III SW 8/02

Postanowienia Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2002 r. III SW 8/02 1. Gotówkowa wpłata darowizny przez osobę fizyczną przekazem pocz- towym na rachunek bankowy komitetu wyborczego, nie jest prawnie dopusz- czalną formą wpłacania środków finansowych na cele związane z wyborami. 2. Zaciąganie pozabankowych pożyczek jest niedopuszczalnym sposo- bem finansowania kampanii wyborczej. Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Herbert Szurgacz, Maria Tyszel, Barbara Wagner, Andrzej Wasilewski Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 kwietnia 2002 r. sprawy ze skargi Komitetu Wyborczego Wyborców Primum Non Nocere - po pierwsze nie szkodzić na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 25 marca 2002 r. w przedmiocie odrzucenia sprawozdania wyborczego. o d d a l i ł skargę. U z a s a d n i e n i e Komitet Wyborczy Primum Non Nocere - po pierwsze nie szkodzić - wniósł skargę na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 25 marca 2002 r. odrzuca- jącą jego sprawozdanie wyborcze. W uzasadnieniu skargi Komitet utrzymuje, że przyjęcie pożyczki od Stowarzyszenia Pacjentów Primum Non Nocere nie naruszyło art. 113 ust. 3 Ordynacji wyborczej, która - zezwalając komitetom wyborczym na za- ciąganie kredytów bankowych (art. 111 ust. 6) - nie zakazuje zaciągania innych po- życzek, przeto ta operacja nie narusza zakazu określonego w art. 111 ust. 2 Ordyna- cji Wyborczej. Ponadto skarżący twierdzi, że przesłanie przekazem pocztowym przez osobę fizyczną kwoty 2.000 zł na rzecz komitetu wyborczego odbyło się w ramach dyspozycji art. 113 ust. 2 Ordynacji wyborczej, która dopuszcza wpłaty dokonywane 2 czekiem, przelewem i kartą płatniczą. Ponadto odrzucenie sprawozdania finansowe- go może wywołać skutki opisane w art. 127 Ordynacji, a w konsekwencji doprowa- dzić „do upadku niezależnej organizacji zajmującej się ochroną praw pacjenta i mo- nitoringiem zagrożeń w Służbie Zdrowia”, co byłoby naruszeniem praw Stowarzysze- nia Pacjentów Primum Non Nocere, bądź członków komitetu wyborczego, będących działaczami tego Stowarzyszenia, uznanych w rekomendacji 2000/5 Rady Ministrów Rady Europy, która „zaleca władzom państw członków Rady Europy pomoc finanso- wą i stworzenie warunków sprzyjających wzrostowi organizacji tworzących społeczny nadzór nad Służbą Zdrowia”. Ustosunkowując się do zarzutów skargi - Państwowa Komisja Wyborcza pod- trzymała stanowisko zawarte w uchwale odrzucającej sprawozdanie wyborcze Ko- mitetu Wyborczego Wyborców Primum Non Nocere. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 46, poz. 499 ze zm.) - w części dotyczącej finansowania kampanii wyborczej są bezwzględnie obowiązujące co wymusza ich ścisłą wykładnię w drodze uprawnionych rozumowań prawniczych i uniemożliwia słownikowe lub potoczne rozumienie. Zasadą finan- sowania kampanii wyborczej jest pokrywanie wydatków ponoszonych przez komitety wyborcze w związku z zarządzonymi wyborami z ich źródeł własnych (art. 108 Ordy- nacji wyborczej). Oznacza to, że dalsze przepisy Ordynacji, które przewidują pozy- skiwanie przez komitety wyborcze innych środków na wydatki wyborcze mają cha- rakter przepisów szczególnych, które nie poddają się wykładni rozszerzającej. W stosunku do skarżącego Komitetu Wyborczego Primum Non Nocere - po pierwsze nie szkodzić, te inne środki finansowe mogły być przekazywane jedynie przez osoby fizyczne w trybie art. 111 ust. 2 Ordynacji, z zastrzeżeniem norm zawartych w ust. 3- 6 tego przepisu oraz art. 113 Ordynacji, a ponadto na cele związane z wyborami ko- mitet wyborczy mógł zaciągnąć kredyty bankowe (art. 111 ust. 6 w związku z art. 113 Ordynacji). Finansowanie kampanii wyborczej odbywa się zatem ze źródeł własnych komitetów wyborczych, a ponadto na cele związane z wyborami komitet wyborczy może pozyskiwać środki wyłącznie w trybie art. 111 ust. 2 lub art. 111 ust. 6 Ordyna- cji. 3 Przenosząc te ustawowe dyrektywy na grunt rozpoznawanej skargi twierdze- nia skarżącego Komitetu należy uznać za bezzasadne. Gotówkowa wpłata darowi- zny dokonana przez osobę fizyczną przekazem pocztowym na rachunek bankowy komitetu wyborczego nie jest prawnie dopuszczalną formą wpłacania środków fi- nansowych na cele związane z wyborami, albowiem bezwzględnie obowiązująca norma zawarta w art. 113 ust. 2 Ordynacji wyborczej ogranicza możliwości przeka- zywania takich środków wyłącznie czekiem, przelewem lub kartą płatniczą. W szcze- gólności prawne rozumienie przelewu zawiera § 6 ust. 1 zarządzenia Prezesa Naro- dowego Banku Polskiego z dnia 29 maja 1998 r. w sprawie form i trybu przeprowa- dzania rozliczeń pieniężnych za pośrednictwem banków (M.P. Nr 31, poz. 320), który stwierdza, że polecenie przelewu stanowi udzieloną bankowi dyspozycję dłużnika obciążenia jego rachunku określoną kwotą i uznania tą kwotą rachunku wierzyciela. Nie podlega zatem kwestii, że dokonana za pośrednictwem poczty gotówkowa wpłata osoby fizycznej na rachunek bankowy skarżącego Komitetu nie została do- konana za pośrednictwem jednej z ustawowo określonych form właściwych dla ope- racji dokonywanych z rachunku bankowego darczyńcy na rzecz skarżącego Komi- tetu. Zachowanie tego rodzaju ustawowych wymagań sprzyja jawności i legalności pozyskiwania środków finansowych na kampanie wyborcze przez komitety wyborcze, a poprzez zapewnienie, identyfikacji darczyńców oraz ich zasobów pieniężnych ogranicza możliwe nadużycia w finansowaniu kampanii wyborczych. Równie nieuprawnione są twierdzenia skarżącego o dopuszczalności zacią- gania pozabankowych pożyczek na cele związane z wyborami, czemu sprzeciwia się art. 108 Ordynacji wyborczej, przewidujący jako zasadę finansowanie wydatków na te cele ze źródeł własnych komitetów wyborczych, z możliwością pozyskiwania środ- ków od osób fizycznych w formach właściwych dla operacji finansowych dokonywa- nych z rachunków bankowych (art. 111 ust. 2 w związku z art. 113 ust. 2 Ordynacji), a ponadto w drodze zaciągania wyłącznie kredytów bankowych (art. 111 ust. 6 Ordy- nacji). Reguły zawarte w tych przepisach wykluczają uznanie pozabankowej pożyczki od Stowarzyszenia Primum Non Nocere za prawnie dopuszczalny sposób finanso- wania kampanii wyborczej przez skarżący Komitet. Oznacza to, że zaciąganie poza- bankowych pożyczek jest niedopuszczalnym sposobem finansowania kampanii wy- borczej. W szczególności chybione było uzasadnianie przez ten Komitet tej części skargi regulacjami zawartymi w art. 111 ust. 2 i 3 Ordynacji, które dotyczą przecież wyłącznie środków pozyskiwanych od osób fizycznych, a zatem nie mogą być stoso- 4 wane do oceny legalności pozyskiwania środków finansowych od stowarzyszeń. Trzeba też wskazać, że podjęte rozstrzygnięcie w żadnym razie nie podważa powołanych przez skarżącego zaleceń zawartych w rekomendacji nr 2000/5 Rady Ministrów Rady Europy, które odnoszą się do popierania zgodnych z prawem za- chowań organizacji działających w obszarze służby zdrowia państw członkowskich, a przeto nie mogą wpływać na sądową ocenę niezgodnego z prawem wyborczym za- chowania się skarżącego Komitetu - powołanego przecież do udziału w wyborach parlamentarnych, a nie do sprawowania społecznego nadzoru nad służbą zdrowia. Potwierdzenie przez Sąd Najwyższy naruszenia art. 111 ust. 2 i 6 oraz art. 113 ust. 2 Ordynacji wyborczej przez Komitet Wyborczy - Primum Non Nocere - po pierwsze nie szkodzić - prowadziło do oddalenia jego skargi na podstawie art. 123 ust. 3 tej Ordynacji. ========================================