III SPP 22/10

Sygn. akt III SPP 22/10 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 22 listopada 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) 
SSN Jerzy Kwaśniewski 
SSN Romualda Spyt (sprawozdawca) 
 
w sprawie ze skargi Katarzyny Ś. 
na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego […] 
w sprawie I ACa 40/10, 
z udziałem Prezesa Sądu Apelacyjnego  
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 listopada 2010 r., 
 
 
 
oddala skargę.  
 
 
 
Uzasadnienie 
 
Skarżąca – K. Ś. wniosła o stwierdzenie, że w postępowaniu w sprawie I 
ACa 40/10 Sądu Apelacyjnego nastąpiła przewlekłość postępowania. W 
szczególności wskazała na przewlekłość polegającą na: „zaniechaniu przez Sąd 
Apelacyjny rozpoznania kolejnych wniosków skarżącej o sprostowanie sentencji 
postanowień i zarządzeń wydawanych w sprawie I ACa 40/10, bezczynność Sądu 
Apelacyjnego w przedmiocie nadania biegu i rozpoznaniu skargi o wznowienie 
postępowania I C 857/07 i I ACa 685/08, wydawaniu w postępowaniu I ACa 40/10 
orzeczeń i zarządzeń fikcyjnych (sententia non existens), orzekaniu w warunkach 
nieważności postępowania, zaniechaniu sporządzenia i doręczenia skarżącej 

 
 
2 
obligatoryjnych uzasadnień postanowień i zarządzeń w sprawie I ACa 40/10, 
zaniechaniu przez Sąd Apelacyjny rozpoznania wnioskowanych zagadnień 
prejudycjalnych”. 
Skarżąca wniosła o przyznanie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na 
swoją rzecz sumy 20.000 zł, o zalecenie Sądowi Apelacyjnemu niezwłocznego 
rozpoznania wszystkich wniosków o sprostowanie sentencji postanowień i 
zarządzeń I ACa 40/10, a także o dopuszczenie dowodu z akt sprawy I C 857/07 
Sądu Okręgowego oraz repertorium C 2007 tego Sądu na okoliczność fikcyjnego 
charakteru postępowań I C 857/07, I ACa 685/08 i III CSK 35/09. 
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że na przełomie 2009/2010 r. imieniem 
własnym wniosła do Sądu Apelacyjnego skargę „o wznowienie postępowań I ACa 
685/08 Sądu Apelacyjnego i I C 857/07 Sądu Okręgowego”. Skarga objęła tylko 
postępowanie do wartości przedmiotu sporu 100.000 zł i tylko przeciwko Skarbowi 
Państwa - Staroście B. Jak wynikało z uzasadnienia, w pozostałym zakresie 
podmiotowo-przedmiotowym skarżąca uznała wyroki I C 857/07 i I ACa 685/08 za 
nieistniejące, a w rezultacie nie objęła ich zaskarżeniem. 
Z uwagi na niewydanie w sprawie I C 857/07 postanowienia o dopozwaniu 
Gminy Miasta B.  oraz niedopuszczalność rozszerzeń przedmiotowo 
- 
podmiotowych po zawiśnięciu sprawy o 100.000 zł przeciwko Skarbowi Państwa, 
skarżąca jednoznacznie określiła, że przedmiotem skargi w sprawie I ACa 40/10 
nie jest postępowanie Sądu Najwyższego w sprawie III CSK 35/09. Równie 
jednoznacznie zażądała ustalenia prejudycjalnego, że wyrok Sądu Najwyższego w 
sprawie III CSK 35/09 pozbawiony jest bytu prawnego w całości lub części.  
Skarżąca podniosła, że „w trakcie następnych 10 miesięcy Sąd Apelacyjny 
„zajął się" jedynie„wątkiem" badania dopuszczalności wznowienia I ACa 40/10 w 
zakresie postępowania przed Sądem Najwyższym. Sąd odrzucił skargę I ACa 
40/10 odnośnie wznowienia postępowania III CSK 35/09 jako wniesioną przez 
osobę nieuprawnioną oraz bez uzasadnienia odmówił zwolnienia skarżącej od 
kosztów sądowych, pomimo iż została ona zwolniona w całości w sprawach I C 
857/07, I ACa 685/08 i III CSK 35/09”. Zauważyła, że nie wiadomo z jakich 
względów i dlaczego Sąd Apelacyjny dopatrzył się objęcia skargą I ACa 40/10 
postępowania III CSK 35/09. Stwierdziła, że „niemniej pozostaje poza sporem, iż 

 
 
3 
nie zwalniało to sądu od terminowego nadania biegu i rozpoznania skargi o 
wznowienie postępowań I i II instancji w zakresie zadysponowanym przez 
skarżącą”. 
Zdaniem skarżącej, oczywistą przewlekłością Sądu Apelacyjnego jest 
uchylenie się od rozpoznania składanych przez nią wniosków o sprostowanie 
sentencji postanowień i zarządzeń w sprawie I ACa 40/10. Sąd rozpoznał jedynie 
wnioski dotyczące sentencji postanowień z dnia 12 sierpnia 2010 r. “Jednak i to 
postanowienie jest niedopuszczalne, albowiem sąd odmawiający sprostowania 
orzekał w innym składzie, aniżeli ten który sporządził kwestionowaną sentencję. 
Nadto w składzie z dnia 8 sierpnia znajdował się “iudex inhabilis - SSA P. R.” 
Skarżąca stwierdziła nadto, że “świadome i celowe wydawanie przez Sąd 
orzeczeń zmierzających do obejścia prawa lub pozbawienia strony przysługujących 
jej uprawnień pozbawia takie orzeczenia bytu prawnego, a Sąd wydający takie 
decyzje traci ustrojową legitymację i wydane w takich warunkach orzeczenia 
stanowią sententia non existens”, co dodatkowo “kwalifikuje przewlekłość tego 
postępowania”.  
Wedle skargi, Sąd Apelacyjny w przedmiotowej sprawie “bardzo dosadnie 
daje do zrozumienia skarżącej, iż w zawisłym postępowaniu jest pozbawiona 
jakichkolwiek możliwości obrony swoich praw, czego dowodem jest jego 
stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 maja 2010 r., iż 
“niezależnie czy podniesione przez skarżącą zarzuty dotyczące nieważności 
postępowania przez naruszenie art. 48 i 413 k.p.c są zasadne, nie jest możliwe 
nadanie dalszego biegu sprawie, gdyż stronie nie przysługuje środek zaskarżenia”, 
w konsekwencji czego Sąd Apelacyjny zdaje się wyrażać stanowisko, że w sytuacji 
kiedy wydane orzeczenie jest niezaskarżalne, to Sąd może orzekać w składzie 
sprzecznym z prawem, gdyż i tak skarżąca nie wzruszy wadliwego orzeczenia”. 
Zdaniem skarżącej, odmowa zwolnienia od kosztów, pomimo niedawnego 
zwolnienia jej w postępowaniu I Ca 685/08 czy kilkukrotne zasiadanie w składzie 
orzekającym w sprawie I CA 40/09 “SSA  P. R.”, podlegającego wyłączeniu z mocy 
ustawy, nie da się pogodzić ani z elementarnymi standardami państwa prawnego, 
ani z kodeksem etyki sędziowskiej. 

 
 
4 
Z 
tych 
względów 
uzasadnione 
jest 
żądanie 
maksymalnej 
kwoty 
zadośćuczynienia. 
Prezes Sądu Apelacyjnego wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na jej 
niedopuszczalność, ewentualnie o jej oddalenie. 
 
Sąd Najwyższy zważył co następuje: 
  
Przede wszystkim podkreślić należy, że przedmiotowa skarga dotyczy 
postępowania Sądu Apelacyjnego w przedmiocie wznowienia postępowania, w tym 
także postępowania zażaleniowego związanego z tym etapem postępowania. Nie 
można zatem uznać, że została wniesiona po zakończeniu postępowania 
sądowego rozstrzygającego co do istoty sprawy. Stąd też nie zachodzi podstawa 
do jej odrzucenia na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o 
skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu 
sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.).   
Zgodnie z art. 1 ust. 1 powyższej ustawy, reguluje ona zasady i tryb 
wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do rozpoznania sprawy 
bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek działania lub 
bezczynności sądu. Stosownie do art. 2 ustawy, strona może wnieść skargę o 
stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej 
prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w 
sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i 
prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (ust. 1), przy czym dla 
stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w 
szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez Sąd w 
celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty (ust. 2). Oznacza to, iż celem 
skargi na przewlekłość w toku postępowania jest przeciwdziałanie trwającej 
przewlekłości, zaś jej funkcją przede wszystkim wymuszenie nadania sprawie 
odpowiedniego, sprawnego biegu procesowego. Służy temu zarówno samo 
stwierdzenie wystąpienia przewlekłości w postępowaniu (art. 12 ust. 2 ustawy), jak i 
możliwość zalecenia podjęcia przez Sąd rozpoznający sprawę, co do istoty 
odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3 ustawy).  

 
 
5 
 
W art. 12 ust. 3 ustawy znalazło się jednoznaczne potwierdzenie systemowej 
(modelowej) konstrukcji właściwości sądu rozpoznającego skargę jako sądu 
działającego w danej sprawie tylko incydentalnie i tylko po to, ażeby "wymusić" 
podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Z tego punktu widzenia jest 
niezwykle znamienne zawarte w tym przepisie zastrzeżenie, że zalecenia sądu 
rozpoznającego skargę "nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej 
sprawy". Oznacza to, że przy rozpoznaniu skargi na przewlekłość postępowania 
niedopuszczalna jest merytoryczna ocena rozstrzygnięć sądu. Takie stanowisko 
zostało potwierdzone przez Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach.  Należy 
wskazać na rozbudowaną argumentację przedstawioną w uzasadnieniu uchwały 
Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 13 lutego 2008 r., III  SPZP 
2/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 85, uchwały Sądu Najwyższego w składzie siedmiu 
sędziów z dnia 17 listopada 2004 r., III SPP 42/04 (OSNP 2005 nr 5, poz. 71), a 
także uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 18 stycznia 2005 r., III SPP 113/04, 
(OSNP 2005 nr 9, poz. 134), z dnia 19 stycznia 2005 r., III SPP 115/04 (OSNP 
2005 nr 9, poz. 135) i postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2005 r., III 
SPP 120/05 (OSNP 2006 nr 5-6, poz. 102), z dnia 19 stycznia 2006 r., III SPP 
162/05, z dnia 18 lutego 2005 r., III SPP 19/05 (OSNP 2005 nr 17, poz. 277).  
 
Skarżąca zarzuca, ogólnie rzecz ujmując, że nietrafne rozstrzygnięcia Sądu 
Apelacyjnego (określane też jako fikcyjne i zapadłe w warunkach nieważności 
postępowania) spowodowały nienadanie biegu wniesionej przez nią skardze o 
wznowienie postępowania. Innymi słowy, z przestawionej argumentacji wynika, że 
orzeczenia Sądu Apelacyjnego, procesowo wadliwe i niezgodne ze stanowiskiem 
prezentowanym przez nią we wnoszonych pismach procesowych (wnioskach i 
zażaleniach), stanowią przejaw przewlekłości postępowania. Zatem skarga 
zasadniczo opiera się na merytorycznym kwestionowaniu  rozstrzygnięć tego Sądu, 
a także wykazywaniu ich wad formalnych (naruszeń przepisów postępowania).  
 
Taki charakter ma zarzut „bezczynności Sądu Apelacyjnego w przedmiocie 
nadania biegu i rozpoznaniu skargi o wznowienie postępowania I C 857/07 i I ACa 
685/08”. Nie sposób twierdzić o bezczynności w tej kwestii w sytuacji, gdy Sąd 
Apelacyjny po niespełna miesiącu od wniesienia skargi o wznowienie postępowania 
(10 stycznia 2010 r.) postanowił o jej odrzuceniu (10 luty 2010 r.). Przytaczana 

 
 
6 
przez skarżącą argumentacja kwestionuje poglądy i motywy przedstawione przez 
Sąd w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 lutego 2010 r. Wywodzi się w niej o 
błędnym stanowisku Sądu Apelacyjnego przyjmującym, że skarga o wznowienie 
postępowania objęła postępowanie przed Sądem Najwyższym w sprawie III CSK 
35/09, a tymczasem - według skarżącej - dotyczyła ona wyłącznie postępowania 
przed Sądem Okręgowym w sprawie I C 857/07 i przez Sądem Apelacyjnym w 
sprawie I ACa 685/08, czemu nie stało na przeszkodzie to, że skarga kasacyjna od 
wyroku Sądu Apelacyjnego została oddalona wyrokiem Sądu Najwyższego w 
sprawie III CSK 35/09. Z tej przyczyny skarżąca uznaje, że skardze o wznowienie 
postępowania w sprawie I C 857/07 i  I ACa 685/08 nie nadano biegu. W istocie 
zatem skarżąca żąda merytorycznej i formalnej oceny prawidłowości postanowienia 
Sądu Apelacyjnego odrzucającego skargę o wznowienie postępowania, a także 
żąda tego samego w odniesieniu do pozostałych wydanych w postępowaniu 
zażaleniom postanowień i zarządzeń. Tymczasem zgodnie z przedstawionym 
wyżej stanowiskiem, badaniu w trybie skargi na naruszenie prawa strony do 
rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki nie 
podlegają rozstrzygnięcia, które w sprawie zapadają, ale wyłącznie przyczyny 
nieuzasadnionej zwłoki w rozstrzyganiu o istocie sprawy, o ile ona występuje. Tym 
samym niedopuszczalna jest merytoryczna ocena rozstrzygnięć sądu. W 
konsekwencji Sąd Najwyższy nie bada w tym postępowaniu czy wydane orzeczenia 
zapadły „w warunkach nieważności postępowania”, czy były wadliwe z punktu 
widzenia prawa procesowego (z uwagi na błędną wykładnię przepisów dotyczących 
wznowienia postępowania), czy stanowiły one „orzeczenia i zarządzenia fikcyjne 
(sententia non existens)”, czy oddalenie wniosków o sporządzenie uzasadnienia 
orzeczeń  (takie postanowienie zapadło w dniu 8 września 2010 r.) ma oparcie w 
przepisach prawa.  
 
Tę ostatnią kwestię - „zaniechanie sporządzenia i doręczenia skarżącej 
obligatoryjnych uzasadnień postanowień i zarządzeń” należy ocenić podobnie jak 
„zaniechanie przez Sąd Apelacyjny rozpoznania kolejnych wniosków skarżącej o 
sprostowanie sentencji postanowień i zarządzeń wydawanych w sprawie I ACa 
40/10”. Sąd ten nie rozpoznał dwóch wniosków w tym przedmiocie (zawartych w 
zażaleniach z dnia 30 kwietnia 2010 r. raz z dnia 4 czerwca 2010 r.). Nie miało to 

 
 
7 
jednak wpływu na tok postępowania - rozumiany jako kolejne niezbędne czynności 
procesowe sądu wynikające z wnoszonych środków zaskarżenia, zmierzające do 
ich załatwienia i zakończenia sprawy (nie tamowały go). Jak wynika z przepisów 
ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w 
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, skarga ta przysługuje na 
przewlekłość postępowania w ujęciu globalnym. Chociaż więc sprawność 
postępowania jest oceniana poprzez terminowość podejmowanych przez sąd 
poszczególnych czynności, to o przewlekłości postępowania można mówić 
wówczas, gdy podejmowane ze zwłoką czynności wydłużają czas rozstrzygnięcia 
sprawy co do istoty. Inaczej rzecz ujmując, o przewlekłości postępowania decyduje 
czas trwania całości postępowania, a nie terminowość podejmowania przez sąd 
poszczególnych czynności, w  szczególności jeżeli nie wpływają one na wydłużenie 
postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2009 r., II SPP 
14/09, LEX nr 551875). Czas trwania postępowania wyznaczany jest nie tylko 
poprzez czynności sądu, lecz także przez aktywność procesową strony. 
Niezakończenie postępowania w niniejszej sprawie (w przedmiocie wznowienia 
postępowania) nie jest przecież spowodowane zaniechaniem rozpoznania 
wniosków o sprostowanie orzeczeń czy „zaniechaniem sporządzenia i doręczenia 
skarżącej obligatoryjnych uzasadnień postanowień i zarządzeń w sprawie”, lecz 
wynika z konieczności rozstrzygania o wnoszonych kolejno przez skarżącą 
zażaleniach i o związanych z nimi kwestiach ubocznych (zwolnienie od kosztów 
sądowych).  
 
Co się zaś tyczy „zaniechania przez Sąd Apelacyjny rozpoznania 
wnioskowanych zagadnień prejudycjalnych”, to formułowany przez skarżącą we 
wnoszonych przez nią kolejnych zażaleniach wniosek o „ustalenie, że wyrok Sądu 
Najwyższego w sprawie III CSK 35/09 pozbawiony jest bytu prawnego w całości lub 
części”, nie mógł być przedmiotem wypowiedzi Sądu Apelacyjnego, skoro 
zażalenia te zostały odrzucone z przyczyn formalnych i nie doszło do rozważań nad 
ich merytoryczną treścią. 
 
Podkreślić należy, że wszystkie czynności Sądu Apelacyjnego związane 
wniesioną skargą o wznowienie postępowania, a następnie z tokiem postępowania 
zażaleniowego podejmowane były terminowo. Postępowanie I ACa 40/10, którego 

 
 
8 
przedmiotowa skarga dotyczy, zainicjowane zostało wniesieniem w dniu 10 
stycznia 2010 r. skargi o wznowienie postępowania. Po  wydaniu postanowienia z 
dnia 12 lutego 2010 r. o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania skarżąca 
wnosiła kolejne zażalenia (na postanowienie o odrzuceniu skargi z dnia 10 lutego 
2010 r. oraz na postanowienie o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych z dnia 
4 marca 2010 r. - oba rozstrzygnięte postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2010 r., na 
postanowienie z dnia 7 kwietnia 2007 r. - rozstrzygnięte postanowieniem z dnia 11 
maja 2010 r., na zarządzenie z dnia 30 czerwca 2010 r. (wzywające do 
uzupełnienia braków formalnych zażalenia na postanowienie z dnia 11 maja 2010 
r.), na postanowienie z dnia 12 sierpnia 2010 r. – oba rozstrzygnięte 
postanowieniem z dnia 8 września 2010 r. Do rozpoznania pozostało zażalenie na 
postanowienie z dnia 11 maja 2010 r. Mogło być ono rozpoznane dopiero po 
wydaniu postanowienia z dnia 8 września 2010 r., jednakże na skutek wniesienia 
skargi na przewlekłość postępowania  akta sprawy zostały przekazane Sądowi 
Najwyższemu. To, że powyższe rozstrzygnięcia nie były zgodne z oczekiwaniami 
strony, bo nie doprowadziły do zwolnienia od kosztów sądowych, wzruszenia 
kolejnych postanowień o odrzuceniu zażalenia, wzruszenia postanowienia o 
odrzuceniu skargi o wznowienia postępowania i do merytorycznego jej 
rozpoznania, nie oznacza, że w sprawie doszło do przewlekłości postępowania.  
 
Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1 
ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w 
postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki orzekł jak w sentencji.