III SW 25/11

Sygn. akt III SW 25/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 27 października 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący) 
SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca) 
SSN Maciej Pacuda 
 
w sprawie  z protestu M. K. 
 przeciwko ważności wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu 
Rzeczypospolitej Polskiej, 
z udziałem: 
1. Państwowej Komisji Wyborczej 
2. Prokuratora Generalnego 
3. Okręgowej Komisji Wyborczej Nr […] 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 października 2011 r. 
 
 
postanawia: 
 
wyrazić 
opinię, 
że 
zarzuty 
protestu 
wyborczego 
są 
niezasadne.  
 
Uzasadnienie 
 
   
M. K. wniósł protest wyborczy przeciwko ważności wyborów do Sejmu w 
okręgu wyborczym nr 12. Zarzucił naruszenie art. 228 § 1 w związku z art. 227 § 4 
Kodeksu wyborczego przez: 1) błędne uznanie za nieważne przez część komisji 
obwodowych w okręgu wyborczym nr […] głosów oddanych na kandydata 
skreślonego z listy kandydatów – S. M.; 2) błędne ustalenie wyników głosowania w 

 
 
2 
okręgu wyborczym nr […] z powodu niedoliczenia głosów oddanych na S. M. do 
liczby głosów oddanych na listę nr […]– Komitet Wyborczy […]. Na tej podstawie 
wniósł o stwierdzenie nieważności wyborów w okręgu wyborczym nr […], 
stwierdzenie wygaśnięcia mandatów w zakresie unieważnienia, ponowne podjęcie 
czynności wyborczych – ustalenie liczby głosów oddanych na listę nr […] w okręgu 
wyborczym nr […], ze szczególnym uwzględnieniem głosów oddanych na 
skreślonego z listy S. M. i uwzględnienie powyższych ustaleń w obwieszczeniu 
Państwowej Komisji Wyborczej o wynikach wyborów do Sejmu RP. W uzasadnieniu 
protestu podniesiono, że skreślony kandydat z powodu wycofania zgody na 
kandydowanie miał wysoką pozycję na liście i z racji na ilość obwodowych komisji 
wyborczych, co do których zgłoszono zarzuty uznania za nieważne głosów 
oddanych na tego kandydata, należy stwierdzić, iż nieprawidłowości dotyczą 
przynajmniej 500 głosów. Liście nr […] w okręgu nr […] zabrakło 281 głosów do 
uzyskania mandatu. W wypadku doliczenia głosów oddanych na skreślonego 
kandydata, które zostały uznane za nieważne mandat uzyskałby kandydat z listy nr 
[…]. Na wystąpienie naruszeń art. 227 § 4 Kodeksu wyborczego w części 
obwodowych komisji wyborczych wskazują dane dotyczące stosunku oddanych 
głosów ważnych do oddanych głosów nieważnych. Średnia procentowa wartość 
głosów oddanych w okręgu wyborczym nr […] wynosi 94,60%. Natomiast wartości 
te znacznie „odbiegają do normy” w powiecie […], a także w obwodowych 
komisjach wyborczych w innych powiatach. Powodem tych rozbieżności może być 
uznanie głosów oddanych na S. M. za nieważne. Nieprawidłowości te były 
zgłaszane przez szereg członków obwodowych komisji wyborczych. Niestety 
informacje 
te 
kierowano 
do 
dziennikarzy, 
z 
zastrzeżeniem 
zachowania 
anonimowości. W związku z tym brak jest możliwości uzyskania danych osób, które 
były świadkami występowania uchybień. Dlatego konieczne jest zbadanie kart do 
głosowania z obwodów wyborczych i określenie dokładnej skali naruszeń. Brak 
określenia ilości głosów oddanych na kandydata skreślonego z listy po 
wydrukowaniu kart do głosowania wpływa negatywnie na przejrzystość wyborów. 
Takie ukształtowanie procedury wyborczej ułatwia również dopuszczanie się 
ewentualnych nadużyć przez obwodowe komisje wyborcze, gdyż uznanie głosu za 
nieważny nie podlega praktycznie żadnej kontroli przez komisje wyższego rzędu. 

 
 
3 
    
W odpowiedzi na protest wyborczy Przewodniczący Okręgowej Komisji 
Wyborczej w K. I podniósł, że wbrew art. 241 § 3 Kodeksu wyborczego w proteście 
nie wskazano dowodów, na których został oparty. Błędne jest założenie o 
nieprawidłowym kwalifikowaniu głosów oddanych na listę nr […], gdyż suma głosów 
oddanych na listę jest większa od sumy głosów oddanych na poszczególnych 
kandydatów z tej listy (o 586). Okręgowa Komisja Wyborcza w K. I nie odnotowała 
żadnych zapytań ze strony obwodowych komisji wyborczych odnośnie wątpliwości 
co do kwalifikowania tego rodzaju głosów. Do Komisji nie wpłynęły żadne uwagi 
dotyczące braku obwieszczeń w lokalach obwodowych komisji wyborczych o 
skreśleniu kandydata, a na obwieszczeniu zawarto informacje o szczególnych 
warunkach ważności głosu w takim przypadku. Liczba głosów nieważnych w 
okręgu […] jest stosunkowo duża, jednak protokół głosowania w obwodzie nie 
zawiera rozbicia głosów nieważnych na podkategorie związane z przyczyną 
nieważności i brak jest możliwości dokonania oceny, czy problem nie zaliczania 
głosów oddanych jedynie na kandydata skreślonego jako głosów ważnych, 
rzeczywiście wystąpił. 
Prokurator Generalny wniósł o wydanie postanowienia wyrażającego opinię, 
że zarzuty protestu są niezasadne. Wnoszący protest nie udowodnił, a nawet 
przekonywująco nie uprawdopodobnił, że faktycznie doszło do naruszenia 
przepisów Kodeksu wyborczego. 
 
      
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
    
Zgodnie z art. 241 § 3 ustawy z 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz.U. 
Nr 21, poz. 112 ze zm.) wnoszący protest wyborczy powinien sformułować w nim 
zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty. 
    
Wyborca w proteście nie przedstawił i nie wskazał dowodów, na których 
opiera swoje zarzuty. 
    
Opinia o zasadności protestu wyborczego zależy od tego, czy stawiane 
zarzuty mają oparcie w dowodach. Bez nich nie można dokonać ustaleń 
stanowiących podstawę do oceny zarzutów protestu. Zasadniczo protest wyborczy, 

 
 
4 
który nie wskazuje dowodów na których opiera swe zarzuty pozostawia się bez 
dalszego biegu (art. 243 § 1 w związku z art. 241 § 3 Kodeksu wyborczego).  
    
Wyborca oparł protest wyborczy na przypuszczeniu a nie na dowodach. 
Supozycja o nieprawidłowym kwalifikowaniu głosów jako nieważnych nie ma 
oparcia w dowodach. Zakłada, że obwodowe komisje wyborcze w okręgu 
wyborczym nr […] naruszały przepis art. 227 § 4 Kodeksu wyborczego, gdyż 
kwalifikowały głosy jako nieważne, zamiast jako ważne, czyli oddane na listę, gdy 
zostały postawione obok nazwiska kandydata, gdy  został skreślony z listy po 
wydrukowaniu kart do głosowania. 
    
Samo przypuszczenie (zarzut) nie uprawniają ustalenia, że w obwodowych 
komisjach wyborczych głosy były nieprawidłowo kwalifikowane jako nieważne. 
Ustalenia o nieprawidłowym kwalifikowaniu głosów jako nieważnych nie można 
dokonać na podstawie domniemania faktycznego, gdyż nie uzasadniają tego wyniki 
głosowania. 
    
Ilość głosów nieważnych w okręgu wyborczym nr […] – 5,40% ogólnej liczby 
głosów - nie jest znacząco większa od liczby głosów nieważnych - 4,52% - we 
wszystkich okręgach wyborczych (Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej  
z 11 października 2011 r. o wynikach wyborów do Sejmu RP przeprowadzonych 9 
października 2011 r. - Dz.U. Nr 218, poz. 1294). Innymi słowy nawet taka ilość 
głosów nieważnych nie stanowi podstawy (przyczyny) do weryfikowania 
(ponownego przeliczenia) głosów w poszczególnych obwodach głosowania. 
   
Nie stanowi jej też niewielka różnica w kolejnych ilorazach (liczbach), które 
decydowały o podziale mandatów w okręgu wyborczym nr [..]. Mała różnica między 
ilorazami nie może być uznana za sytuację wyjątkową (szczególną) w podziale 
mandatów (art. 232 Kodeksu wyborczego). Mała różnica między ilorazami sama w 
sobie nie uzasadnia ponownego przeliczenia głosów w obwodowych komisjach 
wyborczych. 
   
Nie można pomijać, że Kodeks wyborczy w art. 227 § 4 jednoznacznie 
(jasno) określa, iż w opisanej sytuacji głos wyborcy uznaje się za ważny i oddany 
na listę. Nie mogło być więc wątpliwości co do kwalifikacji oddanego głosu. Jeżeli 
więc wystąpiła taka sytuacja, to nie powinna w ogóle prowadzić do nieprawidłowej 
kwalifikacji głosu, skoro ustawa wyraźnie określa, że głos nie był nieważny. 

 
 
5 
Bezpodstawny jest zarzut o innej (nieprawidłowej) praktyce w obwodowych 
komisjach wyborczych. Podstawową i wstępną bowiem kwestią przy liczeniu 
głosów jest podział głosów na ważne i nieważne. Jeśli został oddany głos na 
kandydata, który zrezygnował z kandydowania już po wydrukowaniu kart do 
głosowania, to głos był ważny i przypadał liście.  
    
Nie inaczej było w okręgu wyborczym nr […], wszak lista nr […] otrzymała o 
586 głosów więcej niż suma głosów na wszystkich wybieranych z tej listy 
kandydatów. Ten fakt przeczy założeniu (domniemaniu) o nieprawidłowych 
przypadkach błędnego kwalifikowania głosów jako nieważnych, zamiast ważnych 
oddanych na listę. Takie przypadki nie powinny być wątpliwie wobec jasnej 
regulacji art. 227 § 4 Kodeksu wyborczego. 
   
Przeprowadzenie i zasadnicza odpowiedzialność za ustalenie wyników 
wyborów należy do obwodowych komisji wyborczych, które swe zadania wykonują 
kolegialnie. Protokół głosowania podpisują wszystkie osoby wchodzące w skład 
obwodowej komisji wyborczej obecne przy jego sporządzaniu. Mężom zaufania 
przysługuje prawo wniesienia do protokółu uwag, z wymieniem konkretnych 
zarzutów. Obwodowa komisja wyborcza podaje niezwłocznie do publicznej 
wiadomości wyniki głosowania w obwodzie. W takiej sytuacji wynik głosowania jest 
taki jak przedstawiony w protokole głosowania w obwodowej komisji wyborczej. 
To, że w protokole głosowania nie ma podkategorii określających przyczyny 
głosów nieważnych, nie oznacza, że uprawnione byłoby dokonanie takiego 
podziału skoro nie przewiduje go Kodeks wyborczy. Na pewno w zakres głosów 
nieważnych nie wchodzą głosy oddane w sytuacji określonej w art. 227 § 4 tego 
Kodeksu. 
    
Brak jest zatem podstaw do ponownego przeliczania głosów, gdyż nie 
uzasadnia tego samo przypuszczenie wyborcy, który nie przedstawia i nie wskazuje 
dowodów na których opiera swoje przypuszczenie (zarzut). Protest wyborczy 
odwołuje się lub poprzestaje na informacji, które w istocie są anonimowe. Innymi 
słowy nie przedstawia dowodów, iżby którakolwiek z obwodowych komisji postąpiła 
niezgodnie z normą wynikającą z art. 227 § 4 Kodeksu wyborczego. 
 

 
 
6 
   
Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 242 § 2 
Kodeksu wyborczego.