III SAB/Wr 322/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2024-04-10
NSAAdministracyjneWysokawsa
cudzoziemcyzezwolenie na pobyt stałyprzewlekłość postępowanianaruszenie prawasądownictwo administracyjneWojewodarekompensatakoszty postępowania

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził rażące naruszenie prawa przez Wojewodę Dolnośląskiego z powodu przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie zezwolenia na pobyt stały, przyznając stronie rekompensatę pieniężną.

Skarga dotyczyła przewlekłego prowadzenia postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w sprawie zezwolenia na pobyt stały. Sąd administracyjny stwierdził, że Wojewoda rażąco naruszył prawo poprzez zwłokę w rozpatrzeniu wniosku złożonego w lutym 2021 r. Pomimo wydania decyzzy po wniesieniu skargi, sąd uznał, że opóźnienie było znaczące i nieusprawiedliwione. W konsekwencji umorzono postępowanie w zakresie zobowiązania do załatwienia sprawy, przyznano stronie rekompensatę pieniężną oraz zasądzono zwrot kosztów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał skargę K. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w sprawie zezwolenia na pobyt stały. Wniosek o zezwolenie został złożony w lutym 2021 r., a skarga na przewlekłość wpłynęła w lipcu 2023 r. Sąd stwierdził, że Wojewoda Dolnośląski przewlekle prowadził postępowanie i miało to miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Analiza akt wykazała, że po podjęciu pierwszych czynności w marcu 2021 r., organ przez 29 miesięcy nie podejmował dalszych działań, mimo składania przez stronę dokumentów i dwukrotnego ponaglenia. Dopiero po wniesieniu skargi do sądu, Wojewoda podjął czynności niezbędne do załatwienia sprawy, wydając decyzję w listopadzie 2023 r. Sąd uznał, że taka zwłoka jest nie do pogodzenia z zasadami demokratycznego państwa prawa i narusza prawo do dobrej administracji. W związku z tym, sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy, przyznał stronie sumę pieniężną w kwocie 2500 zł jako rekompensatę za doznane krzywdy moralne oraz zasądził zwrot kosztów postępowania. Sąd odniósł się również do przepisów ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, wskazując, że nie miały one zastosowania w tej konkretnej sprawie, ponieważ strona przybyła do Polski przed wybuchem wojny, a przewlekłość wynikała z zaniedbań organu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w sprawie zezwolenia na pobyt stały miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zwłoka organu w rozpatrzeniu wniosku złożonego w lutym 2021 r., trwająca ponad 29 miesięcy bez uzasadnionych przyczyn, stanowi rażące naruszenie prawa, ponieważ jest nie do pogodzenia z zasadami demokratycznego państwa prawa i prawem do dobrej administracji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

umorzono

Przepisy (15)

Główne

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 8

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądów administracyjnych obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

p.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 3

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania.

p.p.s.a. art. 149 § § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może przyznać stronie sumę pieniężną.

Pomocnicze

k.p.a. art. 37 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Definiuje przewlekłość postępowania jako prowadzenie go dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 12 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada szybkości postępowania, nakazująca organom działać wnikliwie i szybko, posługując się najprostszymi środkami.

k.p.a. art. 35

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepisy zobowiązujące organy do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki, określające terminy miesięczne i dwumiesięczne.

u.o.c. art. 210 § ust. 1

Ustawa o cudzoziemcach

Określa termin 6 miesięcy na wydanie decyzji w sprawie zezwolenia na pobyt stały.

u.o.c. art. 210 § ust. 2

Ustawa o cudzoziemcach

Określa, od kiedy biegnie termin 6 miesięcy na wydanie decyzji.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi ani podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 149 § § 1a

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przez rażące naruszenie prawa należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa.

p.p.s.a. art. 161 § § 1 pkt 3

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd umarza postępowanie w przypadku, gdy wydanie decyzji stało się bezprzedmiotowe.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

u.p.o.u. art. 100c

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Ograniczenie biegu terminów i możliwości dochodzenia roszczeń z tytułu bezczynności/przewlekłości w sprawach dotyczących obywateli Ukrainy przybyłych w związku z wojną.

u.p.o.u. art. 100d

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Kontynuacja ograniczeń z art. 100c.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego. Rażące naruszenie prawa przez organ administracji. Naruszenie zasady szybkości postępowania i prawa do dobrej administracji.

Odrzucone argumenty

Wojewoda wniósł o oddalenie skargi.

Godne uwagi sformułowania

przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa nie można zaakceptować sytuacji, w której organ administracji... przez 29 miesięcy nie działał w sprawie nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa nadmiernie długie postępowanie powoduje szkodę moralną

Skład orzekający

Anetta Chołuj

przewodniczący

Anna Kuczyńska-Szczytkowska

sprawozdawca

Katarzyna Borońska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie przyznania rekompensaty pieniężnej za przewlekłość postępowania, interpretacja pojęcia rażącego naruszenia prawa, stosowanie przepisów o pomocy obywatelom Ukrainy."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przewlekłości w postępowaniu o zezwolenie na pobyt stały, ale jego argumentacja dotycząca zasad postępowania administracyjnego i rekompensaty ma szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak sądy administracyjne reagują na długotrwałe zwłoki organów i przyznają rekompensaty, co jest istotne dla obywateli. Wyjaśnia też niuanse prawne dotyczące obywateli Ukrainy.

Czekasz na decyzję latami? Sąd przyznał 2500 zł odszkodowania za przewlekłe postępowanie!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SAB/Wr 322/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-04-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj /przewodniczący/
Anna Kuczyńska-Szczytkowska /sprawozdawca/
Katarzyna Borońska
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
659
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Stwierdzono, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 37
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 149
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Asesor WSA Anna Kuczyńska - Szczytkowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 10 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. S. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego O. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt stały I. stwierdza, że Wojewoda Dolnośląski przewlekle prowadził postępowanie w sprawie z wniosku strony skarżącej; II. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody Dolnośląskiego do załatwienia sprawy; IV. przyznaje od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie 2500 (dwa tysiące pięćset) złotych; V. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
K. S. (dalej: skarżąca, strona skarżąca, strona) reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego O. S. pismem z dnia 11 lipca 2023 r. (data wpływu do organu: 24 lipca 2023 r.) wniosła skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego (dalej: Wojewoda, organ) w związku ze sprawą z jej wniosku z 12 lutego 2021 r. (data wpływu do organu) o udzielenie zezwolenia na pobyt stały. W skardze, wniosła o:
1. zobowiązanie Wojewody Dolnośląskiego do niezwłocznego rozpatrzenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt stały zgodnie z wnioskiem;
2. uznanie przewlekłości Wojewody Dolnośląskiego za rażące naruszenie prawa;
3. przyznanie sumy pieniężnej w maksymalnej możliwej wysokości;
4. zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw;
Strona skarżąca uzasadniła wnioski i zaprezentowała swoje stanowisko. W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie.
Decyzją z dnia 16 listopada 2023 r. Wojewoda Dolnośląski udzielił skarżącj zezwolenia na pobyt stały.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpatrując wniesioną skargę należało ustalić skutki zmian prawnych wprowadzonych mocą ustawy z 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 91, dalej także: nowelizacja), która weszła w życie 29 stycznia 2022 r., a więc po złożeniu wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt stały (12 lutego 2021 r.), jednakże przed wniesieniem skargi (24 lipca 2023 r.). Na mocy art. 1 pkt 39 nowelizacji art. 210 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2023 r., poz. 519 ze zm.) otrzymał następujące brzmienie: "Decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały wydaje się w terminie 6 miesięcy". Przy czym w myśl art. 210 ust. 2 tej ustawy w znowelizowanym brzmieniu, termin ten biegnie dopiero od dnia, w którym nastąpiło ostatnie ze zdarzeń wymienionych w tym przepisie, tj.: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 203 ust. 2 pkt 2, lub upłynął bezskutecznie wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 203 ust. 2a. Na mocy wspomnianej nowelizacji ustawodawca nie tylko zdecydował się na wprowadzenie nowych terminów załatwienia sprawy – odmiennych od tych wynikających z przepisów k.p.a. – lecz również terminy te odniósł do wskazanych w przepisie zdarzeń. Jednocześnie ustawodawca nie wprowadził wyjątku od regulacji kodeksowej, że wszczęcie postępowania administracyjnego następuje z dniem doręczenia żądania organowi administracji publicznej (art. 61 § 3 k.p.a.). Co jednak istotne, zmiany w ustawie o cudzoziemcach nie mają znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy w kontekście zarzucanej przez stronę skarżącą przewlekłości organu, biorąc pod uwagę, że wniosek wszczynający postępowanie został złożony 12 lutego 2021 r., a zatem jeszcze przed wejściem w życie omawianych przepisów. Zdaniem Sądu, nie tylko możliwa ale i konieczna jest ocena, czy podejmowane przez organ prowadzący postępowanie czynności zmierzające do uruchomienia terminu załatwienia sprawy w sytuacjach określonych w art. 112a ustawy o cudzoziemcach zostały podjęte z poszanowaniem zasady szybkości postępowania wynikającej z art. 12 § 1 k.p.a.
Przyjęcie innej wykładni omawianych przepisów godziłoby w przywołane zasady i stałoby w sprzeczności z treścią i celem omawianych regulacji. Ponadto Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 15 grudnia 2022 r. sygn. akt III SAB/Łd 135/22 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA) stwierdzający, że odmienna interpretacja przywołanych przepisów prawa, dopuszczająca niczym nieskrępowane decydowanie przez organ pierwszej instancji o faktycznym początku biegu terminu załatwienia sprawy poprzez brak wzywania strony do uzupełnienia braków formalnych wniosku i co za tym idzie, pośrednio, także o jego końcu – byłaby nie do pogodzenia z wynikającym ze wstępu do Konstytucji RP (tzw. preambuły) nakazem zapewniania działaniu instytucji publicznych rzetelności i sprawności.
Pojęcie przewlekłości postępowania zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023, poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), zgodnie z którym "postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy". Nadto, należy sięgnąć do ogólnych zasad postępowania administracyjnego i regulacji dotyczących terminów zakreślanych organom do załatwienia sprawy. Ocenie podlega zatem zachowanie terminów określonych w art. 35 k.p.a. i wymóg prowadzenia sprawy z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego. Uwzględnić więc trzeba, że w myśl art. 12 k.p.a. organy administracji mają działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia. W judykaturze wskazuje się, że oceniając zwłokę organu w załatwieniu konkretnej sprawy administracyjnej nie można abstrahować od jej indywidualnego charakteru. Zatem, rozsądny termin postępowania musi zostać określony w świetle wszystkich okoliczności danej sprawy oraz w oparciu o takie kryteria jak: złożoność sprawy, postawę samego skarżącego i właściwych organów, znaczenie przedmiotu postępowania dla skarżącego. W efekcie, w sprawach o skomplikowanym stanie faktycznym, w których zachodzi konieczność przeprowadzenia wielu dowodów, obowiązkiem organu jest sprawne, co nie oznacza, że zawsze szybkie, prowadzenie postępowania dowodowego, zmierzające do ustalenia stanu faktycznego pozwalającego na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy.
Można zatem stwierdzić, że z przewlekłym prowadzeniem postępowania mamy do czynienia nie tylko wtedy, gdy organ nie podejmuje żadnych czynności, ale również wówczas, gdy podejmuje nieefektywne działania, które nie zmierzają do zebrania niezbędnego materiału dowodowego, nie wyjaśniają istotnych okoliczności i nie prowadzą do zakończenia postępowania. Ponadto wtedy, gdy między poszczególnymi czynnościami organu występują nieusprawiedliwione okresy przerw, które w sumie prowadzą do znaczącego i nieakceptowalnego z punktu widzenia zasad ekonomiki procesowej wydłużenia czasu trwania postępowania.
Nie można zapominać, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie w/w zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wymaga podkreślenia, że - zgodnie z powołanym przepisem - niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.
W ocenie Sądu, analiza akt administracyjnych sprawy daje podstawy do uznania, że organ przewlekle prowadził postępowanie administracyjne. W sprawie strona skarżąca złożyła wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały w dniu 12 lutego 2021 r. Pismem z tego samego dnia Wojewoda Dolnośląski zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego i wskazał, że przewidywany termin jego zakończenia ustala na 12 grudnia 2021 r. Pismem z 5 marca 2021 r. Wojewoda poinformował stronę skarżącą, że postępowanie nie zostanie zakończone w terminie oraz wezwał do uzupełnienia złożonego wniosku. W dniach: 26 marca 2021 r., 26 kwietnia 2021 r., 26 lipca 2021 r. strona skarżąca składała dokumenty w sprawie. W dniach 12 kwietnia 2022 r. i 31 stycznia 2023 r. wpłynęły ponaglenia strony skarżącej, a 24 lipca 2023 r. rozpoznawana skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania. Pismem z 7 sierpnia 2023 r. Wojewoda poinformował stronę skarżącą o treści art. 210 ustawy o cudzoziemcach oraz art. 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 103) i wezwał do uzupełnienia wniosku, ponadto przekazał ponaglenie do organu wyższego stopnia. Dnia 9 sierpnia 2023 r. zwrócił się do Komendanta Placówki Straży Granicznej we Wrocławiu-Strachowicach z prośbą o przeprowadzenie czynności sprawdzających.
Decyzją z dnia 16 listopada 2023 r. Wojewoda Dolnośląski udzielił stronie skarżącej zezwolenia na pobyt stały.
W przekonaniu Sądu nie można zaakceptować sytuacji, w której organ administracji, po wpłynięciu do niego wniosku o wydanie zezwolenia, podjął co prawda pierwsze czynności 5 marca 2021 r., następnie jednak – mimo składania przez stronę skarżącą dokumentów, przez 29 miesięcy nie działał w sprawie. Dopiero po wniesieniu dwóch ponagleń i skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania do Sądu, Wojewoda podjął kolejne czynności niezbędne do załatwienia sprawy.
W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności, Sąd stwierdził, że organ przewlekle prowadził postępowanie (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), naruszając w sposób niedopuszczalny zasady i terminy określone w art. 35 i art. 36 oraz w art. 8, art. 9, art. 10 i art. 12, a w konsekwencji art. 6 i art. 7 k.p.a. (punkt I sentencji wyroku).
Biorąc zaś pod uwagę czas trwania postępowania, jak i opisaną wyżej postawę organu, Sąd uznał (pkt II sentencji wyroku), że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd zauważa przy tym, co trzeba podkreślić, że stwierdzona przewlekłość postępowania wynikała z postawy (zaniechań) organu. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia.
Sytuacja, w której strona czeka tak długo, jak w rozpoznawanej sprawie, na podjęcie pierwszej czynności formalnej a dalej rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Zachowanie organu nie zasługuje na aprobatę i w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej.
Wobec wydania względem strony – już po wniesieniu skargi – decyzji zgodniej z treścią jej wniosku bezprzedmiotowe stało się orzekanie w przedmiocie zobowiązania organu administracji do załatwienia sprawy. W rezultacie Sąd, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie w tym zakresie (pkt III sentencji wyroku).
Na wniosek strony skarżącej, zgodnie z przyznaną prawem kompetencją (Sąd "może") i nie będąc związany wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd przyznał stronie skarżącej sumę pieniężną w kwocie 2500 zł (pkt IV sentencji wyroku), o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. Stwierdził, że kwota ta będzie adekwatna w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności faktycznych sprawy oraz standardu postępowania organu administracji pozostającego w sprzeczności z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, jak zasadą demokratycznego państwa prawa i prawem do dobrej administracji. Podkreślić należy, że takie działanie przede wszystkim narusza prawo do godności wyrażone w art. 30 Konstytucji RP. Sąd przyznając stronie sumę pieniężną, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a stwierdził, że jakkolwiek ustawodawca w rozwiązaniach przyjętych w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zdecydował się na wprowadzenie zasady obligatoryjnego zasądzania sumy pieniężnej w przypadku uwzględnienia skargi, to jednak nie może budzić wątpliwości, że negatywne odczucia strony związane z bezczynnością organu lub przewlekłym prowadzeniem postępowania są szczególnie dotkliwe w sytuacji, gdy bezczynność lub przewlekłość przybiera postać kwalifikowaną. Pogląd ten koreluje z orzecznictwem ETPC, według którego po pierwsze istnieje silne domniemanie, iż nadmiernie długie postępowanie powoduje szkodę moralną i domniemanie to może być obalone tylko przy należytym uzasadnieniu takiego stanowiska przez sąd krajowy, a po drugie konieczne jest zapewnienie stronie z tego tytułu słusznej rekompensaty (zob. wyrok NSA z 11 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 442/18).
O kosztach orzeczono w pkt V sentencji wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na koszty złożył się wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł.
W ocenie Sądu w sprawie nie było podstaw do stosowania art. 100c i 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Art. 100c został wprowadzony na mocy ustawy z 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 830, dalej także: u.p.o.u.) z mocą obowiązującą od 15 kwietnia 2022 r. Stosownie do ust. 1 ww. artykułu w okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie wskazanych w nim spraw w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Jak stanowi ust. 3 ww. artykułu w okresie do 31 grudnia 2022 r.: – przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się; – organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. W myśl art. 100c ust. 4 ww. ustawy zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. Następnie do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa dodano z dniem 1 stycznia 2023 r. art. 100d (ustawa z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2023 r., poz. 185), który zasady tożsame do zasad wprowadzonych art. 100c, dotyczycące biegu terminu załatwiania spraw, wprowadził w okresie do dnia 24 sierpnia 2023 r. (czyli w istocie przedłużył do 24 sierpnia 2023 r. obowiązywanie ww. zasad biegu terminu załatwiania spraw wprowadzone 15 kwietnia 2022 r.). Kolejną zmianą ustawy przedłużono ten termin do 4 marca 2024 r.
Definiując zakres regulacji ustawodawca wskazał w art. 1 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, że określa ona szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl art. 1 ust. 2 ww. ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o obywatelu Ukrainy, rozumie się przez to także nieposiadającego obywatelstwa ukraińskiego małżonka obywatela Ukrainy, o ile przybył on na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa i nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
W konsekwencji art. 100c i art. 100d u.p.o.u., które ograniczają przysługujące każdemu w państwie demokratycznym fundamentalne prawo do rozpatrzenia jego sprawy bez zbędnej zwłoki, muszą dotyczyć tylko tych obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Podkreślenia wymaga, że ograniczenie prawa do rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki powinno być akceptowalne jedynie w przypadku wystąpienia uzasadnionych okoliczności usprawiedliwiających takie ograniczenie (zasada proporcjonalności). Wykładnia powołanych przepisów u.p.o.u. powinna ten kontekst uwzględniać. W przypadku obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, takie usprawiedliwione okoliczności występują, albowiem w ramach u.p.o.u. otrzymują oni prawo czasowego pobytu ex lege (jak również prawo do pracy), natomiast w przypadku pozostałych cudzoziemców, ustawa pomocowa takich nadzwyczajnych uprawnień nie wprowadza. W ocenie Sądu inne odkodowanie analizowanych przepisów skutkowałby tym, że ustawą, którą (mając na uwadze jej zakres podmiotowy i przedmiotowy) dążono do poprawy sytuacji prawnej obywateli Ukrainy przybyłych na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy, jednocześnie w sposób dyskryminujący ograniczono by prawa innych cudzoziemców, w tym Ukraińców, którzy nie przybyli w związku z działaniami wojennymi.
Reasumując wskazać należy, że sytuacja, która wypełnia dyspozycję art. 100c oraz art. 100d u.p.o.u. w niniejszej sprawie w ogóle nie zachodzi, gdyż stwierdzona przewlekłość organu w tej sprawie nie miała żadnego związku z działaniami wojennymi rozpoczętymi 24 lutego 2022 r. i była wynikiem ewidentnych zaniedbań właściwego organu w organizacji pracy. Strona skarżąca we wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt stały wskazała jako datę ostatniego wjazdu na terytorium RP dzień 27 października 2020 r., przybyła zatem do Polski jeszcze przed wybuchem wojny.
Sąd orzekł w sprawie na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI