III SW 120/03

Uchwała z dnia 7 lipca 2003 r. III SW 120/03 Zarzut protestu dotyczący fotografowania się wyborców z odkrytą i za- kreśloną kartą do głosowania nie jest oparty na ustawowej podstawie. Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska- Adamowicz, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2003 r. sprawy z protestu refe- rendalnego Marii C. z udziałem uczestników postępowania: 1) Komisarza Wyborcze- go w Warszawie, 2) Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej 3) Prokurato- ra Generalnego p o s t a n o w i ł: 1. wyrazić opinię, że zarzut protestu bezpodstawnego wydania dwóch kart do głosowania osobom nieuprawnionym jest bezzasadny; 2. w pozostałym zakresie odmówić nadania protestowi dalszego biegu. U z a s a d n i e n i e Maria C. - przewodnicząca Obwodowej Komisji do spraw Referendum [...] w W. wniosła protest przeciwko ważności referendum, w którym zarzuciła, że: 1. proto- kół z głosowania przyjęto bez jej podpisu jako przewodniczącej i bez adnotacji o jej zastrzeżeniach wobec uchybień podczas głosowania w obwodzie [...], 2. w obwodzie [...] trzykrotnie zakłócano ciszę wyborczą w lokalu, bowiem wyborcy fotografowali się przy urnie „z odkryta już zakreśloną kartą głosowania”, na co przyzwalała część członków Komisji, 3. bezpodstawnie wydano głosującym karty do głosowania, w tym jedną kartę na podstawie faksu, a dwie karty osobom, które nie posiadały zaświad- czeń uprawniających do głosowania w Obwodzie, 4. w trakcie głosowania oddano do rąk osoby postronnej rejestr wyborców, aby osoba ta mogła sama wpisać się do re- jestru, celem otrzymania karty do głosowania, 5. podczas głosowania w drugim dniu 2 pomiędzy przygotowanymi do wydawania kartami do głosowania, które znajdowały się na stole prezydialnym, znaleziono dwie karty nieostemplowane, 6. karty do gło- sowania były ostemplowane niedbale do tego stopnia, że na 200 kart tylko 40 z nich mogłoby być potraktowane jako głosy ważne, a jedna z nich była w ogóle nieostem- plowana, 7. kilku członków Komisji przejawiało rażący brak subordynacji podczas stemplowania kart do głosowania, w czasie głosowania i w końcowym etapie liczenia głosów, 8. w Komisji nie przestrzegano zalecenia, aby cały czas aż do sporządzenia protokołu i zliczenia głosów urna była widoczna, w szczególności niektórzy członko- wie Komisji spotykali się w czasie głosowania się przy urnie, prowadząc w tym miej- scu rozmowy; również po zakończeniu głosowania i zamknięciu lokalu referendałne- go zgromadzili się wokół urny całkowicie ją zasłaniając i przeglądali położony przez nich na umie rejestr wyborców, który powinien znajdować się na stole, 9. nie zezwo- lono mężowi zaufania na wniesienie uwag do protokołu, przy czym wygrażano mu palcem i zastraszano słowami: „ Ja cię zniszczę”, „wyjdź na zewnątrz, pogadamy”, „Jeszcze mnie popamiętasz.” Komisarz Wyborczy w Warszawie wniósł o uznanie protestu za nieuzasadnio- ny. Wyjaśnił, że przyjęty przez wnoszącą protest sposób postępowania stoi w jawnej sprzeczności z obowiązkami członka komisji określonymi uchwałą Państwowej Ko- misji Wyborczej z dnia 19 maja 2003 r. - wytyczne dla obwodowych komisji do spraw referendum dotyczące zadań i trybu przygotowania i przeprowadzenia głosowania oraz sposób wykonania czynności związanych z przerwą w głosowaniu w referen- dum wyznaczony na dzień 8 czerwca 2003 r. (M.P. Nr 20 poz. 383). W pkt. 50 wy- tycznych przewidziany jest obowiązek podpisania protokołu przez wszystkich człon- ków komisji obecnych przy jego sporządzaniu, w tym także przez tych, którzy wnieśli uwagi do protokołu. Pismo złożone w dniu 9 czerwca 2003 r. Komisarzowi Wybor- czemu w Warszawie przez Panią Marię C. stanowi w istocie uwagi do protokołu gło- sowania w obwodzie. Z uwag wniesionych do Komisarza Wyborczego w Warszawie na blankiecie protokołu głosowania oraz opisanych w proteście złożonym do Sądu Najwyższego wynika, że trakcie głosowania doszło w lokalu komisji obwodowej [...] do wydarzeń, które zdaniem skarżącej świadczą o nieprawidłowej pracy komisji. Zda- rzenia te nie zostały jednak opisane w protokole głosowania podpisanym przez po- zostałych członków komisji. Również informacja skarżącej o niemożności złożenia przez męża zaufania uwag do protokołu jest nieprawdziwa. Uwagi męża zaufania stanowiące załącznik do protokołu głosowania w obwodzie [...], zostały dołączone do 3 protokołu głosowania w obwodzie jako jego załącznik i dotyczyły - jak określono - próby uproszczenia procedury liczenia głosów przez komisję" (oświadczenie męża zaufania). Z oświadczenia tego poza enigmatycznym określeniem „pomijania obo- wiązujących procedur przy liczeniu głosów” nie wynikają żadne konkretne zarzuty odnośnie pracy komisji. W ocenie Komisarza Wyborczego w Warszawie, podstawowym zarzutem zło- żonym przez przewodniczącą komisji, a mogącym być podstawą do wniesienia pro- testu referendalnego, jest wydawanie kart do głosowania osobom do tego nieupraw- nionym. Wnosząca protest nie zna jednak przepisów o prawie do głosowania w refe- rendum przez obywateli polskich, stale zamieszkałych za granicą. Pani Maria C. w proteście stwierdziła, że pan Paweł Rafał G., stale zamieszkały w Atenach, nie przedstawił zaświadczenia o prawie do głosowania. W odniesieniu do niego należało zastosować procedurę sprawdzenia ważności paszportu i okazania dokumentu po- twierdzającego miejsce zamieszkanie za granicą, a w przypadku potwierdzenia ta- kiego stanu rzeczy należało wydać kartę do głosowania, umieszczając adnotację o jej wydaniu w paszporcie. W odniesieniu do pozostałych osób wymienionych jako nieuprawnione do udziału głosowaniu wnosząca podaje dane utrudniające ustalenie stanu faktycznego (między innymi w odniesieniu do p. Justyny Małgorzaty S. brak jest pełnego adresu zamieszkania, a dane dotyczące wieku głosującej są rozbieżne i sugerują, że głosująca nie była uprawniona do udziału w głosowaniu, w odniesieniu do p. Daniela B. można stwierdzić, że jest on mieszkańcem S. - brak dokładnego ad- resu i prawdopodobnie posługiwał się zaświadczeniem wysłanym faxem). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zarzut wydania kart do głosowania osobom nieuprawnionym jest nieuzasad- niony. Z prawidłowych ustaleń Komisarza Wyborczego w Warszawie wynika bowiem jednoznacznie, że pan Paweł Rafał G. zamieszkały na stałe w Atenach otrzymał kartę do głosowania na podstawie stosownych dokumentów; nie był natomiast obo- wiązany przedstawić zaświadczenia o prawie do głosowania, bowiem tego rodzaju procedura obowiązuje jedynie w stosunku do obywateli polskich zamieszkałych na stałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W odniesieniu do wydania kart do gło- sowania Justynie Małgorzacie S. i Daniela B. wnosząca protest nie wykazała lub co 4 najmniej uprawdopodobniła, aby osobom tym karty do głosowania zostały wydane z naruszeniem przepisów ustawy o referendum ogólnopolskim. Zarzut protestu niedbałego ostemplowania kart do głosowania oraz zarzut znalezienia na stole prezydialnym przygotowanych do wydawania głosującym kart nieostemplowanych nie mieści w granicach ustawowej podstawy protestu, skoro wnosząca sama przyznaje, że karty niezwykle niedbale opieczętowane umieściła wśród kart niewykorzystanych, a karty nieostemplowane sama ostemplowała. Po- dobnie zarzut protestu fotografowania się wyborców z odkrytą i zakreślona kartą do glosowania nie jest oparty na podstawie ustawowej, bowiem tego rodzaju zachowa- nie się wyborców bez sprzeciwu ze strony komisji nie stanowi naruszenia ciszy wy- borczej. Zgodnie z art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólno- krajowym (Dz.U. Nr 57, poz. 507 ze zm.) do warunków i trybu wnoszenia protestu przeciwko ważności referendum oraz sposobu rozpatrywania i trybu podejmowania uchwały w tej sprawie przez Sąd Najwyższy stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 46, poz. 499 ze zm.). Ordynacja ta stanowi w art. 79 ust. 3, że wnoszący protest powinien sformułować w nim zarzuty oraz przedstawić lub wskazać dowody, na których opiera swoje zarzuty. Przedmio- tem owych zarzutów - stosownie do przepisu art. 33 ust. 1 o referendum ogólnokra- jowym - może być wyłącznie dopuszczenie się przestępstwa przeciwko referendum lub naruszenie przepisów ustawy o referendum dotyczących głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyniku referendum (art. 33 ustawy o referendum). Wnoszą- ca protest nie przedstawiła ani też nie wskazała dowodów, na których opiera swoje pozostałe zarzuty. W konsekwencji należało pozostawić protest bez dalszego biegu także w tym zakresie. Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================