III SW 6/02

Postanowienie Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2002 r. III SW 6/02 Przyjęcie przez komitet wyborczy partii politycznej środków finansowych pochodzących z innego źródła niż fundusz wyborczy tej partii, uzasadnia od- rzucenie sprawozdania wyborczego, niezależnie od tego, że ze względu na ter- min prawomocnego wpisu do ewidencji partii politycznych bliski terminowi wyborów, partia nie utworzyła odrębnego funduszu wyborczego. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Beata Gudowska, Roman Kuczyński (sprawozdawca), Jerzy Kuźniar, Jerzy Kwaśniewski, Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 kwietnia 2002 r. sprawy ze skargi Komitetu Wyborczego „Konfederacja” na uchwałę Pań- stwowej Komisji Wyborczej z dnia 4 marca 2002 r. w przedmiocie odrzucenia spra- wozdania wyborczego o d d a l i ł skargę. U z a s a d n i e n i e Uchwałą z dnia 4 marca 2002 r. Państwowa Komisja Wyborcza na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 46, poz. 499 ze zm.) odrzuciła sprawozdanie wyborcze Komitetu Wyborczego „Konfede- racja” partii politycznej o tej samej nazwie z następującym uzasadnieniem. W wyniku badania sprawozdania wyborczego i załączonych do niego dokumentów oraz uwzględniając opinię i raport biegłego rewidenta z dnia 12 grudnia 2001 r. Państwo- wa Komisja Wyborcza ustaliła, iż na rachunek bankowy tego Komitetu wyborczego wpłynęły środki finansowe od osób fizycznych, w całości wydatkowane na sfinanso- wanie kampanii wyborczej. Taki sposób działania Komitetu Wyborczego „Konfedera- 2 cja” narusza zasady gospodarki finansowej komitetów wyborczych partii politycznych oraz finansowania kampanii wyborczej, ponieważ zgodnie z przepisem art. 113 ust. 1 Ordynacji wyborczej środki finansowe komitetu wyborczego mogą być gromadzone wyłącznie na rachunku bankowym a środki te mogą pochodzić, zgodnie z art. 111 ust. 1 Ordynacji wyborczej, jedynie z Funduszu Wyborczego danej partii tworzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (Dz.U. Nr 98, poz. 604 ze zm.). Tymczasem Komitet Wyborczy „Konfederacja” przyjmując na rachunek bankowy tego Komitetu środki finansowe pochodzące bez- pośrednio od osób fizycznych w kwocie 2.420 zł naruszył wymienione przepisy Ordy- nacji wyborczej, tym samym wypełniając dyspozycję art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. d tej Or- dynacji, co uzasadnia odrzucenie sprawozdania wyborczego. W skardze na powyższą uchwałę pełnomocnik Komitetu Wyborczego „Konfe- deracja” zarzuca: naruszenie art. 11 ust. 1 w połączeniu z art. 32 ust. 2 Konstytucji RP określającego rolę partii i swobodę jej działania wraz z zakazem dyskryminacji w życiu politycznym; naruszenie art. 100 ust. 1 - bez wskazania aktu prawnego - doty- czącego równości podmiotów (partii i wyborców) w zgłaszaniu kandydatów na po- słów a nadto przewlekłość postępowania rejestracyjnego partii „Konfederacja” przed Sądem Okręgowym w Warszawie oraz przewlekłość postępowania rejestracyjnego Państwowej Komisji Wyborczej, odnośnie do zgłoszenia przez Komitet Wyborczy „Konfederacja” kandydatów na posłów, a także naruszenie art. 113 ust. 2 (bez wska- zania aktu prawnego) „z której nie wynika wprost, iż bezpośrednio nie dotyczy on ko- mitetu wyborczego partii”. Skarżący nie kwestionuje zasadności zarzutu Państwowej Komisji Wyborczej naruszenia art. 111 ust. 1 Ordynacji wyborczej, jednakże tłumaczy ten fakt przedłużającymi się procedurami rejestracyjnymi, co spowodowało, że wy- borcy w granicach dopuszczalnych Ordynacją wyborczą mogli przekazywać środki finansowe bezpośrednio na jedyne konto, które zdołano dla Komitetu Wyborczego uruchomić. W odpowiedzi na skargę Państwowa Komisja Wyborcza podtrzymała swoje stanowisko i dodatkowo wyjaśniła, iż potwierdzenie wpłat na konto Komitetu Wybor- czego „Konfederacja” wyłącznie od osób fizycznych wynika z raportu biegłego rewi- denta firmy audytorskiej „E.” Sp. z o.o. w W., co świadczy o naruszeniu art. 111 ust. 1 Ordynacji wyborczej, polegającym na zaniechaniu założenia odrębnego rachunku bankowego Funduszu Wyborczego i przyjmowaniu wpłat od osób fizycznych na ra- chunek Komitetu Wyborczego, zaś pozostałe argumenty skargi nie dotyczą istoty 3 sprawy i są bezzasadne. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu. Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857 ze zm.) w art. 23a stanowi, że źródła finansowania partii politycznych są jawne, a w art. 24 określa, z czego powstaje majątek partii oraz na jakie cele może być on przezna- czony. W celu finansowania udziału partii politycznej w wyborach do Sejmu, Senatu, w wyborach na urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, w wyborach do samo- rządu terytorialnego a także udziału w kampaniach referendalnych partia polityczna tworzy Fundusz Wyborczy, o utworzeniu Funduszu Wyborczego a także o jego likwi- dacji partia zobowiązana jest zawiadomić Państwową Komisję Wyborczą, zaś wydat- ki partii na wyżej wymienione cele mogą być dokonywane za pośrednictwem Fundu- szu Wyborczego od dnia rozpoczęcia kampanii wyborczej lub referendalnej (art. 35 ust. 1-3 ustawy o partiach politycznych). Środki finansowe Funduszu Wyborczego gromadzi się na oddzielnym rachun- ku bankowym (art. 36 ust. 3 tej ustawy), a wpłacane być mogą jedynie czekiem, przelewem lub kartą płatniczą (art. 36a ust. 3 tej ustawy). Partia polityczna zobowią- zana jest do złożenia Państwowej Komisji Wyborczej, nie później niż do 31 marca każdego roku sprawozdania o źródłach pozyskania środków finansowych, tak przez partię polityczną jak i Fundusz Wyborczy oraz o wydatkach poniesionych ze środków Funduszu Wyborczego w poprzednim roku kalendarzowym, zaś wzór sprawozdania finansowego, określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych powinien określać w szczególności sposób odrębnego rozliczenia środków Funduszu Wyborczego partii politycznej; do sprawozdania finan- sowego partii politycznej załącza się opinię i raport biegłego rewidenta w zakresie wpływów na Fundusz Wyborczy (art. 38 ust. 1-3 ustawy o partiach politycznych). Z zestawienia omawianych przepisów wynika, że ustawodawca w sposób szczególnie rygorystyczny traktuje Fundusz Wyborczy (np. dla gromadzenia środków finanso- wych funduszu eksperckiego wystarczy utworzenie subkonta rachunku bankowego partii politycznej), jest to fundusz istniejący niezależnie od występowania w danym roku wyborów lub referendum, o ściśle określonych źródłach pochodzenia i sposobie zasilania, podlegający odrębnej kontroli obok kontroli sprawozdania o źródłach finan- 4 sowania partii politycznej, nie jest też jego istnienie, co jest szczególnie ważne, uza- leżnione, od powołania komitetu wyborczego partii. Komitety wyborcze mogą bowiem tworzyć partie polityczne i wyborcy (art. 95 Ordynacji wyborczej do Sejmu Rzeczypo- spolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej), przy czym funkcję komitetu wyborczego partii politycznej pełni organ partii upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz (art. 96 ust. 1 tej Ordynacji) i jest on zobowiązany powiadomić Pań- stwową Komisję Wyborczą o zamiarze zgłaszania kandydatów na posłów lub kandy- datów na senatorów oraz o powołaniu pełnomocnika wyborczego komitetu wybor- czego oraz odrębnego pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego (art. 96 ust. 2 Ordynacji). Finansowanie kampanii wyborczej jest jawne (art. 107 Ordynacji), wy- datki ponoszone przez komitety wyborcze w związku z zarządzonymi wyborami po- krywane są z ich źródeł własnych (art. 108 Ordynacji), komitet wyborczy może pozy- skiwać i wydatkować środki jedynie na cele związane z wyborami (art. 110 ust. 1 ustawy), a środki finansowe komitetu wyborczego partii politycznej mogą pochodzić jedynie z Funduszu Wyborczego tej partii tworzonego na podstawie przepisów ustawy o partiach politycznych (art. 111 ust. 1 Ordynacji), przy czym mogą być gro- madzone wyłącznie na rachunku bankowym. Jeżeli zatem Fundusz Wyborczy partii politycznej podlega jednemu reżimowi z ustawy o partiach politycznych, zaś Fundusz Komitetu Wyborczego drugiemu reżimowi z Ordynacji wyborczej i środki Komitetu Wyborczego partii politycznej mogą pochodzić jedynie z Funduszu Wyborczego tej partii, to jest oczywiste, że są to dwa odrębne fundusze (Wyborczy - stały, Komitetu Wyborczego - doraźny na okres wyborów) i nie mogą być ze sobą utożsamiane. Tym samym dokonywanie wpłat bezpośrednio na fundusz Komitetu Wyborczego z innych źródeł, niż z własnego Funduszu Wyborczego danej partii politycznej narusza prze- pis art. 111 ust. 1 Ordynacji wyborczej i uzasadnia odrzucenie przez Państwową Komisję Wyborczą sprawozdania wyborczego na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. d Ordynacji wyborczej. Brzmienie tego ostatniego przepisu jest kategoryczne, a przedstawiony wyżej system finansowania partii politycznej, tworzenia jej Funduszu Wyborczego, a następnie zasilania finansowego Komitetu Wyborczego partii jest przejrzysty; przywołane w skardze przepisy Konstytucji RP nie zostały w przedmio- towej sprawie zastosowane, przez co nie mogły być naruszone. Także Konstytucja RP w art. 11 ust. 2 stanowi, że finansowanie partii politycznych jest jawne. Konstytu- cyjna wolność tworzenia i działania partii politycznych zrzeszających na zasadach dobrowolności i równości obywateli polskich w celu wpływania metodami demokra- 5 tycznymi na kształtowanie polityki państwa, powtórzona w art. 1 ust. 1 ustawy o par- tiach politycznych w warunkach demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Kon- stytucji RP), powinna być rozumiana także jako konieczność dostosowania się partii do wymagań i warunków przewidzianych przez prawo, tym więcej, iż celem partii jest także sprawowanie władzy publicznej. Jeżeli zatem grupa obywateli po to organizuje się w partię polityczną, ażeby wziąć udział w wyborach, obowiązana jest spełnić wa- runki formalne do rejestracji partii w takim terminie i z takim wyprzedzeniem, aby nie tylko przed wyborami uzyskać wpis do ewidencji partii politycznych, ale i po dokona- niu tej rejestracji stworzyć takie struktury, jakich wymaga ustawa o partiach politycz- nych - w tym Fundusz Wyborczy w celu finansowania udziału partii w wyborach i z tego Funduszu finansować Komitet Wyborczy. Dla prawidłowości przepływu fundu- szy bez znaczenia jest, że partia - z powodu trwania procesu rejestracyjnego - nie utworzyła przed terminem wyborów Funduszu Wyborczego i stosownych rachunków bankowych; okoliczność ta nie usprawiedliwia przyjmowania wpłat bezpośrednio na rzecz Komitetu Wyborczego. Z powyższych motywów Sąd Najwyższy nie znalazł usprawiedliwionych pod- staw do uwzględnienia skargi i w oparciu o art. 123 ust. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rze- czypospolitej Polskiej orzekł jak w sentencji. ========================================