III SAB/Wa 16/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-05-15
NSApodatkoweŚredniawsa
podatek od nieruchomościbezczynność organuterminyOrdynacja podatkowazażalenierygor natychmiastowej wykonalnościpostępowanie sądowoadministracyjnekoszty postępowania

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w rozpoznaniu zażalenia na postanowienie nadające rygor natychmiastowej wykonalności decyzji podatkowej, uznając jednak, że nie nastąpiła ona z rażącym naruszeniem prawa.

Skarga dotyczyła bezczynności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w sprawie rozpoznania zażalenia na postanowienie nadające rygor natychmiastowej wykonalności decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2017 r. Sąd stwierdził bezczynność organu, wskazując na przekroczenie ustawowych terminów. Jednocześnie uznał, że bezczynność ta nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa, biorąc pod uwagę wyjaśnienia organu dotyczące obciążenia sprawami i oczekiwania na uchwałę NSA. Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania zażalenia, gdyż organ wydał już sporne postanowienie, i zasądził koszty postępowania na rzecz skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę P.S.A. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w przedmiocie rozpoznania zażalenia na postanowienie nadające rygor natychmiastowej wykonalności decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2017 r. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej poprzez brak wydania rozstrzygnięcia w terminie oraz prowadzenie postępowania w sposób przewlekły. Sąd, analizując stan faktyczny i prawny, stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. dopuściło się bezczynności w rozpoznaniu zażalenia, ponieważ przekroczyło ustawowe terminy określone w Ordynacji podatkowej. Wskazano, że sprawa toczyła się od około 13 miesięcy, a organ nie wykazał podstaw prawnych do takiego opóźnienia. Niemniej jednak, sąd uznał, że bezczynność ta nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. W ocenie sądu, samo przekroczenie terminu nie jest wystarczające do uznania naruszenia za rażące; wymaga ono dodatkowych cech, takich jak znaczne i niezaprzeczalne pozbawienie racjonalnego uzasadnienia, unikanie podejmowania rozstrzygnięcia lub lekceważenie praw stron. Sąd wziął pod uwagę wyjaśnienia Kolegium dotyczące dużego obciążenia sprawami oraz oczekiwania na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie przedawnienia zobowiązań podatkowych, co mogło stanowić pewne uzasadnienie dla opóźnienia. Sąd oddalił wniosek skarżącej o przyznanie sumy pieniężnej, uznając go za niezasadny w okolicznościach sprawy, zwłaszcza że organ ostatecznie wydał sporne postanowienie. Postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania zażalenia zostało umorzone jako bezprzedmiotowe, a od organu zasądzono na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie 597 zł.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. dopuściło się bezczynności.

Uzasadnienie

Organ przekroczył ustawowe terminy do rozpoznania zażalenia, co stanowi bezczynność w rozumieniu przepisów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_bezczynność

Przepisy (13)

Główne

O.p. art. 139 § 1

Ordynacja podatkowa

Załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.

O.p. art. 139 § 3

Ordynacja podatkowa

Załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy, a sprawy, w której przeprowadzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - nie później niż w ciągu 3 miesięcy.

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

p.p.s.a. art. 149 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

p.p.s.a. art. 149 § 1a

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Pomocnicze

O.p. art. 140 § 1

Ordynacja podatkowa

O każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy.

O.p. art. 121 § 1

Ordynacja podatkowa

Postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.

O.p. art. 125 § 1

Ordynacja podatkowa

Organy podatkowe działają w sposób zapewniający w toku postępowania możliwość wypowiedzenia się przez strony o interesach, które mają być przez nie załatwione.

p.p.s.a. art. 149 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną.

p.p.s.a. art. 161 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd umarza postępowanie, m.in. gdy stało się ono z innych przyczyn bezprzedmiotowe.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Umożliwia rozpoznanie skargi na bezczynność organu lub przewlekłość postępowania na posiedzeniu niejawnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Bezczynność organu w rozpoznaniu zażalenia. Przekroczenie ustawowych terminów przez organ odwoławczy.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organu wskazująca na duże obciążenie sprawami i oczekiwanie na uchwałę NSA jako usprawiedliwienie opóźnienia. Wniosek o przyznanie sumy pieniężnej od organu.

Godne uwagi sformułowania

Bezczynność organu ma miejsce wówczas, gdy w ustawowym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub postępowanie takie wprawdzie prowadził, ale nie zakończył go - mimo istnienia ustawowego obowiązku - wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, nie podjął też stosownej czynności. Długość trwania przewlekłości postępowania nie jest prymarną przesłanką przemawiającą za uznaniem, że rażąco narusza ono prawo. Każda bezczynność jest naruszeniem prawa, ale już nie każde postępowanie dotknięte bezczynnością nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej jest przede wszystkim środkiem dyscyplinującym, mającym w założeniu zmusić organ do działania zgodnego z prawem.

Skład orzekający

Dariusz Czarkowski

sprawozdawca

Konrad Aromiński

przewodniczący

Maciej Kurasz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia bezczynności organu administracji publicznej oraz kryteriów oceny, czy bezczynność ta miała charakter rażącego naruszenia prawa, zwłaszcza w kontekście obciążenia organu sprawami i oczekiwania na rozstrzygnięcia innych organów."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji bezczynności organu odwoławczego w postępowaniu podatkowym i oceny jej kwalifikowanego charakteru. Wyjaśnienia dotyczące obciążenia organu mogą być specyficzne dla danego Kolegium.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego - bezczynności organów administracji, co jest częstym problemem dla podatników. Wyjaśnienie, kiedy opóźnienie jest rażące, ma praktyczne znaczenie.

Czy opóźnienie organu w załatwieniu sprawy podatkowej to zawsze rażące naruszenie prawa? Sąd wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 70 363 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SAB/Wa 16/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Czarkowski /sprawozdawca/
Konrad Aromiński /przewodniczący/
Maciej Kurasz
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
658
Hasła tematyczne
Podatek od nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność postępowania i że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2651
art. 140 par. 1, art. 121 par. 1, art. 125 par. 1, art. 139 par. 1, art. 139 par. 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Konrad Aromiński, Sędziowie sędzia WSA Dariusz Czarkowski (sprawozdawca), sędzia WSA Maciej Kurasz, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi P.S.A. z siedzibą w W. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w przedmiocie rozpoznania zażalenia na postanowienie nadające rygor natychmiastowej wykonalności decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku do nieruchomości na 2017 r. 1. stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. dopuściło się bezczynności w zakresie rozpoznania zażalenia na postanowienie nadające rygor natychmiastowej wykonalności decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] września 2022 r. nr [...], 2. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. odmawia przyznania od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz P.S.A. z siedzibą w W. sumy pieniężnej we wnioskowanej wysokości, 4. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do rozpoznania zażalenia na postanowienie nadające rygor natychmiastowej wykonalności decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] września 2022 r. nr [...], 5. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz P.S.A. z siedzibą w W. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 18 stycznia 2023 r. P. S.A. (dalej: "Skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. W skardze Skarżąca zarzuciła naruszenie:
1) art. 139 § 3 w zw. z art. 140 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm., dalej jako "Ordynacja podatkowa") poprzez brak wydania rozstrzygnięcia w sprawie w terminie 2 miesięcy liczonych od dnia otrzymania przez Organ zażalenia Skarżącej oraz brak wydania postanowień w trybie art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej;
2) art. 121 § 1 w zw. z art. 125 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej poprzez prowadzenie postępowania podatkowego w sposób przewlekły podważający zaufanie do organów podatkowych.
Skarżąca wniosła o:
1) zobowiązanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. przez Sąd do rozpatrzenia zażalenia od Postanowienia w terminie 7 dni od otrzymania odpisu wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności;
2) stwierdzenie, że bezczynność Organu nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa;
3) stwierdzenie, iż zobowiązanie podatkowe za rok 2017 uległo przedawnieniu;
Ponadto Skarżąca wniosła o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 6 485,74 zł;
W dniu 23 stycznia 2023 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wpłynęło zażalenie Skarżącej na postanowienie Prezydenta L. z dnia [...] grudnia 2022 r. nadającego rygor natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji Prezydenta L. z dnia [...] września 2022 r. określającej zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2017 r. w wysokości 70 363,00 zł
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2024 r. Kolegium rozpoznało wniesione przez Skarżącą zażalenie z dnia 4 stycznia 2023 r.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wyjaśniło, że jest organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 pkt 1 K.p.a. i art. 13 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej od decyzji wójta, burmistrza (prezydenta miasta), starosty albo marszałka województwa. Terytorialny obszar działania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. obejmuje powiaty: grodziski, legionowski, nowodworski, otwocki, piaseczyński, pruszkowski, sochaczewski, warszawski zachodni, wołomiński, żyrardowski oraz Miasto Stołeczne Warszawę. Z informacji o działalności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., zamieszczonych w Biuletynie Informacji Publicznej (zakładka stan spraw), wynika, że w 2022 roku do Kolegium wpłynęło 18 460, przy czym do załatwienia pozostały również sprawy niezakończone z lat poprzednich. W 2022 r. Kolegium załatwiło 17 460 spraw. Wówczas w skład Kolegium wchodziło 49 członków etatowych, na których skupia się ciężar orzeczniczy Kolegium oraz 52 członków pozaetatowych. Zestawienie liczby spraw do załatwienia przez organ, z liczbą członków Kolegium, orzekających w składach 3 osobowych, świadczy o tym, jak duże jest obciążenie sprawami. Okoliczność ta przekłada się na terminowość postępowań przed Kolegium i powoduje, że ustawowe terminy w tym zakresie nie mogą być dochowane z przyczyn niezależnych od organu, jakimi są konieczność rozpatrzenia spraw zaległych przy bardzo dużym wpływie spraw bieżących. Wskazane okoliczności potwierdzają, że opóźnienie w rozpoznaniu sprawy nie miało charakteru celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie.
Ponadto Kolegium wyjaśniło, że czekało na bardzo ważną uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącą przedawnienia zobowiązań podatkowych. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie I FPS 2/22 wydał uchwałę dotyczącą podatków. Uznał, że wprowadzone w szczycie pandemii na okres od 31 marca do 23 maja 2020 r. "zamrożenie" biegu terminów nie dotyczyło przedawnienia zobowiązań podatkowych. A to oznacza, że organy podatkowe nie dostały więcej czasu na ewentualne określenie podatku od nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W ramach tej kontroli sądy orzekają w sprawach skarg na bezczynność organów między innymi wówczas, gdy te zobowiązane są do wydania decyzji administracyjnych. Stosownie bowiem do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. sprawowana przez sądy administracyjne kontrola administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Istota sporu pomiędzy stroną skarżącą oraz SKO ogniskuje się wokół tego, czy organ pozostaje w bezczynności w sprawie rozpatrzenia zażalenia Skarżącej na postanowienie Prezydenta L. z dnia [...] grudnia 2022 r. nadającego rygor natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji Prezydenta L. z dnia [...] września 2022 r. określającej zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2017 r.
Bezczynność organu ma miejsce wówczas, gdy w ustawowym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub postępowanie takie wprawdzie prowadził, ale nie zakończył go - mimo istnienia ustawowego obowiązku - wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, nie podjął też stosownej czynności. Skarga na bezczynność dopuszczalna jest niezależnie od powodów, dla których dany akt lub czynność nie zostały podjęte, w szczególności bez względu na to, czy przyczyna tej opieszałości jest zawiniona, czy też nie (por. m. in. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005r., s. 86). Zatem problem oceny, czy skarga na bezczynność jest zasadna, sprowadza się do udzielenia odpowiedzi twierdzącej na dwa pytania: po pierwsze, czy organ miał prawny obowiązek dokonania czynności i – po drugie – czy obowiązku tego nie wykonał w terminie. Wskazać należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarga na bezczynność SKO mogła być wniesiona, gdyż dotyczy ona sytuacji określonej w pkt 2 art. 3 § 2 p.p.s.a., tj. zarzucana bezczynność organu polega na niewydaniu postanowienia przez organ odwoławczy. Przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. W razie bezczynności (przewlekłości) w sprawach podatkowych, przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego wymagane jest wniesienie ponaglenia, o którym mowa w art. 141 Ordynacji podatkowej. Takie ponaglenie nie jest jednak konieczne w sytuacji, kiedy skarga dotyczy bezczynności (przewlekłego prowadzenia postępowania) organu wyższego stopnia (organu odwoławczego), jakim jest m.in. samorządowe kolegium odwoławcze. W przypadku uchybienia terminów do rozpoznania środków zaskarżenia przez samorządowe kolegium odwoławcze w sprawach podatkowych środek prawny w postaci ponaglenia, o którym mowa w art. 141 § 1 pkt 1 O.p. nie przysługuje. W wypadku bowiem tego organu nie można wskazać organu wyższego stopnia, do którego można by skierować ponaglenie. Tym samym środek ten nie mógł być wykorzystany w przypadku złożenia skargi na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w sprawie rozpatrzenia zażalenia.
Zasady rozstrzygania przez sąd w sprawach, w których zarzucona została bezczynność, względnie przewlekłość postępowania, uregulowane zostały w art 149 p.p.s.a. Zgodnie z treścią § 1 tego artykułu, sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie – zgodnie z treścią art. 149 § 1a p.p.s.a. – sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jak natomiast stanowi art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. W aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że wykładnia i zastosowanie art. 149 p.p.s.a. wymaga uwzględnienia celu zmian jakie zostały dokonane ustawami: 1) z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (która weszła w życie z dniem 11 kwietnia 2011 r.), 2) z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (która weszła w życie z dniem 17 maja 2011 r.) oraz 3) z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (która weszła w życie z dniem 12 lipca 2011 r.).
Ratio legis tych zmian jest rozszerzenie środków przeciwdziałania bezczynności organu i przewlekłemu prowadzeniu postępowania administracyjnego oraz naruszaniu przez organ administracji terminów załatwienia spraw, a także umożliwienie efektywnego dochodzenia przez stronę postępowania odszkodowania za poniesioną szkodę od organu administracji z tytułu niewydania orzeczenia lub decyzji z naruszeniem prawa oraz ponoszenia przez funkcjonariuszy publicznych odpowiedzialności majątkowej za zaniechania prowadzące do wyrządzenia szkody na skutek rażącego naruszenia prawa. Prawidłowa wykładnia art. 149 p.p.s.a. nie może zostać przeprowadzona w oderwaniu od celów tych zmian (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1360/12). Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia czy też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Ponadto, dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, a w szczególności czy bezczynność organu spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu w ich podjęciu lub dokonaniu. Okoliczności, jakie spowodowały zwłokę organu oraz jego działania w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów będą miały natomiast znaczenie przy ocenie sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca w rozumieniu art. 149 § 1 zdanie drugie p.p.s.a., czy też nie.
Przenosząc powyższe uwagi natury ogólnej na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że w dacie wniesienia przez Skarżącą skargi SKO pozostawało w bezczynności. Jak to bowiem wynika z odpowiedzi na skargę postanowieniem z dnia [...] lutego 2024 r. Kolegium rozpoznało wniesione przez Skarżącą zażalenie z dnia 4 stycznia 2023 r. Zatem w dacie złożenia skargi w niniejszej sprawie (23 stycznia 2024 r.) SKO nie dopełniło ciążącego na nim obowiązku załatwienia sprawy, co oznacza, że pozostawało w bezczynności. Wskazać należy, że Ordynacja podatkowa zobowiązuje organy podatkowe do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Zgodnie z treścią 139 § 1 Ordynacji podatkowej, załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej. W myśl art. 139 § 3 Ordynacji podatkowej, załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy, a sprawy, w której przeprowadzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - nie później niż w ciągu 3 miesięcy. Do terminów określonych w art. 139 § 1-3 Ordynacji podatkowej nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa podatkowego dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu. Zgodnie z treścią art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej, o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie podatkowym również w przypadku, gdy niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu.
Przekroczenie wskazanych wyżej terminów oznacza stan bezczynności zaskarżalnej do sądu administracyjnego. Jak wynika z akt sprawy i co pozostaje poza sporem, Prezydent L. w dniu [...] września 2022 r. wydał decyzję w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku do nieruchomości za 2017 r. Postanowieniem Prezydenta L. z dnia [...] grudnia 2022 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji Prezydenta L. z dnia [...] września 2022 r. określającej zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za 2017 r. Spółka wniosła zażalenie od powyższego postanowienia w ustawowym terminie tj. w styczniu 2023 r. SKO wydało zaś postanowienie dopiero w dniu [...] lutego 2024 r. A zatem sprawa w drugiej instancji toczy się od około 13 miesięcy. Z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby zaistniały podstawy prawne do tego, aby decyzja nie została wydana w terminie określonym w art. 139 § 3 Ordynacji podatkowej. Oznacza to, że SKO dopuściło się naruszenia tego przepisu, podobnie jak i art. 140 § 1, art. 121 § 1 oraz art. 125 § 1 tej ustawy. We wskazanych okolicznościach, w ocenie Sądu, nie zachodzą wątpliwości co do tego, że SKO dopuściło się bezczynności w niniejszej sprawie.
Dalszych rozważań wymaga podjęcie oceny, czy w sprawie doszło ze strony SKO do rażącego naruszenia prawa. W tym miejscu należy wyjaśnić, że dla stwierdzenia, że bezczynność organu miała charakter kwalifikowany nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie. Jak wskazał bowiem NSA w postanowieniu z 27 marca 2013 r. (sygn. akt II OSK 468/13): "długość trwania przewlekłości postępowania nie jest prymarną przesłanką przemawiającą za uznaniem, że rażąco narusza ono prawo". Kwalifikacja naruszenia jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dlatego też wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne, nadto oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12). W konsekwencji, w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa, czy inaczej, że każda bezczynność jest naruszeniem prawa, ale już nie każde postępowanie dotknięte bezczynnością nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Przedstawiciele judykatury także podnoszą, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (zob. wyrok NSA z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Zdaniem Sądu, w sprawie taka sytuacja jednak nie miała miejsca. Wprawdzie, SKO znacznie przekroczyło termin do załatwienia sprawy wynikający z powyżej omówionych przepisów Ordynacji Podatkowej. Niemniej, sam długi czas rozpatrywania zażalenia – jak wynika z powyższych rozważań – nie prowadzi w sposób automatyczny do wystąpienia także rażącego naruszenia prawa. Z uwagi na skomplikowany charakter sprawy nie można wobec tego stwierdzić, że przekroczenie terminu w sposób ewidentny nie mało żadnego racjonalnego uzasadnienia. Zatem, o ile przekroczenie terminu zaistniało, o tyle stan bezczynności w związku z działaniami podejmowanymi w tym czasie przez SKO, nie uzasadnia przyjęcia, że zwłoka miała charakter kwalifikowany, tzn. bezczynność miała cechy rażącego naruszenia prawa.
Strona skarżąca wniosła również o przyznanie od SKO na jej rzecz sumy pieniężnej (z art. 149 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 - to znaczy m.in. w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność - może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.. Przepis ten ma charakter akcesoryjny i fakultatywny, na co wskazuje użycie w nim wyrażenia "Sąd (...) może ponadto" - decyzję w tej kwestii pozostawia się uznaniu Sądu. Przyznanie sumy pieniężnej jest środkiem prawnym o mieszanym charakterze: prewencyjno-represyjno-kompensacyjnym (J.P. Tarno, M.A. Król, Przyznanie sumy pieniężnej jako środek dyscyplinowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2019, z. 1, s. 16) - przy czym na plan pierwszy wysuwa się funkcja prewencyjna: "w postępowaniu sądowoadministracyjnym przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej jest przede wszystkim środkiem dyscyplinującym, mającym w założeniu zmusić organ do działania zgodnego z prawem" (tamże, s. 22). Sąd podejmuje w tym względzie decyzję "stosownie do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy oraz celów, które zdaniem sądu powinno osiągnąć wydawane w sprawie orzeczenie" (tamże, s. 20). Uwzględnienie skargi na bezczynność nie pociąga za sobą konieczności przyznania Skarżącemu sumy pieniężnej. Suma pieniężna przyznawana jest w niektórych - szczególnych (kwalifikowanych) - przypadkach bezczynności. Podejmując rozstrzygnięcie w kwestii przyznania stronie skarżącej sumy pieniężnej, sąd administracyjny powinien mieć na względzie: 1) stopień naruszenia prawa przez organ administracyjny (funkcja represyjna); 2) efektywność jego zastosowania, a więc wyrządzenie organowi określonej dolegliwości finansowej w celu przymuszenia go do wykonania czynności (funkcja prewencyjna); i 3) zasadność wynagrodzenia stronie cierpień i niedostatków związanych z pozostawaniem przez organ administracji w bezczynności (funkcja kompensacyjna) (por. wyroki NSA dotyczące niewykonania wyroku sądowego: z dnia 11 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2230/17, z dnia 21 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 263; z dnia 11 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 2209/21). Przyjmując powyższą perspektywę, Sąd nie znalazł w tej sprawie dostatecznych powodów, by przyznać Skarżącej sumę pieniężną. W rozstrzygnięciu tym Sąd kierował się tymi samym (powołanymi wyżej) względami, które przesądziły o uznaniu, że bezczynność nie nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa. Nie można przy tym nie zauważyć, że SKO wydało już sporne postanowienie.
Mając na uwadze powołane wyżej okoliczności, Sąd uznał, że w sprawie miała miejsce bezczynność SKO oraz że bezczynność ta nie nosi cechy rażącego naruszenia prawa, o czym orzekł w punktach 1) i 2) sentencji wyroku, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. Sąd oddalił wniosek Skarżącej o przyznanie od SKO na jej rzecz sumy pieniężnej, uznając go w okolicznościach niniejszej sprawy za niezasadny, o czym sąd orzekł w punkcie 3) sentencji wyroku. Sąd jednocześnie umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania zażalenia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (pkt 4 sentencji wyroku), albowiem z akt sprawy wynika, że po wniesieniu skargi wydane zostało postanowienie. Oznacza to, że orzeczenie w tej kwestii byłoby bezprzedmiotowe. W punkcie 5) sentencji wyroku Sąd, zgodnie z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądził od SKO na rzecz Skarżącej koszty postępowania. Koszty te obejmują wpis uiszczony przez Skarżącą w kwocie 100 zł a także wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł oraz opłatę skarbową w kwocie 17 zł – łącznie 597 zł. Podstawą rozpoznania skargi na posiedzeniu niejawnym był art. 119 pkt 4 p.p.s.a., który umożliwia zastosowanie tego trybu szczególnego w sprawie ze skargi na bezczynność organu lub przewlekłość postępowania.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI