III SW 147/03

Postanowienie Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2003 r. III SW 147/03 Wpłaty pieniężne niemające charakteru statutowych składek członkow- skich mogą być gromadzone wyłącznie na rachunku bankowym partii politycz- nej. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Kazimierz Jaśkowski, Andrzej Kijowski, Jerzy Kwaśniewski, Zbigniew Myszka (spra- wozdawca), Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 wrześ- nia 2003 r. skargi Unii Pracy na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 14 lipca 2003 r. w przedmiocie odrzucenia sprawozdania finansowego o d d a l i ł skargę. U z a s a d n i e n i e Państwowa Komisja Wyborcza uchwałą z dnia 14 lipca 2003 r. odrzuciła sprawozdanie Unii Pracy o źródłach pozyskania środków finansowych, w tym o kre- dytach bankowych i warunkach ich uzyskania oraz o wydatkach poniesionych ze środków Funduszu Wyborczego za 2002 r. z powodu naruszenia art. 24 ust. 8 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857 ze zm.) - przewidującego zakaz gromadzenia środków finan- sowych poza rachunkiem bankowym, argumentując, iż z II części pkt 2 i pkt 3 oraz części IV sprawozdania Unii Pracy wynika, że do kasy tej partii przyjęto wpłaty daro- wizny w łącznej kwocie 4.450,00 zł, a nadto środki pochodzące z działalności własnej w kwocie 2.280,00 zł oraz środki w kwocie 84.654,00 zł pochodzące ze źródeł nie- wymienionych w innych częściach sprawozdania (tytułem opłat za uczestnictwo w Kongresie Unii Pracy), które powinny być przekazane i gromadzone na rachunkach bankowych tej partii. Po zweryfikowaniu wyjaśnień Unii Pracy, Państwowa Komisja 2 Wyborcza uznała, że łączna kwota przychodów Unii Pracy pozostawiona poza obro- tem bankowym wyniosła 62.849,00 zł. W skardze na tę uchwałę Unia Pracy zarzuciła niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust. 8 i art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o partiach politycznych oraz aktów wykonaw- czych do tej ustawy wynikające z nienależytego przeprowadzenia postępowania wy- jaśniającego w sprawie. Skarżąca utrzymywała, iż zakwestionowane kwoty pocho- dziły „z normalnej działalności statutowej partii politycznej”, jaką jest możliwość gro- madzenia składek członkowskich poza rachunkiem bankowym w wysokości nieprze- kraczającej od jednego członka w jednym roku najniższego miesięcznego wynagro- dzenia za pracę pracowników obowiązującego w dniu poprzedzającym wpłatę, pozo- stawionych w terenowych jednostkach organizacyjnych partii - z przeznaczeniem na pokrycie wydatków związanych z bieżącą działalnością (art. 26a ustawy). Zakwe- stionowane wydatki w kwocie 2.120,00 zł (2.280,00 zł z odjęciem kwoty 160,00 zł przekazanej na rachunki bankowe Unii Pracy) były wykorzystane na nabywanie przez terenowe organizacje UP druków deklaracji, legitymacji członkowskich i statu- tów, a także znaczków partyjnych, pobieranych w Biurze Krajowym UP. Wydatkowa- na kwota stanowiła refundację kosztów wytworzenia tych materiałów ze środków po- chodzących ze składek członkowskich pozostawionych w terenowych strukturach tej Partii, a jedynie dokumenty kasowe potwierdzające takie wydatki zostały błędne wy- kazane w sprawozdaniu jako przychody z działalności własnej Unii Pracy. Również wydatki przeznaczone na pokrycie kosztów organizacji IX Kongresu Unii Pracy, ponoszone jednorazowo przez delegatów w wysokości 150 zł, stanowiły dodatkową składkę członkowską, tzw. „składkę kongresową do kasy Rad Wojewódz- kich, które winny przekazać uzyskane z tego tytułu kwoty na rachunek Biura Krajo- wego”, tyle że „część delegatów uchybiła obowiązkowi uiszczenia dodatkowej składki w odpowiednim terminie” i następnie wpłaty te były przyjmowane już przez dyrektora Biura Krajowego tej partii, który działał z upoważnienia jej terenowych struktur orga- nizacyjnych. Wszystkie zebrane w ten sposób kwoty zostały „w całości zadyspono- wane na bieżącą działalność partyjną dotyczącą organizacji IX Kongresu partii”. Skarżąca przyznała jedynie, iż odrzucone sprawozdanie „częściowo uchybiało for- malnym postanowieniom rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 lutego 2003 r. poprzez ujęcie nadzwyczajnych składek członkowskich („delegackich”) w nieodpo- wiedniej części sprawozdania”, co nie prowadziło do zmiany charakteru tych wpłat w 3 rozumieniu art. 26a ustawy, wydatkowanych zgodnie z przeznaczeniem „na pokrycie opłat kongresowych”. W odpowiedzi na skargę Państwowa Komisja Wyborcza podtrzymała swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale, uznając za niezgodne z prawem pozo- stawienie przez skarżącą poza obrotem bankowym łącznie kwoty 62.849 zł. O nie- prawidłowym zakwalifikowaniu w sprawozdaniu opublikowanym w Dzienniku Urzę- dowym RP „Monitor Polski” kwoty 2.120 zł pochodzącej z działalności własnej Unii Pracy Państwowa Komisja Wyborcza nie miała informacji. Natomiast wydatkowane na opłaty za uczestnictwo w Kongresie Unii Pracy kwoty 60.729 zł nie miały charak- teru składek członkowskich wpłacanych do kasy partii, o których mowa w art. 26a ustawy. W uzupełnieniu skargi powtórzono twierdzenia o omyłkowym zakwalifikowaniu w odrzuconym sprawozdaniu zakwestionowanych środków finansowych, które sto- sownie do dyspozycji art. 26 a ustawy nie podlegały obowiązkowi gromadzenia na rachunkach bankowych. Skarżąca wnosiła o przesłuchanie swoich pełnomocników przed rozstrzygnięciem sprawy na posiedzeniu. Sąd Najwyższy uznał, że zawarte w skardze zarzuty nie dają podstaw praw- nych do jej uwzględniania. Wstępnie Sąd Najwyższy przyjął, że nie było potrzeby wyznaczania rozprawy w celu przesłuchania pełnomocników skarżącej, albowiem jej stanowisko zostało wyjaśnione szczegółowo i obszernie w skardze oraz jej uzupeł- nieniu. Sprowadza się ono do twierdzenia o omyłkowym ujęciu zakwestionowanych środków pieniężnych w niewłaściwych rubrykach sprawozdania finansowego, pod- czas gdy charakter zgromadzonych kwot wskazywał, iż w rzeczywistości stanowiły one należności pochodzące ze składek członkowskich w wysokości nieprzekraczają- cej od jednego członka w jednym roku najniższego miesięcznego wynagrodzenia za pracę pracowników obowiązującego w dniu poprzedzającym wpłatę, pozostawionych w terenowych jednostkach organizacyjnych partii - z przeznaczeniem na pokrycie wydatków związanych z bieżącą działalnością, które nie podlegały obowiązkowi gromadzenia środków pieniężnych przez partię polityczną na rachunkach bankowych (art. 26a ustawy). W ocenie Sądu Najwyższego kwota 2.280 zł (po zweryfikowaniu zakwestionowana kwota 2.120 zł), która pochodziła ze sprzedaży egzemplarzy pro- gramu i statutu oraz przedmiotów symbolizujących partię została prawidłowo okre- ślona w sprawozdaniu jako środki pieniężne pochodzące z działalności własnej w ro- zumieniu art. 27 ustawy, ale po przedłożonych wyjaśnieniach skarżącej mogła być 4 uznana nie jako dochód skarżącej partii, ale jako wydatek sfinansowany przez jej te- renowe struktury organizacyjne ze składek członkowskich niepodlegających groma- dzeniu na rachunkach bankowych - z przeznaczeniem na pokrycie wydatków zwią- zanych z bieżącą działalnością, zwłaszcza że materiały te były następnie nieodpłat- nie przekazywane członkom organizacji bądź zachowywane dla innych jej potrzeb własnych. Podobna ocena nie jest natomiast możliwa w odniesieniu do tzw. opłat za uczestnictwo w IX Kongresie Unii Pracy, które w bezpodstawnym przekonaniu skar- żącej pochodziły jakoby z dodatkowej składki członkowskiej. Przeczą temu następu- jące okoliczności. Potrzeba zebrania tzw. „opłat kongresowych” w jednorazowej ko- cie 150 zł za każdego delegata na IX Kongres Unii Pracy wynikała z pisma z dnia 24 kwietnia 2002 r. dyrektora Biura Krajowego UP, tyle że wpłaty te miały być przeka- zane na konto Unii Pracy w terminie do 30 kwietnia 2002 r. „z dopiskiem opłata kon- gresowa z woj....”, a zatem już w trafnej ocenie organizatora tej akcji spodziewane z tego tytułu wpłaty były objęte obowiązkiem gromadzenia na rachunku bankowym skarżącej. Przeciwko możliwości kwalifikowania tych jednorazowych „opłat kongre- sowych” jako „dodatkowych” składek członkowskich przemawiają regulacje statutowe skarżącej dotyczące tego rodzaju składek. Zgodnie z art. 67 pkt 1-3 statutu skarżącej źródłami powstawania majątku UP są między innymi podstawowa składka człon- kowska, składka członkowska i dodatkowa składka członkowska, tyle że tzw. dodat- kowa składka członkowska nie jest rodzajem jednorazowej i nadzwyczajnej „opłaty kongresowej” od delegatów na Kongres UP, ale ma charakter stały i periodyczny, al- bowiem jest ustalana w skali miesięcznej - i to jedynie dla wszystkich jej posłów i se- natorów, a także wszystkich radnych sejmiku wojewódzkiego oraz wszystkich rad- nych powiatów i gmin - przez odpowiednie organy UP, wśród których art. 67 ust. 5 statutu nie wymienia dyrektora Biura Krajowego UP. Nie było zatem prawnych (sta- tutowych) podstaw do kwalifikowania jednorazowych „opłat kongresowych” w kwocie 150 zł pobieranych jedynie od delegatów na IX Kongres jako kwot pochodzących z periodycznych wpłat comiesięcznych dodatkowych składek członkowskich pobiera- nych od członków skarżącej legitymujących się statusem posła, senatora lub radne- go. Oznacza to, że zbieranie od członków partii politycznej wpłat pieniężnych nie- mających charakteru statutowych składek członkowskich jest dopuszczalne wyłącz- nie na rachunkach bankowych struktur organizacyjnych danej partii. Natomiast ze- brane poza obrotem bankowym „opłaty kongresowe” nie uchylały się spod ustawo- 5 wego obowiązku gromadzenia tych środków pieniężnych przez skarżącą w obrocie bankowym (art. 26a ustawy). Przepis ten ma naturę bezwzględnie obowiązującą, a przeto wyklucza uznanie zasadności podejmowanych przez skarżącą prób dokony- wania wykładni rozszerzającej przewidzianej w nim ograniczonej ustawowej do- puszczalności gromadzenia poza obrotem bankowym innych środków pieniężnych niż limitowane kwoty pochodzące wyłącznie ze składek członkowskich pozostawio- nych w terenowych jednostkach organizacyjnych partii - z przeznaczeniem na pokry- cie wydatków związanych z bieżącą działalnością. W takich okolicznościach sprawy - w zakresie pozostawionej poza obrotem bankowym kwoty 60.279 zł z tytułu zebra- nych tzw. „opłat kongresowych” - Sąd Najwyższy potwierdził naruszenie przez skar- żącą obowiązku prawnego, o którym mowa w art. 24 ust. 8, co prowadziło do odpo- wiadającego prawu odrzucenia sprawozdania finansowego Unii Pracy za 2002 r. przez Państwową Komisję Wyborczą na podstawie art. 38a ust. 1 pkt 3 i art. 38a ust. 2 pkt 3 ustawy o partiach politycznych. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na podstawie art. 516 k.p.c. w związku z art. 34b ust. 2 i 3 i art. 38b ustawy. ========================================