III SO 9/11

Sygn. akt III SO 9/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 23 listopada 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący) 
SSN Halina Kiryło (sprawozdawca) 
SSN Maciej Pacuda 
 
w sprawie z wniosku Zakładu Karnego w R. 
o wyłączenie sędziów Sądu Apelacyjnego […] od orzekania w sprawie III APa 
…/11, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 listopada 2011 r., 
 
 
1. wyłącza wszystkich sędziów Sądu Apelacyjnego w /.../ od 
rozpoznania  i rozstrzygnięcia sprawy; 
2. wyznacza Sąd Apelacyjny w /.../ do rozpoznania i 
rozstrzygnięcia sprawy.  
 
UZASADNIENIE 
 
Pozwany Zakład Karny w R. pismem z dnia 8 czerwca 2011 r. złożył wniosek 
o wyłączenie sędziów składu orzekającego w sprawie toczącej się przed Sądem 
Apelacyjnym /.../ pod sygn. akt III Apa …/11 wskazując, iż według jego wiedzy żona 
powoda jest zatrudniona jako asystentka sędziego w Sądzie Apelacyjnym w 
Wydziale Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Sędziowie Sądu Apelacyjnego 
orzekający w przedmiotowej sprawie, to jest /.../ złożyli oświadczenie, w którym 
zaznaczyli, iż stron niniejszej sprawy nie znają osobiście, natomiast żonę  powoda 
W. S. – Panią L. S., która jest zatrudniona w tymże Sądzie jako asystent sędziego, 

 
 
2 
a która na etapie postępowania pierwszo instancyjnego występowała w sprawie 
jako pełnomocnik powoda znają z kontaktów służbowych. 
Pismem z dnia 9 czerwca 2011 r. wnioskodawca rozszerzył wniosek 
o wyłączenie sędziów Sądu Apelacyjnego  /.../ na wszystkich sędziów tego Sądu. 
W uzasadnieniu wniosku podkreślono, iż żona powoda, która jest asystentką w 
Sądzie Apelacyjnym brała czynny udział, jako pełnomocnik powoda, w 
postępowaniu przed Sądem I instancji. W ocenie wnioskodawcy okoliczność ta 
wskazuje, iż istniejące stosunki służbowe dotyczące strony powodowej mogą 
wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziów. 
Sąd Apelacyjny /.../ pismem z dnia 9 czerwca 2011 r. wezwał wnioskodawcę 
do uzupełnienia braków pisma poprzez podanie imiennej listy sędziów Sądu 
Apelacyjnego, których wyłączenia się domaga. Pismem z dnia 14 czerwca 2011 r., 
wnioskodawca uzupełnił braki pisma z dnia 9 czerwca 2011 r. Na liście sędziów, 
których wyłączenia żąda wnioskodawca, znaleźli się /.../. 
Sędziowie Sądu Apelacyjnego /.../ złożyli oświadczenie, że stron niniejszej 
sprawy nie znają osobiście, natomiast żonę powoda W. S. – Panią L. S., która jest 
zatrudniona w tut. Sądzie jako asystent sędziego, a która na etapie postępowania 
pierwszoinstancyjnego występowała w sprawie jako pełnomocnik powoda znają 
z kontaktów służbowych. Sędziowie Sądu Apelacyjnego  /.../ złożyli oświadczenie, 
wskazując, iż nie znają co prawda osobiście stron postępowania, wiedzą jednak, iż 
żona powoda pracuje w Sądzie Apelacyjnym jako asystent sędziego. Dodali, że 
chociaż  pomiędzy nimi a żadną ze stron postępowania nie zachodzi stosunek 
osobisty bądź służbowy tego rodzaju aby uzasadniał ich wyłączenie od rozpoznania 
niniejszej sprawy, to jednak fakt zatrudnienia w tutejszym Sądzie żony powoda 
może wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności przy 
rozstrzyganiu niniejszej sprawy i w związku z tym wnieśli o wyłączenie ich od jej 
rozpoznania. 
Sąd Najwyższy zarządzeniem z dnia 4 sierpnia 2011 r. (sygn. akt III SO 
8/11) na podstawie art. 130 § 5 w związku z art. 871 k.p.c. zwrócił wniosek. 
Pismem z dnia 26 sierpnia 2011 r. Zakład Karny, czyniąc zadość 
wymaganiom art. 871 k.p.c., złożył ponownie wniosek o wyłączenie wszystkich 
sędziów 
Sądu 
Apelacyjnego. 
Lista 
sędziów, 
których 
wyłączenia 
żąda 

 
 
3 
wnioskodawca pokrywa się z listą wskazaną w piśmie z dnia 14 czerwca 2011 r., a 
więc znaleźli się na niej /.../. W uzasadnieniu wniosku powtórzono argumentację 
zgłaszaną wcześniej, a także zwrócono uwagę na obowiązki asystenta sędziego i 
powołano stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z dnia 29 
października 1993 r. (I CO 37/93, LEX 78451), zgodnie z którym stosunek osobisty, 
o jakim mowa w art. 49 k.p.c., nie musi wynikać z bezpośredniej znajomości lub 
bliskiego związku sędziego i osoby występującej w procesie w charakterze strony, 
lecz może być tylko pochodną zaistniałej sytuacji interpersonalnej, która 
doprowadza do wywołania wątpliwości co do bezstronności sędziego. Orzeczenie o 
wyłączeniu jest niezbędne zawsze wtedy, gdy przynajmniej u jednej ze stron 
powstało choćby subiektywne - ale uzasadnione - wątpienie o bezstronności 
sędziego. W dalszej części uzasadnienia podkreślono, iż zakres obowiązków 
wykonywanych przez żonę powoda w charakterze asystenta sędziego w Wydziale 
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oraz związane z tym relacje służbowe z 
sędziami, również Wydziału Cywilnego i Wydziału Karnego, rodzą wątpliwości 
pozwanego dotyczące bezstronności wszystkich sędziów Sądu Apelacyjnego /.../. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Odnosząc się do wniosku o wyłączenie sędziów Sądu Apelacyjnego od 
rozpoznania przedmiotowej sprawy, wskazać należy w pierwszej kolejności, iż 
prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej 
zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd jest gwarantowane 
przez art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyjąć zatem trzeba, iż prawo do wyłączenia 
sędziego jest konstytucyjną gwarancją prawa do bezstronnego sądu (wyrok 
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK ZU nr 7/A/2006, 
poz. 67). W kodeksie postępowania cywilnego ustawodawca rozdzielił przyczyny 
wyłączenia sędziego na takie, gdy sędzia wyłączony jest z mocy ustawy i te, które 
powodują wyłączenie sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony. O ile 
przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy wymienione są enumeratywnie w 
art. 48 k.p.c., o tyle w odniesieniu do przyczyn uprawniających do wyłączenia przez 
sąd sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony nie zostały one przez 

 
 
4 
ustawodawcę wyszczególnione - przyczyny te ustawodawca określił w art. 49 k.p.c. 
wskazując, iż chodzi o sytuacje, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby 
wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. 
Instytucja wyłączenia sędziego była kilkukrotnie przedmiotem rozważań 
Trybunału Konstytucyjnego, który podkreślał, że wyłączenie sędziego służyć ma 
m.in. realizacji zewnętrznych znamion niezawisłości sędziowskiej (wyrok Trybunału 
Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, nr 11, poz. 
134). Nakaz zachowania zewnętrznych znamion niezawisłości dowodzi, że ważne 
jest nie tylko to, by sędzia orzekający w sprawie zachowywał się zawsze 
rzeczywiście zgodnie ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w 
ocenie zewnętrznej zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom. Reguły 
wyłączenia sędziego służą bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru 
sprawiedliwości (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., SK 
19/02, OTK ZU 7/A/2006, poz. 67). Trybunał Konstytucyjny uznawał, że naruszenie 
obowiązku bezstronności stanowi szczególnie drastyczną postać sprzeniewierzenia 
się obowiązkom, jakie łączą się z zasadą niezawisłości (wyrok Trybunału 
Konstytucyjnego z dnia 24 czerwca, SK 3/98). W konsekwencji sąd obowiązany jest 
zapewnić stronom postępowania realną możliwość urzeczywistnienia prawa do 
sądu. Również Sąd Najwyższy niejednokrotnie podkreślał, że orzeczenie 
o wyłączeniu sędziego staje się niezbędne, gdy strona ma chociażby subiektywną 
ale uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (por. postanowienia 
Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1993 r., I CO 37/93, LEX nr 78451; 
z dnia 19 listopada 1981 r., IV PZ 63/81, LEX 8371 i z dnia 15 stycznia 2008 r., III 
SO 8/07, niepublikowane). 
Przenosząc powyższe rozważania na płaszczyznę niniejszej sprawy Sąd 
Najwyższy podziela wątpliwości zgłoszone przez wnioskodawcę i uznaje za trafne 
stwierdzenie wskazane w oświadczeniu sędziów Sądu Apelacyjnego, iż pomimo 
tego, że nie znają osobiście stron postępowania i pomiędzy nimi a żadną ze stron 
postępowania nie zachodzi stosunek osobisty bądź służbowy tego rodzaju, aby 
uzasadniał ich wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy, to jednak fakt 
zatrudnienia w tymże Sądzie żony powoda i jej status asystenta sędziego może 

 
 
5 
wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów tego Sądu przy 
rozstrzyganiu sporu. 
Z tych względów Sąd Najwyższy uznał, że zachodzą podstawy do 
uwzględnienia wniosku w myśl art. 49 k.p.c. 
Wyłączenia wszystkich sędziów wymienionego Sądu od rozpoznania sprawy 
stanowi w świetle art. 44 k.p.c., przeszkodę do dalszego jej prowadzenia przez 
tenże właściwy rzeczowo i miejscowo Sąd. Konieczne stało się zatem wydanie 
przez 
Sąd 
przełożony 
nad 
nim 
aktu 
o 
charakterze 
organizacyjno 
- 
administracyjnego, jakim jest postanowienie o wyznaczeniu innego sądu do 
rozpoznania przedmiotowej skargi. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy 
z mocy art. 44 w związku z art. 398²¹ k.p.c. orzekł jak w punkcie 2 w sentencji.