III SAB/Wa 43/24

III SAB/Wa 43/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-11-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Hanna Filipczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Owsiak
Marta Sarnowiec-Cisłak
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
659
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FSK 432/25 - Wyrok NSA z 2025-09-18
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Stwierdzono przewlekłość postępowania  administracyjnego i że przewlekłość postępowania  miała charakter rażący
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149 § 2; art. 154 § 6; art. 119 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Hanna Filipczyk (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Owsiak, asesor WSA Marta Sarnowiec-Cisłak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 listopada 2024 r. sprawy ze skargi B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] sp.k. z siedzibą w W. na przewlekłe prowadzenie postępowania odwoławczego przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. w sprawie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do listopada 2021 r. oraz zabezpieczenia jej na majątku podatnika 1. stwierdza, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu; 3. przyznaje od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] sp.k. z siedzibą w W. sumę pieniężną w wysokości 2.000 zł (słownie: dwa tysiące złotych); 4. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością [...] sp.k. z siedzibą w W. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Stan sprawy
1. Decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. (dalej: "NUS" lub "organ I instancji") określił B. sp. z o.o. [...] sp. k. (dalej: "Spółka" lub "Skarżąca") przybliżone kwoty zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług (dalej także: "VAT") za miesiące od kwietnia do listopada 2021 r. wraz z odsetkami za zwłokę, przybliżone kwoty dodatkowych zobowiązań podatkowych za te miesiące oraz orzekł o zabezpieczeniu tych kwot na majątku Spółki.
2. Spółka wniosła odwołanie od tej decyzji.
3. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "DIAS" lub "organ odwoławczy") utrzymał tę decyzję w mocy.
4. Spółka wniosła na decyzję DIAS skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w warszawie (dalej także: "WSA w Warszawie").
5. Wyrokiem z dnia 28 października 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1523/22, WSA w Warszawie oddalił skargę.
6. Spółka wniosła od tego wyroku skargę kasacyjną.
7. Wyrokiem z dnia 22 listopada 2023 r., sygn. akt I FSK 247/23, Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także: "NSA") uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję organu odwoławczego.
8. Akta sprawy wpłynęły do DIAS w dniu 22 lutego 2024 r.
9. W ramach prowadzonego następnie postępowania DIAS:
– w dniu 5 kwietnia 2024 r. zwrócił się do organu I instancji z zapytaniem, czy postępowanie podatkowe prowadzone wobec Spółki zostało zakończone i czy wydano decyzję wymiarową;
– w dniu 10 kwietnia 2024 r. NUS odpowiedział przecząco;
– w dniu 18 kwietnia 2024 r. wystąpił do NUS celem uzyskania informacji dotyczących ustaleń poczynionych w toku prowadzonego postępowania podatkowego po wydaniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2022 r.;
– w dniu 16 maja 2024 r. ponaglił NUS; w dniu 21 maja 2024 r. ponownie wystąpił o informacje;
– w dniu 24 maja 2024 r. do DIAS wpłynęła odpowiedź NUS;
– w dniu 19 czerwca 2024 r. DIAS zwrócił się do NUS o przekazanie kserokopii nowego materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu podatkowym, a także o dodatkowe informacje, tj. czy materiał dowodowy wpłynie na ustalenia w zakresie przewidywanej kwoty zobowiązania Spółki w podatku od towarów i usług za 04-11/2021 r., czy wpłynęły akta Spółki z NSA, czy dokonano skutecznego zabezpieczenia wierzytelności Spółki, w związku z wydaną decyzją zabezpieczającą z [...] grudnia 2021 r.;
– w dniu 11 lipca 2024 r. do DIAS wpłynęła odpowiedź NUS na pismo z dnia 19 czerwca 2024 r. z załączonym materiałem dowodowym.
– jednocześnie postanowieniami: z dnia [...] kwietnia 2024 r. i [...] czerwca 2024 r. wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do 21 czerwca 2024 r. i 22 sierpnia 2024 r., odpowiednio.
10. W dniu 24 czerwca 2024 r. Skarżąca wniosła do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej ponaglenie na przewlekłe prowadzenie przez DIAS postępowania odwoławczego.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2024 r. Szef KAS uznał ponaglenie za nieuzasadnione.
2. Postępowanie sądowoadministracyjne
1. W dniu 18 lipca 2024 r. Spółka wniosła skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania odwoławczego zainicjowanego odwołaniem od decyzji NUS z dnia [...] grudnia 2021 r., wydanej w przedmiocie określenia i zabezpieczenia na majątku Spółki przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od kwietnia 2021 r. do listopada 2021 r.
Skarżąca zarzuciła DIAS naruszenie: art. 139 § 3 w zw. z art. 140 § 1 i 2 i w zw. z art. 125 § 1 i 2 w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm..; dalej: "O.p.") oraz art. 140 § 1 i 2 w zw. z art. 139 § 3 i w zw. z art. 125 § 1 i 2 O.p.
Skarżąca wniosła o:
- na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), zobowiązanie DIAS do wydania decyzji kończącej postępowanie w terminie 2 tygodni od dnia zwrotu akt;
- na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., stwierdzenie, że DIAS dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania;
- na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., stwierdzenie, że przewlekłość postępowania nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa;
- na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., przyznanie od DIAS na rzecz Skarżącej sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a., ze względu na krzywdę, jaką Skarżąca poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej;
- na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 p.p.s.a., przyznanie Skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
2.2. W odpowiedzi na skargę DIAS przedstawił przebieg postępowania i wniósł o oddalenie skargi. Wskazał również, że postępowanie w sprawie, której dotyczy skarga, zostało zakończone decyzją wydaną w dniu [...] sierpnia 2024 r.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
1. Skarga jest zasadna.
2. W postępowaniu sądowoadministracyjnym ze skargi na przewlekłość postępowania organu administracji (organu podatkowego) przedmiotem sądowej kontroli jest ocena podejmowanych w toku postępowania działań organu pod kątem zachowania należytej staranności w organizowaniu i prowadzeniu tego postępowania w taki sposób, aby doprowadziło ono w rozsądnym terminie do merytorycznego załatwienia sprawy.
O przewlekłości można mówić wtedy, gdy organ nie załatwia sprawy, nie pozostając jednocześnie w bezczynności (termin załatwienia sprawy nie zostaje przekroczony), ale podejmowane przez ten organ czynności procesowe nie charakteryzują się koncentracją, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy.
Przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania administracyjnego zaistnieje wówczas, gdy będzie mu można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2012 r., sygn. akt II OSK 1956/12).
3. Postępowanie odwoławcze było w tej sprawie prowadzone przez DIAS przewlekle.
Przedmiotem oceny Sądu jest tylko stadium postępowania rozpoczynające się wraz ze zwrotem (otrzymaniem przez organ odwoławczy) akt po wyroku NSA, czyli w dniu 22 lutego 2024 r.
Po pierwsze, pierwsza czynność po zwrocie akt została w sprawie podjęta dopiero po sześciu tygodniach, tj. w dniu 5 kwietnia 2024 r. Następnie dalsze czynności były podejmowane w dużych odstępach czasu – jak celnie wskazuje Skarżąca, powstawały między nimi "luki" na osi czasu (por. chronologiczny spis czynności na s. 15-16 skargi).
Po drugie, czynności podjęte przez DIAS były niezborne i nieskoordynowane. Dobitnym tego przykładem są dwa pierwsze pisma skierowane przez DIAS do NUS: w dniach 5 i 18 kwietnia 2024 r. Nic przecież nie stało na przeszkodzie, by jednocześnie zapytać o to, czy w sprawie wydano decyzję wymiarową i czy dokonano "ustaleń bezpośrednio w stosunku do B. Sp. z o.o. [...] Sp. k. (a nie I. Sp. z o.o. Sp. k.), które pozwalają na stwierdzenie, że powstanie wobec Spółki zobowiązanie w podatku od towarów i usług za 04-11/2021 r.".
DIAS zwrócił się też do NUS z pytaniem o całość materiału dowodowego dopiero w dniu 19 czerwca 2024 r. – Spółka trafnie wskazuje, że tego rodzaju pytanie mogło zostać zadane bezpośrednio po 22 lutego 2022 r.
Trafnie Spółka zarzuca DIAS "nieusprawiedliwiony brak właściwej organizacji postępowania" (s. 2 skargi).
Po trzecie, rzeczywiście, intensyfikacja działań DIAS przypada na czas bezpośrednio poprzedzający wydanie kolejnego postanowienia o wyznaczeniu terminu załatwienia sprawy.
Wreszcie, wątpliwości Sądu budzi w ogóle przedmiot zainteresowania DIAS w tej sprawie. We (wspomnianym już) piśmie z dnia 19 czerwca 2024 r. organ odwoławczy zwrócił się "z prośbą o przekazanie kserokopii całości materiału dowodowego zgromadzonego po 30.12.2021 r." – czyli po wydaniu decyzji organu I instancji. Jednak przecież przedmiotem sprawy podatkowej rozpatrywanej przez organ odwoławczy była zasadność dokonania zabezpieczenia w dniu 30 grudnia 2021 r. Trudno przyjąć, by w takim razie czynności DIAS merytorycznie dobrze przystawały do przedmiotu sprawy.
Ostatecznie w dniu [...] sierpnia 2024 r. DIAS wydał decyzję w sprawie. Z akt administracyjnych wynika, że decyzja ta miała charakter kasatoryjny: DIAS uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Po prawie pół roku działania DIAS wydał zatem rozstrzygnięcie, które mógł wydać bezpośrednio po 22 lutego 2024 r.
4. Sąd stwierdził także, że przewlekłe prowadzenie postępowania odwoławczego miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. jest stan, w którym bez żadnych wątpliwości i wahań w kontekście okoliczności danej sprawy można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2023 r., sygn. akt III OSK 4532/21).
Po pierwsze, Sąd podziela stanowisko Spółki, że w realiach tej sprawy "skutek stwierdzonej przewlekłości jest taki, że przewlekłość – sama w sobie – stała się zabezpieczeniem i instrumentem do utrzymywania zabezpieczenia środków finansowych Spółki i zapewnienia podstawy do utrzymywania zajęcia wierzytelności Spółki na rachunkach bankowych" (s. 3 skargi). Przewlekłość postępowania odwoławczego w sprawie zabezpieczenia zasługuje na ostrzejszą krytykę, bo taka odmiana przewlekłości – sama w sobie – staje się zabezpieczeniem (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2023 r., sygn. akt III SAB/Wa 69/23, prawomocny).
Organ odwoławczy wbrew swoim ustawowym obowiązkom nie zmierzał aktywnie do załatwienia sprawy, lecz pozorował jedynie prowadzenie postępowania – w ewidentnej nadziei, że w międzyczasie zostanie wydana decyzja wymiarowa czyniąca kwestię zabezpieczenia bezprzedmiotową.
Sposób postępowania organu nosi znamiona celowego unikania wydania rozstrzygnięcia (decyzji) w sprawie.
DIAS nie wziął pod uwagę tego, co szczególnie dotkliwe dla Spółki i co zdecydowanie wziął pod uwagę Sąd – że kilkumilionowe zabezpieczenie miało miejsce przed ponad dwoma już laty, że tak dawno zostało również wniesione odwołanie Spółki, wreszcie, że przedstawiona przez NSA krytyka wcześniejszego rozstrzygnięcia organu odwoławczego wydanego w tej sprawie była miażdżąca. DIAS nie wziął pod uwagę tego także, że z wyroku NSA wynika wprost (bez konieczności prowadzenia jakiegokolwiek dalszego postępowania wyjaśniającego) niezgodność z prawem decyzji organu I instancji w części dotyczącej zabezpieczenia dodatkowych zobowiązań podatkowych (sankcji VAT).
Jakkolwiek przedmiotem orzekania jest obecnie działanie DIAS po 22 lutego 2024 r., w świetle przytoczonych okoliczności działanie to powinno być szczególnie sprawne i intensywne – natomiast było opieszałe i zdezorganizowane.
W rezultacie DIAS wydał decyzję w przedmiocie zabezpieczenia dopiero w reakcji na skargę Spółki – gdy stało się jasne, że dalsze przewlekanie postępowania jest już niemożliwe.
5. Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji: z akt sprawy wiadomo, że w dniu 20 sierpnia 2024 r. decyzja została wydana.
6. Sąd na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. przyznał
Spółce sumę pieniężna w wysokości 2.000 zł. Orzeczenie to ma z jednej strony pełnić funkcję prewencyjną (w stosunku do organu podatkowego), z drugiej – zadośćuczynić za krzywdę, jaką Spółka poniosła wskutek wadliwego działania organu podatkowego.
Załatwienie sprawy niedługo po wniesieniu skargi stanowiło powód powstrzymania się przez Sąd od zasądzenia wyższej sumy pieniężnej, wnioskowanej przez Skarżącą w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
7. Sąd zasądził na wniosek Skarżącej i na jej rzecz zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 597 zł obejmującej wpis w wysokości 100 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł i koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł (art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2018 r., poz. 1687).
8. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.