III SO 4/12

Sygn. akt III SO 4/12 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 11 kwietnia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Halina Kiryło 
 
w sprawie z odwołania B. Ś. 
od decyzji Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 października 2011 
r. 
w sprawie wygaśnięcia mandatu posła, 
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 11 kwietnia 2012 r., 
na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od postanowienia Sądu Najwyższego 
- Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych 
z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt III SW 168/11, 
 
 
odrzuca skargę kasacyjną.  
 
 
UZASADNIENIE 
 
Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 9 listopada 2011 r. nie uwzględnił 
odwołania B. Ś. od postanowienia Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 
dnia 27 października 2011 r. w sprawie wygaśnięcia mandatu posła. 
 
Powyższe postanowienie zostało zaskarżone skargą kasacyjną B. Ś. Skargę 
oparto na podstawie naruszenia prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię: 1/ 
art. 103 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i uznanie, że prokurator 
Prokuratury /…/ w stanie spoczynku jest prokuratorem w rozumieniu wskazanego 
przepisu w szczególności w świetle ustawy o prokuraturze i innych ustaw 
dotyczących prokuratorów w polskim porządku prawnym; 2/ art. 247 § 3 w związku 
z art. 247 § 1 pkt 5 Kodeksu wyborczego i uznanie, że wskazany przepis znajduje 

 
 
2 
zastosowanie do prokuratora w stanie spoczynku B. Ś., podczas gdy wnikliwa 
analiza przepisów prawa i ustalonego stanu fatycznego prowadzi do wniosku, iż 
skarżący nie miał obowiązku zrzeczenia się statusu prokuratora Prokuratury /…/ w 
stanie spoczynku oraz nie został pozbawiony prawomocnie mandatu przez 
Trybunał Stanu; 3/ art. 65a ustawy o prokuraturze i uznanie, że wybrany w wolnych 
i równych wyborach na posła RP prokurator Prokuratury /…/w stanie spoczynku 
musi zrzec się swojego stanowiska i powiadomić o fakcie wyboru Prokuratora 
Generalnego, który może zgłosić sprzeciw i uniemożliwić wykonywanie mandatu, 
podczas gdy w sposób oczywisty wskazane kwestie zostały zastrzeżone przez 
ustawę dla osób zajmujących stanowisko prokuratora (czynnego zawodowo); 4/ art. 
44 ust. 3 ustawy o prokuraturze w związku z art. 65a ustawy o prokuraturze i 
uznanie, że wykonywanie mandatu poselskiego przez prokuratora w stanie 
spoczynku stanowiłoby naruszenie zakazu brania udziału w działalności politycznej, 
podczas gdy wykonywanie mandatu posła na Sejm nie oznacza prowadzenia takiej 
działalności, a tylko dopuszczalną zarówno dla sędziów jak i prokuratorów 
działalność publiczną; 5/ art. 3 Protokołu nr 1 do europejskiej Konwencji o ochronie 
praw człowieka i podstawowych wolności (prawo do wolnych wyborów) w związku z 
art. 14 tejże Konwencji (zakaz dyskryminacji), przez ich nieuwzględnienie w 
wykładni i stosowaniu wymienionych wyżej przepisów Konstytucji i ustaw 
Rzeczypospolitej Polskiej na niekorzyść B, Ś. i w konsekwencji zróżnicowanie jego 
statusu w porównaniu do praw każdego obywatela RP oraz w porównaniu do 
prokuratora (czynnego zawodowo), który na podstawie art. 65a ustawy o 
prokuraturze może, w przeciwieństwie do prokuratora Prokuratury /…/, po 
zrzeczeniu się swojego stanowiska w ciągu 9 lat wrócić do służby po upływie 
okresu sprawowania mandatu poselskiego; a także na podstawie naruszenia 
przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść postanowienia, tj.: 1/ art. 
249 § 1 Kodeksu wyborczego przez błędne uznanie, że Marszałek Sejmu mógł na 
jego podstawie wydać kwestionowane w odwołaniu postanowienie w stosunku do 
B. Ś., skoro w danym stanie faktycznym nie są spełnione konstytucyjne i ustawowe 
przesłanki wygaśnięcia mandatu poselskiego; 2/ art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 
13 § 2 k.p.c. oraz art. 517 k.p.c., poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu 
zaskarżonego postanowienia do części przestawionych zarzutów odwoławczych, w 

 
 
3 
szczególności w zakresie nieuznawania przez akt prawny o charakterze 
ustrojowym - ustawę o prokuraturze, statusu prokuratora Prokuratury /…/w stanie 
spoczynku za prokuratora (powszechnych, wojskowych lub IPN -owskich jednostek 
organizacyjnych), oraz nierówności wobec prawa w zakresie zrzeczenia się statusu 
prokuratora Prokuratury /…/ w stanie spoczynku i niemożności powrotu do niego po 
okresie sprawowania mandatu a możliwości powrotu na stanowisko prokuratora w 
ciągu 9 lat od zrzeczenia się stanowiska i nieuzasadnienie swojego stanowiska w 
tym zakresie a także niewyjaśnienie w podstawach prawnych orzeczenia, dlaczego 
wszelkie zapisy Konstytucji oraz ustaw, w tym art. 5 Kodeksu cywilnego, Sąd 
Najwyższy zinterpretował na niekorzyść obywatela o statusie prokuratora 
Prokuratury 
/…/ 
w 
stanie 
spoczynku 
legalnie 
wybranego 
w 
wyborach 
parlamentarnych; 3/ art. 514 k.p.c., poprzez nierozpoznanie niniejszej sprawy na 
rozprawie oraz niewysłuchanie B. Ś., pomimo jej wagi i stopnia skomplikowania 
oraz wniosku skarżącego w tym zakresie, złożonego w pisemnym odwołaniu. 
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy 
Sądowi Najwyższemu do ponownego rozpoznania oraz o rozpoznanie sprawy na 
rozprawie. 
 
Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania 
wskazano jej oczywistą zasadność  oraz występowanie w sprawie istotnego 
zagadnienia prawnego.  
Za dopuszczalnością przedmiotowej skargi kasacyjnej przemawia, zdaniem 
skarżącego, treść art. 250 § 2 Kodeksu wyborczego, który w kwestii trybu 
rozpoznawania spraw z odwołań od postanowień Marszałka Sejmu o wygaśnięciu 
mandatu posła odsyła do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o 
postępowaniu nieprocesowym. W konsekwencji tego, wydane w tym trybie 
postanowienie Sądu Najwyższego jest orzeczeniem sądu odwoławczego, 
działającego jako sąd drugiej instancji, podlegającym zaskarżeniu w drodze 
wniesienia skargi kasacyjnej z mocy art. 398¹ k.p.c. w związku z art. 519¹ § 1 k.p.c. 
Jeśli wolą ustawodawcy byłaby niezaskarżalność tychże postanowień, dałby temu 
wyraz w odpowiedniej regulacji Kodeksu wyborczego, jak uczynił to w odniesieniu 
do innych orzeczeń Sądu Najwyższego wydawanych w ramach procedury 
wyborczej. Do takiej konkluzji prowadzi również analiza unormowań art. 77 i art. 78 

 
 
4 
Konstytucji RP, statuujących zasadę drogi sądowej i zaskarżalności orzeczeń 
sądowych, z możliwością ograniczenia tej zasady tylko przepisami  aktów prawnych  
rangi ustawy. Nakaz dwuinstancyjności postępowania w sprawach uregulowanych 
w art. 250 § 2 Kodeksu wyborczego wynika także z przepisu art. 176 ust. 1 
Konstytucji RP. Prawu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowień wydanych 
na podstawie art. 250 § 2 Kodeksu wyborczego nie stoi też na przeszkodzie fakt 
braku określenia w Kodeksie wyborczym składu sędziowskiego, w jakim powinno 
nastąpić rozpoznanie tego środka zaskarżenia. Może to być inny skład niż ten, 
który rozpoznawał odwołanie od postanowienia Marszałka Sejmu. Sam Kodeks 
wyborczy przewiduje zresztą quasi instancję sądową w art. 244, ustanawiającym 
kontrolę orzeczeń Sądu Najwyższego wydawanych w toku procedury wyborczej z 
zastosowaniem trybu postępowania nieprocesowego i podejmowania na tej 
podstawie przez cały skład Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych uchwały w sprawie ważności wyborów do Sejmu i Senatu RP.  
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Analizę problemu dopuszczalności przedmiotowego środka zaskarżenia 
rozpocząć wypada od przytoczenia treści przepisów art. 250 § 1zdanie drugie i § 2 
zadnie pierwsze ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (Dz.U. Nr 21, 
poz. 112), w myśl których od postanowień Marszałka Sejmu o wygaśnięciu 
mandatu posła, posłowi przysługuje prawo odwołania do Sądu Najwyższego w 
terminie 3 dni od dnia doręczenia postanowienia, zaś Sąd Najwyższy – Izba Pracy, 
Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych rozpatruje to odwołanie i orzeka w 
sprawie w terminie 7 dni w postępowaniu nieprocesowym. Przepisy tego artykułu 
nie statuują żadnego trybu zaskarżenia orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych w 
tej kategorii spraw ani go jednoznacznie nie wyłączają. Jedyne zawarte w nich 
odesłanie do Kodeksu postępowania cywilnego dotyczy nieprocesowego trybu 
rozpatrywania i rozstrzygania o odwołaniu posła od postanowienia Marszałka 
Sejmu. Z odesłania tego nie wynika jednak możliwość zaskarżenia postanowienia 
Sądu Najwyższego w drodze wniesienia skargi kasacyjnej stosownie do art. 398¹ 
k.p.c. w związku z art. 519¹ § 1 k.p.c.  

 
 
5 
Warto zauważyć, że Kodeks postępowania cywilnego ustanawia jednolity 
system zaskarżania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych, opierający się na 
zasadzie dwuinstancyjności. Przeciwko prawomocnym orzeczeniom sądów drugiej 
instancji może być nadto skierowana do Sądu Najwyższego skarga kasacyjna (art. 
3981 § 1 k.p.c.), albo zażalenie (art. 3941 § 1 i § 2 k.p.c.), które to środki 
zaskarżenia mają nadzwyczajny charakter. Dopuszczalność poszczególnych 
środków odwoławczych lub innych środków zaskarżenia jest zatem wyczerpująco 
uregulowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Ich wniesienie jest 
możliwe tylko wówczas, gdy akt ten dopuszcza oznaczony środek odwoławczy lub 
inny 
środek 
zaskarżenia. 
Kwestię 
dopuszczalności 
wnoszenia 
do 
Sądu 
Najwyższego skargi kasacyjnej normuje art. 398¹ § 1 k.p.c., łączący ten środek 
zaskarżenia z prawomocnymi wyrokami oraz postanowieniami w przedmiocie 
odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończącymi postępowanie w 
sprawie, wydanymi przez sąd drugiej instancji (z wyłączeniem spraw wskazanych w 
art. 398² k.p.c.) oraz art. 519¹ § 1 k.p.c., stanowiący, iż od wydanego przez sąd 
drugiej instancji w postępowaniu nieprocesowym postanowienia co do istoty sprawy 
oraz od postanowienia w przedmiocie odrzucenia wniosku i umorzenia 
postępowania kończących postępowanie w sprawie - w sprawach z zakresu prawa 
osobowego, rzeczowego i spadkowego - przysługuje skarga kasacyjna do Sądu 
Najwyższego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ten ostatni przepis 
ogranicza zatem dopuszczalność zaskarżenia skargą kasacją prawomocnych 
postanowień sądu drugiej instancji do określonych w nim spraw rozpoznawanych w 
trybie nieprocesowym i to przy zastrzeżeniu możliwości innego uregulowania tej 
kwestii w przepisach szczególnych. Powołane przepisy wykładane są przez  
judykaturę w sposób restrykcyjny. Podkreśla się, że przepisy Kodeksu 
postępowania cywilnego nie przewidują możliwości wniesienia jakiegokolwiek 
środka odwoławczego od orzeczenia Sądu Najwyższego, skoro nie orzeka on jako 
sąd drugiej instancji. W każdym wszak systemie sądownictwa istnieje najwyższa 
instancja sądowa, której orzeczenia nie podlegają dalszemu zaskarżeniu (por. 
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2007 r., IV CZ 28/07, 
OSNC 2008 nr 2, poz. 29; z dnia 14 grudnia 2007 r., III CZ 61/07, Biul. SN 2008 nr 
4, poz. 12; z dnia 15 lipca 2008 r., III UZ 3/08, LEX nr 497695; z dnia 7 

 
 
6 
października 2009 r., III UZ 3/09, LEX nr 560877 ; z dnia 20 stycznia 2010 r., II PZ 
29/09, LEX nr 577837 i z dnia 21 września 2010r., III PO 4/11, LEX nr 667492). 
Trzeba nadmienić, że zakres unormowania Kodeksu postępowania 
cywilnego określony został w jego art.1. Z treści powołanego przepisu 
jednoznacznie wynika, iż Kodeks postępowania cywilnego reguluje postępowanie 
sądowe w wymienionych w nim kategoriach spraw cywilnych, obejmujących sprawy 
ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa 
pracy, jak również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych 
sprawach, do których przepisy tego aktu stosuje się z mocy ustaw szczególnych. 
Sprawy z zakresu prawa publicznego (do jakich należy zaliczyć sprawy dotyczące 
wyborów do organów władzy, jak Sejm i Senat RP) zasadniczo są normowane 
przepisami aktów prawnych zaliczanych do tej gałęzi prawa, a przepisu Kodeksu 
postępowania cywilnego mają do nich zastosowanie tylko z mocy wyraźnego 
odesłania zawartego w tych aktach. Jak trafnie zauważył Sąd Najwyższy w 
uzasadnieniu 
postanowienia 
z 
dnia 
17 
lutego 
2012 
r., 
III 
SO 
1/12 
(niepublikowanego), przewidziane w art. 250 § 1 zdanie 2 Kodeksu wyborczego 
odwołanie do Sądu Najwyższego od postanowienia Marszałka Sejmu o 
wygaśnięciu mandatu posła nie jest inicjuje sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 
Kodeksu cywilnego, do której rozpoznania powołane są sądy powszechne i Sąd 
Najwyższy. Skoro postępowanie rozpoczęło postanowienie Marszałka Sejmu o 
wygaśnięciu mandatu posła, to rozpoznając odwołanie od tego postanowienia Sąd 
Najwyższy nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości w trybie nadzoru nad 
działalnością sądów powszechnych, do jakiego upoważnia go art. 183 ust.1 
Konstytucji RP, ale  w myśl art. 183 ust. 2 Konstytucji RP spełnia inne zadania 
określone w ustawie. Zakres tych zadań wyznaczony jest w art. 1 ustawy z dnia 23 
listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.). Przepisy 
tej ustawy, w szczególności dotyczące postępowania przed Sądem Najwyższym 
(art. 57 i następne), nie pozwalają zaś przyjąć, iżby orzeczenie Sądu Najwyższego 
wydane w trybie art. 250§2 Kodeksu wyborczego podlegało zaskarżeniu. Wszelka 
kontrola orzeczeń Sądu Najwyższego musiałaby zostać wyraźnie określona w 
ustawie.   

 
 
7 
Prawdą jest, że w niektóre przepisy Kodeksu wyborczego jednoznacznie 
stanowią o niezaskarżalności orzeczeń Sądu Najwyższego wydawanych w trybie 
nieprocesowym w toku procedury wyborczej uregulowanej tym aktem prawnym, np. 
wskazane przez skarżącego art. 145 § 4, art. 205 § 2, art. 205 § 2 w związku z art. 
258, art. 300 § 2, art. 304 § 7 i 404 § 2 dotyczące orzeczeń zapadłych w wyniku 
rozpoznania skarg na postanowienia Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu 
sprawozdania 
finansowego 
komitetu 
wyborczego, 
odmowie 
przyjęcia 
zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego w wyborach do Sejmu i Senatu 
RP, w wyborach Prezydenta RP czy w wyborach samorządowych oraz o odmowie 
rejestracji kandydata na Prezydenta RP. Z drugiej jednak strony Kodeks wyborczy 
zawiera przepisy, które określając kompetencję Sądu Najwyższego w zakresie 
rozstrzygania o środkach odwoławczych przysługujących różnym podmiotom w 
trakcie wyborów do wymienionych w art. 1 organów, nie zastrzegają niemożliwości 
wniesienia środków zaskarżenia od wydanych w tym trybie orzeczeń, np. w 
odniesieniu do postanowień zapadłych w następstwie rozpoznania protestów 
przeciwko ważności wyborów do Sejmu i Senatu RP oraz w wyborów Prezydenta 
RP (art. 242 i art. 242 w związku z art. 258 oraz art. 323). W judykaturze przyjmuje 
się jednak, iż z faktu tego nie można wyprowadzić wniosku o dopuszczalności 
zaskarżenia postanowienia Sądu Najwyższego wydanego na skutek wniesienia 
protestu wyborczego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2012 
r. III SO 21/11 i z dnia 26 stycznia 2012 r., III SO 17/11, niepublikowane). Podobne 
stanowisko prezentowane było w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. 
postanowienia z dnia 22 marca 2002 r., III AO 3/02, OSNP – wkł. nr 13, poz. 4; z 
dnia 6 stycznia 2006 r., III SO 40/05, niepublikowane i z dnia 5 marca 2008 r., III 
SO 10/07, niepublikowane) w odniesieniu do, również pobawionych wspomnianej 
klauzuli, przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. – 
Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej 
Polskiej (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 190, poz. 1360 ze zm.). Istota problemu 
nie polega bowiem do braku w art. 250 § 2 Kodeksu wyborczego normy 
wyłączającej 
możliwość 
zaskarżenia 
wydanego 
z 
mocy 
tego 
przepisu 
postanowienia Sądu Najwyższego, ale na nieokreśleniu w tymże przepisie 
jakiegokolwiek środka zaskarżenia od tego rodzaju orzeczeń. A tylko w takim 

 
 
8 
przypadku można byłoby mówić o dopuszczalności kontroli orzeczeń Sądu 
Najwyższego zapadłych w tym trybie.  
 
Powyższej konstatacji nie zmienia powoływana przez skarżącego regulacja 
art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP, ustanawiająca prawo do sądowego 
dochodzenia naruszonych wolności oraz prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji 
wydanych w pierwszej instancji Wypada zauważyć, że ustanawiając w art. 78 
Konstytucji RP zasadę zaskarżalności orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej 
instancji, ustawodawca konstytucyjny zastrzegł możliwość wprowadzenia w drodze 
ustawy wyjątków od tej reguły oraz upoważnił ustawodawcę zwykłego do określenia 
trybu zaskarżania tychże orzeczeń i decyzji. Takim odstępstwem od powyższej 
zasady zaskarżalności orzeczeń i decyzji jest więc art. 250 § Kodeksu wyborczego, 
w którym nie tylko nie sprecyzowano trybu zaskarżenia postanowień Sądu 
Najwyższego wydanych w sprawach wygaśnięcia mandatu posła, ale w ogóle nie 
przewidziano możliwości wniesienia jakiegokolwiek środka zaskarżenia od tego 
rodzaju orzeczeń. 
 Trafności tezy o niedopuszczalności skargi kasacyjnej od przewidzianych w 
art. 250 § 2 Kodeksu wyborczego postanowień Sądu Najwyższego nie podważa też 
zawarta w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP zasada co najmniej dwuinstancyjnego 
postępowania sądowego. Jak bowiem zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu 
postanowienia z dnia 29 listopada 2011 r., III SO 12/11 (niepublikowanego), 
powołując w tej materii stanowisko judykatury i doktryny (por. wyroki Trybunału 
Konstytucyjnego z dnia 8 grudnia 1998 r., K 41/97, OTK 1998 nr 7, poz. 117, 
Przegląd Sejmowy 1999 nr 1, s. 184, z glosą B. Wierzbowskiego; Przegląd 
Sejmowy 2000 nr 1, s. 205, z glosą A. Wróbla; z dnia 13 lipca 2004 r., P 20/03, 
OTK-A 2004 nr 7, poz. 64; z dnia 12 września 2006 r., SK 21/05, OTK-A 2006 nr 8, 
poz. 103; z dnia 20 września 2006 r., SK 63/05, OTK-A 2006 nr 8, poz. 108 i z dnia 
31 marca 2009 r., SK 19/08, Dz.U. Nr 58, poz. 486; OTK-A 2009 nr 3, poz. 29 oraz 
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2006 r., III PO 1/06, OSNP 2007 nr 9-
10, poz. 147 i uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 
2006 r., III SPZP 3/05, OSNP 2006 nr 21-22, poz. 341; Przegląd Sądowy 2008 nr 9, 
s. 129, z glosą G. Rząsy i B. Błońskiej), zasada dwuinstancyjności postępowania 
sądowego dotyczy jedynie spraw przekazanych na mocy ustaw do właściwości 

 
 
9 
sądów, czyli spraw rozpoznawanych „od początku do końca" przez sądy. W 
postępowaniu o mieszanym charakterze (do jakich można zaliczyć postępowanie w 
sprawie wygaśnięcia mandatu posła) jednoinstancyjna kontrola sądowa (w tym 
przypadku Sądu Najwyższego) odpowiada standardom konstytucyjnym. Zawarte w 
art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej pojęcie „instancji” należy 
odnosić do przedmiotu całego postępowania, a nie do przedmiotu konkretnego 
rozstrzygnięcia, także incydentalnego. 
 
Reasumując, wobec niedopuszczalności skargi kasacyjnej od postanowienia 
Sądu Najwyższego wydanego z mocy art. 250 § 2 Kodeksu wyborczego należało 
orzec o odrzuceniu tego środka zaskarżenia stosownie do art. 13 § 2 w związku z 
art. 398¹ § 1 w związku z art. 3986 § 1 i 3 k.p.c.