III SK 38/13

Sygn. akt III SK 38/13 POSTANOWIENIE Dnia 27 stycznia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej z udziałem zainteresowanej E. Spółki Akcyjnej w W. o zmianę umowy, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 27 stycznia 2014 r., na skutek skarg kasacyjnych strony pozwanej i strony zainteresowanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 października 2012 r., 1. odmawia przyjęcia obu skarg kasacyjnych do rozpoznania, 2. oddala wnioski powoda o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny wyrokiem z 22 października 2012 r., zmienił wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 20 kwietnia 2010 r. w sprawie z powództwa P. Sp. z o.o. (powód) przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej (Prezes Urzędu) z udziałem E. S.A. z/s w W. (zainteresowany) w całości w ten sposób, że uchylił decyzję Prezesa Urzędu z dnia 23 lutego 2009 r. i zasądził na rzecz powoda koszty postępowania. 2 Decyzją z dnia 23 lutego 2009 r. Prezes Urzędu zmienił postanowienia umowy zawartej między powodem a zainteresowanym, nadając odpowiednie brzmienie postanowieniom dotyczącym opłat wnoszonych przez zainteresowanego na rzecz powoda za minutę połączenia przychodzącego z sieci powoda i zakańczanego w sieci ruchomej powoda. W decyzji tej Prezes Urzędu określił stawki opłat za zakańczanie połączeń do dnia 30 czerwca 2009 r. oraz od dnia 1 lipca 2009 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu wskazał, że została ona wydana ponieważ strony umowy nie zawarły umowy zmieniającej jej treść w terminie wyznaczonym przez Prezesa Urzędu postanowieniem z dnia 13 stycznia 2009 r. Prezes Urzędu miał na uwadze, że decyzją z dnia 19 lipca 2006 r. powód został uznany za przedsiębiorcę posiadającego znaczącą pozycję rynkową oraz nałożono na niego obowiązek ustalania opłat z tytułu dostępu telekomunikacyjnego w oparciu o ponoszone koszty jej świadczenia. Decyzją z dnia 30 września 2008 r. (decyzja MTR 2008) Prezes Urzędu nałożył na powoda obowiązek dostosowania stawki z tytułu zakańczania połączeń do poziomu 0,1677 zł/min zgodnie z harmonogramem. Stosownie do treści tego harmonogramu w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 30 czerwca 2009 r. opłata winna wynosić 0,2162 zł/min, a w okresie od 1 lipca 2009 r. 0,1677 zł/min. Decyzji tej został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Ponieważ powód i zainteresowany nie doszli do porozumienia co do wprowadzenia stawek określonych w decyzji MTR 2008, Prezes Urzędu uznał za uzasadnioną zmianę umowy stron w zakresie stawek MTR stosownie do postanowień decyzji MTR 2008. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzji zapewnia zatem realizację obowiązków ciążących na powodzie na podstawie decyzji MTR 2008. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o ustalenie, że powód nie wykonuje obowiązku nałożonego decyzją MTR 2008. Zaskarżona decyzja wymuszała na powodzie wykonanie tego obowiązku poprzez zmianę umowy w sposób z niej wynikający. Zaskarżona decyzja została więc wydana na podstawie decyzji MTR 2008 i wprowadzała stawki w niej określone do stosunku umownego łączącego powoda z zainteresowanym. Decyzja MTR 2008 miała charakter generalny. Sąd drugiej instancji wskazał także, że wyrokiem z dnia 23 marca 2011 r., … 119/08 3 Sąd Okręgowy w W. uchylił decyzję MTR 2008, a apelacja od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r., … 1004/11. Wyrok eliminujący z obrotu decyzję MTR 2008 jest zatem prawomocny. W konsekwencji należało przyjąć, że skoro zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została oparta na decyzji MTR 2008, która następnie została uchylona przez sąd powszechny w postępowaniu odwoławczym, to zaskarżona decyzja jako oparta na decyzji uchylonej również podlega uchyleniu. Nie ma znaczenia, że w dacie wydania decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzja MTR 2008 była wykonalne i nie została jeszcze uchylona, ponieważ zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c. sąd wydaje wyrok biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Chybione jest także stanowisko, zgodnie z którym prawomocne uchylenie decyzji MTR 2008 ma tylko ten skutek, że Prezes Urzędu nie może uwzględniać decyzji MTR 2008 po jej uchyleniu. Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 16 k.p.a., art. 110 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 47964 § 1 i 2 k.p.c. Wnosząc o przyjęcie skargi do rozpoznania Prezes Urzędu podnosi, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne polegające na potrzebie wyjaśnienia, czy wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej wydanej przez Prezesa UKE na skutek prawomocnego wyroku sądu następuje ze skutkiem ex tunc, czy też ze skutkiem ex nunc oraz istotne zagadnienie prawne polegające na potrzebie wyjaśnienia, czy wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej (decyzja I) skutkuje równocześnie koniecznością uchylenia przez Sąd decyzji (decyzja II) wydanej w oparciu o decyzję I, która w momencie wydawania decyzji II pozostała w obrocie prawnym i była wykonalna. Ponadto Prezes Urzędu podnosi, że zachodzi potrzeba wykładni art. 316 § 1 k.p.c. jako przepisu budzącego poważne wątpliwości lub wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów polegające na potrzebie wyjaśnienia, czy w sprawach z odwołań od decyzji Prezesa Urzędu sąd za podstawę orzekania powinien uznać stan faktyczny i prawny z chwili orzekania, czy też z chwili wydania skarżonej decyzji. 4 Zainteresowany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 28 ust. 1 pkt 2 Prawa telekomunikacyjnego oraz art. 17 Prawa telekomunikacyjnego. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zainteresowany wskazał na potrzebę rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego: czy uchylenie przez sąd powszechny w trybie art. 47964 § 2 k.p.c. decyzji administracyjnej statuującej obowiązek nałożony na przedsiębiorcę telekomunikacyjnego w rozumieniu art. 28 ust. 1 pkt 2 Prawa telekomunikacyjnego następuje ze skutkiem ex tunc, wskutek czego należy uznać, że taki obowiązek regulacyjny nigdy nie był na przedsiębiorcę nałożony? W konsekwencji rodzi się pytanie, czy uchylenie decyzji administracyjnej we wskazanym trybie następuje zawsze ze skutkiem ex tunc, czy też sąd rozstrzygający sprawę władny jest określać – w zależności od rodzaju ustalonego naruszenia – skutek z jakim następuje uchylenie decyzji, tj. wskazać, iż w danym przypadku następuje ono ze skutkiem ex nunc, a w innym ze skutkiem ex tunc? Powód w piśmie procesowym z 27 listopada 2013 r. wniósł o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej zainteresowanego do rozpoznania oraz zwrot kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. W piśmie procesowym z 4 listopada 2013 r. powód wniósł zaś o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Sąd Najwyższy miał już okazję wielokrotnie wyjaśniać, także w sprawach z zakresu regulacji komunikacji elektronicznej, że z uwagi na szczególny charakter skargi kasacyjnej jako środka zaskarżenia służącego przede wszystkim realizacji interesu publicznego w działaniu wymiaru sprawiedliwości, istnieją pewne wymogi formalne, których spełnienie jest konieczne do uznania skargi za kwalifikującą się do przyjęcia do merytorycznego rozpoznania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie zwraca się uwagę, że w przypadku powołania się przez skarżącego na potrzebę rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jednym z 5 podstawowych wymogów jest sformułowanie takiego zagadnienia w oparciu o konkretny przepis (przepisy) prawa, będącego źródłem danego problemu prawnego (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 sierpnia 2012 r., III SK 4/12; z dnia 20 marca 2013 r., III SK 33/12; z dnia 20 marca 2013 r., III SK 37/12). Nie jest rolą Sądu Najwyższego doszukiwanie się podstawy prawnej dla zagadnienia prawnego skargi kasacyjnej, ani rozważanie możliwości rozwiązania takiego problemu nawet w ramach powołanych przez skarżącego podstaw skarg kasacyjnej. Dwa pierwsze zagadnienia prawne skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu nie zawierają zaś w swej treści żadnego przepisu prawa, a poszukiwanie dla nich podstawy prawnej w art. 233 § 1 k.p.c., niezależnie od braku takiej możliwości z uwagi na charakter skargi kasacyjnej, jest z góry skazane na niepowodzenie. Odnosząc się z kolei do potrzeby wykładni art. 316 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy stwierdza, że Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku uwzględnił dotychczasowe stanowisko Sądu Najwyższego w zakresie stosowania tego przepisu w sprawach z zakresu regulacji komunikacji elektronicznej. Prezes Urzędu nie przywołał w uzasadnieniu wniosku jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych dotyczących tego przepisu ani rozbieżności w jego wykładni w orzecznictwie sądowym, a tylko wątpliwości lub rozbieżności interpretacyjne brane są pod uwagę przy tej przesłance przedsądu, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2012 r., III SK 17/12 i powołane tam orzecznictwo). Ponadto, jak wyjaśniono w uzasadnieniu postanowienia III SK 8/13, odwołanie przedsiębiorcy od decyzji Prezesa Urzędu inicjuje postępowanie sądowe dotyczące legalności i zasadności wydanej przez Prezesa Urzędu decyzji. Podstawę decyzji stanowią określone ustalenia faktyczne oraz stan prawny, w ramach którego Prezesowi Urzędu przysługują określone kompetencje, co ma znaczenie dla wyznaczenia stanu faktycznego i prawnego danej sprawy i w konsekwencji może rzutować na stosowanie art. 316 § 1 k.p.c. Ponieważ jednak zastosowanie tego przepisu nie zostało wyłączone w sprawach z zakresu regulacji komunikacji elektronicznej, w orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczono już możliwość uwzględniania w toku postępowania odwoławczego skutków rozstrzygnięć administracyjnych lub sądowych, jakie zapadają po wydaniu decyzji 6 zaskarżonej odwołaniem. Uchylenie w toku postępowania sądowego (nieostatecznej lecz wykonalnej) decyzji Prezesa Urzędu, na podstawie której kształtowane są obowiązki przedsiębiorcy telekomunikacyjnego w kolejnych decyzjach, uzasadnia zaś przyjęte przez Sąd drugiej instancji założenie, zgodnie z którym odpadła podstawowa przesłanka wydania decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie. Gdyby decyzja ta nie miała jedynie wykonawczego charakteru, zaś Prezes Urzędu odpowiednimi środkami uzasadniłby w toku postępowania sądowego, że istniały faktyczne podstawy jej wydania (np. spór negocjacyjny między przedsiębiorcami telekomunikacyjnymi) i nadania jej określonej treści (ukształtowanie stawek za zakańczanie połączeń w określonej wysokości), wówczas powyższe założenie Sądu drugiej instancji mogłoby okazać się wadliwe. W odniesieniu do skargi kasacyjnej zainteresowanego Sąd Najwyższy stwierdza, że nie kwalifikowała się ona do przyjęcia celem merytorycznego rozpoznania, ponieważ powołany w treści zagadnienia prawnego art. 47964 § 2 k.p.c. nie stanowi procesowej podstawy skargi kasacyjnej zainteresowanego. W przypadku przyjęcia skargi do rozpoznania Sąd Najwyższy, będąc związany podstawami skargi, nie mógłby rozwiązać zagadnienia prawnego dotyczącego tego przepisu. Skoro powołany w zagadnieniu prawnym oraz podstawach skargi art. 28 Prawa telekomunikacyjnego nie normuje kwestii związanych z uchylaniem decyzji Prezesa Urzędu i skutkami takiego uchylenia, brak podstaw do uznania przedstawionego przez zainteresowanego problemu prawnego za istotne zagadnienie prawne sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w punkcie 1 sentencji postanowienia. Odnosząc się natomiast do sformułowanych w pismach procesowych pełnomocnika powoda z dnia 27 listopada 2013 r. i z dnia 27 grudnia 2013 r. wniosków o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, Sąd Najwyższy stwierdza, iż zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, sformułowanym między innymi w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1998 r., III CKN 805/98 (OSNC 1999 nr 4, poz. 79), za złożenie odpowiedzi na skargę kasacyjną adwokatowi lub radcy prawnemu przysługuje wynagrodzenie jak za sporządzenie i wniesienie skargi. Stosownie do art. 3987 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. 7 strona przeciwna może jednak wnieść do sądu drugiej instancji odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie dwutygodniowym od doręczenia jej skargi. Nie stanowi zatem odpowiedzi na skargę nawet nazwane tak pismo procesowe, wniesione po upływie ustawowego terminu do dokonania tej czynności (por. wyroki Sądu Najwyższego z: dnia 16 maja 2002 r., IV CKN 1071/00, OSNC 2003 nr 9, poz. 120, z dnia 14 marca 2003 r., V CKN 1733/00, LEX nr 80249, czy z dnia 7 maja 2003 r., IV CKN 113/01, LEX nr 141392). W konsekwencji, nie wywołuje ono skutków w zakresie zawartego w nim wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym, obejmujących sporządzenie i wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną (art. 167 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.). Ze wskazanych przyczyn nie mogą więc być uwzględnione wnioski powoda o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, zawarte w wymienionych wyżej pismach procesowych, skoro pisma te zostały bez wątpienia sporządzone i wniesione po upływie terminu do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Dlatego też Sąd Najwyższy orzekł jak w punkcie 2 sentencji postanowienia.