III SW 169/05

Postanowienie z dnia 4 listopada 2005 r. III SW 169/05 W wyborach prezydenckich sporządza się spis wyborców w dwóch eg- zemplarzach (art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezy- denta Rzeczypospolitej Polskiej, jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 47, poz. 544 ze zm.). Spis wyborców wykorzystany w pierwszym głosowaniu nie może być pobrany z depozytu i przekazany obwodowej komisji wyborczej w ponownym głosowaniu. Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Maria Tyszel, Barbara Wagner. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2005 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z protestu wyborczego Małgorzaty B., Barbary J., Hanny K., Joa- nna K., Agnieszki K., Witolda M., Marzeny M., Marka O., Kingi Ż. p o s t a n o w i ł: wydać opinię, że zarzuty protestu nie są zasadne. U z a s a d n i e n i e Wymienieni wyżej członkowie Obwodowej Komisji Wyborczej [...] dla Dzielnicy Praga-Południe w Warszawie wnieśli protest przeciwko wyborowi Prezydenta Rze- czypospolitej Polskiej. Wnoszący protest podnieśli, że Burmistrz Dzielnicy Praga Po- łudnie na II turę wyborów w dniu 23 października 2005 r. udostępnił im jedynie kopie spisów wyborców. Oryginał list wyborców używany w I turze wyborów prezydenckich w dniu 9 października 2005 r., zawierający podpisy wyborców głosujących, pozostał w dyspozycji Delegatury Biura Administracji i Spraw Obywatelskich Urzędu Dzielnicy Praga Południe. W toku głosowania w dniu 23 października 2005 r. zgłosiło się kilku wyborców, niegłosujących w I turze, którzy podnosili zastrzeżenia, że obwodowa ko- misja wyborcza posiada jedynie kopie spisów wyborców. Wyborcy zgłaszali wątpliwo- 2 ści, czy nie nastąpiło sfałszowanie ich podpisów na oryginale spisu wyborców. Wno- szący protest uważają, że obwodowa komisja wyborcza powinna w II turze wyborów dysponować oryginałem spisu wyborców, zawierającym podpisy wyborców. Prokurator Generalny wniósł o wydanie opinii, że protest jest bezzasadny. Za- rzuty przedstawione w proteście nie stanowią bowiem ustawowej przesłanki określo- nej w art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 27 września 1990 r. o wyborze Prezydenta Rzeczy- pospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 47, poz. 544 ze zm.). Zgodnie z art. 27 tej ustawy, spis wyborców sporządza się w urzędzie gminy, najpóźniej na 14 dni przed dniem wyborów w dwóch egzemplarzach. Jeden egzemplarz spisu przeka- zuje się w przeddzień głosowania przewodniczącemu właściwej obwodowej komisji wyborczej. Spis wyborców podlega aktualizacji do dnia przekazania komisji wybor- czej w urzędzie gminy, a w dniu głosowania - w obwodowej komisji wyborczej (art. 29 i 39a ustawy w związku z § 9-13 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Ad- ministracji z dnia 28 sierpnia 2000 r. w sprawie spisu wyborców oraz wydawania za- świadczeń o prawie do głosowania w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Pol- skiej, Dz.U. Nr 72, poz. 849 ze zm.). Określona w tych przepisach aktualizacja spisu wyborców polega na uzupełnieniu spisu wyborców oraz dokonaniu skreśleń, w sytu- acjach i w sposób, w tych przepisach przewidziany. Zgodnie z art. 70 ust. 1a zdanie pierwsze ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, ponowne głoso- wanie przeprowadza się na podstawie tych samych spisów wyborców, podlegających aktualizacji. Zdaniem Prokuratora Generalnego, nie jest uprawniony wniosek, jakoby w dniu ponownego głosowania wolno było udostępnić obwodowej komisji wyborczej spisy wyborców z pierwszego głosowania. Przepisy art. 61-66 ustawy o wyborze Pre- zydenta Rzeczypospolitej Polskiej nakazują spisy wyborców traktować jako doku- menty z przeprowadzonego głosowania (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 6 października 2000 r. w sprawie sposobu przekazy- wania, przechowywania i udostępniania dokumentów z wyborów Prezydenta Rzeczy- pospolitej Polskiej, Dz.U. Nr 83, poz. 944 ze zm.), które wraz z drugimi egzempla- rzami protokołów głosowania obwodowe komisje wyborcze przekazują wójtom (bur- mistrzom, prezydentom miast). Dokumenty te są udostępniane wyłącznie Sądowi Najwyższemu w związku z postępowaniami w sprawach protestów wyborczych oraz na żądanie sądów, prokuratury lub Policji, prowadzących postępowania karne (§ 2 ust. 2 tego rozporządzenia). 3 Państwowa Komisja Wyborcza wyraziła opinię, że zarzut protestu naruszenia przepisów ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej jest nieuzasad- niony. Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy, spis wyborców sporządza się w 2 egzem- plarzach, oddzielnie dla każdego obwodu głosowania, na podstawie stałego rejestru wyborców w gminie. Jeden egzemplarz spisu przekazuje się w przeddzień głosowa- nia przewodniczącemu właściwej obwodowej komisji wyborczej. Ustawa nie rozróż- nia pojęcia oryginału i kopii spisu wyborców, jak to określono w proteście. Zasady sporządzania i aktualizacji spisu wyborców określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 sierpnia 2000 r. w sprawie spisu wyborców oraz wydawania zaświadczeń o prawie do głosowania w wyborach Prezydenta Rze- czypospolitej Polskiej. Z przepisów § 4 ust. 1 oraz § 9-12 tego rozporządzenia wy- nika, iż aktualizacji podlegają oba egzemplarze spisu wyborców przed dniem pierw- szego głosowania i na podstawie § 13 rozporządzenia, aktualizowane są oba egzem- plarze spisu wyborców w okresie między dniem pierwszego głosowania a dniem po- nownego głosowania. Wynika z tego, że oba egzemplarze spisu wyborców spełniają warunek, określony w art. 70 ust. 1a ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a ponowne głosowanie przeprowadza się na podstawie tych samych spisów wyborców, podlegających aktualizacji. Biorąc to pod uwagę, Państwowa Komisja Wy- borcza, na podstawie art. 10 ust. 3 ustawy, w piśmie z dnia 10 października 2005 r., skierowanym do przewodniczących okręgowych komisji wyborczych i obwodowych komisji wyborczych oraz do wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, zaleciła, żeby dla przeprowadzenia ponownego głosowania w dniu 23 października 2005 r. w wybo- rach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, obwodowym komisjom wyborczym prze- kazać zaktualizowane egzemplarze spisu wyborów dotychczas przechowywane w urzędzie gminy i nieużywane w pierwszym głosowaniu. Rozwiązanie to miało na celu wykluczenie wątpliwości obwodowej komisji wyborczej, czy podpis wyborcy potwier- dzający otrzymanie karty do głosowania dotyczy pierwszego głosowania, czy ponow- nego głosowania, jeżeli podpis nie został złożony wyraźnie w rubryce spisu na to przeznaczonej. Bezbłędne stwierdzenie według podpisów liczby wyborców, którym wydano karty do głosowania w ponownym głosowaniu jest niezbędne dla realizacji dyspozycji zawartej w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, dotyczącej ustalania wyników gło- sowania w obwodzie. Wydanie drugich egzemplarzy spisu wyborców pozwoliło też uniknąć konieczności wykreślenia ze spisu wyborców osób głosujących, dopisanych do spisu wyborców w pierwszym głosowaniu przez obwodową komisję wyborczą na 4 podstawie zaświadczeń o prawie do głosowania w dniu pierwszego głosowania, które w ponownym głosowaniu mogły wziąć udział tylko na podstawie zaświadczenia o prawie do głosowania w dniu ponownego głosowania otrzymanego wcześniej na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy oraz obywateli polskich stale zamieszkałych za gra- nicą dopisywanych do spisu wyborców każdorazowo w dniu głosowania na podsta- wie art. 39a pkt 3 ustawy. Niesłuszny jest także zarzut, że wyborcom w dniu głosowa- nia nie udostępniano egzemplarza spisu wyborców użytego w pierwszym głosowa- niu, gdyż ustawa takiej możliwości nie przewiduje. Na podstawie art. 37 ustawy, spis wyborców jest udostępniany do wglądu wyborcom w urzędzie gminy w okresie, o którym mowa w art. 27 ust. 2 ustawy, czyli od dnia sporządzenia spisu wyborców (najpóźniej na 14 dni przed dniem wyborów) do czasu jego przekazania w przed- dzień głosowania przewodniczącemu właściwej obwodowej komisji wyborczej. Udo- stępnienie to ma na celu umożliwienie wyborcy wniesienia reklamacji na nieprawidlo- wości sporządzenia spisu, zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy. Okręgowa Komisja Wyborcza [...] w Warszawie wyraziła pogląd, że protest jest nieuzasadniony. Zgodnie z przepisami ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, spis wyborców sporządza się w urzędzie gminy jako zadanie zlecone gminie (art. 26 ust. 3). Spis wyborców sporządzany jest w 2 egzemplarzach, oddzielnie dla każdego obwodu głosowania, na podstawie stałego rejestru wyborców w gminie, prowadzo- nego na zasadach określonych w przepisach Ordynacji wyborczej do Sejmu RP i do Senatu RP. Spis sporządza się najpóźniej na 14 dni przed dniem wyborów. Jeden egzemplarz spisu przekazuje się w przeddzień głosowania przewodniczącemu wła- ściwej obwodowej komisji wyborczej (art. 27 ust. 1 i 2). Spis wyborców sporządza urząd gminy (miasta) w dwóch egzemplarzach, z których jeden jest przekazywany w przeddzień głosowania przewodniczącemu obwodowej komisji wyborczej w celu przeprowadzenia głosowania w obwodzie. Komisja przed wydaniem wyborcy karty do głosowania ustala, czy wyborca jest uprawniony do głosowania w tym obwodzie poprzez sprawdzenie, czy jego nazwisko jest ujęte w spisie wyborców dla danego obwodu. Wyborca potwierdza przez złożenie podpisu w spisie fakt otrzymania karty do głosowania. Po zakończeniu głosowania obwodowa komisja wyborcza na podsta- wie spisu ustala liczbę osób uprawnionych do głosowania (umieszczonych w spisie w chwili zakończenia głosowania) oraz liczbę osób którym wydano karty do głosowa- nia, czyli liczbę osób, które wzięły udział w wyborach. Dane te komisja obwodowa 5 wpisuje w odpowiednie rubryki protokołu głosowania. Po sporządzeniu protokołu przez komisję obwodową wszystkie dokumenty z wyborów, tj. karty do głosowania (wykorzystane i niewykorzystane), a także spis wyborców, są pakowane i przekazy- wane jako depozyt wójtowi, burmistrzowi (prezydentowi miasta). W uchwale Pań- stwowej Komisji Wyborczej z dnia 1 sierpnia 2005 r. w sprawie wytycznych dla obwo- dowych komisji wyborczych dotyczących zadań i trybu pracy w przygotowaniu i prze- prowadzeniu głosowania w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zarzą- dzonych na dzień 9 października w 2005 r. (M.P. Nr 46, poz. 635) w pkt 48 określono, iż w wypadku ponownego głosowania przekazany przez komisje spis wyborców podlega aktualizacji w urzędzie gminy. Dostęp do spisu ma wyłącznie organ sporzą- dzający spis. Państwowa Komisja Wyborcza, pismem z dnia 10 października 2005 r., przekazała wyjaśnienia w sprawie przeprowadzenia w dniu 23 października 2005 r. ponownego głosowania w wyborach Prezydenta RP. W wyjaśnieniach tych wskazała, że zgodnie z art. 70 ust. 1a ustawy, ponowne głosowanie przeprowadza się na podstawie tych samych spisów sporządzonych dla przeprowadzenia pierwszego głosowania w dniu 9 października 2005 r. Aktualizację spisu wyborców dokonuje się na obu egzemplarzach spisu. W dalszej części wyjaśnień Państwowa Komisja Wy- borcza wskazała, że dla przeprowadzenia ponownego głosowania obwodowym ko- misjom wyborczym należy wydać zaktualizowany egzemplarz spisu wyborców, do- tychczas przechowywany w urzędzie gminy. Stwierdziła przy tym, że pozwoli to unik- nąć wątpliwości obwodowej komisji wyborczej, czy podpis wyborcy potwierdzający otrzymanie karty do głosowania dotyczy pierwszego głosowania, czy ponownego głosowania, jeżeli podpis nie został złożony wyraźnie w rubryce spisu wyborców na to przeznaczonej. Zdaniem Okręgowej Komisji Wyborczej, przedstawione w prote- ście obawy i zastrzeżenia wyborców, "czy nie nastąpiło sfałszowanie ich podpisów na oryginale spisu wyborców" są niezrozumiałe, bowiem dostęp do tego egzemplarza spisu miała podczas głosowania w dniu 9 października 2005 r. tylko obwodowa komi- sja wyborcza, a po ustaleniu wyników głosowania w całym okręgu i sporządzeniu protokołu przez Okręgową Komisję Wyborczą, spis został przekazany do aktualizacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przedstawione przez uczestników postępowania poglądy prawne wzajemnie się uzupełniają i zawierają szczegółową, pogłębioną analizę obowiązującego stanu 6 prawnego. Sąd Najwyższy w całości tę interpretację przepisów podziela. Najkrócej rzecz ujmując (w odniesieniu do przedstawionych w proteście wątpliwości), należy stwierdzić, że przepisy nie rozróżniają oryginałów i odpisów (kopii) spisów wyborców. W wyborach prezydenckich sporządzane są dwa spisy wyborców (art. 27 ust. 1 ustawy). Wybory mogą przebiegać w dwóch głosowaniach (turach), gdyż zgodnie z art. 8b ust. 1 ustawy, jeżeli w wyborach, o których mowa w art. 7 (w pierwszym głoso- waniu), żaden z kandydatów na Prezydenta Rzeczypospolitej nie uzyska więcej niż połowy ważnie oddanych głosów, czternastego dnia po pierwszym głosowaniu prze- prowadza się ponowne głosowanie. Drugie głosowanie jest kontynuacją wyborów prezydenckich, ale nie jest kontynuacją pierwszego głosowania. Pierwsze głosowa- nie kończy się ustaleniem jego wyników, co na poziomie obwodowych komisji wybor- czych sprowadza się do niezwłocznego sporządzenia protokołu głosowania w 2 eg- zemplarzach (art. 63 ustawy). Obwodowe komisje wyborcze po wykonaniu swoich zadań przekazują posiadane dokumenty z wyborów (w tym spisy wyborców), jako depozyt, odpowiednio do miejsca działania, wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi mia- sta), konsulowi lub kapitanowi polskiego statku morskiego. Dokumenty te są udostęp- niane wyłącznie Sądowi Najwyższemu w związku z postępowaniami w sprawach protestów wyborczych oraz na żądanie sądów, prokuratury lub Policji, prowadzących postępowanie karne (§ 2 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Kultury i Dzie- dzictwa Narodowego z dnia 6 października 2000 r., wydanego z upoważnienia art. 66b ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej). Wynika z tego jedno- znacznie, że spisy wyborców wykorzystane w pierwszym głosowaniu nie mogły być pobrane z depozytu i przekazane obwodowym komisjom wyborczym w ponownym głosowaniu. Głosowanie to nie ma bowiem na celu sprawdzenia przez wyborców (komisje wyborcze) przebiegu pierwszego głosowania, zwłaszcza w zakresie, „czy nie nastąpiło sfałszowanie ich podpisów na oryginale spisu wyborców”. Z tych względów na podstawie art. 75 ust. 1a ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej orzeczono jak w sentencji. ========================================