III SAB/Wa 15/05

III SAB/Wa 15/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-02-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Radziszewska-Krupa /sprawozdawca/
Jakub Pinkowski /przewodniczący/
Małgorzata Jarecka
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FSK 850/05 - Wyrok NSA z 2006-04-27
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Pinkowski, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Asesor WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi Z. L. na bezczynność Ministra Finansów w przedmiocie wszczęcia z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 19 lipca 2004r. pełnomocnik Z. L. – doradca podatkowy S. K. zwrócił się do Dyrektora Izby Skarbowej w K. o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] marca 2004r., nr [...], która utrzymywała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z dnia [...] grudnia 2003r., nr [...], określającą podatniczce zobowiązanie w podatku od towarów i usług za wrzesień 2003r. Jako podstawę uzasadniającą wznowienie wskazano art. 240 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), powoływanej dalej jako O.p., twierdząc, że dowody, na których decyzja została oparta okazały się fałszywe. Z winy organów w postępowaniu dotyczącym spółki cywilnej zawiązanej przez stronę nie brała udziału jedna z jej wspólniczek.
Dyrektor Izby Skarbowej w K. decyzją z dnia [...] września 2004r., nr [...], wydaną na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 1 pkt 2 O.p. odmówił uchylenia ww. decyzji ostatecznej. Strona, wskazując jako podstawę art. 240 § 1 pkt 1 O.p., nie wskazała bowiem, który z dowodów okazał się fałszywy. Brak było również podstaw do uwzględnienia pozostałych zarzutów zawartych we wniosku.
Dyrektor Izby Skarbowej w K. decyzją z dnia [...] listopada 2004r., nr [...], w wyniku wniesionego w dniu 12 września 2004r. odwołania, w którym zarzucono naruszenie art. 120 O.p., art. 121 § 1 O.p. i art. 122 O.p., utrzymał w mocy zaskarżona decyzję, podtrzymując w całości argumentację w niej zawartą.
Pismem z dnia 26 listopada 2004r. pełnomocnik strony zwrócił się do Ministra Finansów z wnioskiem o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] listopada 2004r., zarzucając jej naruszenie art. 121 O.p., art. 120 O.p. w związku z art. 15 O.p. i z art. 860 k.c., art. 869 k.c., art. 873 k.c., art. 874 k.c. oraz art. 365 k.p.c., a także z art. 5 ustawy z dnia 8 stycznia 1993r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) i art. 65 k.c.
Minister Finansów w odpowiedzi na powyższy wniosek wyjaśnił w piśmie z dnia [...] grudnia 2004r., nr [...], iż zgodnie z art. 248 § 1 O.p. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wszczyna się z urzędu lub na żądanie strony. Stosownie natomiast do art. 248 § 2 O.p. organem właściwym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Izbę Skarbową (także tej z dnia [...] listopada 2004r.) jest Izba Skarbowa, a nie Minister Finansów, który może wszcząć postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Izbę Skarbową wyłącznie z urzędu. Wszczęcie postępowania w tym trybie następuje na podstawie jego własnej inicjatywy Ministra Finansów. Żaden przepis prawa materialnego, ani proceduralnego nie przewiduje możliwości wszczęcia przez Ministra Finansów postępowania z urzędu, w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, na żądanie strony.
Minister Finansów poinformował jednocześnie stronę, że jej wniosek z dnia 26 listopada 2004r. został przekazany zgodnie z właściwością do załatwienia Izbie Skarbowej w K.
Dyrektor Izby Skarbowej w K., po otrzymaniu ww. wniosku, decyzją z dnia [...] stycznia 2005r., nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności wyżej wskazanej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2004r., pouczając stronę o prawie wniesienia odwołania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2005r. pełnomocnik strony zarzucił Ministrowi Finansów bezczynność w sprawie uchylenia decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] listopada 2004r., która w jego ocenie w sposób rażący naruszała prawo w tak wielu przepisach, że była to sytuacja nie do zaakceptowania z punktu widzenia państwa demokratycznego. Stwierdził ponadto, że Minister Finansów miał obowiązek wszcząć postępowanie, jeżeli zostały spełnione przesłanki przewidziane przez prawo, czyli rażące naruszenie prawa. Podniósł, że "Minister Finansów to wielki łaskawca – wszczyna postępowanie według własnego widzimisie czyli na podstawie własnej inicjatywy. Co trzeba dokonać by Minister Finansów chciał skorzystać z przysługującego mu prawa? Czy nie jest to przepis Korupcyjny?" W ocenie doradcy podatkowego dowolność organu w dysponowaniu kompetencją uznaniową godzi w zasadę równości obywateli wobec prawa, a nadanie przepisowi art. 248 § 2 O.p. "prawa łaski Ministra" jest rażącym naruszeniem prawa.
Unormowanie zawarte w art. 247 § 1 pkt 3 O.p. w przekonaniu pełnomocnika to "morderstwo prawa". "Jeżeli Izba Skarbowa rażąco naruszyła prawo w decyzji ostatecznej czyli zamordowała prawo, to jest sędzią we własnej sprawie mimo, że wniosek w tym zakresie jest nowym odrębnym postępowaniem, to właściwym w sprawie o rażące naruszenie prawa jest ta właśnie Izba. Jeżeli by tego było mało, to zgodnie z art. 247 § 2 O.p. odwołanie od tej decyzji służy do Izby, która tą decyzję wydała".
W skardze podtrzymano ponadto zarzuty dotyczące decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] listopada 2004r. zawarte we wniosku o stwierdzenie jej nieważności.
W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, wyjaśniając, iż nie był bezczynny w załatwieniu sprawy. Strona otrzymała bowiem pisemną odpowiedź, a jej wniosek został skierowany do organu właściwego w sprawie. Organ podniósł ponadto, że jest organem władzy wykonawczej i ma obowiązek stosowania i przestrzegania obowiązującego prawa tak długo, jak długo nie utraci ono mocy obowiązującej. Minister Finansów nie jest również uprawniony do dokonywania oceny przepisu prawa i jego zgodności z Konstytucją RP.
Pełnomocnik strony skarżącej w piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2005r. podkreślił, że w innej sprawie, w której nie działał w imieniu strony, ale wniósł wniosek o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Minister Finansów odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a O.p. Podniósł też, że w tamtej sprawie, jako osoba trzecia miał prawo domagać się by został usunięty stan stanowiący "hańbę na honorze państwa". Podtrzymał również argumentację, iż rażącym naruszeniem prawa jest sytuacja, w której "sądem we własnej sprawie jest organ, który wydał decyzję z rażącym naruszeniem prawa i to on jest właściwy w pierwszej i drugiej instancji." Jest to złamanie art. 45 Konstytucji RP i art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W związku z tym organ ten choćby z tego względu powinien podlegać wyłączeniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd administracyjny stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawuje kontrolę legalności zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako P.p.s.a., jak również orzeka w sprawach skarg na bezczynność organów administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 8 w związku z pkt 1-4 P.p.s.a.). Tylko w przypadku, gdy Sąd uwzględni skargę na bezczynność zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie m.in. aktu lub dokonania czynności (art. 149 P.p.s.a.).
W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie Minister Finansów, wbrew twierdzeniom pełnomocnika strony skarżącej, nie pozostawał w bezczynności. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowano, że brak jest podstaw do przyjęcia bezczynności organów w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy prawa nie przewidują działania organów w określonej formie prawnej, bądź gdy nie istnieje obowiązek prawny działania tego organu (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001r., sygn. akt SAB/Sz 75/00 niepublikowany).
Stosownie do unormowania zawartego w art. 248 § 1 O.p. postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się w dwojaki sposób: na wniosek lub z urzędu. W piśmiennictwie podkreśla się, że impuls do wszczęcia postępowania z urzędu może stanowić sprzeciw prokuratora lub Rzecznika Praw Obywatelskich albo skarga osoby trzeciej wniesiona w trybie przepisów działu VIII k.p.a. (por. S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Ordynacja podatkowa Komentarz, Warszawa 2004r., s. 642).
Organem właściwym w sprawie stwierdzenia nieważności – zgodnie z art. 248 § 2 pkt 1 O.p. jest, co do zasady, organ wyższego stopnia. W tym zakresie należy przede wszystkim odwołać się do treści art. 13 § 3 O.p. Z przepisu tego wynika, że organami podatkowymi wyższego stopnia są organy odwoławcze. Wymieniono je w art. 13 § 1 pkt 2 i 3 O.p. oraz art. 13 § 2 pkt 2 O.p. Z art. 13 § 1 pkt 2 lit. c) O.p.
W związku z tym izba skarbowa jest organem odwoławczym od decyzji wydanej przez tę izbę w pierwszej instancji w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Tym samym zarzuty pełnomocnika zawarte w skardze oraz w piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2005r. w zakresie rażącego naruszania porządku prawnego przez to, że izba skarbowa jest władna rozpatrywać odwołanie od własnej decyzji wydanej w zakresie stwierdzenia nieważności, jako organ odwoławczy nie mogą być uwzględnione. Po pierwsze dlatego, że w przedmiotowej sprawie, Sąd nie badał legalności wydanej w dniu [...] stycznia 2005r. decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K., a po drugie ze względu na to, że wywody pełnomocnika strony, będącego doradcą podatkowym są krytyka obowiązujących unormowań prawnych, co w świetle przepisów P.p.s.a., a w szczególności art. 3 § 2 tej ustawy, nie podlega kontroli sądów administracyjnych.
Sąd stwierdza również, że Minister Finansów zgodnie z art. 248 § 2 pkt 3 O.p. w związku z art. 248 § 1 O.p. może (podkreślenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie) wszcząć postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z urzędu, jeżeli decyzja została wydana przez izbę skarbową. Prowadzi wtedy postępowanie nadzorcze. Wszczęcie postępowania z urzędu następuje zwykle w wyniku wewnętrznych czynności urzędowych, np. po przeprowadzeniu kontroli wewnętrznej, czy tez na podstawie otrzymanych z różnych źródeł i w różnej formie sygnałów czy informacji. Niemniej jednak, ze względu na brzmienie powyższych przepisów (art. 248 § 2 pkt 3 O.p. w związku z art. 248 § 1 O.p.) taki sygnał nie obliguje właściwego organu do wszczęcia postępowania z urzędu. Przeciwna interpretacja przepisu stanowiłaby całkowite pozbawienie organu samodzielności w rozstrzyganiu czy podjąć działanie, czy też nie.
Sąd wskazuje ponadto, że w piśmiennictwie prezentowany jest pogląd, który skład orzekający w przedmiotowej sprawie podziela, że niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania przez Ministra Finansów w sprawach stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej na żądanie strony (por. S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Ordynacja podatkowa Komentarz, Warszawa 2004r., 642). Strona ma bowiem możliwość ochrony swego interesu prawnego w ramach przewidzianych w przepisach prawa trybów – odwoławczego i skargowego.
Tym samym - wbrew twierdzeniom pełnomocnika - nie jest pozbawiona ochrony swych praw w postępowaniu przed organami podatkowymi. Wydane przez organy podatkowe decyzje podlegają bowiem sądowej kontroli z uwagi na ich zgodność z obowiązującym prawem – stosownie do dyspozycji art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z powołanym wyżej przepisem art. 3 § 2 P.p.s.a.
Sąd stwierdza także, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Powołane przez doradcę podatkowego, który reprezentuje stronę skarżącą przepisy odnoszą się do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości. Nie mają zatem zastosowania do organów administracyjnych. Należy zauważyć, że w świetle art. 10 ust. 1 Konstytucji RP ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na trójpodziale władzy: ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Władzę sądowniczą stosownie do art. 10 ust. 2 ww. Ustawy Zasadniczej sprawują sądy i trybunały, a władzę wykonawczą Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów. Organy władzy publicznej, jak prawidłowo stwierdził Ministra Finansów w odpowiedzi na skargę, działają na podstawie i w granicach prawa. Wynika to przede wszystkim z art. 7 Konstytucji RP, jak również z art. 120 O.p. Tym samym nie do nich należy ocena zasadności i jakości prawodawstwa tworzonego przez władzę ustawodawczą sprawowaną przez Sejm i Senat.
Sąd stwierdza dodatkowo, że zarzuty merytoryczne dotyczące naruszenia przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. w decyzji ostatecznej z dnia [...] listopada 2004r. przepisów wskazanych w skardze nie mogły być rozpoznawane w przedmiotowej sprawie. Sąd rozpatrywał bowiem skargę na bezczynność Ministra Finansów, a nie skargę na ww. decyzją Dyrektora Izby Skarbowej zapadłą w trybie wznowienia postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, mając powyższe rozważania na względzie doszedł do przekonania, że skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.