III SAB/WR 107/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2023-10-03
NSAAdministracyjneWysokawsa
przewlekłość postępowaniacudzoziemcyzezwolenie na pobytWojewodasąd administracyjnykodeks postępowania administracyjnegoprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymizadośćuczynienienaruszenie prawa

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził rażące naruszenie prawa przez Wojewodę Dolnośląskiego z powodu przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy, przyznając stronie zadośćuczynienie.

Skarżąca złożyła skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy, które trwało od czerwca 2021 r. Sąd administracyjny uznał skargę za uzasadnioną, stwierdzając, że Wojewoda przewlekle prowadził postępowanie z rażącym naruszeniem prawa. Postępowanie zostało umorzone w części dotyczącej zobowiązania do wydania decyzji, ponieważ decyzja została wydana po wniesieniu skargi. Sąd przyznał skarżącej 1800 zł zadośćuczynienia i zasądził zwrot kosztów postępowania.

Skarżąca, obywatelka J., złożyła skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, o które wystąpiła w czerwcu 2021 r. Skarga została wniesiona w lutym 2023 r., po wcześniejszych ponagleniach. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał skargę za uzasadnioną, stwierdzając, że Wojewoda Dolnośląski przewlekle prowadził postępowanie z rażącym naruszeniem prawa. Sąd podkreślił, że ocena przewlekłości postępowania jest dokonywana na dzień wniesienia skargi, a zmiany prawne dotyczące terminów wydawania decyzji nie wpływają na tę ocenę w tym konkretnym przypadku. Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji, ponieważ decyzja została wydana po wniesieniu skargi. Przyznał skarżącej sumę pieniężną w wysokości 1800 zł tytułem zadośćuczynienia za przewlekłe prowadzenie postępowania oraz zasądził zwrot kosztów postępowania. Sąd nie uwzględnił wniosku o wymierzenie organowi grzywny, biorąc pod uwagę dużą liczbę spraw i podejmowane starania w celu poprawy efektywności organu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, Wojewoda Dolnośląski przewlekle prowadził postępowanie.

Uzasadnienie

Postępowanie trwało od czerwca 2021 r. do lutego 2023 r. (wniesienie skargi), co znacznie przekroczyło ustawowe terminy (miesiąc lub dwa miesiące dla spraw nieskomplikowanych). Organ podejmował czynności w sposób nieefektywny, z długimi, nieuzasadnionymi odstępami czasu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

inne

Przepisy (23)

Główne

k.p.a. art. 37 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja przewlekłości postępowania jako prowadzenia go dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.

p.p.s.a. art. 3 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kontrola sądowa obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

p.p.s.a. art. 149 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konsekwencje uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość (zobowiązanie do wydania aktu, stwierdzenie uprawnienia/obowiązku, stwierdzenie bezczynności/przewlekłości).

p.p.s.a. art. 149 § § 1a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek stwierdzenia, czy bezczynność lub przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

p.p.s.a. art. 149 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość przyznania stronie sumy pieniężnej.

Pomocnicze

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada szybkości postępowania.

k.p.a. art. 12

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada szybkości i prostoty postępowania.

k.p.a. art. 35 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Terminy załatwiania spraw (miesiąc, dwa miesiące dla spraw skomplikowanych).

k.p.a. art. 35 § § 5

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Okoliczności niezależne od organu, które mogą usprawiedliwić zwłokę (np. problemy kadrowe, duża liczba wniosków nie są wystarczające).

k.p.a. art. 36 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zawiadomienia stron o przyczynach zwłoki i nowym terminie załatwienia sprawy.

p.p.s.a. art. 50 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 52 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 52 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 53 § § 2b

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Warunek wniesienia skargi na przewlekłość - wcześniejsze ponaglenia.

p.p.s.a. art. 54 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 161 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Umorzenie postępowania.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów od organu.

ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Nie miał zastosowania w sprawie.

Ustawa o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw

Wprowadziła zmiany dotyczące terminów wydawania decyzji, ale nie wpłynęła na ocenę przewlekłości na dzień wniesienia skargi.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego, zasada zaufania jednostki do państwa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego. Rażące naruszenie prawa przez Wojewodę.

Odrzucone argumenty

Argumenty Wojewody o problemach kadrowych i dużej liczbie wniosków jako usprawiedliwienie zwłoki.

Godne uwagi sformułowania

przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa ocena bezczynności i przewlekłości jest dokonywana na dzień wniesienia skargi zasada zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa nie sposób uznać, aby problemy kadrowe mieściły się w zakresie wskazanych przez ustawodawcę powodów zwłoki rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty

Skład orzekający

Andrzej Nikiforów

przewodniczący

Anetta Makowska-Hrycyk

sprawozdawca

Dominik Dymitruk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie stwierdzenia przewlekłości postępowania i rażącego naruszenia prawa, zwłaszcza w kontekście zmian legislacyjnych i argumentów organów o problemach organizacyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy spraw administracyjnych, w których występuje przewlekłość postępowania. Ocena rażącego naruszenia prawa jest zawsze indywidualna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak długo można czekać na decyzję administracyjną i jakie są konsekwencje dla obywatela. Podkreśla znaczenie zasady zaufania do państwa i prawa.

Czekasz na decyzję urzędnika? Sprawdź, czy nie doszło do rażącego naruszenia prawa!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SAB/Wr 107/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-10-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /przewodniczący/
Anetta Makowska-Hrycyk /sprawozdawca/
Dominik Dymitruk
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
659
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Stwierdzono, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 8, art. 12, art. 35, art. 36
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Sędziowie Sędzia WSA Anetta Makowska - Hrycyk (sprawozdawca) Asesor WSA Dominik Dymitruk po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 3 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S.R. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt czasowy I. stwierdza, że Wojewoda Dolnośląski przewlekle prowadził postępowanie w sprawie z wniosku strony skarżącej; II. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji; IV. przyznaje od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie 1800 (tysiąc osiemset) złotych; V. dalej idącą skargę oddala; VI. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
S. R. obywatelka J. (dalej: strona, skarżąca) w dniu 3 lutego 2023 r. złożyła skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego (dalej: Wojewoda, organ) w sprawie o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, o co wystąpiła w dniu 4 czerwca 2021 r.
W skardze działając na podstawie art. 3 § 2 pkt 8, art. 50 § 1, art. 52 § 1 i 2, art. 54 § 1oraz art. 149 § 1a i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) zarzuciła rażące naruszenie art. 8, art. 10 § 1, art. 12 i art. 35 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) oraz art. 2, art. 7 i art. 32 Konstytucji RP. Wniosła o: 1) stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia sprawy administracyjnej; 2) stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie sprawy administracyjnej przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3) zobowiązanie organu do wydania decyzji w sprawie w terminie 14 dni od daty doręczenia akt organowi; 4) wymierzenie organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.; 5) przyznanie skarżącej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. od organu sumy pieniężnej w wysokości 3 000 zł; 6) rozpoznanie w postępowaniu uproszczonym; 7) zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi uargumentowała zarzuty i wnioski skargi.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę okazała się uzasadniona.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarżąca spełniła warunek formalny wniesienia skargi na przewlekłość organu składając ponaglenia (w dniach 9 czerwca 2022 r., 20 lipca 2022 r., 4 listopada 2022 19 stycznia 2023 r. oraz 9 lutego 2023 r.), co nakazuje art. 53 § 2b p.p.s.a. W świetle tego przepisu skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W dalszej jednostce redakcyjnej (§ 1a) wskazano, że jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Pojęcie "przewlekłości" postępowania zostało natomiast zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.): "postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy". Nadto, należy sięgnąć do ogólnych zasad postępowania administracyjnego i regulacji dotyczących terminów zakreślanych organom do załatwienia sprawy.
Nie ma wątpliwości, że kontrola sądowa - w trybie art. 149 p.p.s.a. -prowadzenia postępowania przez organ w następstwie skargi na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ jest dokonywana na dzień wniesienia skargi, co potwierdzają uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19 oraz z dnia 7 marca 2022 r. o sygn. akt II OPS 1/21 (obie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA).
Sąd uwzględnił w toku kontroli sądowej zmianę stanu prawnego wywołaną ustawą z 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 91), która m.in. wprowadziła 6-miesięczny termin do wydania decyzji z wniosku cudzoziemca o udzielenie zezwolenia na pobyt stały liczony od określonych zdarzeń (art. 1 pkt 39 ustawy zmieniającej art.210 ustawy o cudzoziemcach). Zmiana ta jednak nie ma wpływu na ocenę bezczynności organu oraz przewlekłego prowadzenia przez organ postępowania w sprawie poddanej kontroli Sądu. Bezczynność i przewlekłość są bowiem oceniane na dzień wniesienia skargi. Nie ma wątpliwości, że wniosek strony wszczął postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy strony skarżącego i toczyło się ono do dnia wejścia w życie ww. ustawy (29 stycznia 2022 r.) wedle reguł i terminów wyznaczonych k.p.a. uwzględniając 3-miesięczny termin na zakończenie postepowania obowiązujący w dacie złożenia wniosku.
Ustawa zmieniająca zawiera ponadto regulacje przejściowe, stanowiąc w art. 7 ust. 1, że do postępowań wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 oraz ustawy zmienianej w art. 3 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem art. 8-11 i art. 13.
Przepis art. 13 ustawy zmieniającej stanowi zaś, że w postępowaniach prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1, wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy mają zastosowanie przepisy art. 7 ust. 3, art. 106 ust. 2a i 2b, art. 106a ust. 3 i 4, art. 112a, art. 203 ust. 2a i 2b oraz art. 210 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (ust.1). Jeżeli w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 wojewoda wezwał cudzoziemca lub jednostkę przyjmującą, o której mowa w art. 3 pkt 5b ustawy zmienianej w art. 1, do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do przedłożenia dokumentów niezbędnych do potwierdzenia danych zawartych we wniosku i okoliczności uzasadniających ubieganie się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, zezwolenia na pobyt stały lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, nie stosuje się przepisów art. 106 ust. 2a i 2b, art. 106a ust. 3 i 4 i art. 203 ust. 2a i 2b ustawy zmienianej w art. 1. W tym przypadku terminy załatwiania spraw, o których mowa w art. 112a ust. 1 lub art. 210 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, biegną od dnia upływu terminu wyznaczonego przez wojewodę, a jeżeli termin ten upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy - od dnia jej wejścia w życie (ust.2). Jeżeli terminy załatwiania spraw, o których mowa w art. 112a lub w art. 210 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, rozpoczęły swój bieg przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, biegną one od nowa od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (ust.3).
Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 października 2022 r. o sygn. akt IV SAB/Wr 408/22 (dostępny w CBOSA) i przyjmuje za własną.
Z treści wskazanych norm należy wyprowadzić wniosek, że do spraw wszczętych a niezakończonych będą miały zastosowanie nowe regulacje prawne, odnoszące się m.in. do terminów wydania decyzji. Analiza regulacji wskazanej w art. 112a ustawy o cudzoziemcach pozwala na wyprowadzenie wniosku, że termin na wydanie decyzji rozpocznie swój bieg od uzupełnienia braków formalnych wniosku (złożenia kompletnego wniosku). Co istotne, to mocą dalszych regulacji art. 13 ustawy zmieniającej m.in. początkowy bieg terminu na wydanie decyzji zakreślono poprzez odwołanie się do zdarzeń faktycznych mających miejsce przed wejściem w życie ustawy (upływ terminu wyznaczonego przez organ na uzupełnienie braków formalnych wniosku - art. 13 ust. 2 ustawy). W tym zatem zakresie ustawodawca nie tylko zdecydował się na bezpośrednie stosowanie nowych przepisów ustawy do postępowań będących w toku, ale nowe regulacje odnosi do zdarzeń, które miały miejsce przed jej wprowadzeniem.
Fakt ten nie może jednak wpłynąć na ocenę istnienia stanu przewlekłości postępowania w rozpoznawanej sprawie.
Moment dokonywanej w sprawie przez Sąd oceny wyklucza badanie prowadzenia postępowania (bezczynności, przewlekłości) organów administracji wg nowych reguł. Niezależnie bowiem od faktu "przywrócenia" organowi ustawą zmieniającą terminu na wydanie decyzji w sprawie, organ popadł w zwłokę wiele miesięcy przed wejściem w życie przepisów nowelizujących ustawę o cudzoziemcach, skoro wniosek został złożony w dniu 4 czerwca 2021 r.
Niewątpliwie zatem, organ rozpatrując sprawę strony dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, a oceny tej nie może zmienić fakt wniesienia skargi po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej. Odmienny pogląd, oparty wyłącznie na wprowadzonej nowelizacji, pomijałby całokształt porządku prawnego i naruszał zasady konstytucyjne. (art. 2 Konstytucji RP – zasada demokratycznego państwa prawnego i wyprowadzana z niej zasada zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, zwana również zasadą lojalności państwa względem obywateli). Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że zasada z art. 2 Konstytucji RP wyraża się w takim stanowieniu i stosowaniu prawa, by nie stawało się ono swoistą pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, iż nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań oraz w przekonaniu, iż jego działania podejmowane zgodnie z obowiązującym prawem będą także w przyszłości uznawane przez porządek prawny (TK – K 27/00) – por. M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, LEX/el. 2021, art. 2).
Adresatem nowych przepisów jest niewątpliwe organ administracji, jednakże skutki tych działań (ich braku) dotyczą stron postępowania, ich prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Zatem w świetle przedstawionych zasad ocena sprawności działania organów administracji musi być dokonywana z uwzględnieniem regulacji obowiązujących w dacie złożenia wniosku.
Zabieg ustawodawcy podjęty w przepisach przejściowych, "odnawiający" niejako początek biegu terminu do wydania decyzji (art. 13 ust. 2 ustawy zmieniającej), w realiach toczonego sporu mógłby jedynie wpływać na orzeczenie w przedmiocie zobowiązania organu do załatwienia sprawy. Przy czym fakt zaistnienia bezczynności powoduje, że terminy rozpoznania kontrolowanej przez Sąd sprawy już minęły, zaś zobowiązanie wynikające z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. winno być jedynie skorelowane z trybem działania organów administracji. Te zaś winny mieć odzwierciedlenie w aktach sprawy, gdyż na podstawie art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy, bierze zatem po uwagę te okoliczności, które zostały w nich ujawnione.
W sprawie poddanej kontroli Sądu na ocenę przewlekłego prowadzenia postępowania i jego skutki, o których mowa w art. 149 p.p.s.a., nie ma wpływu wejście w życie z dniem 15 kwietnia 2022 r. (Dz.U. z 2022 r., poz. 830) przepisu art. 100c ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022 r., poz. 583; dalej: ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy). Skarżąca, po pierwsze jest obywatelką J, a nie Ukrainy, co już samo przez się wyklucza stosowanie ww. ustawy. Na taki pogląd wpływa ponadto ściśle określony w art. 1 ust. 1 i 2 ww. ustawy zakres podmiotowy i przedmiotowy tej ustawy, jak również brak w tym zakresie zmian w ustawie o cudzoziemcach oraz p.p.s.a, co oznacza, że przepis art. 100c nie ma zastosowania w postępowaniu toczącym się przed Wojewodą w niniejszej sprawie, jak i w konsekwencji - w kontroli legalności tego postępowania dokonywanej przez Sąd.
Podstawę procesową działania Wojewody w sprawie regulują przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a). Art. 12 k.p.a. opisuje zasadę szybkości postępowania organów administracji, mają one działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia. Rozwinięciem tej zasady są dalsze zapisy regulujące terminy załatwienia sprawy. W art. 35 k.p.a. ustawodawca wskazał m.in., że sprawy winny być załatwiane bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od wszczęcia postępowania, a sprawy szczególnie skomplikowane - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy. Z tego okresu ustawodawca wyłączył terminy przewidziane w przepisach dla dokonania określonych czynności, okresy zawieszenia postępowania, trwania mediacji, opóźnień leżących po stronie wnioskodawcy lub niezależne od organu administracji. Jednocześnie art. 36 § 1 k.p.a. stanowi, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Przy czym stosownie do § 2 ww. przepisu obowiązek ten ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu. Z tych zapisów jednoznacznie wynika, że sprawa winna być rozpoznana w terminie maksymalnie 2 miesięcy.
Dalsze przepisy ustawy definiują̨ pojęcie przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. przewlekłość ma miejsce w sytuacji, gdy "postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość)".
Przewlekłe prowadzenie postępowania występuje zatem w razie prowadzenia postępowania niezmierzającego – wbrew wynikającej z art. 12 k.p.a. zasadzie szybkości i prostoty postępowania – do bezpośredniego załatwienia sprawy. Ma miejsce wówczas, gdy organ podejmuje wprawdzie działa, ale robi to opieszale lub skutecznośćć podejmowanych czynności jest wątpliwa. Dotyczy to także sytuacji, gdy organ administracji podejmuje czynności niezgodnie z procedurą, nie zmierzając wprost i skutecznie do finalnego załatwienia sprawy. Bedą̨ to zatem przypadki prowadzenia postępowania [...] jeszcze przed upływem terminu do załatwienia sprawy, tyle że w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź́ wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzeby wynikające z istoty sprawy (por. P. Kornacki, Intertemporalne aspekty orzekania sadu administracyjnego w przedmiocie skargi na przewlekłość́ postępowania przed organem administracji publicznej, ZNSA 2011, nr 5, s. 45–46). Takie rozumienie przewlekłości wynika z treści ww. art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., a mianowicie pod tym pojęciem rozumie się̨ sytuację, w której postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy podkreślenia wymaga, że sprawa skarżącej nie należy do skomplikowanych, zatem termin na jej rozpoznanie jest niezwłoczny, nie dłuższy niż 2 miesiące. Ramy te w niniejszej sprawie zostały istotnie przekroczone. Organ nie załatwił sprawy niezwłocznie, lecz zajmował się nią w sposób nieefektywny i z długimi, niczym nieuzasadnionymi, odstępami czasu pomiędzy poszczególnymi czynnościami. Pismem z 8 września 2021 r., czyli po upływie 3 miesięcy od wpływu wniosku strony, skierował wniosek do odpowiednich służb o informację o cudzoziemce, na co uzyskał odpowiedź w dniu 24 września 2021 r. Pismem z również z 8 września 2021 r. wezwał stronę do osobistego stawiennictwa w dniu 6 października 2021 r., co strona wykonała. Po upływie kolejnych 4 miesięcy pismem z 22 lutego 2022 r. poinformował skarżącą o przewidywanym terminie zakończenia postępowania wyznaczając go na 22 września 2022 r., a następnie przez dalsze 11 miesięcy do dnia wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania (3 lutego 2022 r.) nie zajmował się̨ sprawą. Z akt administracyjnych wynika, że po wniesieniu skargi decyzją z 28 lutego 2023 r. organ załatwił wniosek strony.
Powyższe skutkuje stwierdzeniem przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ.
Orzeczenie takie mogłyby wykluczać́ jedynie okoliczności niezależne od organu, powołane w art. 35 § 5 k.p.a. Jak wynika z odpowiedzi na skargę̨ organ administracji powołuje się̨ w tej mierze na ogromny wpływ wniosków oraz problemy kadrowe. Odnosząc te przyczyny do zapisów art. 35 § 5 k.p.a., w opinii Sądu, nie sposób uznać́, aby mieściły się̨ one w zakresie wskazanych przez ustawodawcę̨ powodów.
Mając to na względzie Sąd stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) – pkt I sentencji wyroku.
Biorąc zaś pod uwagę czas trwania postępowania, jak i postawę organu Sąd uznał, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się bowiem, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Działanie organu naruszało terminy zastrzeżone dla rozpoznania sprawy i to w sposób rażący, nadzwyczajny i nie mający uzasadnienia w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Na tą ocenę̨ wpływa niewątpliwie nieskomplikowanych charakter sprawy, która nie wymaga gromadzenia dowodów, powoływania biegłych, przesłuchiwania świadków.
Sytuacja zatem, w której strona czeka tak długo, jak w rozpoznawanej sprawie, na rozstrzygnięcie organu oraz podjęcie jakiejkolwiek czynności, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Za naganne Sąd uznał brak dochowania obowiązku informacyjnego, określonego w art. 37 k.p.a. Zachowanie organu nie zasługuje na aprobatę i w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej.
W związku z tym Sąd orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.
Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie w sprawie zobowiązania organu do załatwienia sprawy (pkt V sentencji wyroku), bowiem z akt administracyjnych sprawy wynika, że po wniesieniu skargi organ w dniu 28 lutego 2023 r. wydał decyzję w sprawie.
Zgodnie z przyznaną prawem kompetencją (Sąd "może") i nie będąc związany wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd przyznał skarżącej sumę pieniężną w wysokości 1 800 zł (pkt IV sentencji wyroku), o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. Przyjęta kwalifikacja stopnia naruszenia prawa, w okolicznościach tej sprawy, uzasadnia zasądzenie na rzecz strony sumy pieniężnej we wskazanej kwocie jako adekwatnej. Charakter uprawnienia Sądu ma bowiem służyć nie tylko zdyscyplinowaniu organu administracji publicznej, ale także wynagrodzić stronie wadliwe działanie tegoż organu. W rozpoznawanej sprawie Sąd w tym zakresie wziął pod uwagę fakt nieusprawiedliwionego zaniechania działań przez organ.
Wniosku strony o wymierzenie organowi grzywny Sąd - zgodnie z przyznaną prawem kompetencją (Sąd "może") i nie będąc związany wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.) - nie uwzględnił (pkt V sentencji wyroku), bowiem powszechnie wiadomym jest, że liczba załatwianych przez organ wniosków w sprawie o wydanie decyzji zezwalającej na pobyt i pracę dla cudzoziemców jest bardzo duża oraz że czynione są starania dla poprawy efektywności organu w tym zakresie (organizacja nowych stanowisk do obsługi wniosków cudzoziemców, przesunięcia kadrowe itp.). I chociaż dla stwierdzenia bezczynności nie mają znaczenia przyczyny organizacyjne lub kadrowe (na które organ powołuje się już od dawna), leżące po stronie organu (właściwa organizacja zadań i zapewnienie odpowiedniej kadry należy do zadań publicznych, które nie mogą być realizowane ze szkodą dla jednostki), to jednak - w pewnych sytuacjach - winny one rzutować na rozstrzygnięcia Sądu wydawane na podstawie 149 § 2 p.p.s.a
Sąd orzekł w sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 4) p.p.s.a.
Z tych względów Sąd - na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, § 1a i § 2 oraz art. 161 § 1 pkt 3 i art. 151 p.p.s.a. - orzekł jak w pkt I-V sentencji wyroku.
O kosztach (pkt V sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz.1935). Na zasądzone koszty złożyły się: wpis sądowy w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł oraz opłata skarbowa w wysokości 17 zł.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI