III SO/Łd 12/23

III SO/Łd 12/23 - Postanowienie WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-08-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-05-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Grzywna w trybie p.p.s.a.
Sygn. powiązane
III OZ 624/23 - Postanowienie NSA z 2023-12-20
Skarżony organ
Prokurator
Treść wyniku
Odrzucono wniosek o wymierzenie grzywny
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3, art. 154 § 6, art. 54, art. 55, art. 58 § 1 pkt 6, art. 64 § 3, art. 232 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o wymierzenie Prokuratorze Okręgowej w Łodzi grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) za nieprzekazanie skargi na bezczynność w przedmiocie zawiadomienia z dnia 3 stycznia 2023 r. postanawia: 1. odrzucić wniosek; 2. zwrócić z Funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz skarżącego A.M. kwotę 100 (sto) złotych, uiszczoną tytułem wpisu sądowego od wniosku, zaksięgowaną w dniu 1 czerwca 2023 r. pod pozycją 2103. d.j.
Uzasadnienie
23 maja 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynął wniosek A.M. o wymierzenie Prokuraturze Okręgowej w Łodzi grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.".
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że 3 stycznia 2023 r. złożył zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa wraz z wnioskiem o ponowne przesłuchanie świadków. 5 stycznia 2023 r. został poinformowany przez Prokuraturę Okręgową w Łodzi o przekazaniu sprawy zgodnie z właściwością do Prokuratury Rejonowej Łódź-Widzew. Organ nie wydał w tej sprawie ani postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 k.p.a.), ani decyzji orzekającej o istocie sprawy (art. 104 § 1 k.p.a.) lub umarzającej postępowanie (art. 105 § 1 k.p.a.), czym naruszył zasadę określoną w art. 35 § 1 k.p.a. Nie otrzymał zawiadomienia o wszczęciu postępowania art. 61 § 1 k.p.a. 4 lutego 2023 r. złożył ponaglenie do Prokuratury Okręgowej w Łodzi. 22 marca 2023 r. odebrał pismo sygn. akt 3026-5.Dsn.119.2023 z postanowieniem. Prokurator z Prokuratury Okręgowej w Łodzi błędnie rozpoznała zażalenie w oparciu o Kodeks postępowania karnego. Doszło do uchybienia terminu na podstawie art. 37 § 5 k.p.a. 23 marca 2023 r. złożył w trybie art. 37 § 1 k.p.a. ponaglenie do Prokuratury Regionalnej w Łodzi. Organ wyższej instancji pozostawił zażalenie dotychczas bez odpowiedzi. Prokuratura Okręgowa w Łodzi nie zastosowała się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 1 p.p.s.a. dotyczących pięciu skarg złożonych 11 kwietnia 2023 r. i w sprawie III SO/Łd 7/23. Skargi zostały przesłane do 6 Wydziału Sądowego Prokuratury Okręgowej w Łodzi, o czym został poinformowany dwoma pismami sygn. akt 3026-5.Ko.12.2023, 3026-5.Ko.74.2023. Organ nie przekazał skargi sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę.
W odpowiedzi na wniosek Prokurator Okręgowy w Łodzi wniósł o odrzucenie wniosku.
W uzasadnieniu Prokurator Okręgowy w Łodzi podniósł, że zarzucana bezczynność zaistnieć miała w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową Łódź-Widzew w sprawie o sygn. akt [...]. W sprawie tej skarżący 4 lutego 2023 r. złożył do Prokuratury Rejonowej Łódź-Widzew pismo zatytułowane "Ponaglenie do załatwienia sprawy", które w swojej treści stanowiło zażalenie na brak powiadomienia o wszczęciu albo odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zawiadomienia z 3 stycznia 2023 r. Wobec dyspozycji art. 118 § 1 k.p.k., powyższe pismo zostało uznane za wniesiony środek odwoławczy i rozpoznane zgodnie z art. 306 § 1 k.p.k. poprzez wydanie 9 marca 2023 r. postanowienia o uznaniu zażalenia za niezasadne (sygn. akt [...]). Wniesiona przez A.M. 11 kwietnia 2023 r. skarga, która stała się następnie podstawą wniosku o wymierzenie organowi grzywny, została załączona do akt postępowania o sygn. akt [...] i uznana za kolejne pismo odpowiadające treści rozpoznanego uprzednio zażalenia. Kopia skargi została załączona do akt sprawy [...] prowadzonej na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Prokuratura nie jest organem administracji publicznej. Pismo skarżącego z 11 kwietnia 2023 r. zostało uznane na gruncie art. 118 k.p.k. za zażalenie wniesione w trybie art. 306 k.p.k. i rozpoznane zgodnie z Kodeksem postępowania karnego w ramach sprawy sygn. akt [...], zgodnie z nadzorczymi kompetencjami Prokuratury Okręgowej w Łodzi wobec jednostki prowadzącej postępowanie przygotowawcze sygn. akt [...], czyli Prokuratury Rejonowej Łódź-Widzew. Prokurator rozpoznał pismo skarżącego we właściwym trybie procedury karnej. Gdyby pismo A.M. stanowiło w swojej treści skargę na bezczynność prokuratora prowadzącego postępowanie przygotowawcze zostałoby rozpoznane na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, gdyż powyższa ustawa jako lex specialis wobec innych uregulowań o charakterze odszkodowawczym procedury karnej, jest procedurą właściwą dla rozpoznania tego rodzaju skarg kierowanych przez strony postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Wniosek podlega odrzuceniu.
Zgodnie z art. 55 § 1 p.p.s.a. w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a., sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Artykuł 54 § 2 p.p.s.a. przewiduje, że organ, o którym mowa w § 1, przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Skargę wniesioną za pośrednictwem konsula oraz skargę na decyzję wydaną przez ministra właściwego do spraw zagranicznych w zakresie spraw uregulowanych w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, minister właściwy do spraw zagranicznych przekazuje sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie sześćdziesięciu dni od dnia jej otrzymania odpowiednio przez ministra właściwego do spraw zagranicznych albo konsula.
Należy w tym miejscu wskazać, że w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 listopada 2009 r., sygn. akt II GPS 3/09, przesądzono o charakterze instytucji wymierzenia grzywny.
Wynika z niej, że grzywna z art. 55 § 1 p.p.s.a. ma mieszany, tj. dyscyplinująco-restrykcyjny charakter. Jej celem jest nie tylko doprowadzenie do tego, by organ przekazał sądowi administracyjnemu skargę wraz z aktami sprawy i swoim stanowiskiem, ale także ma być sankcją za naruszenie podstawowego prawa jednostki do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto ma ona również funkcję prewencyjną, której celem jest zapobieżenie naruszeniom prawa w przyszłości. Powołane przepisy pozwalają sądowi na wymierzenie grzywny po spełnieniu łącznie dwóch warunków, tj. złożenia przez stronę wniosku o wymierzenie organowi grzywny oraz stwierdzenia uchybienia przez organ terminu do przekazania sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Przesłanką do wymierzenia grzywny jest fakt nieprzekazania skargi sądowi administracyjnemu, bez względu na powody niedopełnienia obowiązku wynikającego z art. 54 § 2 p.p.s.a.
Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że wniosek o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie w terminie skargi wraz z aktami sprawy oraz odpowiedzią na skargę może być rozpoznany jedynie wówczas, gdy skarga dotyczy spraw, o których mowa w art. 3 p.p.s.a., tj. spraw należących do właściwości sądu administracyjnego. W przypadku gdy skarga do sądu administracyjnego jest niedopuszczalna, to również niedopuszczalny jest wniosek o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA z 29 grudnia 2010 r., I OZ 953/10; z 3 października 2012 r., I OZ 739/12; z 24 kwietnia 2014 r., I OZ 325/14; z 6 kwietnia 2016 r., II OZ 333/16; z 1 października 2021 r., III OZ 658/21).
W orzecznictwie zasadnie zwraca się uwagę, że nie można tracić z pola widzenia ryzyka, że instrument prawny, jakim jest wniosek o wymierzenie grzywny, w skrajnych sytuacjach może posłużyć do paraliżu pracy organów administracji. Tymczasem takie działania skarżącego nie zasługują na ochronę prawną, ponieważ nie są nakierowane na obronę jego interesu prawnego, a zatem stanowią nadużycie przysługującego mu prawa do terminowego załatwienia sprawy. Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (M. Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, Prokuratura i Prawo, 2007/11/49; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, PS 2005/5/81). Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych lub sądowych w celu innym, niż ochrona swych praw – w ten sposób wpływając na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005, Warszawa 2005, s. 136) – por. postanowienia NSA z 26 stycznia 2017 r., I OZ 81/17, I OZ 83/17, I OZ 84/17, I OZ 85/17, I OZ 86/17, I OZ 88/17, I OZ 89/17, I OZ 90/17 i I OZ 91/17).
W rozpoznawanej sprawie wniosek skarżącego dotyczy wymierzenia grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. Prokuraturze Okręgowej w Łodzi z uwagi na nieprzekazanie skargi na bezczynność w przedmiocie zawiadomienia z 3 stycznia 2023 r. o popełnieniu przestępstwa. Prokuratura Rejonowa Łódź-Widzew została wskazana do przeprowadzenia postępowania przygotowawczego w związku z doniesieniem skarżącego. Postanowieniem z 9 marca 2023 r., sygn. akt 3026-5.Dsn.119.2023.Łdw, wydanym na podstawie art. 467 § 1 i 2 k.p.k., Prokurator Prokuratury Okręgowej w Łodzi uznał zażalenie skarżącego za nieuzasadnione.
Wskazać należy, że warunkiem dopuszczalności skargi na bezczynność jest przede wszystkim wystąpienie podstawy prawnej do określonego zachowania się organu wobec żądania strony, zaś kontrola sądu sprowadza się do sprawdzenia, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze aktu administracyjnego lub czynności z zakresu administracji publicznej.
Bezczynność prokuratury w przedmiocie podjęcia (zaniechania) czynności w związku z ewentualnym podejrzeniem popełnienia przestępstwa lub wykroczenia nie należy do właściwości sądu administracyjnego ani według przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ani przepisów szczególnych. Bezczynność ta nie dotyczy wydania decyzji, postanowienia ani innego aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 p.p.s.a. W świetle przepisów ustawy z 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1360 ze zm.) prokuratura jest organem ochrony prawnej, a nie organem administracji publicznej i jej działalność nie podlega kontroli sądu administracyjnego. Postępowanie karne, zarówno w fazie postępowania sądowego, jak i postępowania przygotowawczego prowadzonego przez prokuratora i Policję, reguluje Kodeks postępowania karnego. Sądy administracyjne powołane są tymczasem, zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) i art. 3 § 1 p.p.s.a. do kontroli działalności administracji publicznej. Bezczynność prokuratury w postępowaniu karnym nie jest objęta zatem zakresem właściwości rzeczowej sądu administracyjnego. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, czy w tego rodzaju sprawach organ prowadzący postępowanie pozostaje w bezczynności. Przepisy Kodeksu postępowania karnego nie zawierają unormowań poddających działalność organów prowadzących postępowanie karne kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne. W konsekwencji wydane w postępowaniu karnym, także na etapie postępowania przygotowawczego, rozstrzygnięcia nie podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Brak jest więc podstawy prawnej do uznania, że zarzucana przez skarżącego Prokuraturze Okręgowej w Łodzi bezczynność w skardze z 11 kwietnia 2023 r. dotyczy sprawy administracyjnej, tj. indywidualnej sprawy z zakresu administracji. Brak właściwości sądu administracyjnego w postępowaniu karnym toczącym się na skutek zawiadomienia skarżącego o podejrzeniu popełnienia przestępstwa jest oczywisty. Wyjaśnić przy tym trzeba, że sprawę administracyjną stanowi przewidziana w przepisach materialnego prawa administracyjnego możliwość konkretyzacji stosunku administracyjnego. Skarga na bezczynność organu wnoszona do sądu administracyjnego ma na celu zdyscyplinowanie organu administracji publicznej do wydania aktu administracyjnego kończącego sprawę.
Niedopuszczalność skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego powoduje konieczność odrzucenia wniosku o wymierzenie organowi grzywny.
Jak już wyżej wskazano, wniosek o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie w terminie skargi wraz z aktami sprawy oraz odpowiedzią na skargę może być bowiem rozpoznany jedynie wówczas, gdy skarga dotyczy spraw, o których mowa w art. 3 p.p.s.a., tj. spraw należących do właściwości sądu administracyjnego. W przypadku gdy skarga do sądu administracyjnego jest niedopuszczalna, to również niedopuszczalny jest wniosek o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a.
Sąd tym samym podziela stanowisko zawarte w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lipca 2023 r., sygn. akt III OZ 333/23, III OZ 334/23, III OZ 335/23, z 26 lipca 2023 r., sygn. akt III OZ 337/23, III OZ 343/23.
Z powyższych względów sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a. odrzucił wniosek.
O zwrocie wpisu sądowego od wniosku sąd orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a.
d.j.