III SAB/Po 32/26

III SAB/Po 32/26 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2026-01-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-01-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Witkowicz-Grochowska /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Świerczak
Wojciech Rowiński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Wojciech Rowiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi P. P. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego 1. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego; 2. stwierdza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności; 3. stwierdza, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. w pozostałej części skargę oddala.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 27 października 2025 r. P. P. (dalej jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Skarżący wniósł o:
1) stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa;
2) zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku skarżącego w terminie 14 dni od daty doręczenia akt sprawy;
3) zasądzenie na rzecz skarżącego, na podstawie przepisu art. 149 § 2 p.p.s.a., rekompensaty w wysokości 3.000,00 zł, ustalonej zgodnie z przepisem art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a.;
4) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów sądowych według norm przepisanych.
Uzasadniając skargę skarżący wskazał, że na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia 8 stycznia 2025 r., wydanym w sprawie o sygnaturze akt [...], sprawuje opiekę nad swoim synem F. P.. Skarżący wyjaśnił, że w dniu 29 stycznia 2025 r. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres od dnia 1 stycznia 2025 r. do 31 maja 2025 r.
Dalej skarżący powołując się na przepis art. 18 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wyjaśnił, że zgodnie z ww. postanowieniem SO w P. z dnia 8 stycznia 2025 r. syn znajduje się pod opieką skarżącego. Faktycznie mieszka u niego już od września 2024 r.
Skarżący wskazał, że w potwierdzeniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego zawarto informację, że sprawa zostanie rozpatrzona do dnia 31 marca 2025 r., natomiast do dnia wniesienia skargi organ nie podjął żadnych czynności ani nie wydał decyzji. W dniu 20 maja 2025 r. skarżący złożył ponaglenie do organu. Na złożone ponaglenie skarżący nie otrzymał żadnej odpowiedzi. W niniejszej sprawie – zdaniem skarżącego - organ dopuścił się więc bezczynności z rażącym naruszeniem prawa skarżącego do terminowego rozpoznania sprawy. W ocenie skarżącego organ naruszył przepis art. 35 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w sprawie doszło do bezczynności organu bowiem nie wydano rozstrzygnięcia dotyczącego wniosku skarżącego. Skarżący wskazał, że organ pozostaje też w zwłoce z wypłatą świadczenia wychowawczego.
Następnie skarżący argumentował, że z uwagi na bardzo długi termin bezczynności organu oraz brak jakiejkolwiek reakcji na ponaglenie, zasądzenie na rzecz skarżącego rekompensaty pieniężnej jest w pełni zasadne. Kwota 3.000,00 zł. odzwierciedla nakład czasu skarżącego poświęcony na sporządzenie ponaglenia oraz dochodzenie rozpoznania sprawy przed organem rentowym. Kwota ta stanowi też odpowiednią rekompensatę za stres skarżącego związany z ignorowaniem go i brakiem odpowiedzi organu rentowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Organ wyjaśnił, że w dniu 4 lutego 2024 r. K. P. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na dzieci: J. P. i F. P. na okres świadczeniowy [...]. Świadczenia zostały przyznane w pełnej wysokości na cały okres na dwoje dzieci informacjami z dnia 20 lutego 2024 r. Świadczenia zostały wypłacone.
Następnie w dniu 29 stycznia 2025 r. wniosek o świadczenie wychowawcze na syna F. P. złożył skarżący. Do wniosku dołączył postanowienie Sądu Okręgowego w P. z 8 stycznia 2025 r., sygn. akt [...], którym to sąd udzielił zabezpieczenia na czas trwania postępowania poprzez określenie wykonywania władzy rodzicielskiej i uregulowania kontaktów z dziećmi: J. P. i F. P.. Sąd postanowił, że na czas trwania postępowania w sprawie o rozwód ojciec będzie sprawował władzę rodzicielską nad F. , którego miejsce zamieszkania będzie przy ojcu. Natomiast matce dziecka - K. P. sąd ograniczył władzę rodzicielską nad F. do prawa do współdecydowania o istotnych sprawach dotyczących dziecka, tj. zabiegów operacyjnych i wyjazdów zagranicznych na okres powyżej 14 dni. Odnośnie do drugiego dziecka, J. P., sąd wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzył matce dziecka, ograniczając przy tym władzę rodzicielską ojcu do prawa do współdecydowania o istotnych sprawach dotyczących dziecka, tj. zabiegów operacyjnych i wyjazdów zagranicznych na okres powyżej 14 dni i ustalił miejsce zamieszkania J. przy matce.
Wobec braku rozpatrzenia wniosku skarżący złożył w dniu 19 maja 2025 r. ponaglenie. Organ wyjaśnił, że z uwagi na powszechnie znany faktu dużej liczby spraw rozpoznawanych przez organ w przedmiocie obsługi wniosków o świadczenia rodzinne postępowanie w sprawie zostało podjęte przez Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin z opóźnieniem.
Zdaniem organu nie bez znaczenia jest fakt, iż sprawy dotyczące świadczenia wychowawczego są prowadzone za pośrednictwem ZUS PUE (portal usług elektronicznych). Zgodnie z art. 13a ust. 7 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze lub osoba pobierająca świadczenie wychowawcze wnosi do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pisma wyłącznie w postaci elektronicznej na swoim profilu informacyjnym. Zatem każda sprawa rozpoczyna się od złożenia wniosku o świadczenie na indywidulanym profilu informacyjnym. W przypadku obojga rodziców oznacza to zarejestrowanie dwóch odrębnych wniosków dotyczących tego samego świadczenia. Wniosek zawsze dotyczy konkretnego okresu świadczeniowego, ale wszystkich uprawnionych do świadczenia dzieci. W przypadku świadczenia wychowawczego na syna F. wniosek ojca został złożony w trakcie okresu świadczeniowego. Z uwagi na realizowaną wypłatę świadczenia na ww. dziecko w postępowaniu automatycznym system informatyczny nie zarejestrował wniosku skarżącego jako wniosku do realizacji.
Zdaniem organu istotne jest, iż beneficjent świadczenia - dziecko skarżącego, otrzymało świadczenie w pełnej wysokości za cały okres świadczeniowy.
Dodatkowo organ wskazał, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Bezsprzecznie świadczenie wychowawcze jest formą wsparcia rodziny w wychowaniu dzieci, co wpisuje się w szeroko rozumianą instytucję pomocy i opieki społecznej. Zdaniem organu skarżącemu nie należą się także koszty zastępstwa procesowego, gdyż w spawie występuje w imieniu własnym a nie jako ustanowiony pełnomocnik - radca prawny. Zatem wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego nie znajduje podstaw prawnych.
Ponadto organ wskazał, że po rozpoznaniu wniosku skarżącego informacją z dnia 15 grudnia 2025 r. zostało mu przyznane świadczenie wychowawcze na syna F. na okres od 01.02.2025 r. do 31.05.2025 r. znak sprawy: [...], postępowanie nr [...].
Pismem z 7 stycznia 2026 r. skarżący cofnął żądanie wskazane w punkcie 2. skargi na bezczynność organu rentowego i podtrzymał wszystkie pozostałe twierdzenia i żądania skargi. Skarżący wyjaśnił, że w dniu 15 grudnia 2025 r. organ uznał żądanie skarżącego i przyznał mu świadczenie wychowawcze za okres od dnia 01 lutego 2025 r. do 31 maja 2025 r. Nie zmienia to jednak faktu, że organ rentowy podjął działania po upływie ustawowego terminu. Ponadto ponaglenia składane do organu pozostawały bez odpowiedzi i nie przynosiły zamierzonego skutku w postaci podjęcia działań. Potęgowało to stres, frustrację i bezsilność u skarżącego. Dopiero wniesienie skargi przyniosło skutek w postaci przyznania świadczenia wychowawczego. Organ pozostawał w bezczynności w okresie prawie roku. Skarżący odwołał się do przepisów art. 35 § 1 k.p.a., art. 37 k.p.a. i art. 36 § 1 k.p.a. oraz skonstatował, że organ rentowy po upływie terminu załatwiania sprawy do wydania rozstrzygnięcia nigdy nie wyznaczył nowego terminu załatwienia sprawy, czym dopuścił się bezczynności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się częściowo zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., zwanej dalej – "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak, w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Powyższe determinuje zakres kontroli sądu administracyjnego, sprowadzającej się w tym wypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności.
Sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. przez trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Na wstępie rozważenia wymaga zagadnienie dopuszczalności skargi przedstawionej Sądowi do rozpoznania w niniejszej sprawie. Wskazać należy, że w dniu wniesienia skargi na bezczynność organ nie wydał jeszcze rozstrzygnięcia kończącego postępowanie administracyjne. Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. formalnym wymogiem dla skutecznego wniesienia omawianej skargi jest to, aby została ona poprzedzona ponagleniem skierowanym do właściwego organu. Przy tym, jak podkreśla się w orzecznictwie, dla swej skuteczności musi ono zostać wniesione w toku postępowania, którego dotyczy zarzucana organowi opieszałość (por. postanowienie NSA(7) z 02.09.2020 r., II OSK 3732/18; dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Natomiast to, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jaki sposób ponaglenie zostało rozpatrzone przez właściwy organ, nie ma znaczenia dla dopuszczalności skargi, ani dla jej skuteczności (por. wyroki NSA: z 25.09.2018 r., II OSK 1659/18; z 30.01.2020 r., II OSK 3092/19; z 13.10.2020 r., II OSK 71/20; dostępne w CBOSA), o ile tylko ponaglenie nie zostało wniesione przedwcześnie.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący spełnił powyższy wymóg formalny, albowiem w dniu 19 maja 2025 r. wywiódł do organu wymagane ponaglenie. Dostrzeżenia ponadto wymaga, że do skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania nie mają zastosowania terminy do wniesienia skargi ustalone w przepisach art. 53 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W niniejszej sprawie skarga została wniesiona w toku postępowania administracyjnego i po wniesieniu ponaglenia, a zatem w świetle p.p.s.a. jest dopuszczalna.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z § 1b powyższego przepisu, Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jak wskazuje art. 149 § 2 p.p.s.a., Sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
Podkreślenia wymaga, że organy administracji publicznej zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w szczególności, stosownie do art. 12 § 1 k.p.a., powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej zobowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. W myśl art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Do terminów powyższych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.).
Wskazać nadto należy, że bezczynność jest stanem obiektywnie sprawdzalnym, związanym tylko z upływem terminu określonego w ustawie albo terminu wyznaczonego przez organ na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Inaczej niż przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego, które oznacza stan prowadzenia postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). Przewlekłość występuje w postępowaniu prowadzonym w sposób, który przez czas dłuższy niż wymagany do jego zakończenia i bez uzasadnionej i ważnej przyczyny nie zmierza do bezpośredniego załatwienia sprawy (art. 12 k.p.a.).
Zatem bezczynność jest związana z naruszeniem terminów załatwienia sprawy, zarówno terminów określonych w ustawach, jak i wskazanych przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast przewlekłość nie łączy się z przekroczeniem żadnych terminów. Inaczej mówiąc, bezczynność zachodzi wówczas, gdy terminy ustawowe oraz wskazane przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, zaś przewlekłość występuje wtedy, gdy terminy ustawowe oraz wskazane na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. jeszcze nie upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, mimo że z uwagi na swój charakter mogła być już załatwiona. Przewlekłość obejmuje zatem także przypadki, w których formalnie nie dochodzi do przekroczenia terminu załatwienia sprawy (np. w związku z zastosowaniem art. 36 § 1 k.p.a.), ale organ załatwia sprawę dłużej niż powinien w świetle zasady szybkości postępowania - druk sejmowy nr 1183 Sejmu VIII kadencji (wyrok WSA w Gdańsku z 13.11.2024 r., II SAB/Gd 35/24, LEX nr 3784165.).
Za takim rozumieniem bezczynności i przewlekłości opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, stwierdzając w jej uzasadnieniu, że: "(z) treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, iż organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód". Nadto, w powołanej uchwale stwierdzono, że ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw pojęcia bezczynności i przewlekłości uzyskały "odmienny znaczeniowo sens". Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że z art. 37 § 1 k.p.a. wynika, że bezczynność i przewlekłość są pojęciami rozłącznymi.
Z taką właśnie sytuacją, tj. upływem terminów załatwienia sprawy skutkującym bezczynnością organu, mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Zgodnie z art. 13 ust i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576, dalej "u.p.p.w.d.") ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, dyrektora domu pomocy społecznej, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego (ust. 1). Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 2).
Stosownie zaś do art. 13a ust. 1 i 2 ww. ustawy przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji (ust. 1). Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnia osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego na jej profilu informacyjnym. Informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego lub zawiadomienie o umieszczeniu tej informacji na profilu informacyjnym mogą zostać przesłane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze na wskazany we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego adres poczty elektronicznej lub numer telefonu (ust. 2).
Ze znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów wynika, że skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna F. w dniu 29 stycznia 2025 r. W dniu 19 maja 2025 r. wnioskodawca ponaglił organ i zwrócił się o niezwłoczne rozpatrzenie wniosku z 29 stycznia 2025 r. Pismem z dnia 12 listopada 2025 r. ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin zawiadomił wnioskodawcę, że sprawa z wniosku innej uprawnionej osoby została wznowiona celem wyjaśnienia sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem. Jako podstawę prawną organ wskazał ustawę z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 1576 z późn. zm.). W dacie wniesienia skargi na bezczynność do tut. Sądu, co miało miejsce w dniu 27 października 2025 r. organ ponad wszelką wątpliwość pozostawał w sprawie bezczynny. Pismem procesowym nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 22 grudnia 2025 r. ZUS poinformował Sąd, że informacją z dnia 15 grudnia 2025 r. organ przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze na okres od 1 lutego 2025 r. do 31 maja 2025 r. znak sprawy: [...] (k. 40 i nast. akt sąd.). Bezczynność organu trwała około 9 i pół miesiąca. Zakończenie spornego postępowania nastąpiło więc już po wniesieniu skargi do Sądu. W sprawie niespornym jest zatem, że wniosek skarżącego nie został załatwiony w terminach wynikających z art. 35 § 1-3 k.p.a., choć sprawa nie należała do szczególnie skomplikowanych. Z akt sprawy wynika również, że organ ani razu nie skorzystał z trybu przewidzianego w art. 36 § 1 i 2 k.p.a., co pozwoliłoby mu uwolnić się od zarzutu bezczynności. Organ nie zawiadomił wnioskodawcy o przyczynach zwłoki w rozpatrzeniu wniosku w terminie i nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy.
Co istotne, pismem z 7 stycznia 2026 r. skarżący cofnął żądanie wskazane w punkcie 2. skargi tj. żądanie w zakresie zobowiązania organu do rozpatrzenia wniosku w terminie 14 dni od daty doręczenia akt sprawy, podtrzymując wszystkie pozostałe twierdzenia i żądania skargi.
W myśl art. 60 p.p.s.a. skarżący może cofnąć skargę. Cofnięcie skargi wiąże sąd. Jednakże sąd uzna cofnięcie skargi za niedopuszczalne, jeżeli zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. Z treści powołanego przepisu wynika, że strona skarżąca jest dysponentem skargi, który inicjuje postępowanie sądowoadministracyjne, a Sąd jest związany oświadczeniem o cofnięciu skargi, o ile nie stwierdzi wystąpienia przesłanek negatywnych wskazanych w art. 60 p.p.s.a. Skuteczność czynności procesowej cofnięcia skargi jest - zgodnie z dyspozycją art. 60 zdanie 3 p.p.s.a. - uzależniona od wyniku badania przez Sąd dopuszczalności cofnięcia skargi. Niedopuszczalność cofnięcia skargi stwierdzana jest jednak tylko w przypadku ustalenia, że cofnięcie skargi zmierza do obejścia prawa lub spowodowałby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. W świetle materiału zebranego w niniejszej sprawie czynność procesowa skarżącego, jako dysponenta żądania nie budzi żadnych wątpliwości ani zastrzeżeń w powyższym zakresie. W ocenie Sądu cofniecie skargi w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy nie zmierza do obejścia prawa ani utrzymania w mocy informacji z 15 grudnia 2026 r. o przyznaniu świadczenia wychowanego na syna F. obarczonej wadą nieważności. Tylko bowiem w takich okolicznościach zasadne byłoby uznanie cofnięcia skargi za niedopuszczalne. W związku z tym, Sąd uznał, że cofnięcie skargi w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego jest dopuszczalne. Zwłaszcza, że organ przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze na syna F. od 01 lutego 2025 r. do 31 maja 2025 r., czego w piśmie procesowym z 7 stycznia 2026 r. skarżący w żaden sposób nie kwestionował.
Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do rozpatrzenia wniosku z 29 stycznia 2025 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego, jak Sąd orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku.
Rozpoznaniu podlegały jednak pozostałe żądania skargi. Jak Sąd wskazał powyżej, nie budziło wątpliwości Sądu, że zestawienie daty złożenia wniosku z 29 stycznia 2025 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego i udzielenia informacji z 15 grudnia 2025 r. o przyznaniu świadczenia, wskazuje, iż ZUS nie załatwił sprawy w terminie jaki wynika z zasad k.p.a., odnoszących się do terminu załatwienia sprawy określonych w art. 35 § 1, § 2 i § 3 k.p.a. Nie zastosował także art. 36 § 1 i § 2 k.p.a. Przepisy szczególne ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci także nie wskazują innych terminów załatwienia sprawy (art. 35 § 4 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d.). Wobec powyższego Sąd stwierdził na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., że organ dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu wniosku skarżącego, jak orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku.
W takiej sytuacji Sąd zobowiązany był ocenić - stosownie do art. 149 § 1a p.p.s.a. - czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Oceniając przesłanki wynikające z art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd doszedł do przekonania, że bezczynność organu w niniejszej sprawie - rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego - nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość kwalifikowaną, kiedy zachowanie organu posiadałoby pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie. Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji w tym zakresie uznaniu sądu orzekającego, opierającemu się na analizie całokształtu okoliczności sprawy.
W ocenie Sądu choć niewątpliwie organ przekroczył określony w art. 35 § 1 k.p.a. termin rozpatrzenia wniosku, to jednak mając na uwadze charakter rozpoznawanej sprawy, a także fakt, że wniosek został ostatecznie rozpoznany informacją z 15 grudnia 2025 r., Sąd doszedł do przekonania, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Sądowi znana jest także argumentacja organu związana ze znaczną ilością spraw o przyznanie świadczenia wychowawczego. Uwzględnić przy tym należy także konieczność wyjaśnienia istotnych okoliczności niniejszej sprawy związanych z ponownym zbadaniem przesłanek przyznania świadczenia, w tym sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem, co wiąże się z koniecznością wyjaśniania i uzupełnienia wniosku o świadczenie wychowawcze na F. , który złożyła także matka dziecka. W orzecznictwie sądów administracyjnych słusznie podkreśla się, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. odnosi się do wadliwości o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, mającym miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności przez organ administracyjny, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, bądź też ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Kwalifikacja naruszenia jako "rażącego" musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie "zwykłe" (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12; postanowienie NSA z 27 marca 2013 r., II OSK 468/13; CBOSA).
W ocenie Sądu, taka wyjątkowa sytuacja, o znacznym natężeniu złej woli ze strony organu, nie miała miejsca w niniejszej sprawie. W takich warunkach Sąd stwierdził na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 sentencji wyroku). Trzeba zaznaczyć, że orzeczenie o kwalifikowanej (rażącej) formie bezczynności powinno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że rażące naruszenie prawa występuje w przypadkach, gdy przekroczenie przez organ ustawowych terminów wyznaczonych na załatwienie sprawy jest znaczne oraz pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyroki NSA z 6 sierpnia 2019 r. II OSK 1802/19; 18 lipca 2019 r. II OSK 533/19). Co więcej, w orzecznictwie akcentuje się ciążący na sądach administracyjnych obowiązek roztropnego kwalifikowania bezczynności czy przewlekłości jako mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wynikający z konsekwencji (w tym prawnokarnych) takiej kwalifikacji (por. wyroki NSA z 17 września 2015 r., II OSK 652/15 i z 8 marca 2017 r., I OSK 1925/16, dostępne CBOSA). Okoliczności niniejszej sprawy nie dawały podstawy do stwierdzenia, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Skarżący złożył wniosek o zasądzenie na jego rzecz "rekompensaty w wysokości 3.000,00 zł ustalonej zgodnie z przepisem art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a". Wobec tego Sąd uznał, że wniosek skarżącego dotyczy w istocie przyznania sumy pieniężnej, o której mowa w analizowanym przepisie. Należy także zauważyć, że przyznanie takiej sumy jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem Sądu. Ponadto, jej głównym celem – oprócz funkcji represyjno-prewencyjnej, tj. dyscyplinującej organ w procedowaniu, jest przede wszystkim cel odszkodowawczy, jak również uczynienie zadość krzywdzie, jaką strona poniosła na skutek (mówiąc ogólnie) wadliwie działającej administracji publicznej (zob. m.in. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2021 r., II OSK 1322/19, CBOSA). Sąd nie dopatrzył się natomiast dostatecznych podstaw do przyznania skarżącemu od organu, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., sumy pieniężnej (tym bardziej w zażądanej w skardze wysokości 3.000 zł), zwłaszcza, że stwierdzona bezczynność ZUS nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Sąd w tym miejscu zauważa, że z ww. przepisu jasno wynika, iż suma pieniężna, której przyznania domagał się skarżący, jest jednym z dwóch (obok grzywny) środków o charakterze finansowym, które mogą być orzeczone w razie uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Decyzja o ich zastosowaniu, w tym wybór konkretnego środka (grzywna, suma pieniężna albo oba te środki łącznie) należy do sądu (por. wyroki NSA: z 30.11.2020 r., I OSK 1558/20, z 08.02.2017 r., I OSK 1314/16; z 11.04.2017 r., I OSK 1506/16; z 11.07.2017 r., II OSK 879/17; dostępne w CBOSA). Zatem zasądzenie na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej od organu – podobnie zresztą, jak i nałożenie na organ grzywny – jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu (por. wyroki NSA: z 15.02.2020 r., II OSK 1727/20, z 03.02.2017 r., II GSK 1695/16; z 19.12.2017 r., I OSK 1685/17; dostępne w CBOSA). O ile jednak grzywna pełni przede wszystkim funkcję represyjną i prewencyjną (dyscyplinującą), o tyle w przypadku sumy pieniężnej, choć wskazane funkcje też zachowują pewne znaczenie, to na plan pierwszy wysuwa się funkcja kompensacyjna. Chodzi mianowicie o zrekompensowanie, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbku (straty, krzywdy, itp.), jakiego doznał skarżący na skutek bezczynności lub przewlekłego działania organu administracji. W postanowieniu z 19 lipca 2016 r. o sygn. akt I OZ 705/16 (CBOSA), Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie stwierdził, że suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., stanowi "szczególnego rodzaju zadośćuczynienie za stan bezczynności organu". W związku z tym nie ulega wątpliwości, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym skarżący powinien w szerszy sposób nawiązać do określonego uszczerbku (o charakterze majątkowym lub niemajątkowym) wywołanego bezczynnością lub przewlekłością postępowania. Aktywność Sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana, w istotnej mierze, wskazaną argumentacją. Oceny tej nie zmienia przewidziana w art. 149 § 2 p.p.s.a. możliwość przyznania przez Sąd sumy pieniężnej z urzędu. Ograniczając się w tym zakresie do procesowego aspektu tego zagadnienia, należy stwierdzić, że sąd rozpoznający skargę na bezczynność lub przewlekłość powinien podjąć czynności wyjaśniające odnoszące się do ewentualnego przyznania sumy pieniężnej, jeśli istnienie takich okoliczności wynika z uzasadnienia skargi lub wniosku wyartykułowanego przed rozpoznaniem skargi, a przyznanie tej sumy jest uzasadnione względami materialnoprawnymi (por. wyroki NSA: z 08.02.2017 r., I OSK 1313/16; z 16.05.2017 r., I OSK 2934/16; z 07.09.2017 r., I OSK 798/17; z 19.12.2017 r., I OSK 1685/17; dostępne w CBOSA).
Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie skarżący swego wniosku o przyznanie sumy pieniężnej nie umotywował w sposób dostateczny, albowiem skarga w tym zakresie nie zawiera uzasadnienia, które byłoby należycie osadzone w realiach przedmiotowej sprawy. Uzasadnienie wniosku w tym zakresie ograniczało się bowiem jedynie do ogólnego stwierdzenia poczucia stresu, frustracji i bezsilności w związku z niezałatwieniem sprawy w terminie. Twierdzenia, że "kwota 3.000 zł stanowi też odpowiednią rekompensatę za stres skarżącego zwiany z ignorowaniem go i brakiem odpowiedzi organu rentowego" są nader ogólnikowe. Podobnie jak twierdzenie, że kwota ta "odzwierciedla nakład czasu skarżącego poświęcony na sporządzenie ponaglenia oraz dochodzenie rozpoznania sprawy przed organem rentowym" dodatkowo jawi się jako niezbyt wiarygodne, zwłaszcza, gdy ponaglenie składa się na formularzu w formie elektronicznego pisma ogólnego do ZUS.
W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w tej części, jak orzekł w pkt 4 wyroku.
Skarga nie zawierała wniosku o wymierzenie organowi grzywny, a Sąd nie dostrzegł podstaw do jej wymierzenia z urzędu zwłaszcza, że bezczynność została oceniona jako mająca miejsce bez rażącego naruszenia prawa, a sprawa została ostatecznie załatwiona przyznaniem skarżącemu świadczenia wychowawczego.
Sąd nie uwzględnił również wniosku skarżącego o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów sądowych. Wyjaśnić trzeba, że zakres podlegających zwrotowi kosztów należy oceniać na podstawie regulacji zawartej w przepisie art. 200 p.p.s.a., z którego wynika, że skarżącemu służy zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Rodzaj tych niezbędnych kosztów wymieniony został w przepisie art. 205 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Bez wątpienia treść tego przepisu wyraźnie dotyczy dwóch różnych sytuacji – takiej, gdzie postępowanie jest prowadzone przez stronę osobiście oraz takiej, gdzie stronę reprezentuje pełnomocnik, nie będący adwokatem lub radcą prawnym. Skarżący nie wykazał, by poniósł wskazane powyżej koszty. Przy tym, skarżący był zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Sprawa nie została rozpoznana na rozprawie, nie było wymagane stawiennictwo skarżącego w Sądzie. Jest niewątpliwym, że w przypadku, gdy strona działa we własnej sprawie posiadając równocześnie przymiot fachowego pełnomocnika, nie zachodzi żaden stosunek reprezentacji, o jakim mowa w art. 205 § 2 p.p.s.a. - posiadając przymiot strony nie może ona być równocześnie własnym pełnomocnikiem. Ponieważ skarżący nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, działając osobiście, nie przysługuje mu zwrot kosztów zastępstwa procesowego, o jakim mowa w art. 205 § 2 p.p.s.a.