III SW 14/06

Postanowienie z dnia 4 sierpnia 2006 r. 
III SW 14/06 
 
Złożenie sprawozdania, o którym mowa w art. 38c ust. 1 ustawy z dnia 27 
czerwca 1997 r. o partiach politycznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, 
poz. 857 ze zm.), jest czynnością niezbędną do przeprowadzenia likwidacji par-
tii. 
 
Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Krystyna 
Bednarczyk, Katarzyna Gonera, Beata Gudowska, Jerzy Kuźniar, Maria Tyszel, 
Andrzej Wróbel (sprawozdawca). 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 sierpnia 
2006 r. sprawy ze skargi Ewy Marii K. - likwidatora majątku partii Dom Ojczysty na 
uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 26 czerwca 2006 r. o odrzuceniu 
sprawozdania o źródłach pozyskania środków finansowych w 2005 r. 
 
o d d a l i ł   skargę. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Państwowa Komisja Wyborcza uchwałą z dnia 26 czerwca 2006 r. w sprawie 
sprawozdania partii Dom Ojczysty o źródłach pozyskania środków finansowych w 
2005 r. postanowiła odrzucić sprawozdanie partii Dom Ojczysty o źródłach pozyska-
nia środków finansowych, w tym o kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania 
oraz o wydatkach poniesionych z Funduszu Wyborczego w 2005 r., z powodu naru-
szenia art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych 
(jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r., Nr 79 poz. 857 ze zm. powoływanej dalej jako 
ustawa).  
W uzasadnieniu uchwały Państwowa Komisja Wyborcza stwierdziła, między 
innymi, że sprawozdanie zostało sporządzone według wzoru określonego w załącz-
niku do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 lutego 2003 r. w sprawie spra-
wozdania o źródłach pozyskania środków finansowych (Dz.U. Nr 33, poz. 269). Par-

 
2
tia nie pozyskała w 2005 r. żadnych środków finansowych, nie posiadała w okresie 
sprawozdawczym rachunku bankowego. 
Partia Dom Ojczysty uczestniczyła w wyborach parlamentarnych przeprowa-
dzonych w dniu 25 września 2005 r. Finansowanie kampanii wyborczej odbywało się 
ze środków osób fizycznych wpłaconych na rachunek bankowy Komitetu Wyborcze-
go utworzonego przez partię a nie ze środków partii zgromadzonych na rachunku 
Funduszu Wyborczego. Stanowi to - w ocenie Państwowej Komisji Wyborczej - naru-
szenie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy, co prowadzi do odrzucenia sprawozdania na podsta-
wie art. 38a ust. 2 pkt 5 ustawy. 
Ewa Maria K. -likwidator majątku partii Dom Ojczysty w skardze na powyższą 
uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i 
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Państwowej Komisji Wyborczej „z 
powodu nieistnienia partii Dom Ojczysty w czasie podjęcia zaskarżonej uchwały, 
przez co przedmiotowa uchwała została wydana bez podstawy prawnej” oraz o prze-
prowadzenie dowodu z akt rejestrowych partii Dom Ojczysty [...] na okoliczność wy-
kreślenia partii z rejestru partii politycznych oraz rejestracji partii Dom Ojczysty w wy-
borach do Sejmu i Senatu RP przeprowadzonych we wrześniu 2005 r., mimo wcze-
śniejszego wystąpienia Państwowej Komisji Wyborczej do sądu rejestrowego o likwi-
dację partii i wykreślenie jej z rejestru. Skarżąca jest zdania, że ustawa o partiach 
politycznych nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ zaskarżona 
uchwała dotyczy i jest skierowana do podmiotu, którego byt prawny ustał (przed 
dniem podjęcia uchwały). 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Z akt sprawy wynika niespornie, 
że partia Dom Ojczysty pismem z dnia 30 czerwca 2005 r. zawiadomiła Państwową 
Komisję Wyborczą o zamiarze zgłoszenia kandydatów na posłów i senatorów, o po-
wołaniu pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego. Państwowa Komi-
sja Wyborcza w piśmie z dnia 6 lipca 2005 r. potwierdziła złożenie w tym dniu zawia-
domienia o zgłoszeniu przez Komitet Wyborczy kandydatów na posłów i senatorów w 
wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej 
zarządzonych na dzień 25 września 2005 r. oraz o powołaniu pełnomocnika wybor-
czego komitetu wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego, któ-

 
3
rego dokonał Zarząd Krajowy „Domu Ojczystego”. Następnie, Państwowa Komisja 
Wyborcza uchwałą z dnia 7 lipca 2005 r. w sprawie przyjęcia zawiadomienia o zgło-
szeniu przez Komitet Wyborczy kandydatów na posłów i senatorów w wyborach do 
Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych 
na dzień 25 września 2005 r. oraz o powołaniu pełnomocnika wyborczego komitetu 
wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego, postanowiła przyjąć 
zawiadomienie. 
Państwowa Komisja Wyborcza na podstawie art. 38c ust. 1 ustawy o partiach 
politycznych pismem z dnia 1 sierpnia 2005 r. wniosła do Sądu Okręgowego w War-
szawie o wykreślenie wpisu partii politycznej „Dom Ojczysty” z ewidencji partii poli-
tycznych. W uzasadnieniu wniosku podniosła między innymi, że partia ta nie złożyła 
Państwowej Komisji Wyborczej sprawozdania o źródłach pozyskania środków finan-
sowych w 2004 r., co stanowi podstawę do zastosowania postępowania określonego 
w art. 38c ust. 1 ustawy. Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 14 lis-
topada 2005 r. [...] wykreślił Dom Ojczysty partię polityczną z siedzibą w L. z ewiden-
cji partii politycznych. Sąd ten postanowieniem z dnia 29 maja 2006 r. postanowił 
wyznaczyć likwidatorów majątku wykreślonej partii Dom Ojczysty [...] w osobach Ha-
liny S., Gertrudy S. i Ewy Marii K. 
W rozpoznawanej sprawie jest sporne, czy w sytuacji, gdy Państwowa Komi-
sja Wyborcza przyjęła zawiadomienie o zgłoszeniu przez Komitet Wyborczy kandy-
datów na posłów i senatorów w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do 
Senatu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 25 września 2005 r. oraz o 
powołaniu pełnomocnika wyborczego komitetu wyborczego i pełnomocnika finanso-
wego komitetu wyborczego, a następnie - jeszcze przed wskazaną wyżej datą wybo-
rów parlamentarnych, tj. dnia 1 sierpnia 2005 r. - wniosła do Sądu Okręgowego w 
Warszawie o wykreślenie partii politycznej z ewidencji partii politycznych, które orze-
czono postanowieniem Sądu zapadłym po przeprowadzeniu tych wyborów, w których 
partia uczestniczyła, wyznaczony postanowieniem Sądu likwidator majątku partii po-
litycznej ma obowiązek przedłożyć Państwowej Komisji Wyborczej sprawozdanie tej 
partii o źródłach pozyskania środków finansowych, w tym o kredytach bankowych i 
warunkach ich uzyskania oraz o wydatkach poniesionych z Funduszu Wyborczego w 
2005 r. 
Zgodnie z przepisem art. 38c ust. 1 ustawy o partiach politycznych w przypad-
ku niezłożenia przez partię polityczną sprawozdania w terminie określonym w art. 38 

 
4
ust. 1 Państwowa Komisja Wyborcza występuje do sądu z wnioskiem o wykreślenie 
wpisu tej partii z ewidencji. Stosownie zaś do przepisu art. 38 ust. 1 ustawy partia 
polityczna składa Państwowej Komisji Wyborczej, nie później niż do 31 marca każ-
dego roku, sprawozdanie o źródłach pozyskania środków finansowych, w tym o kre-
dytach bankowych i warunkach ich uzyskania oraz o wydatkach poniesionych ze 
środków Funduszu Wyborczego w poprzednim roku kalendarzowym. Przewidziany w 
tym przepisie termin do składania sprawozdania o źródłach pozyskania środków fi-
nansowych nie później niż do 31 marca każdego roku ma charakter terminu ustawo-
wego i jego przekroczenie powoduje odrzucenie sprawozdania (postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 3 października 2002 r., III SW 24/02, OSNP 2003 nr 4, poz. 92). 
Inną konsekwencją naruszenia przez partię polityczną art. 38 ust. 1 ustawy jest, 
przewidziane w art. 38c ust. 1, wystąpienie Państwowej Komisji Wyborczej do sądu z 
wnioskiem o wykreślenie wpisu tejże partii z ewidencji. Złożenie takiego wniosku nie 
zostało ograniczone żadnym terminem (poza określonym w art. 38 ust. 1 ustawy). Z 
regulacji prawnej nie wynika w szczególności, ażeby warunkiem wystąpienia Pań-
stwowej Komisji Wyborczej z wnioskiem o wykreślenie partii politycznej z ewidencji 
było uprzednie odrzucenie jej sprawozdania finansowego. Partia polityczna może 
wszak, godząc się - świadomie lub nieświadomie - na ustawowe sankcje takiego za-
niechania, nie złożyć w ogóle sprawozdania. Wynika stąd, że samo niezłożenie 
sprawozdania do 31 marca, niezależnie od przyszłych zdarzeń (niezłożenia go w 
ogóle lub spóźnionego złożenia), uzasadnia wystąpienie PKW z wnioskiem o wykre-
ślenie partii politycznej z ewidencji (uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 
16 września 2004 r., III SZP 3/04, OSNP 2005 nr 8, poz. 117). 
Skarżąca wyraża pogląd, że Państwowa Komisja Wyborcza nie mogła sku-
tecznie przyjąć zawiadomienia dokonanego przez Zarząd Krajowy „Domu Ojczyste-
go” o zgłoszeniu przez Komitet Wyborczy kandydatów na posłów i senatorów w wy-
borach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej 
zarządzonych na dzień 25 września 2005 r. oraz o powołaniu pełnomocnika wybor-
czego komitetu wyborczego i pełnomocnika finansowego komitetu wyborczego, po-
nieważ „wcześniej” wystąpiła do Sądu Okręgowego w Warszawie o „likwidację partii i 
wykreślenie jej z rejestru”. Pogląd ten nie jest prawidłowy. Należy wskazać, że po-
wyższe twierdzenie jest oparte na błędnej ocenie stanu faktycznego, bowiem z akt 
sprawy wynika jednoznacznie, że wniosek o wykreślenie wpisu partii politycznej z 
ewidencji nosi datę 1 sierpnia 2005 r., a więc z pewnością został złożony po przyję-

 
5
ciu zawiadomienia przez Państwową Komisję Wyborczą, które miało miejsce w dniu 
7 lipca 2005 r. 
Skarżąca jest zdania, że zaskarżona uchwała Państwowej Komisji Wyborczej 
z dnia 6 czerwca 2006 r. została wydana bez podstawy prawnej, ponieważ w dniu jej 
wydania partia Dom Ojczysty nie istniała. Skarżąca nie kwestionuje natomiast, że 
mimo wykreślenia partii z ewidencji partii politycznych prawomocnym postanowie-
niem Sądu z dnia 14 listopada 2005 r., partia ta była obowiązana - na podstawie art. 
38 ust. 1 i 3 ustawy - do złożenia Państwowej Komisji Wyborczej - w terminie do dnia 
31 marca 2006 r. - sprawozdania o źródłach pozyskania środków finansowych w 
2005 r., w tym o kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania oraz o wydatkach 
poniesionych ze środków Funduszu Wyborczego i faktycznie złożyła takie sprawoz-
danie w terminie. Sąd Najwyższy jest zdania, że wykreślenie partii politycznej, która 
uczestniczyła w wyborach parlamentarnych, z ewidencji partii politycznych prawo-
mocnym postanowieniem Sądu wydanym po dniu wyborów parlamentarnych, nie ma 
wpływu na realizację przez partię obowiązku, o którym mowa w art. 38 ust. 1 i 3 
ustawy. Ponadto, w sytuacji gdy partia wykreślona z ewidencji partii politycznych 
złoży, tak jak w niniejszej sprawie, Państwowej Komisji Wyborczej sprawozdanie, o 
którym mowa w art. 38 ust. 1 ustawy, Państwowa Komisja Wyborcza jest zarazem 
upoważniona i obowiązana do skorzystania ze stosownych ustawowych kompetencji, 
w tym do odrzucenia złożonego sprawozdania (art. 38a ust. 2 ustawy). W sytuacji 
bowiem, gdy partia polityczna, w okolicznościach takich jak w niniejszej sprawie, 
przedłożyła Państwowej Komisji Wyborczej powyższe sprawozdanie, postępowanie 
przed Państwową Komisją Wyborczą nie staje się bezprzedmiotowe tylko z tego po-
wodu, że partia polityczna została wykreślona z rejestru prawomocnym orzeczeniem 
Sądu i zarządzono jej likwidację oraz wyznaczono likwidatorów. Postępowanie to 
dotyczy bowiem publicznoprawnych obowiązków partii politycznej uczestniczącej w 
wyborach do Sejmu i Senatu zarządzonych na dzień 25 września 2005 r., obowiąz-
ków wynikających z zasady jawności źródeł finansowania partii politycznych (art. 27a 
ustawy), szczegółowo określonych w rozdziale 4 Finanse i finansowanie partii poli-
tycznych.  
Partia polityczna Dom Ojczysty została wykreślona z ewidencji partii politycz-
nych na wniosek Państwowej Komisji Wyborczej na podstawie art. 38c ustawy o par-
tiach politycznych, a zatem w konsekwencji niezłożenia przez partię polityczną spra-
wozdania w terminie określonym w art. 38 ust. 1. Powyższa przyczyna wykreślenia 

 
6
partii z ewidencji partii politycznych nie jest jednak wskazana w katalogu przyczyn 
wykreślenia partii z ewidencji postanowieniem Sądu, wskutek którego to postanowie-
nia partia polityczna podlega likwidacji (art. 45 pkt 2). Ponieważ jednak przepis art. 
45 ustawy wskazuje tylko dwie sytuacje, w których partia polityczna podlega likwida-
cji, a mianowicie wskutek: 1) rozwiązania mocą uchwały uprawnionego statutowego 
organu partii, albo 2) postanowienia sądu o wykreśleniu wpisu partii z ewidencji z 
przyczyn, o których mowa w art. 20, 21, 39 i 44, przy czym art. 39 został skreślony 
przez art. 238 pkt 17 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. - Ordynacja wyborcza do 
Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U Nr 46, 
poz. 499) z dniem 31 maja 2001 r., to należy przyjąć, że art. 45 pkt 2 dotyczy także 
wykreślenia partii z ewidencji partii politycznych z przyczyny określonej w przepisie 
art. 38c ust. 1 ustawy. Na marginesie należy podnieść, że ustawodawca powinien 
bardziej starannie przeprowadzać zmiany w ustawie o partiach politycznych, zwłasz-
cza w kontekście postulatu systemowej spójności i niesprzeczności jej przepisów, niż 
to uczynił wprowadzając do ustawy art. 38a - d bez zmiany art. 45 pkt 2, który oczy-
wiście jest strukturalnie, funkcjonalnie i merytorycznie powiązany z tymi nowymi 
przepisami, zwłaszcza z art. 38c ust. 1 ustawy. 
Zgodnie z art. 47 ustawy sąd po uprawomocnieniu się postanowienia, o któ-
rym mowa w art. 45 pkt 2, zarządza likwidację partii politycznej i wyznacza likwidato-
ra tej partii. W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 
14 listopada 2005 r. [...] wykreślił Dom Ojczysty - partię polityczną z siedzibą w L. z 
ewidencji partii politycznych, a następnie Sąd ten postanowieniem z dnia 29 maja 
2006 r. wyznaczył likwidatorów majątku wykreślonej partii Dom Ojczysty [...] w oso-
bach Haliny S., Gertrudy S. i Ewy Marii K. W postępowaniu przed Państwową Komi-
sją Wyborczą w sprawie sprawozdania partii Dom Ojczysty o źródłach pozyskania 
środków finansowych, w tym o kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania oraz 
o wydatkach poniesionych z Funduszu Wyborczego w 2005 r. uczestniczy likwidator-
członek zarządu partii politycznej wykreślonej z ewidencji partii politycznych, który 
zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzysze-
niach (Dz.U. Nr, 20 poz. 104 ze zm.) w związku z art. 49 ustawy o partiach politycz-
nych, powinien dokonywać czynności prawnych niezbędnych do przeprowadzenia 
likwidacji. Taką czynnością prawną jest złożenie sprawozdania, o którym mowa w 
art. 38 ust. 1 ustawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że finanse i źródła finansowania 
partii politycznej, która została wykreślona z rejestru, muszą podlegać kontroli w try-

 
7
bie i na zasadach określonych w ustawie, w szczególności w trybie kontroli przez 
Państwową Komisję Wyborczą sprawozdania o źródłach pozyskania środków finan-
sowych, w tym o kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania oraz o wydatkach 
poniesionych z funduszu wyborczego, a ponadto na uwadze należy mieć skutki, 
które dla majątku likwidowanej partii politycznej może mieć odrzucenie sprawozdania 
przez Państwową Komisję Wyborczą ( art. 39a ustawy).  
Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.  
========================================