III SO 10/06

Sygn. akt III SO 10/06 
 
 
 
ZARZĄDZENIE 
 
Dnia 16 maja 2006 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Zbigniew Myszka 
 
 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń 
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 16 maja 2006 r.,  
zażalenia  D. D. 
na zarządzenie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2006 r., sygn. akt III SPP 17/06 
w przedmiocie zwrotu skargi na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego we 
W. 
 
 
 
zarządza zwrot zażalenia na podstawie art. 130 § 5 k.p.c. w 
związku z art.  871 k.p.c. 
 
 
Uzasadnienie 
 
  W dniu 29 marca 2006 r. skarżący D. D. wniósł do Sądu Najwyższego 
zażalenie na zarządzenie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2006 r. w 
przedmiocie zwrotu skargi na przewlekłość postępowania prowadzonego przez Sąd 
Apelacyjny we W. w sprawie o sygn. akt I Acz …/05 w przedmiocie zwolnienia od 
kosztów sądowych.  
Wnoszący zażalenie wywodził, że skarga na przewlekłość jest pismem 
procesowym o charakterze inicjującym postępowanie, a działanie sądu podjęte na  
 
 

 
 
2 
skutek 
wpływu 
takiego 
pisma 
ma 
zawsze 
charakter 
„procedowania 
pierwszoinstancyjnego”. Ponadto z uwagi na elementy konstrukcyjne określone w 
art. 6 ust 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie 
prawa 
strony 
do 
rozpoznania 
sprawy 
w 
postępowaniu 
sądowym 
bez 
nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. 2004 Nr 179, poz.1843, powoływanej dalej jako 
ustawa), skargi tej nie można uważać za środek zaskarżenia. Tym samym 
„postępowanie w sprawie ze skargi na przewlekłość (w sprawie o przewlekłość) nie 
ma charakteru postępowania odwoławczego (zażaleniowego), chociaż można by 
tak wnioskować prima facie z treści art. 8 ust. 2 ustawy”. Jeżeli więc skarga na 
przewlekłość postępowania „dotycząca spraw cywilnych odpowiada - w swej 
naturze - pozwu, to też odpowiednie zastosowanie w sprawie o przewlekłość 
powinny mieć przepisy odnoszące się do pozwów”. W konsekwencji w 
rozpoznawanej sprawie znajduje zastosowanie art. 394 §1 pkt 1 k.p.c., stanowiący, 
iż zażalenie przysługuje do drugiej instancji na zarządzenie przewodniczącego, 
którego przedmiotem jest zwrot pozwu. „Skarżący upatruje prawa do drugiej 
instancji dla niniejszej sprawy o przewlekłość - w sytuacji zwrotu jego skargi - w 
przepisie art. 394 §1 pkt 1 in principio k.p.c w związku z art. 8 ust. 2 ustawy.” W 
dalszej części zażalenia skarżący powołuje się na przepisy art. 3 pkt 5, art. 4 ust. 2, 
art. 16 in principio, art. 17 ust. 2 oraz art. 18 ust. 1 ustawy, twierdząc, że z ich treści 
wynika w sposób jednoznaczny, że osobą, która wnosi skargę jest strona, „w tym 
także w sytuacji - gdy sądem właściwym do rozpoznania skargi jest Sąd 
Najwyższy”. Zdaniem wnoszącego zażalenie, „kwestia ta nie podlega zatem 
przepisom innych ustaw, w tym nie może być ona korygowana przez art. 871 k.p.c.” 
O tym, że art. 871 k.p.c. nie ma zastosowania w sprawach o przewlekłość świadczy, 
w ocenie skarżącego, również to, że przepisy Kodeksu postępowania karnego o 
postępowaniu zażaleniowym nie zawierają przymusu adwokacko-radcowskiego, a 
więc „teza o stosowalności art. 871 k.p.c. na płaszczyźnie spraw o przewlekłość 
byłaby sprzeczna z konstytucyjną zasadą równości (art. 32 Konstytucji)”. Na rzecz 
tego, że w sprawach o przewlekłość nie obowiązuje - w zakresie spraw cywilnych - 
przymus adwokacko-radcowski, przemawia także to, iż każda strona może 
dochodzić roszczeń wynikających z naruszenia prawa do rozpatrzenia bez 
nieuzasadnionej zwłoki jej sprawy (w tym także spraw rozpatrywanych przez sąd 

 
 
3 
apelacyjny lub Sąd Najwyższy), przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, 
przy czym sprawę przed Trybunałem strona może wszcząć samodzielnie. 
Wnoszący zażalenie wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia i ponowne 
rozpoznanie sprawy o przewlekłość, albo o ustanowienie radcy prawnego. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
    W uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2004 
r., III SPP 42/04 (OSNP 2005 nr 5, poz. 71) przyjęto, że do skargi na przewlekłość 
postępowania uregulowanej w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na 
naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez 
nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, powoływanej dalej jako ustawa z 
17 września 2004 r. lub ustawa), rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy w sprawie 
cywilnej, stosuje się przymus adwokacko-radcowski. W najważniejszych motywach 
tej uchwały, mającej moc zasady prawnej, Sąd Najwyższy wskazał, iż skarga na 
przewlekłość postępowania jest incydentalnym środkiem odwoławczym w 
rozpoznawanej sprawie. W regulacjach jej dotyczących nie występują żadne 
szczególne cechy różniące ją w istotny sposób od zażalenia. Ustawa z 17 czerwca 
2004 r. nie zawiera regulacji kompleksowej co do warunków wniesienia skargi, w 
tym zawiera jedynie częściową regulację w zakresie wymagań formalnych i w ogóle 
nie reguluje problematyki zdolności postulacyjnej (przymusu adwokackiego-
radcowskiego). W przypadku skargi rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy 
niezbędne jest w tym zakresie sięgnięcie do przepisów o postępowaniu 
zażaleniowym w sprawach cywilnych. Stosowanie tych przepisów powinno nastąpić 
wprost, gdyż nie ma istotnych różnic między tą skargą a zażaleniem. W 
postępowaniu cywilnym przed Sądem Najwyższym przymus adwokacko-radcowski 
dotyczy każdego zażalenia. Nie ma szczególnych przyczyn, aby odmienne zasady 
stosować do skargi na przewlekłość postępowania. Wręcz odwrotnie, funkcje jakie 
spełnia przymus adwokacko-radcowski są adekwatne także do skargi na 
przewlekłość postępowania. Wprowadzenie tego przymusu w postępowaniu przed 
Sądem Najwyższym nie narusza wzorców konstytucyjnych (zasady równości 
wobec prawa), nie zaprzecza też samej istocie skargi. Nie występują przyczyny, 
aby uznać skargę na przewlekłość postępowania rozpoznawaną przez Sąd 
Najwyższy jako środek nieskuteczny prawnie czy praktycznie, zwłaszcza w 

 
 
4 
powiązaniu z innymi środkami przeciwdziałającymi przewlekłości postępowania. 
Wprowadzenie tego przymusu nie oznacza też żadnego nieuzasadnionego 
utrudniania realizacji tego środka. Wręcz odwrotnie, z uwagi na ustrojowe zadania 
Sądu Najwyższego oraz podstawowe wymaganie, aby postępowanie przed Sądem 
Najwyższym również przebiegało bez nieuzasadnionej zwłoki i kończyło się w 
rozsądnym terminie, zachowanie przymusu adwokackiego jest racjonalnie 
uzasadnione. 
    Zgodnie z art. 871 k.p.c. w każdym postępowaniu przed Sądem Najwyższym 
zawsze obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych. 
Wniesione bez zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego zażalenie na 
zarządzenie o zwrocie skargi na przewlekłość postępowania rozpoznawanej przez 
Sąd Najwyższy w dalszym ciągu ma naturę pisma procesowego złożonego do 
Sądu Najwyższego, które, zgodnie z art. 871 k.p.c., może być skutecznie wniesione 
tylko z zachowaniem przymusu adwokacko-radcowskiego. Oznacza to, że 
dotknięte tym brakiem zażalenie nie może być w żadnym razie rozpoznane przez 
Sąd Najwyższy, ale konsekwentnie i zawsze podlega zwrotowi bez wzywania do 
usunięcia tego braku (art. 130 § 5 k.p.c.).  
    Należy jednak zwrócić uwagę, że strona (skarżący) nie ponosi żadnych 
szczególnych konsekwencji wskutek zwrotu skargi wniesionej bez zachowania 
przymusu adwokacko-radcowskiego. Po uzupełnieniu tego wymagania skarżący 
może bowiem w każdym czasie, tj. bez ograniczeń czasowych wynikających z art. 
14 ustawy, wnieść ponownie skargę sporządzoną z zachowaniem tego 
obligatoryjnego wymagania procesowego.  
    Równocześnie skoro skargę na przewlekłość wnosi się w toku postępowania do 
sądu, przed którym toczy się postępowanie (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy), to także ten 
sąd jest właściwy do rozpoznania wniosku o ustanowienie profesjonalnego 
pełnomocnika procesowego. Skoro zwrócone zażalenie nie wywołuje żadnych 
skutków, jakie ustawa wiąże z jego wniesieniem (art. 130 § 2 zdanie drugie k.p.c.), 
to na zarządzenie w przedmiocie zwrotu skargi na przewlekłość postępowania nie 
tylko nie przysługuje zażalenie, ale Sąd Najwyższy nie miał także procesowych 
możliwości przekazania zawartego w nim wniosku „o ustanowienie radcy  
 

 
 
5 
 
prawnego” do sądu właściwego, co oznacza, że taki wniosek strona powinna sama 
skierować według zasad określonych w art. 117 k.p.c. 
    Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy zarządził jak w sentencji.