III SK 21/04

Wyrok z dnia 1 kwietnia 2004 r. III SK 21/04 Brak jest podstaw prawnych do umieszczenia w sentencji decyzji Pre- zesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów stwierdzenia o dominującej pozycji przedsiębiorcy, jeżeli nie orzeczono w niej o nadużywaniu tej pozycji (art. 8 ust. 2 i art. 9 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 86, poz. 804 ze zm.). Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Andrzej Wróbel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2004 r. sprawy z powództwa „C.P.” Spółki z o.o. z siedzibą w W. i Gminy K. przeciwko Pre- zesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym, na skutek kasacji „C.P." Spółki z o.o. od wyroku Sądu Okręgo- wego-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie z dnia 16 grudnia 2002 r. [...] o d d a l i ł kasację i zasądził od C.P. Sp. z o. o. w W. na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Powódka „C.P.” Sp. z o.o. w W. w sprawie z powództwa jej i Gminy K. prze- ciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym wniosła kasację od wyroku Sądu Okręgowego w War- szawie-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 16 grudnia 2002 r. [...]. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy, uwzględniając odwołanie Gminy K., zmienił decyzję Prezesa Urzędu z dnia 31 października 2001 r. w ten sposób, że pominął zawarte w sentencji określenie „zajmującej na rynku właściwym pozycję do- minującą” (odnoszące się do tej Gminy) oraz oddalił odwołanie powodowej Spółki. 2 Wyrok stanowił, że nie stwierdza się stosowania przez Gminę K. praktyk ogranicza- jących konkurencję polegających na: 1) przeciwdziałaniu ukształtowaniu się warun- ków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji, poprzez nierównoprawne traktowanie przez Gminę K. przedsiębiorców posiadających w użytkowaniu wieczy- stym nieruchomości, przez ustalanie opłat rocznych za użytkowanie wieczyste dzia- łek należących do Gminy K., w ten sposób, iż „C.P.” Sp. z o.o. ponosi z tytułu powyż- szych opłat ciężary większe niż inni przedsiębiorcy działający na tym samym rynku i uiszczający opłaty roczne za użytkowanie wieczyste w niższej wysokości, 2) stoso- waniu w podobnych umowach z osobami trzecimi niejednolitych warunków umów, stwarzających tym osobom zróżnicowane warunki konkurencji, poprzez różne trak- towanie przez Gminę K. przedsiębiorców posiadających w użytkowaniu wieczystym nieruchomości na terenie tej Gminy i ustalanie opłat rocznych za użytkowanie wie- czyste nieruchomości należących do Gminy K., w ten sposób, iż „C.P.” Sp. z o.o. ponosi z tytułu powyższych opłat ciężary większe niż inni przedsiębiorcy działający na tym samym rynku i uiszczający opłaty roczne za użytkowanie wieczyste w niższej wysokości. W kasacji Spółka wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania względnie o jego zmianę przez orzeczenie stwierdzające naruszenie art. 8 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o ochronie konku- rencji i konsumentów (Dz.U. Nr 122, poz. 1319 ze zm.) przez nadużywanie pozycji dominującej przez Gminę K. na rynku opłat za użytkowanie wieczyste, a także o uznanie tych praktyk za ograniczające konkurencję i nakazanie ich zaniechania. Wnosząca kasację zarzuciła, że opłaty za użytkowanie wieczyste nieruchomości na- leżących do Skarbu Państwa były wielokrotnie niższe. Skarb Państwa nie miał bo- wiem wystarczających środków finansowych na prowadzenie aktualizacji tych opłat z powodu zawyżonych cen za opinie rzeczoznawców majątkowych. Nie pozwalało to na odpowiednio częste korzystanie z ich usług w celu ustalenia wzrastających warto- ści nieruchomości. Nie twierdzi się jednak w kasacji, że Gmina K. traktowała niejed- nakowo powodową Spółkę i innych użytkowników gminnych nieruchomości. Zdaniem wnoszącej kasację, Sąd Okręgowy powinien uwzględnić jej wniosek o zawieszenie postępowania (art. 177 § 1 pkt 3 w związku z § 2 k.p.c.) do czasu rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej stosowania praktyk monopolistycznych przez Polską Federację Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych. 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest nieuzasadniona. Pierwsze zagadnienie, które należy rozważyć, dotyczy pozycji dominującej pozwanej Gminy na rynku właściwym (art. 8 ust. 1 ustawy). Przez rynek właściwy ustawa rozumie rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, są uznawane przez nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym, ze względu na ich rodzaj i właściwość, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu, panują zbliżone warunki konkurencji (art. 4 pkt 8 ustawy). Pozycja dominująca oznacza pozycję przedsiębiorcy, która umożliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu moż- liwości działania w znacznym zakresie niezależnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa się, że przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeżeli jego udział w rynku przekracza 40% (art. 4 pkt 9 ustawy). Prezes Urzędu stwierdził w sentencji decyzji, że pozwana Gmina zajmuje na rynku właściwym pozycję dominującą. Zmieniając tę decyzję, Sąd Okręgowy pominął to stwierdzenie, a poza tym powtórzył jej treść co do nienaruszenia art. 8 ust. 2 pkt 3 i 5 ustawy. Sąd ten przyjął, że jest niewłaściwe orzekanie o dominującej pozycji ryn- kowej Gminy ze względu na stwierdzenie nienadużywania tej pozycji. Przepisy nie przewidują możliwości orzeczenia o pozycji rynkowej strony bez stwierdzenia nad- używania pozycji dominującej. To stanowisko Sądu pierwszej instancji jest trafne. Pozycja dominująca na rynku właściwym jest bowiem jedynie przesłanką wydania przez Prezesa Urzędu na podstawie art. 9 ustawy decyzji o uznaniu praktyki za ograniczającą konkurencję i nakazującej zaniechania jej stosowania. Przepis art. 9 ustawy stanowi bowiem, że Prezes Urzędu wydaje decyzję o uznaniu praktyki za ograniczającą konkurencję i nakazującą zaniechania jej stosowania, jeżeli stwierdzi (...) naruszenie art. 8. Pozy- cja dominująca jest przesłanką zastosowania przepisu art. 8, co powinno być wska- zane - z powołaniem dowodów - w uzasadnieniu decyzji. Brak podstaw prawnych do umieszczenia w sentencji decyzji stwierdzenia o dominującej pozycji pozwanej Gminy na rynku właściwym jest przyczyną oddalenia kasacji w odniesieniu do zarzutu wadliwego ustalenia przez Sąd Okręgowy zakresu produktowego rynku właściwego. Według tego Sądu do towarów substytucyjnych 4 wobec użytkowania wieczystego, a więc należących do tego samego rynku produk- towo właściwego, należy zaliczyć własność i użytkowanie przekraczające 20 lat, od- noszące się do dużych nieruchomości przeznaczonych na cele produkcyjne. Sąd Najwyższy nie podziela tak kategorycznie sformułowanego poglądu. Przemawia przeciwko niemu znaczne zróżnicowanie sytuacji prawnej właściciela, użytkownika wieczystego i użytkownika posiadającego prawo użytkowania przez okres ponad 20 lat. Obejmuje to w szczególności odmienne zakresy prawa władania rzeczą i zróżni- cowanie opłat oraz podatków. Nie można jednakże wykluczyć możliwości, że mimo tych różnic prawnych wskazane rodzaje prawa do nieruchomości są traktowane przez osoby z nich korzystające jako substytuty w rozumieniu art. 4 pkt 8 ustawy i że w związku z tym mieszczą się one w rynku produktowo właściwym. Wymagałoby to jednakże szczegółowych ustaleń, przede wszystkim przez stwierdzenie, czy i ewen- tualnie jaki wpływ ma zmiana ceny użytkowania wieczystego na ceny dwóch pozo- stałych form władania nieruchomością, z uwzględnieniem rynku właściwego teryto- rialnie i czasowo (i odwrotnie). Jest to jednakże zbędne dla potrzeb niniejszej sprawy. Służy to bowiem ustaleniom w przedmiocie pozycji dominującej przedsię- biorcy, a - jak już wyżej stwierdzono - ustalenie dotyczące pozycji pozwanej Gminy nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy ze względu na niestwierdzenie naruszenia zakazów z art. 8 ust. 2 ustawy. Drugi podstawowy zarzut kasacji dotyczy niezawieszenia postępowania przez Sąd Okręgowy do czasu zakończenia innego postępowania toczącego się przed Prezesem Urzędu i nieprzeprowadzenia dowodu z akt tej sprawy. Sprawa ta dotyczy praktyk monopolistycznych Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Mająt- kowych w W., polegających na ustalaniu zawyżonych cen za usługi rzeczoznawców. Zarzut ten jest bezzasadny. Sąd Okręgowy trafnie przyjął, że sprawa ta - będąca przedmiotem oddzielnego postępowania - nie ma bezpośredniego wpływu na niniej- sze postępowanie. Różne są bowiem przedmioty tych obu postępowań. Z tych względów na podstawie art. 98 i art. 39312 k.p.c. orzeczono jak w sen- tencji. ========================================