III SW 2/14

Sygn. akt III SW 2/14 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 7 maja 2014 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Halina Kiryło (przewodniczący) 
SSN Zbigniew Korzeniowski 
SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca) 
 
w sprawie z wniosku H. U. i H. H. 
z udziałem Burmistrza Miasta B., Komisarza Wyborczego w S., Miejskiej Komisji 
d/s Referendum w B., Inicjatora Referendum w B. 
w sprawie protestu w trybie ustawy o referendum, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 maja 2014 r., 
zażalenia skarżącego H. U. na postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) 
z dnia 26 listopada 2012 r., sygn. akt V ACz (…), 
 
oddala zażalenie. 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 26 listopada 2012 r. Sąd Apelacyjny w (…) Wydział 
V Cywilny odrzucił wniesioną przez H. U. skargę o stwierdzenie niezgodności z 
prawem prawomocnego postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…) Wydział V 
Cywilny z dnia 18 października 2012 r., oddalającego zażalenie skarżącego na 
postanowienie Sądu Okręgowego w S. Wydziału I Cywilnego z dnia 26 lipca 2012 
r., odmawiające uwzględnienia wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów Sądu 
Okręgowego w S. od rozpoznania protestu skarżącego i H. H., złożonego w trybie 
ustawy o referendum lokalnym. 
W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że zgodnie z art. 4247 k.p.c. do 
rozpoznania skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego 

 
 
2 
orzeczenia właściwy jest Sąd Najwyższy, a w postępowaniu przed Sądem 
Najwyższym obowiązuje zastępstwo procesowe stron przez adwokatów lub radców 
prawnych. Dotyczy to także czynności procesowych związanych z postępowaniem 
przed Sądem Najwyższym podejmowanych przed sądem niższej instancji (art. 871 
§ 1 k.p.c.). Tymczasem skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem 
prawomocnego postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 18 października 2012 r. 
została złożona osobiście przez skarżącego i dlatego podlegała odrzuceniu na 
podstawie art. 4246 § 3 k.p.c. 
Pismem z dnia 3 grudnia 2013 r. skarżący wniósł „zażalenie na 
postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 26 listopada 2012 r. odrzucające 
skargę o stwierdzenie nieważności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu 
Apelacyjnego w (…) z dnia 18 października 2012 r.”. Zaskarżył w całości: 1/ 
„postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) wydane w niniejszej sprawie w dniu 26 
listopada 2012 r. odrzucające skargę Skarżącego H. U. z dnia 1 listopada 2012 r. 
(data wpływu do Sądu: 6 listopada 2012 r.) o stwierdzenie niezgodności z prawem 
prawomocnego postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 18 października 
2012 r. oddalającego zażalenie Skarżącego H. U. na postanowienie Sądu 
Okręgowego w S. z dnia 26 lipca 2012 r. odmawiające uwzględnienia wniosku 
Skarżącego H. U. o wyłączenie Sędziów Sądu Okręgowego w S.”, a także 2/ 
„postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) wydane w niniejszej sprawie w dniu 26 
listopada 2012 r. odrzucające wniosek Skarżącego H. U. o zwolnienie go od 
kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu ze 
skargi Skarżącego H. U. z dnia 1 listopada 2012 r. (data wpływu do Sądu: 6 
listopada 2012 r.) o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego 
postanowienia Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 18 października 2012 r. 
oddalającego zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w S. z dnia 26 lipca 
2012 r.” W obu przypadkach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania 
przez Sąd Apelacyjny i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zażaleniowego. 
Zdaniem wnoszącego zażalenie, odrzucając skargę o stwierdzenie 
niezgodności prawomocnego orzeczenia, Sąd Apelacyjny pominął to, że wyłączną 
przyczyną niedochowania przez skarżącego wymogu z art. 871 k.p.c., było 

 
 
3 
odrzucenie przez ten Sąd postanowieniem z dnia 26 listopada 2012 r., wniosku 
skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z 
urzędu. Odmowa zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z 
urzędu w celu sporządzenia i wniesienia skargi do Sądu Najwyższego stanowi 
naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka podstawowych 
wolności. Następnie w dniu 10 października 2013 r. złożył kolejny wniosek o 
zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu i tym 
razem Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 25 października 2013 r. zwolnił go w 
całości od kosztów sądowych i ustanowił dla niego pełnomocnika w postępowaniu 
przed Sądem Najwyższym. W tej sytuacji, wcześniejszy (poprzedni) „brak 
ustanowienia pełnomocnika z urzędu skutkował całkowitą niemożnością podjęcia 
przez niego obrony swych praw, albowiem, w świetle art. 87(1) Kodeksu 
postępowania cywilnego Skarżący nie mógł samodzielnie wnieść skargi o 
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia”, gdyż był 
pozbawiony możliwości obrony swych praw w rozumieniu art. 379 k.p.c., skutkiem 
czego zachodziła w tym zakresie nieważność postępowania.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zażalenie zostało złożone na postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) z 
dnia 26 listopada 2012 r. odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z 
prawem „prawomocnego” postanowienia tego Sądu Apelacyjnego z dnia 18 
października 2012 r. oraz na postanowienie z tej samej daty (18 października 
2012 r.) oddalające zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w S. z dnia 26 
lipca 2012 r., odmawiające uwzględnienia wniosku skarżącego o wyłączenie 
niektórych sędziów tego Sądu Okręgowego od orzekania w sprawie protestu 
przeciwko ważności referendum lokalnego wniesionego w trybie art. 66 ust. 1 
ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym, a także odmawiające 
zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w 
postępowaniu z protestu przeciwko ważności referendum lokalnego w B. 
 
Wymienione okoliczności sprawy podlegały ocenie pod kątem weryfikacji 
dopuszczalności skargi na niezgodność z prawem „prawomocnego” postanowienia 
Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 18 października 2012 r., którą ten Sąd odrzucił ze 
względu na niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego w postepowaniu 

 
 
4 
przed Sądem Najwyższym (art. 871 § 1 k.p.c.). Zgodnie z art. 3941 § 1 k.p.c. na 
postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę o stwierdzenie 
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje zażalenie. Wydane 
w toku postępowania wywołanego wniesieniem protestu na podstawie art. 66 
ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (jednolity tekst: Dz.U. z 
2013 r., poz. 706, powoływanej dalej jako ustawa o referendum lokalnym) 
postanowienia odmawiające wyłączenia od orzekania niektórych sędziów 
właściwego sądu okręgowego w sprawie wniesionego protestu oraz zwolnienia od 
kosztów sądowych lub ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie 
referendalnej, 
były 
tzw. 
postanowieniami 
„wpadkowymi” 
w 
postępowaniu 
referendalnym (z protestu dotyczącego zarzutów naruszenia przepisów ustawy o 
referendum lokalnym). Te postanowienia nie rozstrzygały o wyniku referendum, a 
przede wszystkim nie są i nie były wydane w formie (postaci) prawomocnych 
wyroków sądu drugiej instancji kończących postępowanie w sprawie głównej 
(kontestowanego referendum), przeto w ogóle nie przysługiwała na nie skarga o 
stwierdzenie niezgodności z prawem w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c., ponieważ 
taki nadzwyczajny środek zaskarżenia przysługuje wyłącznie na prawomocne 
wyroki kończące postępowanie w sprawie. 
 
W postępowaniu z protestu przeciwko ważności referendum lokalnego sądy 
nie wydają wyroków, które mogłyby podlegać zaskarżeniu skargą o stwierdzenie 
ich niezgodności z prawem, której koniecznym elementem konstrukcyjnym jest, 
miedzy 
innymi, 
obowiązek 
skarżącego 
uprawdopodobnienie 
szkody, 
spowodowanej przez wydanie wyroku, którego skarga dotyczy (por. art. 4245 § 1 
pkt 4 k.p.c.), którego w odrzuconej skardze zabrakło już dlatego, że oddalenie 
protestu przeciwko referendum lokalnemu na ogół nie wyrządza szkody w mieniu 
protestującego (por. art. 361 § 2 k.c.). 
 
Ponadto i w szczególności takiego nadzwyczajnego środka zaskarżenia 
(skargi na bezprawność postanowień, w tym wydanych w protestowym 
postępowaniu 
referendalnym 
w 
kwestiach 
„wpadkowych”, 
np. 
wyłączenia 
niektórych sędziów od rozpatrywania protestu lub zwolnienia protestującego od 
kosztów 
sądowych 
lub 
ustanowienie 
dlań 
profesjonalnego 
pełnomocnika 
procesowego) nie regulują przepisy ustawy o referendum lokalnym, które normują 

 
 
5 
krótkie terminy rozpoznania protestów składanych na podstawie przepisów ustawy 
o referendum lokalnym i nie przewidują zaskarżania postanowień „wpadkowych” 
ani nadzwyczajnych środków zaskarżenia jakichkolwiek orzeczeń wydawanych w 
postępowaniu referendalnym. Zgodnie z art. 66 ust. 3 tej ustawy, Sąd Okręgowy 
rozpatruje protest w ciągu 14 dni od dnia jego wniesienia, a na wydane orzeczenie 
przysługuje zażalenie w ciągu 7 dni od daty doręczenia, które właściwy sąd 
apelacyjny rozpatruje w terminie 30 dni; od postanowienia tego sądu nie 
przysługuje środek prawny (art. 66 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym w związku 
z art. 394 § 4 Kodeksu wyborczego). Łącznie oznaczało to, że nie ma podstaw 
prawnych do zaskarżania „wpadkowych” orzeczeń wydawanych w postępowaniu z 
protestu przeciwko wynikowi referendum lokalnego, a ponadto skarga na 
niezgodność z prawem postanowień wydawanych w postępowaniu protestowym 
jest niedopuszczalna już dlatego, że orzeczenia takie nie są prawomocnymi 
wyrokami, a przepisy ustawy o referendum lokalnym wykluczają wnoszenie 
środków prawnych nieprzewidzianych w tej ustawie, która wyczerpująco normuje 
materię wnoszenia protestów przeciwko wynikowi referendum oraz dwuinstancyjny 
tryb ich sądowego osądu. 
 
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji w 
zgodzie z art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39814 k.p.c.