III SO 2/09

Postanowienie z dnia 8 grudnia 2009 r. III SO 2/09 Niedopuszczalne jest zażalenie na postanowienie Sądu Najwyższego o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego o odrzuceniu odwołania od uchwały Krajowej Rady Sądow- nictwa. Sędzia SN Józef Iwulski Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 2009 r. sprawy z odwołania Zygmunta D. od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 8 stycznia 2008 r. [...] w sprawie nieprzedstawienia wniosku o powołanie do peł- nienia urzędu sędziego, na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2009 r. [...] o d r z u c i ł zażalenie. U z a s a d n i e n i e Postanowieniem z dnia 13 maja 2008 r. [...] Sąd Najwyższy odrzucił odwołanie Zygmunta D. od uchwały [...] Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 8 stycznia 2008 r. w przedmiocie nieprzedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego sądu okręgowego. W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2008 r., SK 57/06 (Dz.U. Nr 96, poz. 621; OTK-A 2008 nr 4, poz. 63; Przegląd Sejmowy 2009 nr 1, s. 191, z glosą M. Wiącka) - w którym stwierdzono, że art. 13 ust. 2 zdanie drugie ustawy o Krajowej Rady Sądownictwa (Dz.U. Nr 100, poz. 1082 ze zm.) w zakresie, w jakim dotyczy art. 2 ust 1 pkt 3 w związku z art. 2 tej ustawy jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i z art. 77 ust. 2 w związku z art. 60 Konstytucji RP - odwołujący się wniósł do Sądu Najwyższego skargę o wznowienie postępowania zakończonego wskaza- nym postanowieniem z dnia 13 maja 2008 r., opierając ją na podstawie wynikającej z art. 4011 k.p.c. w związku z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. 2 Postanowieniem z dnia 12 lutego 2009 r. [...] Sąd Najwyższy odrzucił skargę o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Najwyższy wska- zał, że sędzia, którego kandydatury na wyższe stanowisko Krajowa Rada Sądownic- twa nie przedstawiła Prezydentowi RP przed ogłoszeniem wyroku Trybunału Konsty- tucyjnego z dnia 27 maja 2008 r., SK 57/06 (co nastąpiło w dniu 5 czerwca 2008 r.) nie może żądać wznowienia sądowego postępowania odwoławczego w zakończonej procedurze obsadzania stanowisk sędziowskich, a może jedynie ponownie ubiegać się o wolne stanowisko sędziowskie na zasadach wynikających ze zmodyfikowanego stanu prawnego powstałego w następstwie tego orzeczenia Trybunału (czyli z możli- wością odwołania się do Sądu Najwyższego od negatywnej uchwały Krajowej Rady Sądownictwa). Na postanowienie z dnia 12 lutego 2009 r. odwołujący się wniósł zażalenie do Sądu Najwyższego, w którym wniósł o: 1) zmianę zaskarżonego postanowienia i „orzeczenie o dopuszczalności wznowienia postępowania zakończonego prawomoc- nym postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2008 r."; 2) uchylenie posta- nowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2008 r.; 3) uchylenie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 8 stycznia 2008 r. oraz 4) przekazanie sprawy Krajowej Radzie Sądownictwa do ponownego rozpoznania. Jako podstawa prawna zażalenia został wskazany art. 394 § 1 k.p.c. i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Żalący się zarzucił naruszenie art. 4011 k.p.c. i art. 190 ust. 4 Konstytucji RP przez odmowę ich zastoso- wania oraz art. 6 „Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw i Podstawowych Wolno- ści" i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, przez pozbawienie go prawa do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły lub bezstronny sąd. W uzasadnieniu zażalenia wywiedziono w szczególności, że w sprawie dotyczącej odwołania od uchwały Krajowej Rady Są- downictwa Sąd Najwyższy działa jako sąd pierwszej instancji, a skoro postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania jest orzeczeniem kończącym postę- powanie w sprawie, to przysługuje na to orzeczenie zażalenie do Sądu Najwyższego (ponieważ nie ma „wyższej instancji" od tego Sądu). Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie jest niedopuszczalne i dlatego podlega odrzuceniu. W uzasadnieniu wyroku z dnia 27 maja 2008 r., SK 57/06, Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że rzeczą ustawodawcy jest określenie sądu właściwego do rozpoznawania spraw 3 oraz zakresu i procedury sądowej kontroli nad postępowaniem dotyczącym obsady stanowisk sędziowskich. Przepis art. 13 ust. 6 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajo- wej Radzie Sądownictwa stanowi, że w zakresie nieuregulowanym tą ustawą do po- stępowania przed Sądem Najwyższym stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o skardze kasacyjnej. Z tych przepisów wynika zaś, że orzeczenia wyda- wane przez Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym są ostateczne i nie przysłu- guje od nich żaden środek prawny. To stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie i nie budzi wątpliwości (por. postanowienia z dnia 5 sierpnia 1998 r., I CZ 99/98, LEX nr 365083; z dnia 14 lipca 2000 r., II UZ 82/00, LexPolonica nr 353747; z dnia 27 października 2004 r., IV CK 266/04, LEX nr 365071; por. też postanowienie Naczel- nego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2008 r., II GZ 187/07, LEX nr 479149). Wyłączenie możliwości zaskarżania orzeczeń Sądu Najwyższego wynika także z ustrojowego usytuowania tego sądu jako naczelnego organu władzy sądow- niczej (art. 183 Konstytucji RP). Sąd Najwyższy nie jest sądem ani pierwszej, ani dru- giej instancji (choć może być sądem "jedynej instancji"). Będąc najwyższym organem władzy sądowniczej, Sąd Najwyższy zawsze orzeka poza tokiem instancji. Żalący się jako podstawę zażalenia wskazuje art. 394 § 1 k.p.c., co jest pozbawione racji. Prze- pis ten stanowi bowiem, że zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na posta- nowienia sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, a ponadto na wyliczone postanowienia sądu pierwszej instancji i zarządzenia przewodniczącego. Jest więc oczywiste, że przepis ten nie może być podstawą wniesienia rozpoznawa- nego zażalenia, skoro Sąd Najwyższy nie jest sądem pierwszej instancji. Z podob- nych względów podstawą wniesienia tego zażalenia nie może być art. 3941 k.p.c., który dotyczy zaskarżania postanowień sądu drugiej instancji. Żalący powołuje się na art. 176 ust. 1 Konstytucji RP, który przewiduje, że po- stępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne, jednak mylnie upatruje w nim podstawy umożliwiającej zaskarżanie orzeczeń Sądu Najwyższego. Trybunał Konsty- tucyjny wielokrotnie podkreślał, że zasada dwuinstancyjności postępowania sądo- wego dotyczy jedynie spraw przekazanych na mocy ustaw do właściwości sądów, czyli - innymi słowy - spraw rozpoznawanych „od początku do końca" przez sądy (por. przykładowo wyroki z dnia 8 grudnia 1998 r., K 41/97, OTK 1998 nr 7, poz. 117, Przegląd Sejmowy 1999 nr 1, s. 184, z glosą B. Wierzbowskiego; Przegląd Sejmowy 2000 nr 1, s. 205, z glosą A. Wróbla oraz z dnia 13 lipca 2004 r., P 20/03, OTK-A 4 2004 nr 7, poz. 64; por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2006 r., III PO 1/06, OSNP 2007 nr 9-10, poz. 147). W postępowaniu o mieszanym charakterze (a do takich zaliczyć należy postępowanie w sprawie przedstawienia przez Krajową Radę Sądownictwa Prezydentowi RP kandydatury na wolne stanowisko sędziowskie) - zdaniem Trybunału - jednoinstancyjna kontrola sądowa (w tym wypadku Sądu Naj- wyższego) odpowiada standardom konstytucyjnym. Przede wszystkim jednak pojęcie „instancji” i wynikającą z art. 176 ust. 1 Kon- stytucji RP gwarancję dwuinstancyjności postępowania sądowego należy odnosić do przedmiotu całego postępowania, a nie w relacji do przedmiotu konkretnego rozstrzy- gnięcia, także incydentalnego (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 września 2006 r., SK 63/05, OTK-A 2006 nr 8, poz. 108; Glosa 2007 nr 1, s. 123, z glosą Z. Kmieciaka; Przegląd Sejmowy 2008 nr 4, s. 209, z glosą G. Rząsy oraz z dnia 31 marca 2009 r., SK 19/08, Dz.U. Nr 58, poz. 486; OTK-A 2009 nr 3, poz. 29, a także uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., III SPZP 3/05, OSNP 2006 nr 21-22, poz. 341; Przegląd Sądowy 2008 nr 9, s. 129, z glosą G. Rząsy i B. Błońskiej; por. również M. Pilich: Wpływ orzeczeń Trybunału Kon- stytucyjnego na Kodeks postępowania cywilnego, Kwartalnik Prawa Prywatnego 2009 nr 2; T. Zembrzuski: Zaskarżanie orzeczeń incydentalnych wydanych po raz pierwszy w toku instancji (uwagi na tle wyroku Trybunału Konstytucyjnego), Przegląd Sądowy 2007 nr 9, s. 18; choć odmiennie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 marca 2007 r., SK 3/05, Dz.U. Nr 61, poz. 418; OTK-A 2007 nr 3, poz. 32; Prze- gląd Sądowy 2007 nr 11-12, s. 190, z glosą P. Grzegorczyka). Jak trafnie wywiódł Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2006 r., SK 21/05 (OTK-A 2006 nr 8, poz. 103) zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego wy- rażona w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP pozostaje w ścisłym związku z art. 78 Konsty- tucji RP, który musi zostać uwzględniony przy ustalaniu znaczenia art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis art. 78 Konstytucji RP z jednej strony stanowi, że każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, ale z drugiej strony upoważnia ustawodawcę do określenia wyjątków od tej zasady oraz trybu zaskarżania. Oznacza to, że z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP wynika zasada dwuinstancyj- nego postępowania sądowego, ale obowiązująca tylko w sprawach rozpoznawanych od początku do końca przez sądy. Prawo do zaskarżania (art. 78 Konstytucji RP) obejmuje natomiast tylko rozstrzygnięcia wydawane w pierwszej instancji we wszyst- 5 kich postępowaniach prowadzonych przez organy władzy publicznej, ale nawet w tym zakresie (rozstrzygnięć organów pierwszej instancji) ustawa może przewidywać wyjątki (ich niezaskarżalność). Skoro nie istnieje podstawa prawna zaskarżania orzeczeń wydawanych przez Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym (a więc także w indywidualnych spra- wach dotyczących odwołań od uchwał Krajowej Rady Sądownictwa - art. 13 ust. 6 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa), w tym podstawa umożliwiająca wniesienie zażalenia na postanowienie Sądu Najwyższego o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego o odrzuceniu od- wołania od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, to przedmiotowe zażalenie jest niedopuszczalne i podlega odrzuceniu na podstawie 370 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c., przy zastosowaniu art. 39810 zdanie drugie k.p.c. ========================================