III SW 82/05

Postanowienie z dnia 8 listopada 2005 r. III SW 82/05 Sąd Najwyższy nie dokonuje ponownego przeliczenia głosów oddanych w okręgu wyborczym, jeżeli wnoszący protest nie uprawdopodobnił zarzutów dotyczących błędnego ustalenia wyniku głosowania. Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera (, sprawozdawca), Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 8 listopada 2005 r. sprawy z protestu wyborczego Krzysztofa Filipka przeciwko ważności wyborów do Sejmu RP i do Senatu RP, przy udziale: 1) Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej, 2) Przewodniczącego Okręgowej Komisji Wyborczej Nr 12 w Chrzano- wie, 3) Prokuratora Generalnego. p o s t a n o w i ł: wydać opinię, że protest jest bezzasadny. U z a s a d n i e n i e Krzysztof Filipek, działając jako pełnomocnik wyborczy Komitetu Wyborczego Samoobrona RP, wniósł protest wyborczy przeciwko ważności wyborów do Sejmu RP w okręgu wyborczym nr 12 w Chrzanowie (woj. małopolskie). Wnoszący protest stwierdził, że „pojawiły się poważne wątpliwości dotyczące naruszenia ustawy w zakresie przebiegu głosowania i ustalenia wyników głosowania w okręgu nr 12”. Pełnomocnik wyborczy podał, że upoważniona przez niego do zgła- szania w imieniu Komitetu Wyborczego Samoobrona RP kandydatów na członków obwodowych komisji wyborczych oraz wyznaczania mężów zaufania do tych komisji Monika Wiktoria H. spotkała się z poważnymi utrudnieniami w wykonywaniu swoich uprawnień. Upoważnienie to Monika H. przedstawiła sekretarzowi Urzędu Miasta i Gminy w Myślenicach 23 sierpnia 2005 r. Dokument nie wzbudził zastrzeżeń. W dniu 2 wyborów parlamentarnych - 25 września 2005 r. - przewodniczący obwodowych ko- misji wyborczych nie mieli informacji o osobie upoważnionej do wyznaczania mężów zaufania i odmawiali zgłaszającym się mężom zaufania prawa do obserwowania prac komisji. Przewodniczący obwodowej komisji wyborczej nr 4 w Myślenicach odmówił mężowi zaufania prawa do obserwowania prac komisji; mąż zaufania mógł przystą- pić do swoich obowiązków dopiero około godz. 11.00 po przybyciu i okazaniu przez Monikę H. oryginału upoważnienia. Podobna sytuacja miała miejsce w obwodowych komisjach wyborczych nr 7 w Myślenicach, nr 2 w Sułkowicach, nr 6 w Rudniku i nr 2 w Lipniku. Brak reprezentowania Komitetu Wyborczego Samoobrona RP przez cztery godziny odbywających się wyborów w pracach obwodowych komisji pozwala „powziąć wątpliwość co do prawidłowości przebiegu głosowania”, tym bardziej, że wśród członków obwodowych komisji wyborczych nie było przedstawicieli Samo- obrony. Co najmniej do godzin południowych prawidłowość przebiegu głosowania budzi uzasadnione zastrzeżenia. W obwodowej komisji wyborczej nr 2 w Lipniku przewodniczący komisji wyprosił męża zaufania, mógł on ponownie przystąpić do obserwowania prac komisji dopiero około godz. 11.00 po przybyciu Moniki H. z ory- ginałem upoważnienia. Zdaniem wnoszącego protest przedstawione naruszenia Ordynacji wyborczej pozwalają „powziąć uzasadnioną wątpliwość dotyczącą przebiegu głosowań 25 września 2005 r.” w wymienionych komisjach, co „mogło poważnie rzutować na prace komisji przy przeliczaniu głosów”. Tymczasem, w okręgu wyborczym nr 12 w Chrzanowie oddano ogółem 7.914 głosów nieważnych Wnoszący protest jest prze- konany, że wśród puli głosów nieważnych mogą znajdować się głosy oddane prawi- dłowo zgodnie z Ordynacją wyborczą. Wątpliwość ta jest uzasadniona, ponieważ w 70 % obwodowych komisji wyborczych nie było przedstawicieli Samoobrony RP. Wnoszący protest powziął wątpliwość co do prawidłowości przebiegu głosowania i ustalenia wyników głosowania, w szczególności co do ogólnej liczby oddanych gło- sów nieważnych w okręgu wyborczym nr 12. Stwierdził, iż jest przekonany, że naru- szenia przepisów Ordynacji wyborczej przez przewodniczących wskazanych pięciu obwodowych komisji wyborczych miały istotny wpływ na wynik wyborów. Zdaniem wnoszącego protest, niewielka liczba reprezentantów Samoobrony RP w pracach obwodowych komisji wyborczych, a z racji tego brak kontroli przebiegu i wyników głosowania, potwierdza zasadność ponownego przeliczenia ogólnej liczby głosów 3 nieważnych w okręgu wyborczym nr 12 oraz zweryfikowania zasadności uznania ich za nieważne. Przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej zajął stanowisko, że nawet jeżeli doszło do utrudnień w obserwowaniu przez mężów zaufania pierwszych godzin głosowania w pięciu obwodach wskazanych przez wnoszącego protest, to nie miało to wpływu na wynik wyborów. Państwowa Komisja Wyborcza nie otrzymała informacji o wskazanych w proteście problemach mężów zaufania. Jeżeli przypadki takie fak- tycznie miały miejsce, to stanowiło to naruszenie Ordynacji wyborczej. Jednakże, jak wynika z twierdzeń wnoszącego protest, we wszystkich wskazanych przez niego pię- ciu obwodach głosowania mężowie zaufania zostali dopuszczeni około godz. 11.00 do obserwowania przebiegu głosowania i mieli możliwość obserwowania przebiegu głosowania po tej godzinie oraz przebiegu ustalania przez obwodowe komisje wybor- cze wyników głosowania. Żaden z mężów zaufania nie wniósł uwag do ustaleń ob- wodowych komisji wyborczych. Składający protest nie przedstawił ani nie wskazał żadnych dowodów, które wskazywałyby na to, że uchybienia związane z dopuszcze- niem mężów zaufania do wykonywania czynności miały wpływ na wynik wyborów. Wnoszący protest domniemanie - niepoparte żadnymi dowodami - o nieprawidłowo- ściach w ustaleniach wyników głosowania opiera na rzekomo dużej liczbie głosów nieważnych w okręgu wyborczym nr 12. W związku z tym ostatnim argumentem przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej wskazał, że w okręgu wyborczym nr 12 w wyborach do Sejmu RP oddano 3,8 % głosów nieważnych, natomiast w skali całego kraju było 3,6 % głosów nieważnych, z czego wynika wniosek, że odsetek głosów nieważnych w okręgu wyborczym nr 12 jest porównywalny do ogólnokrajo- wego. Przewodniczący Okręgowej Komisji Wyborczej nr 12 w Chrzanowie wniósł „o oddalenie protestu”, ponieważ przedstawione w proteście zarzuty nie stanowią o błę- dach w ustaleniu wyników głosowania. Wskazał, że zarzuty dotyczące nieprawidło- wości przebiegu głosowania w okręgu wyborczym nr 12 są nieuzasadnione, ponie- waż nie znajdują potwierdzenia w złożonej w Okręgowej Komisji Wyborczej nr 12 dokumentacji, w szczególności protokołach głosowania z obwodowych komisji wy- borczych nr 4 i nr 7 w Myślenicach, nr 2 w Sułkowicach, nr 6 w Rudniku, nr 3 w Lip- niku. Protokoły z przebiegu głosowania w wymienionych obwodach nie zawierają jakichkolwiek uwag, adnotacji lub zarzutów mężów zaufania co do przebiegu głoso- wania i ustalania wyników wyborów. W dniu wyborów nie odnotowano w Okręgowej 4 Komisji Wyborczej Nr 12 w Chrzanowie żadnych interwencji, skarg (także telefonicz- nych) dotyczących niedopuszczenia mężów zaufania do wykonywania przez nich czynności przewidzianych dla nich w Ordynacji wyborczej. Podana w proteście liczba głosów nieważnych dotyczy wszystkich obwodów głosowania w całym okręgu wybor- czym, także tych obwodów, co do których w proteście wyborczym nie zostały zgło- szone zastrzeżenia. Liczenia głosów dokonuje się po zakończeniu głosowania i za- mknięciu lokali wyborczych. Jest ono poprzedzone określonymi czynnościami komi- sji. Na podstawie twierdzeń zawartych w proteście należy przyjąć, że w chwili kwalifi- kowania głosów na ważne i nieważne - co dokonuje się według przepisów ustawy Ordynacja wyborcza i wytycznych Państwowej Komisji Wyborczej (uchwała z 4 lipca 2005 r.) - mężowie zaufania Komitetu Wyborczego Samoobrona RP byli obecni, skoro podano, że rozpoczęli swoje czynności około godz. 1100 . Prokurator Generalny wniósł o wydanie opinii, że zarzuty protestu są bezza- sadne. Zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 73 ust. 6 Ordynacji wyborczej mężom zaufa- nia przysługuje prawo wniesienia uwag do protokołu głosowania, z wymienieniem konkretnych zarzutów; adnotacje o wniesieniu uwag zamieszcza się w protokole. Uzasadniając złożony protest pełnomocnik wyborczy Komitetu Wyborczego Samo- obrona RP nie podał, czy mężowie zaufania skorzystali z tego uprawnienia, kwestio- nując na bieżąco ograniczenia czasowe dotyczące przebywania w lokalach wybor- czych. Z zarzutów podniesionych w proteście nie wynika również, że zostało naru- szone ich uprawnienie do uczestniczenia przy przekazywaniu przez przewodniczą- cego Okręgowej Komisji Wyborczej do Państwowej Komisji Wyborczej danych z protokołów dotyczących liczby głosów ważnych i głosów ważnych oddanych na każdą z list okręgowych oraz głosów ważnych oddanych na poszczególnych kandy- datów z każdej z tych list (art. 164 ust. 6 Ordynacji wyborczej). Do akt sprawy rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy dołączono - z urzędu - protokoły głosowania na kandydatów na posłów w obwodach: nr 2 w Kobielniku, gdzie oddano 174 głosy, w tym 172 głosy ważne i 2 głosy nieważne, nr 3 w Lipniku, gdzie oddano 601 głosów, w tym 574 głosy ważne i 27 głosów nieważnych (co sta- nowi 4,5 % oddanych głosów), nr 4 w Myślenicach, gdzie oddano 639 głosów, w tym 631 głosów ważnych i 8 głosów nieważnych (co stanowi 1,2 % oddanych głosów), nr 7 w Myślenicach, gdzie oddano 921 głosów, w tym 906 głosów ważnych i 15 głosów nieważnych (co stanowi 1,6 % oddanych głosów), nr 2 w Sułkowicach, gdzie oddano 450 głosów, w tym 406 głosów ważnych i 44 głosy nieważne (co stanowi 9,8 % od- 5 danych głosów), nr 6 w Rudniku, gdzie oddano 386 głosów, w tym 359 głosów waż- nych i 27 głosów nieważnych (co stanowi 6,9 % oddanych głosów). W żadnym z tych protokołów w dziale III („Uwagi i adnotacje”) w punkcie 14 („Adnotacja o wniesieniu przez mężów zaufania uwag z wymienieniem konkretnych zarzutów”) nie odnotowano jakichkolwiek uwag lub zarzutów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 101 Konstytucji RP, wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko ważności wyborów do Sejmu RP i Senatu RP na zasadach określonych w ustawie. Zasady i tryb przeprowadzania wyborów parla- mentarnych oraz warunki ważności tych wyborów określa ustawa z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rze- czypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 46, poz. 499 ze zm., zwana dalej Ordynacją wybor- czą). Według art. 78 ust. 1 Ordynacji wyborczej, protest wnosi się przeciwko ważno- ści wyborów, ważności wyborów w okręgu lub wyborowi posła lub senatora z po- wodu: (1) dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom lub (2) naruszenia przepisów Ordynacji wyborczej dotyczących głosowania, ustalenia wyników głoso- wania lub wyników wyborów. W rozpoznawanej sprawie chodzi o ważność wyborów do Sejmu RP w okręgu wyborczym nr 12 w Chrzanowie. Wnoszący protest powinien sformułować w nim zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty (art. 79 ust. 3 Ordynacji wyborczej). Protest może wnieść wyborca (art. 78 ust. 2 i 3 Ordynacji wyborczej). Prawo wniesienia protestu przysługuje również przewodniczącemu właściwej komisji wyborczej i pełnomocnikowi wyborczemu ko- mitetu wyborczego (art. 79 ust. 4 Ordynacji wyborczej). Wnoszący protest pełnomocnik komitetu wyborczego sformułował w nim za- rzuty naruszenia przepisów Ordynacji wyborczej dotyczących przebiegu głosowania oraz ustalenia wyników głosowania poprzez niedopuszczenie (do godz. 11.00) mę- żów zaufania wyznaczonych przez Komitet Wyborczy Samoobrona RP do obserwo- wania prac pięciu obwodowych komisji wyborczych w okręgu wyborczym nr 12, a mianowicie: nr 4 i nr 7 w Myślenicach, nr 2 w Sułkowicach, nr 6 w Rudniku i nr 3 w Lipniku (wnoszący protest błędnie wskazał numer komisji obwodowej w Lipniku, po- winno być nr 3, a nie nr 2). Zdaniem wnoszącego protest sytuacja ta mogła dopro- 6 wadzić do nieprawidłowego ustalenia wyników głosowania przez obwodowe komisje wyborcze, co sugeruje duża liczba głosów nieważnych oddanych na obszarze okręgu wyborczego nr 12. Składający protest powołał się na uprawnienia, o których mowa w art. 154 Ordynacji wyborczej, a treść zarzutu dotyczy utrudnień, jakie napo- tkali mężowie zaufania po zgłoszeniu się do lokali wyborczych w pięciu obwodowych komisjach wyborczych. Utrudnienia te, polegające na ograniczeniu czasu przebywa- nia w lokalach wyborczych, mogły - zdaniem wnoszącego protest - mieć wpływ na wynik wyborów w okręgu wyborczym nr 12. Protest mieści się w granicach ustawowo określonych zarzutów, dotyczy bo- wiem formalnie naruszenia przepisów Ordynacji wyborczej (art. 78 ust. 1 Ordynacji wyborczej), jest jednak bezzasadny. Przede wszystkim istotne jest to, że protokoły z przebiegu głosowania w wy- mienionych pięciu obwodach nie zawierają jakichkolwiek uwag, adnotacji lub zarzu- tów mężów zaufania co do przebiegu głosowania i ustalania wyników wyborów. W dniu wyborów nie odnotowano w Okręgowej Komisji Wyborczej Nr 12 w Chrzanowie ani w Państwowej Komisji Wyborczej w Warszawie żadnych interwencji, skarg (także telefonicznych) dotyczących niedopuszczenia mężów zaufania Komitetu Wyborczego Samoobrona RP w okręgu wyborczym nr 12 do wykonywania przez nich czynności przewidzianych dla nich w Ordynacji wyborczej. Jak wynika z twierdzeń wnoszącego protest, we wszystkich wskazanych przez niego pięciu obwodach głosowania mężowie zaufania zostali dopuszczeni do obser- wowania przebiegu głosowania około godz. 1100 i mieli możliwość obserwowania przebiegu głosowania po tej godzinie oraz przebiegu ustalania przez obwodowe ko- misje wyborcze wyników głosowania. Składający protest nie przedstawił ani nie wskazał w proteście (mimo obowiązku wynikającego z art. 79 ust. 3 Ordynacji wybor- czej) żadnych dowodów, na których opiera zarzut, że domniemane - bo niewykazane dowodowo - uchybienia związane z dopuszczeniem mężów zaufania do wykonywa- nia ich czynności miały jakikolwiek wpływ na wynik wyborów. Swoje domniemanie - niepoparte żadnymi dowodami - o nieprawidłowościach w ustaleniach wyników gło- sowania wnoszący protest opiera na rzekomo dużej liczbie głosów nieważnych w okręgu wyborczym nr 12. W związku z tym ostatnim argumentem przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej wskazał, że w okręgu wyborczym nr 12 w wyborach do Sejmu RP oddano 3,8 % głosów nieważnych, natomiast w skali całego kraju było 3,6 % głosów nieważnych. Jednocześnie z protokołów głosowania w pięciu obwo- 7 dach głosowania wskazanych w proteście wynika, że odsetek głosów nieważnych kształtował się bardzo różnie - od 1,2 % w obwodzie nr 4 w Myślenicach i 1,6 % w obwodzie nr 7 w Myślenicach (czyli znacznie poniżej średniej krajowej) do 6,9% w obwodzie nr 6 w Rudniku i aż 9,8 % w obwodzie nr 2 w Sułkowicach (czyli znacznie powyżej średniej krajowej). Z tej rozbieżności ilości głosów nieważnych w poszcze- gólnych obwodach głosowania można jednak wyprowadzić wniosek zupełnie inny od sugerowanego przez pełnomocnika wyborczego wnoszącego protest wyborczy, a mianowicie, że brak udziału mężów zaufania w obserwowaniu prac niektórych ob- wodowych komisji wyborczych okręgu wyborczego nr 12 w dniu wyborów parlamen- tarnych do godz. 1100 nie miał wpływu na odsetek głosów nieważnych, skoro w ob- wodach nr 4 i nr 7 w Myślenicach był minimalny. Podana w proteście liczba głosów nieważnych - 7.914 - dotyczy wszystkich obwodów głosowania w całym okręgu wyborczym, także tych obwodów, co do któ- rych w proteście wyborczym nie zostały zgłoszone zastrzeżenia. W pięciu obwodach głosowania wskazanych w proteście łączna liczba głosów nieważnych wyniosła 165. Liczenia głosów dokonuje się po zakończeniu głosowania i zamknięciu lokali wybor- czych. Na podstawie twierdzeń zawartych w proteście należy przyjąć, że w chwili kwalifikowania przez komisje obwodowe głosów na ważne i nieważne - co dokonuje się według przepisów ustawy Ordynacja wyborcza i wytycznych Państwowej Komisji Wyborczej (uchwała z 4 lipca 2005 r.) - mężowie zaufania Komitetu Wyborczego Samoobrona RP byli obecni przy tych czynnościach, skoro podano, że rozpoczęli swoją działalność około godz. 1100 . Wnoszący protest nie udowodnił, a nawet przekonująco nie uprawdopodobnił, że doszło do naruszenia przepisów Ordynacji wyborczej dotyczących przebiegu gło- sowania (co wynika z braku wskazania w proteście wyborczym jakichkolwiek dowo- dów, a także braku w nadesłanych protokołach głosowania w pięciu obwodach ad- notacji o wniesieniu przez mężów zaufania uwag lub zarzutów) lub ustalenia wyników głosowania. Nie sposób również przyjąć, że ewentualne - sugerowane - naruszenia Ordynacji wyborczej, pozwalające „powziąć uzasadnioną wątpliwość dotyczącą przebiegu głosowań 25 września 2005 r.” w pięciu obwodowych komisjach wybor- czych, mogły „poważnie rzutować na pracę komisji przy przeliczaniu głosów”. W związku z tym brak jest podstaw do „ponownego przeliczenia ogólnej liczby głosów nieważnych w okręgu wyborczym nr 12 oraz zweryfikowania zasadności uznania ich za nieważne”. Sąd Najwyższy nie jest organem zobowiązanym do ponownego przeli- 8 czenia głosów oddanych w okręgu wyborczym z tej przyczyny, że zdaniem wnoszą- cego protest mogły powstać wątpliwości co do sposobu ustalenia wyników głosowa- nia. Taka potrzeba istniałaby tylko wówczas, gdyby zostały przedstawione uprawdo- podobnione zarzuty oraz możliwe do zweryfikowania dowody potwierdzające błędne ustalenie wyniku głosowania w obwodzie lub błędy w zakwalifikowaniu głosów jako ważnych lub nieważnych, które miałyby wpływ na wynik wyborów parlamentarnych, co w rozpoznawanej sprawie nie zostało w żaden sposób wykazane. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 80 ust. 1 i 2 Ordynacji wybor- czej Sąd Najwyższy wydał opinię o bezzasadności zarzutów protestu. ========================================