III SK 48/04

Wyrok z dnia 25 maja 2004 r. III SK 48/04 Ceny i stawki opłat taryfy ustalonej przez przedsiębiorstwo energe- tyczne, obowiązujące w wyniku ich zatwierdzenia decyzją Prezesa Urzędu Re- gulacji Energetyki, a następnie prawidłowego ogłoszenia (art. 47 w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne, jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1504 ze zm.), nie mogą być przedmiotem kon- troli Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji Konsumentów w postępowaniu pro- wadzonym na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.). Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Katarzyna Gonera. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2004 r. sprawy z powództwa Huty Ł. SA w Ł.G. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z udziałem G. Zakładu Elektroenergetycznego SA w G. o ochronę konkurencji, na skutek kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 1 października 2003 r. [...] 1. o d d a l i ł kasację, 2. zasądził od Huty Ł. SA w Ł.G. na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konku- rencji i Konsumentów kwotę 3.600 zł oraz na rzecz G. Zakładu Energetycznego SA w G. kwotę 3.600 zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (nadal: Prezes UOKiK) decyzją z dnia 30 września 2002 r. [...] podjętą w wyniku postępowania wszczętego 2 na wniosek Huty „Ł.” SA w Ł.G. przeciwko G. Zakładowi Elektroenergetycznemu SA w G. (nadal: GZE): po pierwsze, na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 28 ust. 6 oraz art. 11 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów) nie stwierdził stosowania przez GZE praktyki ograniczającej konkurencję polegającej „na bezpośrednim lub pośrednim narzucaniu nieuczciwych cen, w tym cen nadmiernie wygórowanych albo rażąco niskich, odle- głych terminów płatności lub innych warunków zakupu albo sprzedaży towarów - po- przez pobieranie ceny maksymalnej za przesył energii elektrycznej, która nie odpo- wiada uzasadnionym kosztom świadczenia usługi dla Huty „Ł.”, nieprawidłowy po- dział na grupy taryfowe przez co dopuszczono się subsydiowania skrośnego i pobie- ranie od Huty „Ł.” zbyt wysokich opłat za przesył energii, zastrzeżenie w § 6 ust. 14, § 7 ust. 2 i § 16 umowy z dnia 30 lipca 2001 r. o sprzedaż energii elektrycznej i świadczenie usług przesyłowych Nr 06-487 niezwykle krótkich terminów płatności oraz nałożenie na Hutę w § 7 ust. 3 w/w umowy obowiązku dokonywania przedpłat”; po drugie, na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 28 ust. 6 oraz art. 11 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie stwier- dził stosowania przez GZE praktyki ograniczającej konkurencję polegającej „na sto- sowaniu w podobnych umowach z osobami trzecimi uciążliwych lub niejednolitych warunków umów, stwarzających tym osobom zróżnicowane warunki konkurencji - poprzez dyskryminację Huty „Ł.” wobec innych odbiorców, w stosunku do których GZE nie stosuje takich regulacji i sankcji, w szczególności zapisów zawartych w § 8 i § 10 umowy z dnia 30 lipca 2001 r. o sprzedaż energii elektrycznej i świadczenie usług przesyłowych [...] dotyczących wstrzymania dostaw i natychmiastowego roz- wiązania umowy”; po trzecie, na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 28 ust. 6 oraz art. 11 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie stwier- dził stosowania przez GZE praktyki ograniczającej konkurencję polegającej „na uza- leżnianiu zawarcia umowy od przyjęcia lub spełnienia przez drugą stronę innego świadczenia nie mającego rzeczowego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy - poprzez uzależnienie zawarcia umowy z dnia 30 lipca 2001 r. o sprzedaży energii elektrycznej świadczenie usług przesyłowych [...] od zapłaty przez Hutę „Ł.” kwoty w wysokości 2 miliony PLN”; 3 po czwarte, na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 28 ust. 6 oraz art. 11 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie stwier- dził stosowania przez GZE praktyki ograniczającej konkurencję polegającej „na na- rzucaniu uciążliwych warunków umowy, przynoszących przedsiębiorcy narzucające- mu te warunki nieuzasadnione korzyści poprzez zawarcie w umowie z dnia 30 lipca 2001 r. o sprzedaż energii elektrycznej i świadczenie usług przesyłowych Nr 06-487 zapisów zawartych w jej § 6 ust. 14, § 7 ust. 2 i 3, § 8, § 10 i § 16”; po piąte, na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 28 ust. 6 w związku z art. 85 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów odmówił „wszczęcia postępowania antymonopolowego na wniosek z dnia 25.10.2001 r. uzupełniony pismem z dnia 27.03.2002 r. (...) w sprawie nakazania zaniechania przez GZE nadużywania pozycji dominującej na rynku przez narzucanie Hucie „Ł.” w umowie o świadczenie usług przesyłowych, której zawarcie pomiędzy stronami niniejszego postępowania orzekł Prezes Urzędu Regulacji Energetyki decyzją z dnia 24.02.2002 r. restrykcyjnych i uciążliwych klauzul, co przynosi GZE nieuzasadnione korzyści”; po szóste, na podstawie art. 75 w związku z art. 69 ust. 1 i ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów postanowił nakazać Hucie „Ł.”, uiszczenie na rzecz GZE, tytułem zwrotu kosztów postępowania kwotę 1.200 zł. Następnie, Sąd Okręgowy w Warszawie-Sąd Ochrony Konkurencji i Konsu- mentów wyrokiem z dnia 1 października 2003 r. [...] oddalił odwołanie Huty „Ł.” od powyższej decyzji Prezesa UOKiK z dnia 30 września 2002 r., zasądzając na rzecz Skarbu Państwa oraz GZE koszty postępowania. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Okręgowy w Warszawie-Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdził w szczególności, iż dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma to, że ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz.U. Nr 54,poz. 348 ze zm. - powoływana nadal jako: Prawo energetyczne) ma charakter ustawy szczegól- nej względem ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W konsekwencji, skoro - zgodnie z art. 47 ust. 2 Prawa energetycznego - Prezes Urzędu Regulacji Energe- tyki (nadal: Prezes URE) w terminie 30 dni zatwierdza taryfę bądź odmawia jej za- twierdzenia w przypadku stwierdzenia niezgodności taryfy z zasadami i przepisami, o których mowa jest w art. 44, art. 45 i art. 46 Prawa energetycznego, to wyłączona jest w tym zakresie kontrola Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (nadal: Prezes UOKiK), a prawomocna decyzja Prezesa URE w tym względzie ozna- cza, że zatwierdzona nią taryfa jest wiążąca i zapewnia równocześnie pokrycie 4 kosztów uzasadnionych działalności przedsiębiorstwa energetycznego oraz ochronę interesów odbiorców przed nieuzasadnionym poziomem cen. W tej sytuacji, brak jest podstaw do stwierdzenia w rozpoznawanej sprawie, że zainteresowany - GZE sto- sował praktyki monopolistyczne polegające na bezpośrednim lub pośrednim narzu- caniu nieuczciwych cen, w tym nadmiernie wygórowanych lub rażąco niskich, skoro - co jest bezsporne - pobierał je zgodnie z zatwierdzoną prawomocnie taryfą. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na to, że zaliczenie poszczególnych odbiorców energii elektrycznej do odpowiednich grup taryfowych wynika z treści rozporządzenia Mini- stra Gospodarki z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad kształto- wania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz.U. z 2001 r. Nr 1, poz. 7). Równocześnie, Sąd Okręgowy stwierdził w uzasadnieniu za- skarżonego wyroku, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu ma okoliczność, iż pomiędzy obiema stronami umowy (Hutą „Ł.” oraz GZE) istnieje kon- flikt, nie mają one do siebie wzajemnie zaufania i wysuwają wzajemne roszczenia; jednakże zdaniem Sądu Okręgowego: „skoro zachowanie się zainteresowanego od- powiada zachowaniu się racjonalnego przedsiębiorcy na rynku konkurencyjnym, to nie może być ono wiązane z posiadaną pozycją rynkową, a zatem nie może być uznane jako jej nadużycie”. Mając to na uwadze, Sąd Okręgowy stwierdził także, iż: „po pierwsze - nie można uznać za nadużycie pozycji dominującej przez pozwanego zastrzeżenia w § 6 ust. 14, § 7 ust. 2, § 16 umowy z dnia 30.07.2001 r. o sprzedaż energii elektrycznej i świadczenie usług przesyłowych zbyt krótkich terminów płatno- ści i nałożenia na Hutę w § 7 ust. 3 umowy obowiązku dokonywania przedpłat, jako naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; po dru- gie - zapisów § 6 ust. 14, § 7 ust. 2, § 8, § 10 i § 16 umowy [...] nie można uznać za naruszenie prawa w rozumieniu art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów; po trzecie - zapisy § 7 ust. 3 i § 10 ust. 1 umowy przewidują instytucję zaliczki na poczet dostaw, co jest uzasadnione w świetle istniejących między strona- mi sporów dotyczących zasadności lub terminowego wywiązywania się z wzajem- nych zobowiązań w ramach tej umowy; po czwarte - w odniesieniu do pozostałych zapisów § 10 i § 8 umowy nr 06-487, zważyć należało, że nie ma żadnych powodów, aby chronić stronę, która nie reguluje w terminie należności z tytułu umowy wzajem- nej”, przy czym brak związku tych postanowień umowy z posiadaną przez zaintere- sowanego - GZE pozycją rynkową „jest również negatywną przesłanką dla stwier- dzenia naruszenia art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów”, 5 także dlatego, ponieważ powód nie wykazał, że zainteresowany stwarza mu inne warunki konkurencji na rynku właściwym aniżeli innym konkurującym z nim podmio- tom. W kasacji od powyższego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 1 października 2003 r. pełnomocnik po- woda - Huty „Ł.” zarzucił naruszenie: Po pierwsze - art. 26 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 1 ust. 2 i art. 47 Prawa energetycznego „poprzez stwierdzenie, że prawomocna decy- zja Prezesa URE oznacza, że taryfa przedsiębiorstwa energetycznego zapewnia po- krycie kosztów uzasadnionych działalności przedsiębiorców energetycznych i ochronę interesów odbiorców przed nieuzasadnionym poziomem cen.” Równocze- śnie, skarżący podniósł, że: „taryfa ustalana jest dla grupy odbiorców, natomiast zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem, odbiorca nie ma statusu strony w postę- powaniu o zatwierdzenie taryfy. W tych warunkach, jedynym instrumentem prawnym jakim może posłużyć się odbiorca jest poddanie kontroli Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów jednostkowych cen stosowanych przez przedsiębiorstwo energetyczne. Wynika to chociażby z faktu, że zakres kontroli obu organów jest od- mienny. Prezes URE dokonuje rozstrzygnięcia w zakresie ogólnym (taryfy) stosowa- nia cen przez danego przedsiębiorcę. Natomiast Prezes UOKiK bada skonkretyzo- wane stany faktyczne i dokonuje oceny, czy dane zachowanie przedsiębiorcy posia- dającego pozycję dominującą na rynku nie stanowi praktyk ograniczających konku- rencję, o których mowa w art. 8 ustawy antymonopolowej.” Po drugie - art. 8 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „po- przez stwierdzenie, że stosowanie praktyki zdefiniowanej w art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów wymaga istnienia stosunku konkurencji po- między przedsiębiorcą dotkniętym stosowaną praktyką a innymi uczestnikami rynku. Przepis ten mówi jedynie o „stwarzaniu podmiotom zróżnicowanych warunków kon- kurencji”, czyli traktuje o działaniu na rynku w ogólności, a nie tylko o konkurowaniu pomiędzy przedsiębiorcami, którzy są konkurentami podmiotu stosującego praktykę z art. 8 ust. 2 pkt 3. W niniejszym stanie faktycznym należało porównać, czy w umo- wach o przesył zawieranych przez GZE zainteresowany stosuje stawkę za przesył poniżej maksymalnej wartości taryfy, czy stosowane są sankcje wstrzymania dostaw i natychmiastowego rozwiązania umowy itd.” 6 Po trzecie - art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „poprzez przyjęcie, że zapłata należności w wysokości 2 mln zł do godziny 10-tej w dniu 1 sierpnia 2000 roku, stanowiła świadczenie mające rzeczowy i zwyczajowy związek z przedmiotem umowy o przesył energii. Tymczasem powyższego warunku nie zawiera zatwierdzona przez Prezesa URE taryfa dla GZE i gdy stosownie do tre- ści § 34 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2000 roku w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych, obrotu energią elektryczną, świadczenia usług przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców (Dz.U. Nr 85, poz. 957), dopuszcza się zastosowanie systemu przedpłatowego jedynie w ściśle określonych warunkach.” Po czwarte - art. 8 ust. 2 pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów „poprzez stwierdzenie, że zainteresowany jako monopolista sieciowy nie wykorzy- stuje swej pozycji na rynku przesyłu energii do narzucania uciążliwych warunków w umowie o przesył energii. W ocenie powoda, w warunkach rynku konkurencyjnego GZE nie byłby w stanie wynegocjować takich warunków, jakie zastrzegł sobie w umowie nr 06-487, co świadczy o nadużyciu pozycji dominującej na rynku.” Po piąte - art. 233 § 1 k.p.c. „poprzez nie podjęcie żadnych kroków niezbęd- nych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, (...) a w stosunku do zgroma- dzonego materiału dowodowego przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów.” Wskazując na to, że Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Kon- sumentów powinien prowadzić postępowanie dowodowe tak, jak sąd pierwszej in- stancji, skarżący wywodzi w tym kontekście, że: „z powyższych orzeczeń wynika obowiązek zgromadzenia przez sąd materiału dowodowego, który jest niezbędny do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.” Wskazując na okoliczności uzasadniające przyjęcie kasacji do rozpoznania, skarżący podniósł, że: Po pierwsze - w rozpoznawanej sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, które sprowadza się do potrzeby wykładni art. 47 ust. 2 Prawa energetycz- nego i art. 26 pkt 1 w związku z art. 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów: „poprzez rozstrzygnięcie kwestii, czy w zakresie kompetencji Prezesa UOKiK zawiera się prawo do badania pod względem zgodności z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów cen za przesył energii ustalanych w ramach taryfy zatwierdzonej mocą prawomocnej decyzji Prezesa URE w sytuacji, gdy zgodnie z ukształtowanym 7 orzecznictwem ceny wynikające z taryfy (w tym cena za przesył) mają charakter cen maksymalnych.” Po drugie - w rozpoznawanej sprawie istnieje potrzeba wykładni art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów: „poprzez rozstrzygnięcie, czy byt praktyk z art. 8 ust. 2 pkt 3 uzależniony jest od istnienia stosunku konkurencji pomiędzy przedsiębiorcami, którzy są kontrahentami podmiotu stosującego praktykę z art. 8 ust. 2 pkt 3.” W konsekwencji, w kasacji sformułowany został przez skarżącego wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w War- szawie-Sądowi Ochrony Konkurencji i Konsumentów do ponownego rozpoznania lub o zmianę zaskarżonego wyroku i wydanie orzeczenia, że zainteresowany GZE sto- suje praktyki ograniczające konkurencję, o których mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1, pkt 3, pkt 4 i pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz o zasądzenie na rzecz powoda kosztów postępowania. W odpowiedzi na kasację Prezes UOKiK wniósł o wydanie orzeczenia o od- mowie przyjęcia kasacji do rozpoznania lub o oddaleniu kasacji oraz o zasądzenie od powoda na rzecz strony pozwanej kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi na kasację Prezes UOKiK podniósł w szczególności, że: Po pierwsze, z uwagi na bardzo szczegółowe uregulowanie warunków kon- struowania taryf, możliwej do uwzględnienia struktury kosztów, podziału odbiorców na grupy itp., przepisy te stanowią lex specialis w stosunku do przepisów ustawy an- tymonopolowej. Natomiast przyznane Prezesowi URE kompetencje w zakresie za- twierdzania taryf i badania wykazanego przez zakład energetyczny poziomu kosztów uzasadnionych, nadały temu organowi regulującemu funkcję „adwokata” odbiorców, którego ustawowym zadaniem jest ochrona ich interesów oraz ustalenie cen na po- ziomie, który nie może być sprzeczny z prawem. W konsekwencji, wyłączona jest w tym zakresie możliwość sprawowania wobec decyzji Prezesa URE kontroli przez Prezesa UOKiK. Po drugie, zdaniem Prezesa UOKiK: „praktyki ograniczające konkurencję, wymienione w otwartym katalogu zawartym w art. 8 ust. 2 ustawy antymonopolowej sformułowano w ten sposób, że skuteczne postawienie zarzutu stosowania przez przedsiębiorcę którejkolwiek z nich wymaga uzasadnienia i udowodnienia wszystkich przesłanek dotyczących danej praktyki i to kumulatywnie. Dla wykazania zaistnienia 8 praktyki z art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy antymonopolowej niezbędne jest udowodnienie kumulatywnego istnienia trzech przesłanek: porównywane umowy powinny być „po- dobne”, przedsiębiorcy dyskryminowani przez podmiot dominujący muszą mieć utrudnione warunki konkurowania na rynku, na którym wszyscy działają oraz musi mieć miejsce dyskryminacja.” Zważyć przy tym należy, że „podstawą zajętego przez Sąd w zaskarżonym kasacją wyroku stanowiska było to, iż organ antymonopolowy przeprowadził badanie warunków umów zawieranych przez GZE z innymi przedsię- biorcami, dla których skala realizowanej sprzedaży energii nie jest do końca porów- nywalna z ilością przesyłaną do Huty, lecz także stanowi znaczącą pozycję w przy- chodach GZE. Z analizy umów zawartych z największymi 9 dłużnikami GZE wynika, że zapis upoważniający GZE do wstrzymania dalszej sprzedaży energii i świadcze- nia usług przesyłowych w przypadku nieterminowego realizowania należności jest standardowo stosowanym przez zakład zabezpieczeniem, a opłaty naliczane są zgodnie z obowiązującą taryfą dla energii elektrycznej. Nie stosuje się (opłat - dop.) wynegocjowanych poniżej stawki określonej taryfą.” Po trzecie, zarzut naruszenia art. 26 ustawy o ochronie konkurencji i konsu- mentów oraz art. 1 ust. 2 i art. 47 Prawa energetycznego jest bezzasadny, bowiem: „uznaje się, że cena taryfowa nie jest ceną monopolową, a tym samym nieuczciwą czy nadmiernie wygórowaną. Zgodnie ze stanowiskiem, że ceny taryfowe mają cha- rakter cen maksymalnych, a Prezes URE zatwierdza zbiór cen (...). Organ antymo- nopolowy nie jest uprawniony do kwestionowania zachowania przedsiębiorstwa energetycznego w zakresie stosowanych przez niego cen i stawek opłat, jeśli ceny te i stawki zawarte są w taryfie zatwierdzonej decyzją Prezesa URE. Jedynym podmio- tem uprawnionym do oceny Taryf zatwierdzonych decyzją Prezesa URE jest Sąd Antymonopolowy.” Po czwarte, zdaniem Prezesa UOKiK: „przyjęte zasady rozliczeń nie muszą opierać się tylko na przepisach § 34 pkt 1 rozporządzenia przyłączeniowego, lecz mogą wynikać ze specyfiki konkretnego stosunku prawnego łączącego dane strony. W przedmiotowej sprawie zobowiązanie powoda do uiszczenia zaliczki w wysokości około 30% planowanych należności przed terminem płatności faktury nie uzasadnia postawienia GZE zarzutu stosowania praktyki, o której mowa w art. 8 ust. 2 pkt 4 ustawy antymonopolowej, lecz stanowi przykład uzależnienia zawarcia umowy od spełnienia przez drugą stronę świadczenia wiązanego, pozostającego w funkcjonal- nym związku z przedmiotem umowy.” 9 Po piąte, wreszcie, w związku z zarzutem kasacji dotyczącym naruszenia przez Sąd Okręgowy przy wydawaniu zaskarżonego wyroku art. 233 § 1 k.p.c., Pre- zes UOKiK podniósł w szczególności, że dopiero w sytuacji niezebrania przez organ antymonopolowy materiału dowodowego niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia lub w sytuacji uznania przez sąd, że zebrany materiał dowodowy jest niewystarcza- jący lub niewiarygodny, powstaje potrzeba jego uzupełnienia w ramach postępowa- nia sądowego. Tymczasem, w rozpoznawanej sprawie ani w decyzji Prezesa UOKiK, ani też w zaskarżonym wyroku „w żaden sposób nie przesądzono, czy powód jest dłużnikiem GZE z tytułu roszczeń wniesionych przez podmiot zainteresowany na drogę postępowania sądowego przed sądy powszechne, czy też nie”, a stąd wynika, że nie istniała potrzeba dokonywania w tym zakresie dodatkowych ustaleń i groma- dzenia materiału dowodowego. W odpowiedzi na kasację zainteresowany - GZE wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępo- waniu kasacyjnym. W uzasadnieniu tego wniosku zainteresowany wskazał w szcze- gólności na to, że: po pierwsze - mając na uwadze to, że przepisy ustawy - Prawo energetyczne stanowią lex specialis względem ustawy o ochronie konkurencji i kon- sumentów w zakresie, w jakim przyznały one Prezesowi URE kompetencję do wy- dawania decyzji w sprawie zatwierdzania taryfy ustalonej przez przedsiębiorstwo energetyczne i tym samym, w tym zakresie wyłączona została kompetencja Prezesa UOKiK do kontroli tych decyzji Prezesa URE; po drugie - w świetle zebranego mate- riału dowodowego w sprawie brak jest jakichkolwiek podstaw dla uznania zasadności podniesionych w kasacji zarzutów, iż zainteresowany - GZE, który stosował stawki opłat zgodnie z obowiązującą taryfą, dopuścił się wobec powoda naruszeń prawa, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 3, ust. 4 i pkt 6 ustawy o ochronie konkurencji i kon- sumentów; po trzecie - w konsekwencji, bezzasadne są również podniesione w ka- sacji zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Prawo energetyczne określa zasady kształtowania polityki energetycznej pań- stwa, w tym zasady i warunki zaopatrzenia i użytkowania paliw i energii oraz działal- ności przedsiębiorstw energetycznych, mając na celu w szczególności zapewnienie konkurencji, przeciwdziałanie negatywnym skutkom naturalnych monopoli oraz 10 ochronę interesów odbiorców i minimalizację kosztów (art. 1 ust. 2 in fine tej ustawy). Prawo energetyczne stanowi również, że organem właściwym do spraw regulacji gospodarki paliwami i energią jest Prezes URE (art. 1 ust. 1 i art. 21 tej ustawy), do zakresu kompetencji którego należy w szczególności także podejmowanie decyzji w sprawie „zatwierdzania i kontrolowania taryf paliw gazowych, energii elektrycznej i ciepła” (art. 23 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 oraz art. 47 w związku z art. 44 - 46 Prawa ener- getycznego), przy czym przez taryfę rozumie się „zbiór cen i stawek opłat oraz wa- runków ich stosowania, opracowany przez przedsiębiorstwo energetyczne i wprowa- dzany jako obowiązujący dla określonych w nim odbiorców w trybie określonym ustawą” (art. 3 pkt 17 w związku z art. 47 Prawa energetycznego). Równocześnie, Prawo energetyczne stanowi, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Prezesa URE (w zakresie nie uregulowanym odrębnie w tej ustawie) należy stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 30 ust. 1 tej ustawy - analogiczna regulacja prawna wprowadzona została art. 80 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do postępowania administracyj- nego prowadzonego przez Prezesa UOKiK), natomiast odwołanie od decyzji Prezesa URE, wydanej w wyniku tego postępowania, służy do Sądu Okręgowego w Warsza- wie-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a postępowanie w sprawie tego od- wołania toczy się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowa- niu w sprawach gospodarczych (art. 30 ust. 2 i ust. 3 Prawa energetycznego - analo- giczna regulacja prawna wprowadzona została art. 78 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w odniesieniu do odwołań od decyzji wydanych w wyniku postępo- wania prowadzonego przez Prezesa UOKiK). W konsekwencji, ceny i stawki opłat taryfy ustalonej przez przedsiębiorstwo energetyczne, obowiązujące w wyniku ich zatwierdzenia decyzją Prezesa URE, a następnie prawidłowego ogłoszenia (art. 47 Prawa energetycznego), nie mogą być przedmiotem kontroli w postępowaniu prowa- dzonym na podstawie przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów przed Prezesem UOKiK. Natomiast argumentacja skarżącego, wedle której, skoro taryfa ustalana jest dla grupy odbiorców, a odbiorca nie ma statusu strony w postępowaniu o zatwier- dzenie taryfy, to „w tych warunkach, jedynym instrumentem prawnym, jakim może posłużyć się odbiorca, jest poddanie kontroli Prezesa UOKiK jednostkowych cen sto- sowanych przez przedsiębiorstwo energetyczne”, nie jest trafna z trzech powodów: po pierwsze - dlatego, że właśnie ochrona interesów odbiorców przed nieuzasadnio- 11 nym poziomem cen, jest jedną z przesłanek prawnych oceny zgodności opracowanej przez przedsiębiorstwo energetyczne taryfy z wymaganiami Prawa energetycznego i równocześnie jednym z podstawowych celów prowadzonego przez Prezesa URE postępowania w sprawie zatwierdzenia taryfy (art. 47 w związku z art. 45 ust. 1 oraz art. 1 ust. 2 Prawa energetycznego); przy czym, ustawa ta w sposób kategoryczny przesądza również i o tym, że „przedsiębiorstwa energetyczne różnicują ceny i stawki opłat określone w taryfach dla różnych grup odbiorców wyłącznie ze względu na koszty uzasadnione spowodowane realizacją świadczenia, o ile przepisy nie sta- nowią inaczej” (art. 45 ust. 4 Prawa energetycznego); po drugie - dlatego, że skoro do postępowaniu przed organem regulacyjnym, jakim jest Prezes URE, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, to oznacza to, że mają w tym względzie zastosowanie również przepisy o dopuszczeniu organizacji społecznej do udziału w tym postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statuto- wymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny (art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. - zresztą, analogiczne rozwiązanie prawne dotyczy także ewentualnej legitymacji prawnej udziału organizacji społecznych w postępowaniu cywilnym na podstawie art. 61 § 3 k.p.c.); po trzecie - dlatego, że indywidualnemu odbiorcy energii (konsumen- towi) nie przysługuje legitymacja prawna do wszczęcia postępowania mającego na celu ochronę interesu publicznego, w danym wypadku poprzez kontrolę prawidło- wości ustalenia cen lub stawek opłat określonych w obowiązujących taryfach; nato- miast indywidualny odbiorca energii, w konkretnej sytuacji faktycznej, w razie sporu dotyczącego zawieranej przezeń indywidualnej umowy z przedsiębiorstwem energe- tycznym (między innymi w kwestii „ustalania warunków świadczenia przez przedsię- biorstwo energetyczne usług przesyłania i dystrybucji energii”) może wystąpić do Prezesa URE z wnioskiem o wszczęcie postępowania w celu rozstrzygnięcia sporu (art. 8 ust. w związku z art. 4 ust. 2 Prawa energetycznego). Stosowanie przez zakład energetyczny, jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, cen lub stawek opłat określonych w zatwierdzonej przez Prezesa URE i prawidłowo ogłoszonej taryfie (art. 47 w związku z art. 44, 45 i 46 Prawa energetycz- nego), traktowanych jako „ceny maksymalne” w rozumieniu art. 538 k.c., w żadnym razie nie może być ocenione jako nadużycie pozycji dominującej polegające na na- rzuceniu „nieuczciwej ceny” - tym bardziej w wypadku, gdy odbiorca energii nie kwe- stionuje prawidłowości sposobu zaszeregowania go do określonej w taryfie grupy odbiorców. W tej sytuacji, odbiorcy energii nie przysługuje roszczenie o sprzedaż 12 energii przez przedsiębiorstwo energetyczne po „cenie niższej”, aniżeli „cena mak- symalna” określona w obowiązującej taryfie, bowiem ewentualne obniżenie tej „ceny” względem cen lub stawek opłat określonych w obowiązującej taryfie możliwe byłoby dopiero na podstawie wzajemnego porozumienia się obu stron umowy (art. 3531 k.c.). Tym samym nietrafny okazał się podniesiony w kasacji zarzut naruszenia art. 26 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 1 ust. 2 i art. 47 Prawa energetycznego, bowiem - wbrew wyrażonemu w niej podglądowi prawnemu - po- stępowanie przed Prezesem URE oraz postępowanie przez Prezesem UOKiK nie mają charakteru alternatywnych i równorzędnych zarazem postępowań, służących w każdym wypadku realizacji ochrony tych samych prawnie chronionych interesów (in- teresu publicznego lub interesu indywidualnego) odbiorcy energii, który w konkretnej sytuacji faktycznej sam miałby decydować o wyborze jednej z tych dróg ochrony prawnej. Przeciwnie, kompetencje decyzyjne obu organów regulacyjnych - Prezesa URE oraz Prezesa UOKiK, a w konsekwencji także zakres i przedmiot prowadzonych przez oba te organy państwowe postępowań administracyjnych, zostały wyraźnie prawnie rozgraniczone, jakkolwiek są one względem siebie komplementarne - Pre- zes UOKiK jest wprawdzie w zakresie spraw ochrony konkurencji i konsumentów organem, któremu przysługuje kompetencja ogólna (art. 24 i nast. ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów), o ile wyraźne przepisy ustawowe nie zastrzegły w tym zakresie określonych kompetencji na rzecz innego organu - w danym wypadku na rzecz Prezesa URE, jako organu o kompetencji szczególnej w zakresie uregulowa- nym przepisami Prawa energetycznego (art. 21 i 23 Prawa energetycznego). Natomiast, niezależnie od powyższej regulacji prawnej, wynikającej z przepi- sów Prawa energetycznego, w zakresie nieuregulowanym przepisami tej ustawy, odbiorca energii elektrycznej korzystać może zawsze na ogólnie określonych zasa- dach ze środków ochrony prawnej określonych przepisami ustawy o ochronie konku- rencji i konsumentów. Dotyczy to w szczególności także sytuacji, w której zarzuca on przedsiębiorstwu energetycznemu stosowanie zakazanych praktyk ograniczających konkurencję w wyniku „nadużywania pozycji dominującej”, w tym także praktyk okre- ślonych w art. 8 ust. 2 ust. 3, ust. 4 i ust. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsu- mentów. Zarzut taki, nadużycia przez GZE pozycji dominującej poprzez wprowadze- nie do zawartej z powodem umowy z dnia 30 lipca 2001 r. o sprzedaż energii elek- trycznej i świadczenie usług przesyłowych (Nr 06-487) uciążliwych klauzul umow- 13 nych sformułował powód w rozpoznawanej sprawie, zarzucając, że ich przejawem są postanowienia § 6 ust. 14, § 7 ust. 2 i ust. 3, § 8, § 10 oraz § 16 tej umowy, w których GZE uzależniły wejście w życie tej umowy od zapłaty przez Hutę „Ł.” należności w wysokości 2 mln PLN w ściśle określonym terminie, zobowiązały Hutę „Ł.” do uisz- czenia pięciu kolejnych przedpłat w kwocie 2 mln PLN każda, wyznaczyły Hucie „Ł.” niezwykle krótkie i restrykcyjne terminy płatności jej zobowiązań, zastrzegając rów- nież, że jeżeli Huta „Ł.” nie ureguluje należnych GZE zobowiązań, jakie wynikają z poprzednio obowiązującej pomiędzy tymi samymi stronami umowy z dnia 31 stycznia 2001 r., albo należności wynikających z faktur korygujących wymienionych w § 6 ust. 14 tej umowy, albo nie dokona którejkolwiek z wpłat określonych w § 7 tej umowy, to GZE bez uprzedniego wezwania wstrzyma dalszą sprzedaż energii elektrycznej i świadczenie usług przesyłowych na rzecz Huty „Ł.” oraz ma możliwość rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym i wstrzymania dalszej sprzedaży energii elek- trycznej na rzecz Huty „Ł.”. Jednakże stwierdzenie, iż stosowana przez przedsiębior- stwo energetyczne określona praktyka ma znamiona prawnie zakazanej praktyki ograniczającej konkurencję jest możliwe jedynie w razie wykazania, że praktyka ta posiada znamiona prawne zachowania, które w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów może być zakwalifikowane jako „nadużywanie pozycji dominującej”. W wypadku zarzutu dotyczącego stosowania zakazanej praktyki, o której mowa jest w art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, konieczne jest więc wykazanie, że: po pierwsze - przedsiębiorstwo energetyczne w umowach z uczestnikami tego samego rynku, podobnych do tej, jaka zawarta została ze skarżącym, stosowało uciążliwe lub niejednolite warunki; po drugie - w rezultacie zawierania przez przedsiębiorstwo energetyczne umów na takich warunkach nastą- piło zróżnicowanie warunków konkurencji uczestników tego rynku; oraz po trzecie - konsekwencją tego zróżnicowania jest dyskryminacja skarżącego podmiotu na tym rynku, polegająca na tym, że w wyniku zaistniałego zróżnicowania ma on na tym rynku gorsze warunki konkurencji aniżeli pozostali jego uczestnicy, którzy nie zostali dotknięci tą praktyką przedsiębiorstwa energetycznego. Tymczasem, z ustaleń doko- nanych przez Prezesa UOKiK już na etapie postępowania administracyjnego w roz- poznawanej sprawie, które nie zostały zakwestionowane przez powoda wynika, że Huta „Ł.” jest jedynym uczestnikiem na danym rynku sprzedaży energii elektrycznej, który produkuje żelazostopy i już z tej przyczyny, brak jest podstaw do stwierdzenia w danym wypadku dopuszczenia się przez GZE nadużycia pozycji dominującej po- 14 przez stosowanie niedozwolonej praktyki określonej w art. 8 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Z kolei, zarzuty dotyczące nadużywania przez GZE pozycji dominującej poprzez „uzależnianie zawarcia umowy od przyjęcia lub spełnienia przez drugą stronę innego świadczenia niemającego rzeczowego ani zwy- czajowego związku z przedmiotem umowy” (art. 8 ust. 2 pkt 4 tej ustawy) oraz po- przez „narzucanie przez przedsiębiorcę uciążliwych warunków umów, przynoszących mu nieuzasadnione korzyści” (art. 8 ust. 2 pkt 6 tej ustawy) okazały się bezzasadne, bowiem - jak trafnie wywiódł Sąd Okręgowy w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżo- nego wyroku - należy mieć na uwadze to, że wymienione klauzule umowne zostały wprowadzone do tej umowy pomiędzy powodem i GZE w związku z uprzednim zaist- nieniem określonych okoliczności faktycznych, a mianowicie: „niesporne jest w spra- wie, że strony wysuwają względem siebie roszczenia cywilnoprawne, w tym zainte- resowany o zapłatę za dostarczoną energię. Bez znaczenia jest przy tym, czy rosz- czenia zainteresowanego względem powoda są zasadne czy nie. Znaczenie ma fakt, że zainteresowany podejmuje aktywne zachowanie w celu wyegzekwowania swoich roszczeń, decydując się na ponoszenie związanych z tym kosztów. (...) skoro za- chowanie się zainteresowanego odpowiada zachowaniu racjonalnego przedsiębiorcy na rynku konkurencyjnym, to nie może być ono wiązane z posiadaną pozycją ryn- kową, a zatem nie może być uznane za nadużycie.” Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 k.p.c. orzekł jak w sentencji, zasądzając na podstawie § 12 ust. 4 pkt 1 w związku § 6 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czyn- ności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) od powoda - Huty „Ł.” SA w Ł.G. na rzecz pozwanego - Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz na rzecz zainteresowanego – G. Zakładu Elektroenergetycznego SA w G. kwotę po 3.600 zł w obu wypadkach tytu- łem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. ========================================