III SW 124/11

Sygn. akt III SW 124/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 27 października 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący) 
SSN Halina Kiryło (sprawozdawca) 
SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec 
 
w sprawie z protestu W. K.  
przeciwko ważności wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu 
Rzeczypospolitej Polskiej 
z udziałem Państwowej Komisji Wyborczej, Prokuratora Generalnego 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 października 2011 r., 
 
 
 
postanawia: 
 
wydać opinię, że zarzut protestu jest bezzasadny. 
 
 
UZASADNIENIE 
 
 
W. K. wniósł protest przeciwko ważności wyborów do Sejmu i Senatu 
Rzeczypospolitej Polskiej, domagając się unieważnienia wyborów. 
 
Zdaniem wnoszącego protest, na skutek błędnej interpretacji przepisów 
ustawy przez Państwową Komisję Wyborczą część wyborców przebywających za 
granicą nie mogła skorzystać z przysługującego im prawa wyborczego. W 
tegorocznych 
wyborach 
istniała 
bowiem 
możliwość 
głosowania 
korespondencyjnego przez osoby przebywające za granicą. Zamiar takiego 
głosowania należało zgłosić konsulowi, a w zgłoszeniu podać m. in. adres, na który 

 
 
2 
ma być wysłany pakiet wyborczy. Ustawa nie wprowadza w tej ostatniej kwestii 
żadnych ograniczeń, tzn. wyborca sam decyduje, na jaki adres powinien być 
doręczony 
pakiet 
wyborczy. 
Tymczasem 
Państwowa 
Komisja 
Wyborcza 
nieprawidłowo informowała, iż musi to być adres państwa pobytu, natomiast nie 
może to być inny adres, np. w Polsce. 
 
Prokurator Generalny RP przedstawiając swoje stanowisko w sprawie wniósł 
o wydanie przez Sąd Najwyższy opinii, że zarzut protestu jest bezzasadny, 
albowiem przewidziany przepisami Kodeksu wyborczego tryb korespondencyjnego 
głosowania przez osoby niepełnosprawne i wyborców przebywających za granicą 
rozszerza możliwość skorzystania przez osoby uprawnione z czynnego prawa 
wyborczego, a wskazanie adresu miejsca pobytu ma na celu dostarczenie pakietu 
wyborczego do rąk własnych wyborcy.  
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Inicjując rozważania w niniejszej sprawie wypada podkreślić, że instytucja 
protestu przeciwko ważności wyborów do Sejmu i Senatu ma konstytucyjne 
podstawy. Zgodnie bowiem z art. 101 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej 
wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego protestu przeciwko 
ważności wyborów na zasadach określonych w ustawie. Zasady te zawarte zostały 
w przepisach ogólnych art. 82 i art. 83 zamieszczonych w rozdziale 10 działu I 
Kodeksu wyborczego oraz – w odniesieniu do wyborów do Sejmu – w przepisach 
szczególnych art. 241 – 243 zamieszczonych w rozdziale 8 działu III tego aktu, do 
których odsyła (w kwestii wskazania sądu właściwego do rozpoznania protestu oraz 
zasad jego wnoszenia i trybu rozpoznania) art. 83 Kodeksu wyborczego. 
 
W świetle art. 82 § 2 – 5 Kodeksu wyborczego prawo wniesienia protestu 
przysługuje wyborcom, których nazwiska są umieszczone w spisie wyborców oraz 
przewodniczącemu właściwej komisji wyborczej i pełnomocnikowi wyborczemu. 
Sam protest wyborczy zdefiniowany zaś został w art. 82 § 1 Kodeksu wyborczego 
jako protest przeciwko ważności wyborów, ważności wyborów w okręgu lub 
wyborowi określonej osoby. Takie określenie protestu wyborczego koresponduje 
z brzmieniem cytowanego art. 101 ust. 2 Konstytucji RP, a jego konsekwencją jest 

 
 
3 
zawarty w punktach 1 i 2 art. 82 § 1 Kodeksu wyborczego katalog zarzutów, na 
jakich można oprzeć protest. Są nimi: 1/ dopuszczenie się przestępstwa przeciwko 
wyborom, określonego w rozdziale XXXI Kodeksu karnego, mającego wpływ na 
przebieg głosowania, ustalanie wyników głosowania lub wyników wyborów oraz 2/ 
naruszenie przepisów Kodeksu wyborczego dotyczących głosowania, ustalania 
wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego wpływ na wynik wyborów. 
Reasumując: przedmiotem protestu wyborczego jest ważność wyborów lub wyboru 
określonej osoby, a podstawę zakwestionowania tej ważności stanowią czyny 
przestępcze i delikty wyborcze rzutujące na przebieg głosowania i ustalanie jego 
wyników lub ustalanie wyników samych wyborów. 
 
W myśl art. 241 § 1 i 3 oraz art. 242 § 1 i 2 Kodeksu wyborczego również 
w przypadku wyborów do Sejmu protest wyborczy skierowany jest przeciwko 
ważności wyborów , wymaga zachowania formy pisemnej, a jego treść powinna 
obejmować sformułowanie zarzutów, o jakich mowa w art. 82 § 1 Kodeksu 
wyborczego oraz przedstawienie lub wskazanie dowodów na ich poparcie. 
W sytuacji, gdy następuje merytoryczne rozpoznanie protestu (w składzie 
trzyosobowym w postępowaniu nieprocesowym), Sąd Najwyższy wydaje, w formie 
postanowienia, opinię w sprawie protestu, która zawiera ustalenie co do zasadności 
zarzutów podniesionych przez protestującego, a w razie potwierdzenia zasadności 
owych zarzutów – ocenę, czy przestępstwo przeciwko wyborom lub naruszenie 
przepisów Kodeksu wyborczego miało wpływ na wynik wyborów. 
W przedmiotowej sprawie wnoszący protest upatruje przyczyny nieważności 
wyborów do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w naruszeniu przez 
Państwową Komisję Wyborczą przepisów Kodeksu wyborczego dotyczących 
głosowania korespondencyjnego przez osoby przebywające za granicą. 
 
Warto zatem przypomnieć, że Kodeks wyborczy przewiduje dwa przypadki 
możliwości głosowania korespondencyjnego w wyborach, o jakich mowa w art. 1 
tego aktu, tj. w odniesieniu do osób niepełnosprawnych i w odniesieniu do osób 
przebywających poza granicami kraju. Są to dwie samodzielne regulacje, 
zamieszczone w odrębnych rozdziałach kodeksu wyborczego. 

 
 
4 
Zgodnie z unormowaniem art. 61a § 1, usytuowanego w rozdziale 7a działu I 
Kodeksu wyborczego, zatytułowanym „Głosowanie korespondencyjne przez 
wyborców ”, wyborca niepełnosprawny o znacznym lub umiarkowanym stopniu 
niepełnosprawności w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia1997 r. o rehabilitacji 
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (jednolity tekst: 
Dz.U. z 2011r. Nr 127, poz. 721) może głosować korespondencyjnie, a informację o 
możliwości głosowania korespondencyjnego przez wyborców niepełnosprawnych 
zamieszcza się w obwieszczeniu wójta. Przepis §2 tegoż artykułu zastrzega jednak, 
iż głosowanie korespondencyjne przez wyborców niepełnosprawnych w trybie 
określonym w tymże  rozdziale jest wyłączone w przypadku głosowania 
w obwodach głosowania utworzonych w jednostkach, o których mowa w art. 12 § 4 
i 7 oraz w obwodach głosowania utworzonych za granicą i na polskich statkach 
morskich, a także w przypadku udzielenia przez wyborcę niepełnosprawnego 
pełnomocnictwa do głosowania. W myśl zaś art. 61c § 1 i 2 Kodeksu wyborczego, 
zamiar głosowania korespondencyjnego powinien być zgłoszony przez wyborcę 
niepełnosprawnego wójtowi do 21 dnia przed dniem wyborów, a zgłoszenie może 
być dokonane ustnie, pisemnie, telefaksem lub w formie elektronicznej. Zgłoszenie 
powinno zawierać nazwisko i imię (imiona), imię ojca, datę urodzenia, numer 
ewidencyjny PESEL wyborcy niepełnosprawnego, oświadczenie o wpisaniu 
wyborcy do rejestru wyborców w danej gminie, oznaczenie wyborów, których 
dotyczy zgłoszenie, a także wskazanie adresu stałego zamieszkania, na który ma 
być wysłany pakiet wyborczy. 
 
 
Z brzmienia cytowanych przepisów wynika zatem, że głosowanie 
korespondencyjne na warunkach określonych art. 61 a – j dotyczy osób 
uczestniczących w wyborach na terenie kraju i ma zastosowanie tylko do wyborców 
niepełnosprawnych, o ile nie przebywają oni w placówkach wymienionych w art. 12 
§ 4 i 7 oraz nie skorzystają z możliwości głosowania za pośrednictwem 
pełnomocnika. 
 
Instytucję głosowania korespondencyjnego przez osoby przebywające poza 
granicami kraju regulują natomiast przepisy art. 62 – 68, zamieszczone w rozdziale 

 
 
5 
8 działu I Kodeksu wyborczego, zatytułowanym „Głosowanie korespondencyjne 
w obwodach głosowania utworzonych za granicą”. Zgodnie z regulacją art. 62 i art. 
63 Kodeksu, wyborca, o którym mowa w art. 35 §1 (czyli wyborca przebywający za 
granicą i posiadający ważny polski paszport lub w przypadku obywateli Unii 
Europejskiej niebędących obywatelami polskimi posiadający ważny paszport lub 
inny dokument stwierdzający tożsamość), może głosować korespondencyjnie. 
Zamiar głosowania korespondencyjnego może być zgłoszony właściwemu 
terytorialnie konsulowi do 15 dnia przed dniem wyborów. Zgłoszenie może być 
dokonane ustnie, pisemnie, telegraficznie, telefaksem lub w formie elektronicznej. 
Powinno ono zawierać nazwisko i imię (imiona), imię ojca, datę urodzenia, numer 
ewidencyjny PESEL, oznaczenie miejsca pobytu wyborcy za granicą, numer 
ważnego polskiego paszportu a także miejsce i datę jego wydania, miejsce 
wpisania wyborcy do rejestru wyborców - w przypadku obywateli polskich czasowo 
przebywających za granicą, a także oznaczenie adresu, na który ma być wysłany 
pakiet wyborczy, o którym mowa w art. 65 § 1. W przypadku obywateli Unii 
Europejskiej niebędących obywatelami polskimi, zgłoszenie powinno zawierać 
numer innego ważnego dokumentu stwierdzającego tożsamość, a także miejsce 
i datę jego wydania. Na podstawie zgłoszenia konsul wpisuje wyborcę do spisu 
wyborców właściwego dla obwodowej komisji wyborczej, o której mowa w art. 14 § 
2 zdanie drugie (czyli obwodowej komisji wyborczej na obszarze właściwości 
terytorialnej 
danego 
konsula, 
właściwej 
dla 
celów 
głosowania 
korespondencyjnego). 
 
Unormowany 
w 
przepisach 
tego 
rozdziału 
tryb 
głosowania 
korespondencyjnego dotyczy  zatem osób przebywających za granicą, a zgłoszenia 
zamiaru skorzystania z tej możliwości dokonuje się na ręce konsula, który wpisuje 
osobę zainteresowaną do spisu wyborców właściwego dla obwodowej komisji 
wyborczej na obszarze swojej  właściwości terytorialnej i po otrzymaniu od tej 
komisji kart do głosowania - w myśl art. 65 Kodeksu – przesyła  wyborcy pakiet 
wyborczy. Oczywiste jest więc, iż wyborca zobowiązany jest podać konsulowi swoje 
miejsce stałego pobytu lub (w przypadku osób czasowo przebywających za 
granicą) adres do odbioru pakietu wyborczego, znajdujący się poza granicami 
kraju. Chodzi przecież o korespondencyjne oddanie głosu przez obywateli polskich 

 
 
6 
w wyborach, o jakich mowa w art. 1 Kodeksu wyborczego, przeprowadzanych za 
granicą. Tymczasem wnoszący protest sugeruje istnienie na płaszczyźnie 
unormowań tego aktu instytucji korespondencyjnego głosowania przez wyborców 
przebywających w kraju według procedury właściwej dla osób przebywających za 
granicą, skoro pakiety wyborcze miałyby być wysyłane przez konsula na polskie 
adresy wyborców. Ani językowa ani systemowa wykładnia przepisów rozdziału 7a 
i rozdziału 8 działu I Kodeksu wyborczego nie uprawnia do takiej konkluzji. 
 
 
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy z mocy art. 242 § 2 Kodeksu 
wyborczego wydał opinię o bezzasadności zarzutu protestu.