III SAB/PO 18/24

III SAB/Po 18/24 - Postanowienie WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-12-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Piotr Ławrynowicz
Walentyna Długaszewska
Zbigniew Kruszewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
658
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 497
art. 83
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Dnia 18 grudnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (sprawozdawca) Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2024 roku sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu składek postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić stronie skarżącej kwotę 100,- (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 21 sierpnia 2024 roku [...] S.A. w [...] (dalej: skarżąca), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu składek.
Z akt administracyjnych sprawy wynikał następujący stan faktyczny:
W dniu 24 maja 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] (dalej: ZUS) wpłynął wniosek skarżącej o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Następnie w dniu 7 sierpnia 2024 r. ZUS pozostawił wniosek bez rozpoznania, ponieważ skarżąca nie dostarczyła pełnej dokumentacji do jego rozpoznania, w tym dokumentów dotyczących pomocy publicznej. Organ wskazywał, że pozostawił wniosek bez rozpoznania po upływie 22 dni od dnia odbioru przez skarżącą pisma z dnia 9 lipca 2024 r., zawierającego warunki – wykaz dokumentacji niezbędnej do rozpatrzenia sprawy, w związku z brakiem pełnej dokumentacji. Pismo to zostało odebrane przez skarżącą w dniu 16 lipca 2024 r., a wniosek został pozostawiony bez rozpoznania w dniu 7 sierpnia 2024 r., co zdaniem ZUS wskazuje, że podjął on bezzwłocznie wszelkie czynności z zachowaniem należytej staranności i terminowości. Skarżąca była wcześniej informowana o konieczności przedłożenia konkretnych dokumentów oraz o konsekwencjach niedostarczenia pełnej dokumentacji.
W skardze, która wpłynęła do tutejszego Sądu w dniu 25 września 2024 r., wskazano, że ZUS nie załatwił sprawy niezwłocznie, a także nie podjął żadnych czynności zmierzających do załatwienia sprawy, co poskutkowało pozostawaniem przez organ w stanie bezczynności. W ocenie skarżącej pozostawienie bez merytorycznego rozpoznania wniosku o rozłożenie na raty w sposób jawny narusza konstytucyjne prawa jednostki do rzetelnego rozpoznania wniosku przez organ. Sprawa o rozłożenie na raty świadczeń nie może być uznana za sprawę szczególnie skomplikowaną, jako że jest to sprawa załatwiana w oparciu o dokumenty posiadane przez organ, który winien rozpoznać sprawę merytorycznie. Skarżąca twierdzi, że organ dopuścił się rażącego naruszenia prawa, a zaistniała w sprawie bezczynność nie daje się pogodzić z zasadami demokratycznego państwa prawa i podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej.
W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko oraz jednocześnie wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
W niniejszej sprawie należało przede wszystkim rozstrzygnąć, czy sprawa o rozłożenie należności składkowych na raty należy do właściwości sądów administracyjnych, ponieważ tylko w takiej sytuacji można badać bezczynność ZUS w tym przedmiocie.
Zasadniczo w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych orzekają sądy powszechne, a nie sądy administracyjne. Wynika to z przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Zgodnie z art. 177 Konstytucji RP sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych do właściwości innych sądów. Natomiast w myśl art. 184 Konstytucji RP, Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Z przepisu art. 177 Konstytucji RP wynika domniemanie, że wszelkie sprawy, w tym także sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, podlegają rozpoznaniu przez sądy powszechne.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Zakres tej kontroli został określony w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.). Przepis ten enumeratywnie wymienia zarówno akty, jak i czynności z zakresu administracji publicznej, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Nadto na mocy art. 3 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.
Z przepisów ustaw Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że to sądy administracyjne a nie sądy powszechne są właściwe do rozpoznawania spraw polegających na kontroli działalności administracji publicznej. Z przepisów rangi ustawowej może jednak wynikać, że określone sprawy prowadzone na podstawie przepisów prawa administracyjnego będą należeć do właściwości sądu powszechnego. Do takich właśnie spraw zaliczane są sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych a właściwość sądu powszechnego w takich sprawach wynika z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.
Według art. 83 ust. 1, 2, 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 497 ze zm., dalej: u.s.u.s.), Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Odwołanie wnosi się na piśmie do jednostki organizacyjnej Zakładu, która wydała decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez tę jednostkę. Natomiast, według art. 83b ust. 1 i 2 u.s.u.s., jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. W przypadku decyzji w przedmiocie umarzania należności z tytułu tych składek, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Decyzje ZUS w indywidualnych sprawach co do zasady podlegają kontroli sądów powszechnych na zasadach określonych w kodeksie postępowania cywilnego. Od takiej decyzji przysługuje bowiem odwołanie do sądu powszechnego w terminie i na zasadach określonych w przepisach tego kodeksu. Natomiast wyjątki w tej materii zostały wskazane w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. W myśl tego przepisu, od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Należy wskazać, że wyliczenie spraw w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. jest enumeratywne. W tych właśnie wymienionych sprawach właściwe są sądy administracyjne. Z analizy art. 83 ust. 1 i ust. 4 u.s.u.s. wynika, że każda decyzja wydana przez Zakład w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega zaskarżeniu do sądu powszechnego, a jedyne odstępstwa dotyczą decyzji, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Sprawy wskazane w tym ostatnim przepisie, w drodze wyjątku, pozostają sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym. W konsekwencji decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych.
W tym miejscu trzeba podkreślić, że wśród wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. spraw nie ma spraw o rozłożenie na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a zatem w tych sprawach niedopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna. To przesądza, że w takich sprawach sądy administracyjne nie są właściwe do orzekania (por. postanowienia NSA z 10 lutego 2021 r., sygn. akt I GSK 1814/20; z 20 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 4364/17; z 23 lutego 2024 r. I GSK 157/24, wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Co więcej, wniosek dłużnika składek, o którym mowa w art. 29 u.s.u.s., nie wszczyna ogólnego postępowania administracyjnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie prowadzi postępowania wyjaśniającego lecz to dłużnik jest zobowiązany do przedstawiania stanu faktycznego mającego wpływ na prawo do ulgi. Zakład Ubezpieczeń Społecznych załatwia sprawę formie zawarcia umowy ewentualnie poprzez odmowę jej zawarcia. Skoro ustawodawca nie wskazał wprost podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej odmawiającej zawarcie umowy, to nie było to zaniechanie, lecz racjonalny zabieg ustawodawcy. Każda umowa zawierana jest bowiem w ramach zasady swobody umów, w tych też ramach strony nie zawierają umów. Skoro wniosek dłużnika złożony w trybie art. 29 ust. 1 u.s.u.s. jest ofertą, to pisemna informacja ZUS o nie przyjęciu tej oferty jest oświadczeniem woli o nie przyjęciu oferty (art. 60 k.c.).
Sąd zwraca uwagę, że kiedy organ administracji publicznej wykonuje określone ustawą zadania publiczne, decyzje administracyjne wydaje wówczas, gdy istnieje ku temu wyraźnie wskazana ustawowa podstawa prawna w przepisach administracyjnego prawa materialnego. Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie zawiera takiej podstawy prawnej, jeśli chodzi o odmowę zawarcia umowy, o jakiej mowa w art. 29 ust. 1a u.s.u.s. Pisemna informacja ZUS o nie przyjęciu oferty zawarcia umowy jest oświadczeniem woli i nie rozstrzyga indywidualnej sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego załatwianej w formie decyzji administracyjnej (zob. wyrok NSA z 13 czerwca 2024 r. I GSK 776/23).
Mając na uwadze wszystkie powyższe uwagi, należy wskazać, że złożenie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania możliwe jest jedynie w odniesieniu do tych aktów lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego, a taka nie przysługuje w sprawach wniosków o rozłożenie na raty należności składkowych o jakich mowa w art. 29 u.s.u.s. (zob. postanowienie NSA z 23 lutego 2024 r. I GSK 157/24).
Sąd doszedł zatem do przekonania, że sprawa dotycząca ewentualnej bezczynności ZUS w sprawie wywołanej wnioskiem skarżącej o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Nie jest to bowiem sprawa sądowoadministracyjna w rozumieniu art. 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a.
Z powyższych względów Sąd skargę odrzucił jako niedopuszczalną, bo nienależącą do właściwości sądu administracyjnego, stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z § 3 p.p.s.a.