że związek zawodowy przejmujący przejmuje prawa i obowiązki związku zawodowego przejmowanego, po przeprowadzeniu procedury likwidacyjnej prowadzącej do rozwiązania i wykreślenia z rejestru związku przejmowanego.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że zasada wolności związkowej nie wymaga istnienia pozytywnej regulacji prawnej dla połączenia związków, a brak zakazu w prawie pozytywnym oznacza dopuszczalność takiej operacji. Podkreślono jednak konieczność przeprowadzenia procedury likwidacyjnej związku przejmowanego, zgodnie z jego statutem i przepisami prawa, aby zapewnić ochronę praw osób trzecich.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchwała

Strony

NazwaTypRola
Międzyzakładowy Związek Zawodowy Pracowników Zmianowych i Pracowników Ruchu Ciągłego przy „E.” SA w K.innewnioskodawca
Międzyzakładowy Związek Zawodowy Pracowników Ruchu Ciągłego B. Zakładu Elektroenergetycznego SA w B.innewnioskodawca

Przepisy (7)

Główne

Konstytucja RP art. 12

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wolność tworzenia i działania związków zawodowych nie sprzeciwia się podmiotowym przekształceniom struktur związkowych, w tym łączeniu się związków.

Konstytucja RP art. 59 § ust. 4

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zakres wolności zrzeszania się w związkach zawodowych może podlegać tylko takim ograniczeniom ustawowym, jakie dopuszczalne są przez wiążące Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowe.

Pomocnicze

u.z.z. art. 11

Ustawa o związkach zawodowych

Dopuszcza tworzenie przez związki zakładowe zewnętrznych struktur ponadzakładowych, ale nie wyklucza innych form łączenia się.

u.z.z. art. 13 § pkt 12

Ustawa o związkach zawodowych

Wymaga, aby statut związku regulował kwestie związane z likwidacją jego majątku, co jest warunkiem dopuszczalności połączenia przez przejęcie.

u.z.z. art. 17 § ust. 1

Ustawa o związkach zawodowych

Określa wymóg likwidacji majątku jako warunek skreślenia związku z rejestru.

k.p.c. art. 694 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy rejestracji zmian w Krajowym Rejestrze Sądowym, w tym likwidacji podmiotu.

k.p. art. 241 § 29 § 2 i 3

Kodeks pracy

Reguluje wpływ przekształceń związków zawodowych na układy zbiorowe pracy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zasada wolności związkowej nie wymaga istnienia pozytywnej regulacji prawnej dla połączenia związków. Brak ustawowego zakazu łączenia się związków zawodowych. Konwencja Nr 87 MOP i Konstytucja RP przyznają prawo do tworzenia organizacji według własnego uznania. Przepisy prawa pracy (k.p.) regulują wpływ przekształceń związków na układy zbiorowe pracy, co pośrednio potwierdza dopuszczalność takich operacji.

Odrzucone argumenty

Połączenie związków bez procedury likwidacyjnej jest niedopuszczalne z powodu braku wyraźnej regulacji prawnej. Brak pozytywnej regulacji prawnej uniemożliwia dokonywanie przekształceń podmiotowych przez związki zawodowe.

Godne uwagi sformułowania

natura wszelkich wolności, w tym w szczególności zasada wolności związkowej, nie polega na tym, aby korzystanie z nich było uzależnione od istnienia dalszych pozytywnych reglamentacji prawnych z istoty wolności wynika, że swoboda korzystania z tych wartości jest zasadą, która może doznawać ograniczeń w wyjątkowych i ściśle reglamentowanych okolicznościach prawnych, które nie podlegają wykładni rozszerzającej podmiotowym przekształceniom po stronie pracodawcy będą zatem towarzyszyć podmiotowe przekształcenia po stronie związków zawodowych

Skład orzekający

Katarzyna Gonera

przewodniczący

Jerzy Kwaśniewski

sędzia

Zbigniew Myszka

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności łączenia się związków zawodowych i konieczności przeprowadzenia procedury likwidacyjnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji połączenia związków zawodowych, z naciskiem na procedurę likwidacyjną.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Orzeczenie wyjaśnia ważną kwestię prawną dotyczącą struktury i funkcjonowania związków zawodowych, co jest istotne dla prawników pracy i przedstawicieli związków.

Połączenie związków zawodowych: czy likwidacja jest zawsze konieczna?

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Uchwała z dnia 20 września 2005 r. 
III SZP 1/05 
 
Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, 
Zbigniew Myszka (sprawozdawca). 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2005 r. 
sprawy z wniosku Międzyzakładowego Związku Zawodowego Pracowników Zmiano-
wych i Pracowników Ruchu Ciągłego przy „E.” SA w K. o zmianę wpisu w Krajowym 
Rejestrze Sądowym, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowie-
niem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 20 maja 2005 r. [...] 
 
„Czy dopuszczalne jest połączenie się dwóch związków zawodowych w ten 
sposób, że związek przejmujący wstępuje w prawa i obowiązki związku przejmowa-
nego niezależnie od charakteru prawnego tych praw i obowiązków jako jego następ-
ca prawny pod tytułem ogólnym, a skutkiem takiego połączenia będzie rozwiązanie i 
wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego związku przejmowanego bez przepro-
wadzenia procedury likwidacyjnej ?” 
 
p o d j ą ł   uchwałę: 
 
Dopuszczalne jest połączenie się dwóch związków zawodowych polega-
jące na tym, że związek zawodowy przejmujący przejmuje prawa i obowiązki 
związku zawodowego przejmowanego, po przeprowadzeniu procedury likwida-
cyjnej prowadzącej do rozwiązania i wykreślenia z rejestru związku przejmo-
wanego. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne 
ujawniło się w sprawie rejestrowej z wniosku o wpis połączenia Międzyzakładowego 
Związku Zawodowego Pracowników Zmianowych i Pracowników Ruchu Ciągłego 
przy „E.” SA w K. z Międzyzakładowym Związkiem Zawodowym Pracowników Ruchu 

 
2
Ciągłego B. Zakładu Elektroenergetycznego SA w B. Postanowieniem z dnia 8 lutego 
2005 r. Sąd Rejonowy oddalił wnioski Międzyzakładowego Związku Zawodowego 
Pracowników Zmianowych i Pracowników Ruchu Ciągłego przy „E.” SA w K., uzna-
jąc, że połączenie dwóch związków zawodowych przez przejęcie nie mieści się w 
granicach zasady swobody tworzenia i działania związków zawodowych wynikającej 
z art. 12 i 59 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 3 ust. 1 i art. 5 Konwencji Nr 
87 Międzynarodowej Organizacji Pracy z dnia 9 lipca 1948 r. dotyczącej wolności 
związkowej i ochrony praw związkowych oraz z art. 11 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. 
o związkach zawodowych. Zasada swobody tworzenia i działania związków zawo-
dowych odnosi się do działalności statutowej związku, a więc do działalności, która 
ma na celu realizację zadań związanych z obroną praw i interesów w stosunkach 
pracy. Tej zasady nie można pojmować w sposób rozszerzający i odnosić do tej 
sfery działań związku zawodowego, która nie stanowi realizacji celów związku, a do-
tyczy przekształceń podmiotowych w ramach dwóch odrębnych podmiotów, a nie w 
ramach jednej organizacji związkowej. Według Sądu Rejonowego, dla uznania możli-
wości dokonywania przekształceń podmiotowych polegających na łączeniu się 
związków zawodowych przez przejęcie jednego z nich przez drugi, niezbędne byłoby 
istnienie w tym zakresie regulacji prawnej, która po pierwsze - czyniłaby takie prze-
kształcenia dopuszczalnymi, a po wtóre - określałaby tryb i skutki prawne tego typu 
przekształceń. Brak pozytywnej regulacji w tym zakresie uniemożliwia dokonywanie 
takich przekształceń podmiotowych przez związki zawodowe. Łączenie się w drodze 
przejęcia związków zawodowych, z których każdy posiada odrębną osobowość 
prawną musiałoby skutkować utratą bytu prawnego przez jeden z nich. To z kolei 
pociągałoby za sobą bardzo poważne skutki w sferze obrotu prawnego, dotyczącej w 
szczególności sfery następstwa prawnego. Utrata bytu prawnego przez jeden z łą-
czonych związków zawodowych, która następuje wyłącznie i jedynie na podstawie 
uchwał łączących się związków zawodowych, wpłynęłaby na sytuację prawną osób 
trzecich, w tym pracodawców, którzy pozostawali z nimi w rozmaitych relacjach 
prawnych.  
W apelacji od tego postanowienia wnioskodawca odwołał się do tych samych 
przepisów, na które powołał się Sąd Rejonowy, zarzucając, że brak jest ustawowego 
zakazu łączenia się związków zawodowych. Zakazu takiego nie ustanawia ustawa o 
związkach zawodowych, a przepisy Konwencji Nr 87 Międzynarodowej Organizacji 
Pracy z dnia 9 lipca 1948 r. dotyczącej wolności związkowej i ochrony praw związ-

 
3
kowych oraz Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przyznają pracownikom, bez po-
trzeby uzyskania uprzedniego zezwolenia, prawo do tworzenia organizacji według 
własnego uznania, z jedynym zastrzeżeniem stosowania się do ich statutów. Po-
nadto wolność związkowa nie musi mieć potwierdzenia w normach prawa pozytyw-
nego co do treści, sposobu lub formy (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 paź-
dziernika 1992 r., I PZP 35/92, OSNCP 1993 nr 1-2, poz. 3). Ingerencja władz pu-
blicznych w sferę ustanowionych wolności jest uzasadniona tylko o tyle, o ile wykra-
czają one poza ustalone przez ustawę granice. Racjonalny ustawodawca, który re-
guluje zasady łączenia wszystkich związków zawodowych lub zakazy łączenia 
wszystkich innych niż związki zawodowe podmiotów prawa ujawnianych w Krajowym 
Rejestrze Sądowym, nie zapomniał o uregulowaniu możliwości łączenia się organi-
zacji związkowych, ale pozostawił ten problem do samodzielnej regulacji statutom lub 
uchwałom związków zawodowych, upoważniając je do podejmowania takich działań 
w art. 9 i 11 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, 
poz. 234 ze zm., powoływana dalej jako ustawa o z.z. lub ustawa). Legalność łącze-
nia się związków zawodowych potwierdzają ponadto art. 24929 § 2 i 3 k.p. oraz § 9 
ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 kwietnia 2001 r. w 
sprawie trybu postępowania w sprawie rejestracji układów zbiorowych pracy, prowa-
dzenia rejestru układów i akt rejestrowych oraz wzorów klauzul rejestracyjnych i kart 
rejestrowych (Dz.U. Nr 34, poz. 408, powoływanego dalej jako rozporządzenie z 4 
kwietnia 2001 r. ). 
Powzięte w zagadnieniu prawnym wątpliwości Sąd Okręgowy postrzega w 
dwóch płaszczyznach. Pierwsza wątpliwość, „mająca charakter bardziej ogólny ale 
zakotwiczona w realiach niniejszej sprawy”, sprowadza się do pytania, czy w odnie-
sieniu do związków zawodowych, z uwagi na wynikające z art. 2,3 ust. 2 i 5 Konwen-
cji Nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy z dnia 9 lipca 1948 r. dotyczącej wolno-
ści związkowej i ochrony praw związkowych (Dz.U. z 1958 r. Nr 29, poz. 125, powo-
ływanej dalej jako Konwencja) wolności związkowe w aspekcie tworzenia i określania 
zasad funkcjonowania związku zawodowego, a także wynikające z art. 12 i 59 Kon-
stytucji Rzeczypospolitej Polskiej wolności tworzenia i działania związków zawodo-
wych, dopuszczalna jest operacja na strukturze związku zawodowego będącego 
osobą prawną, która polega na łączeniu się związku zawodowego z innym związ-
kiem zawodowym przez przejęcie praw i obowiązków, niezależnie od ich charakteru 

 
4
prawnego, przez związek przejmujący jako następcę prawnego innego związku 
(przejmowanego) pod tytułem ogólnym.  
W przypadku pozytywnej odpowiedzi analizy wymaga druga wątpliwość 
prawna wynikająca z treści art. 13 pkt 12 ustawy o związkach zawodowych, który 
wymaga, aby statut związku zawodowego regulował kwestie związane z likwidacją 
jego majątku. Przepis ten nie określa, jak ma wyglądać procedura likwidacyjna ma-
jątku związku zawodowego i nie można wykluczyć, że konkretne czynności likwida-
cyjne zostaną określone dopiero w uchwale o rozwiązaniu związku zawodowego, 
jednakże określenie „sposobu” i jego realizacja w świetle art. 17 ust. 1 pkt 1 tej 
ustawy, zdają się ustanawiać wymaganie, które warunkuje możliwość skreślenia 
związku zawodowego z rejestru. Czy zatem dopuszczalne jest wykreślenie z Krajo-
wego Rejestru Sądowego dokonane z pominięciem tego wymogu, jeżeli uchwały łą-
czących się związków zawodowych wyraźnie przewidują, że połączenie nastąpi bez 
przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego majątku związku przejmowanego. 
Wątpliwość ta wynika także z faktu, że żaden z przepisów ustawy o związkach za-
wodowych nie przewiduje dopuszczalności przeprowadzenia procedury łączenia się 
związków zawodowych. Legalności takiej procedury nie uzasadnia art. 9 tej ustawy, 
zezwalający na swobodne kształtowanie wewnętrznych struktur organizacyjnych w 
statutach lub uchwałach związkowych, ani art. 11, dopuszczający tworzenie przez 
związki zakładowe zewnętrznych struktur ponadzakładowych. W szczególności utwo-
rzenie przez związki zawodowe ogólnokrajowych zrzeszeń lub ogólnokrajowych or-
ganizacji międzyzwiązkowych, czy też tworzenie i wstępowanie do międzynarodo-
wych organizacji pracowników nie prowadzi do utraty osobowości prawnej przez 
związek zawodowy będący ich członkiem.  
Przepisy normujące funkcjonowanie innych osób prawnych regulują wyraźnie 
problematykę „dopuszczalnych operacji skutkujących utratą przez nie osobowości 
prawnej”. Odnosząc to do łączenia się osób prawnych - określone ustawowo reguły 
dotyczą łączenia się spółek kapitałowych (art. 491-516 Kodeksu spółek handlowych), 
przedsiębiorstw państwowych - rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 
1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 
1981 r. Nr 31, poz. 1709 ze zm.), spółdzielni - art. 96-102 ustawy z dnia 16 września 
1982 r. - Prawo spółdzielcze (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze 
zm.), czy fundacji - art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (jedno-
lity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm.). Podobnych rozwiązań nie przewi-

 
5
dują natomiast przepisy ustawy o związkach zawodowych. Regulacje, na które po-
wołał się wnioskodawca, zawarte w art. 24129 § 2 i 3 k.p. oraz § 9 ust. 1 pkt 5 rozpo-
rządzenia z 4 kwietnia 2001 r., „odnosząc się do wybranego tylko aspektu funkcjo-
nowania związków zawodowych nie mogą być uznane za miarodajne do przyjęcia 
możliwości łączenia się związków zawodowych”, chyba że przyjmie się, iż przepisy 
Konwencji i Konstytucji RP stanowią wystarczającą podstawę do uznania legalności 
takiej procedury. W takiej sytuacji art. 24129 § 2 i 3 k.p. i § 9 ust. 1 pkt 5 rozporządze-
nia z 4 kwietnia 2001 r., „stanowić będą jedynie dopełnienie skutków jakie wywołała 
skutecznie przeprowadzona procedura łączeniowa”.  
Dopuszczalność przejęcia jednego związku przez drugi to także problem na-
stępstwa prawnego związku „przejmującego” w zakresie praw i obowiązków związku 
„przejmowanego”. Odpowiednie regulacje dotyczące innych osób prawnych z reguły i 
z mocy wyraźnych przepisów kreują taki skutek co do ogółu praw i obowiązków. Do-
puszczalność generalnego przejęcia praw i obowiązków wykluczająca potrzebę li-
kwidacji majątku podmiotu przejmowanego powiązana jest w takich sytuacjach wy-
raźnie z przepisami określającymi zasady odpowiedzialności podmiotu przejmujące-
go za zobowiązania podmiotu przejmowanego. Podobnych unormowań nie ma w 
ustawie o związkach zawodowych. Stawia to „pod znakiem zapytania nie tylko moż-
liwość pominięcia likwidacji majątku związku przejmowanego jako warunku wykre-
ślenia związku zawodowego z Krajowego Rejestru Sądowego na podstawie art. 17 § 
1 pkt 1 ustawy o związkach zawodowych, ale przede wszystkim skuteczność przeję-
cia przez związek przejmujący zobowiązań związku przejmowanego ze skutkiem 
prawnych względem osób trzecich bez ich zgody”. Rozstrzygnięcie przedstawionego 
zagadnienia prawnego może mieć znaczenie dla oceny „dopuszczalności innych 
operacji na strukturze organizacyjnej związku zawodowego jakie przewidują obowią-
zujące przepisy odnoszące się do innych niż związki zawodowe osób prawnych”. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Wstępnie należało kategorycznie wykluczyć stanowisko, jakoby możliwość łą-
czenia się związków zawodowych, polegająca na przejęciu (inkorporacji) jednego 
przez inny, była uzależniona od istnienia pozytywnej i wyraźnej regulacji ustawowej, 
która czyniłaby takie podmiotowe przejęcia dopuszczalnymi i równocześnie regulo-
wała tryb, formę i skutki prawne tego rodzaju sukcesji prawnych. Tymczasem natura 

 
6
wszelkich wolności, w tym w szczególności zasada wolności związkowej, nie polega 
na tym, aby korzystanie z nich było uzależnione od istnienia dalszych pozytywnych 
reglamentacji prawnych, które umożliwiałyby lub wskazywały sposób korzystania z 
wolności tylko w ograniczonych prawnie sferach dozwolonych. Przeciwnie, z istoty 
wolności wynika, że swoboda korzystania z tych wartości jest zasadą, która może 
doznawać ograniczeń w wyjątkowych i ściśle reglamentowanych okolicznościach 
prawnych, które nie podlegają wykładni rozszerzającej. Wolność doznaje zatem 
ograniczeń w sferach prawnie wyraźnie zakazanych, a nie sferach prawnie pozytyw-
nie dozwolonych. Już z tej podstawowej (kardynalnej) racji wynika, że łączenie się 
różnych związków zawodowych w jeden byt prawny byłoby niedopuszczalne tylko 
wówczas, gdyby zakazywała tego wyraźna norma prawa pozytywnego, która w de-
mokratycznym (międzynarodowym i polskim) porządku prawnym nie występuje, bo 
nie ma racji bytu, jeżeli dotyczy legalnie istniejących i zarejestrowanych związków 
zawodowych. Takie relacje wyraźnie podkreśla art. 59 Konstytucji Rzeczypospolitej 
Polskiej, który w ust. 4 stanowi w szczególności, iż zakres wolności zrzeszania się w 
związkach zawodowych oraz innych wolności związkowych może podlegać tylko ta-
kim ograniczeniom ustawowym, jakie dopuszczalne są przez wiążące Rzeczpospo-
litą Polską umowy międzynarodowe. To, że w demokratycznym porządku prawnym 
istnieją pozytywne regulacje prawne, które wprost wyrażają prawo związków zawo-
dowych do tworzenia federacji związków zawodowych, konfederacji ogólnokrajowych 
organizacji międzyzwiązkowych, czy tworzenia i wstępowania w do międzynarodo-
wych organizacji pracowników (art. 2, 3 i 5 Konwencji Nr 87 MOP, a także art. 1 
ustawy o z.z.) nie oznacza zatem, iż wyłączone lub niedopuszczalne są inne spo-
soby lub formy łączenia się związków zawodowych, (w tym ich konsolidacja), gdyż 
nie ma w tym zakresie ustanowionych ograniczeń ustawowych, które miałyby oparcie 
w wiążących Rzeczpospolitą Polskę umowach międzynarodowych. Prowadzi to do 
wniosku, że konstytucyjna wolność tworzenia i działania związków zawodowych (art. 
12 Konstytucji RP) nie sprzeciwia się podmiotowym przekształceniom struktur związ-
kowych, w tym łączeniu się związków zawodowych.  
Tak szeroko zasadę wolności związkowej postrzegała już wcześniej judykatu-
ra Sądu Najwyższego, który uznał dopuszczalność rejestracji innych - niż wymienio-
ne w art. 11 ustawy o z.z. - zrzeszeń tworzonych przez związki zawodowe (por. 
uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 15 października 1992 r., I PZP 35/92, 
OSNCP 1993 nr 1-2, poz. 3), podkreślając, że podstawowym atrybutem wolności 

 
7
związkowych jest między innymi swoboda kształtowania struktur związkowych, a 
państwa członkowskie Międzynarodowej Organizacji Pracy mają obowiązek stoso-
wania wszelkich i koniecznych środków w celu zapewnienia swobodnego wykonywa-
nia praw związkowych. Prowadziło to do wyrażenia trafnych konkluzji, że ustawo-
dawstwo związkowe nie zawiera zakazu tworzenia związkowych struktur organiza-
cyjnych lub akceptowania tylko tych form organizacyjnych, które wymienione zostały 
bezpośrednio w ustawodawstwie związkowym. W ten sposób zdyskwalifikowany zo-
stał pogląd o możliwości narzucenia związkom zawodowym tylko prawnie wskaza-
nych, tj. pozytywnie określonych przez ustawodawcę, form działalności związkowej, 
które zostały expressis verbis wymienione w przepisach ustawy o z.z.  
Swobodne wykonywanie praw związkowych może niekiedy stwarzać potrze-
bę, a nawet wymuszać dostosowanie się struktur związkowych do działalności 
(struktury) nowego pracodawcy. Dotyczy to, tak jak w rozpoznawanej sprawie, przy-
padku konsolidacji (koncentracji) pracodawcy polegającej na powstaniu z kilku 
spółek akcyjnych jednego organizmu prawnego i gospodarczego - skonsolidowanej 
spółki akcyjnej, która stała się nowym pracodawcą, w miejsce dotychczasowych 
wyodrębnionych oddziałów, które utraciły odrębną podmiotowość przymiot praco-
dawcy w stosunkach pracy. W utrwalonej judykaturze przyjmuje się bowiem, że za-
kładową organizacją związkową w rozumieniu przepisów ustawy o z.z. jest tylko taka 
struktura związku zawodowego, która zakresem swojego działania obejmuje cały 
zakład pracy (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 
kwietnia 1996 r., I PZP 38/95, OSNAPiUS 1996 nr 23, poz. 353). Wprawdzie związki 
zawodowe nie mają obowiązku dostosowania swoich struktur organizacyjnych w 
przypadkach podmiotowych przekształceń pracodawcy, to jednak w ich żywotnym 
interesie prawnym leży podjęcie stosownych działań dla stworzenia zakładowych 
struktur związkowych, (przez konsolidację lub podział), którym przysługuje pełnia 
związkowych uprawnień do reprezentowania praw i interesów swoich członków wo-
bec nowego pracodawcy. Brak pozytywnych mechanizmów prawnych regulujących 
tego rodzaju dostosowanie się związkowych struktur organizacyjnych do struktury 
nowego pracodawcy nie może stanowić przeszkody dla dokonywania podmiotowych 
przekształceń związków zawodowych. W przeciwnym razie u nowego pracodawcy 
nie działałaby żadna zakładowa organizacja związkowa lub istniałoby wiele zakłado-
wych organizacji związkowych, które odrębnie nie mogłyby skutecznie reprezento-
wać interesów swoich członków w stosunkach pracy. Podmiotowym przekształce-

 
8
niom po stronie pracodawcy będą zatem towarzyszyć podmiotowe przekształcenia 
po stronie związków zawodowych, które mogą przybierać rozmaite kierunki i formy, 
polegające w szczególności na łączeniu się zakładowych organizacji związkowych w 
celu dostosowania swoich dotychczasowych struktur związkowych do struktury orga-
nizacyjnej przekształconego (nowego) pracodawcy dla koniecznego zapewnienia 
właściwej reprezentacji związkowej. Przepisy prawa pracy regulują wprost wpływ 
tego rodzaju przekształceń związków zawodowych na ich prawa i obowiązki wynika-
jące z ponadzakładowego (art. 24119 § 1 k.p.) lub zakładowego układu zbiorowego 
pracy (art. 24129 § 2 k.p.). Informacje o podmiotowych przekształceniach związków 
zawodowych wpisuje się do rejestru układów zbiorowych pracy (por. § 9 ust. 1 pkt 5 
rozporządzenia z 4 kwietnia 2001 r.). Okoliczności te pośrednio, ale jednoznaczne 
potwierdzają tezę, że wolność związkowa obejmuje między innymi także swobodę 
łączenia się odrębnych związków zawodowych w jeden byt prawny. 
Równocześnie szeroko rozumiana swoboda i niezależność prowadzenia 
działalności związkowej powinna być zgodna z prawem (legalna), w tym nie może 
naruszać praw lub interesów innych uczestników obrotu prawnego. W tym celu zo-
stała ustanowiona sądowa kontrola rejestrowa legalności działania związków zawo-
dowych, która przede wszystkim obejmuje weryfikację uchwał o utworzeniu, zgodno-
ści z prawem zasad uchwalania, treści i zmian statutów związków zawodowych oraz 
skreślenia związków zawodowych z rejestru sądowego. Niepełne wskazanie przez 
ustawodawcę zakresu regulacji statutowej związku zawodowego, na co wskazuje 
zawarty w art. 13 ustawy o z.z. zwrot „w szczególności”, oznacza, że statut związku 
zawodowego może regulować także inne niewymienione w tym przepisie kwestie 
dotyczące działalności związku zawodowego, w tym na przykład dotyczące jego 
podmiotowych przekształceń, byleby respektowały one międzynarodowy i krajowy 
porządek prawny.  
Tam, gdzie podmiotowe przekształcenia związków zawodowych polegają na 
ich połączeniu w ten sposób, że związek przejmujący przejmuje wszelkie prawa i 
obowiązki związku przejmowanego ze skutkami prawnymi dla podmiotów trzecich, w 
istocie rzeczy dochodzi do rozwiązania związku przejmowanego (art. 13 pkt 12 
ustawy o z.z.), którego skutkiem prawnym jest obowiązek skreślenia tego związku z 
rejestru sądowego (art. 17 ust. 1 pkt 1 tej ustawy). Dlatego w postępowaniu rejestro-
wym sąd bada, czy zachowany został statutowy sposób rozwiązania związku zawo-
dowego, który zostaje przejęty (inkorporowany) przez związek przejmujący i czy „li-

 
9
kwidacja” majątku związku przejmowanego, który zostaje przejęty przez związek 
przejmujący, nastąpiła z zachowaniem interesów prawnych, w tym majątkowych, 
osób trzecich. W przedmiotowej sprawie wymaga to zweryfikowania w procedurze 
rejestrowej, czy uchwały o połączeniu związków zawodowych zostały podjęte w try-
bie statutowym przez właściwe organy związkowe, które miały obowiązek zagwa-
rantowania także przejęcia praw i zobowiązań majątkowych związku przejmowanego 
przez związek przejmujący. Prowadziło to do wyrażenia konkluzji, że dopuszczalne 
jest połączenie się dwóch związków zawodowych polegające na tym, że związek 
zawodowy przejmujący przejmuje prawa i obowiązki związku zawodowego przejmo-
wanego, po przeprowadzeniu procedury likwidacyjnej prowadzącej do rozwiązania i 
wykreślenia z rejestru związku przejmowanego (art. 17 ust. 1 ustawy o z w związku z 
art. 6945 § 2 k.p.c.). Legalność takiej operacji wymaga zatem wykreślenia z rejestru 
sądowego związku przejętego, który zostaje rozwiązany wskutek jego inkorporacji 
przez związek przejmujący, a także zarejestrowania następstw prawnych wynikają-
cych z połączenia się obu tych związków zawodowych w statucie przejmującego 
związku zawodowego.  
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy podjął uchwałę zawartą w sen-
tencji. 
========================================