III SO 17/11

Sygn. akt III SO 17/11 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 26 stycznia 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Maciej Pacuda (przewodniczący) 
SSN Halina Kiryło (sprawozdawca) 
SSN Jerzy Kwaśniewski 
 
w sprawie  z protestu wyborczego A. C.   
przeciwko ważności wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu 
Rzeczypospolitej Polskiej, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 stycznia 2012 r., 
zażalenia  na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2011 r.,  
sygn. akt III SW 159/11, 
 
 
 
odrzuca zażalenie.  
 
 
UZASADNIENIE 
 
Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 8 listopada 2011 r. pozostawił bez 
dalszego biegu protest wyborczy A. C. 
Na powyższe postanowienie A. C. wniósł zażalenie, zarzucając Sądowi 
Najwyższemu brak pouczenia o przysługujących stronie środkach prawnych, 
nieprawidłową kwalifikację złożonego protestu wyborczego i błędne stwierdzenie 
jego 
niedopuszczalności, 
zaniechanie 
wezwania 
wnoszącego 
protest 
do 
uzupełnienia braków tego środka prawnego, a nadto brak oryginalnych pieczęci i 
podpisów na zaskarżonym postanowieniu. 

 
 
2 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Zażalenie podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne.  
Zgodnie z art. 242 § 1 oraz art. 242 § 1 w związku z art. 258 ustawy z dnia 
5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21, poz. 112) protest przeciwko 
ważności wyborów do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej Sąd Najwyższy 
rozpoznaje w składzie trzyosobowym w postępowaniu nieprocesowym i wydaje, w 
formie postanowienia, opinię w sprawie protestu lub – w sytuacjach opisanych 
hipotezą normy art. 243 § 1 i 2 Kodeksu wyborczego – pozostawia protest bez 
dalszego biegu. Zarówno przepis art. 242 § 1 jak i przepis art. 243 § 1 i 3 Kodeksu 
wyborczego nie zawierają klauzuli o nieprzysługiwaniu środków prawnych od 
orzeczeń Sądu Najwyższego zapadłych w tym trybie. Z faktu tego nie można 
jednak wyprowadzić wniosku o dopuszczalności zaskarżenia w drodze zażalenia 
postanowienia Sądu Najwyższego wydanego na skutek wniesienia protestu 
wyborczego. Podobne stanowisko prezentowane było w judykaturze (por. 
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2002 r., III AO 3/02, OSNP – 
wkł. nr 13, poz. 4; z dnia 6 stycznia 2006 r., III SO 40/05, niepublikowane i z dnia 
5 marca 2008 r., III SO 10/07, niepublikowane) w odniesieniu do również 
pozbawionych wspomnianej klauzuli przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z 
dnia 12 kwietnia 2001 r. – Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej 
i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (jednolity tekst: Dz. U. z 2007 r. Nr 190, poz. 
1360 ze zm.). 
Podstawy prawnej wniesienia środka zaskarżenia od tego rodzaju orzeczeń 
nie stanowią przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, do których odsyła – w 
zakresie nieprocesowego trybu rozpoznawania protestów wyborczych – art. 242 § 1 
Kodeksu wyborczego. Kodeks postępowania cywilnego ustanawia bowiem jednolity 
system zaskarżania orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych, opierający się na 
zasadzie dwuinstancyjności. Przeciwko prawomocnym orzeczeniom sądów drugiej 
instancji może być nadto skierowana do Sądu Najwyższego skarga kasacyjna 
(art. 3981 § 1 k.p.c.), albo zażalenie (art. 3941 § 1 i § 2 k.p.c.), które to środki 
zaskarżenia mają nadzwyczajny charakter. Dopuszczalność poszczególnych 
środków odwoławczych lub innych środków zaskarżenia jest zatem wyczerpująco 

 
 
3 
uregulowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Ich wniesienie jest 
możliwe tylko wówczas, gdy akt ten dopuszcza oznaczony środek odwoławczy lub 
inny 
środek 
zaskarżenia. 
Kwestię 
dopuszczalności 
wnoszenia 
do 
Sądu 
Najwyższego zażaleń normuje art. 3941 k.p.c. Instytucja zażalenia do Sądu 
Najwyższego podlega odrębnej od art. 394 k.p.c. regulacji, ograniczającej ją do 
wypadków wymienionych w tymże przepisie. Powołany przepis wykładany jest więc 
w judykaturze w sposób restrykcyjny. Podkreśla się, że przepisy Kodeksu 
postępowania cywilnego nie przewidują możliwości wniesienia jakiegokolwiek 
środka odwoławczego od orzeczenia Sądu Najwyższego (por. postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 12 października 2007 r., IV CZ 28/07, OSNC 2008 nr 2, poz. 
29; z dnia 14 grudnia 2007 r., III CZ 61/07, Biul. SN 2008 nr 4, poz. 12; z dnia 15 
lipca 2008 r., III UZ 3/08, LEX nr 497695; z dnia 7 października 2009 r., III UZ 3/09, 
LEX nr 560877; z dnia 20 stycznia 2010 r., II PZ 29/09, LEX nr 577837 i z dnia 21 
września 2010 r., III PO 4/11, LEX nr 667492). 
Nie można też upatrywać podstawy prawnej wniesionego środka 
zaskarżenia w art. 518 k.p.c. Przepis ten stanowi, że od postanowień sądu 
pierwszej instancji orzekających co do istoty sprawy przysługuje apelacja, zaś na 
inne postanowienia sądu pierwszej instancji, w wypadkach wskazanych w ustawie, 
przysługuje zażalenie. Wymienione w cytowanym przepisie środki zaskarżenia 
dotyczą zatem postanowień sądu pierwszej instancji. Tymczasem w świetle art. 183 
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ustrojowe usytuowanie Sądu Najwyższego 
jako naczelnego organu władzy sądowniczej sprzeciwia się traktowaniu tegoż Sądu 
jako sądu pierwszej lub drugiej instancji. Będąc najwyższym organem władzy 
sądowniczej, Sąd Najwyższy zawsze orzeka poza tokiem instancji (por. 
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2009 r., III SO 2/09, OSNP 
2011 nr 15 – 16, poz. 223 i z dnia 8 września 2010 r., III SO 2/10, niepublikowane). 
Nie są wreszcie oparciem dla przedmiotowego zażalenia przepisy art. 176 
ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 13 Konwencji o ochronie praw 
człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 
1950r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem 
nr 2 (Dz. U z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), wyznaczające – jako minimalny 
standard – dwuinstancyjność postępowania sądowego. Trybunał Konstytucyjny 

 
 
4 
wielokrotnie podkreślał, że zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego 
dotyczy jedynie spraw przekazanych na mocy ustaw do właściwości sądów, czyli 
spraw rozpoznawanych „od początku do końca" przez sądy. W postępowaniu o 
mieszanym charakterze (do jakich można zaliczyć postępowanie w sprawie 
protestu wyborczego) jednoinstancyjna kontrola sądowa (w tym przypadku Sądu 
Najwyższego) odpowiada standardom konstytucyjnym. Zawarte w art. 176 ust. 1 
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej pojęcie „instancji” należy odnosić do 
przedmiotu całego postępowania, a nie do przedmiotu konkretnego rozstrzygnięcia, 
także incydentalnego. Co więcej – zasada dwuinstancyjności wyrażona w art. 176 
ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej pozostaje w ścisłym związku z art. 78 
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który to przepis musi zostać uwzględniony 
przy ustalaniu znaczenia pierwszego z wymienionych unormowań. Art. 78 
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi zaś, że każda ze stron ma prawo do 
zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, ale jednocześnie 
zastrzega, iż ustawodawca może określić wyjątki od tej zasady oraz trybu 
zaskarżania (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 grudnia 1998 r., K 
41/97, OTK 1998 nr 7, poz. 117, Przegląd Sejmowy 1999 nr 1, s. 184, z glosą B. 
Wierzbowskiego; Przegląd Sejmowy 2000 nr 1, s. 205, z glosą A. Wróbla; z dnia 13 
lipca 2004 r., P 20/03, OTK-A 2004 nr 7, poz. 64; z dnia 12 września 2006 r., SK 
21/05, OTK-A 2006 nr 8, poz. 103 z dnia 20 września 2006 r., SK 63/05, OTK-A 
2006 nr 8, poz. 108 i z dnia 31 marca 2009 r., SK 19/08, Dz. U. Nr 58, poz. 486; 
OTK-A 2009 nr 3, poz. 29 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 
2006 r., III PO 1/06, OSNP 2007 nr 9-10, poz. 147 i uchwała składu siedmiu 
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., III SPZP 3/05, OSNP 2006 nr 
21-22, poz. 341 z glosą G. Rząsy i B. Błońskiej, Przegląd Sądowy 2008 nr 9, s. 
129).  
Reasumując; wynikająca z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej 
Polskiej zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego obowiązuje tylko w 
sprawach rozpoznawanych od początku do końca przez sądy. Określone w art. 78 
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawo do zaskarżania obejmuje natomiast  
rozstrzygnięcia wydawane w pierwszej instancji we wszystkich postępowaniach 
prowadzonych przez organy władzy publicznej, ale nawet w tym zakresie ustawa 

 
 
5 
może przewidywać wyjątki w postaci niezaskarżalności rozstrzygnięć organów 
pierwszej instancji. 
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku o niedopuszczalności 
przedmiotowego zażalenia, co skutkuje jego odrzuceniem z mocy art. 13 § 2 k.p.c. 
w związku z art. 370 k.p.c. w związku z art. 398²¹ k.p.c.