III SAB/PO 11/24

III SAB/Po 11/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-11-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska
Piotr Ławrynowicz /sprawozdawca/
Szymon Widłak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6033 Zajęcie pasa drogowego (zezwolenia, opłaty, kary z tym związane)
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Opłaty administracyjne
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 77 § 1 i 4, art. 78 § 3 pkt 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 § 2 pkt 8, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 6 listopada 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 listopada 2024 roku sprawy ze skargi [...] Spółki Jawnej na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie wniosku o zwrot opłat oddala skargę
Uzasadnienie
W dniu 8 maja 2024 r. [...] spółka jawna wniosła do tutejszego Sądu skargę na bezczynność Prezydenta Miasta [...] – Zarząd Dróg Miejskich w [...] w przedmiocie zwrotu kar pieniężnych za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi, następnie uchylonych wyrokami tut. Sądu. Skarżąca wyjaśniła, że 2 maja 2024 r. złożyła ponaglenie i wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa polegające na braku rozpoznania jej wniosków z 15 marca i 19 kwietnia 2024 r. w ww. przedmiocie. Podała, że organ nie zwrócił zapłaconych przez skarżącą administracyjnych kar pieniężnych, które zostały nałożone decyzjami administracyjnymi, następnie uchylonymi wyrokami Sądu. Wskazała, że ww. pismami wniosła o zwrot zapłaconych kar w wys. odpowiednio:
- 2.937,60 zł – sprawa nr [...],
- 1.008,00 zł – sprawa nr [...],
- 7.330,40 zł – sprawa nr [...],
- 112,00 zł – sprawa nr [...],
- 464,00 zł – sprawa nr [...],
- 100,00 zł – sprawa nr [...],
- 2.094.40 zł – sprawa nr [...],
a także odsetek obliczonych zgodnie z art. 78 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2023 r. 2383 ze zm., dalej: O.p.) tj. od dnia otrzymania pisma z 15.03.2024 r. do dnia zapłaty. Wyrokami z 8.03.2024 r. sygn. akt III SA/Po 814/23, III SA/Po 817/23, III SA/Po 809/23, III SA/Po 810/23, z dnia 13.03.2024 r. sygn. akt III SA/Po 723/23, z dnia 15.03.2024 r. sygn. akt III SA/Po 815/23, III SA/Po 816/23 Sąd uchylił odpowiednio decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. nr:
- [...] oraz poprzedzającą ją decyzję ZDM w P. nr [...],
- [...] oraz poprzedzającą ją decyzję ZDM w P. nr [...],
- [...] oraz poprzedzającą ją decyzję ZDM w P. nr [...],
- [...] oraz poprzedzającą ją decyzję ZDM w P. nr [...],
- [...] oraz poprzedzającą ją decyzję ZDM w P. nr [...],
- [...] oraz poprzedzającą ją decyzję ZDM w P. nr [...],
- [...] oraz poprzedzającą ją decyzję ZDM w P. nr [...]
Skarżąca podniosła, iż z uwagi na treść art. 152 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: P.p.s.a.) w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej. Skoro zatem Sąd uchylił decyzje I i II instancji to nie wywołują one skutków prawnych, a tym samym uiszczone kary pieniężne winny być zwrócone. Pomimo zaś, że skarżąca pismami z 15.03 i 19.04.2024 r. zwróciła się do organu o zwrot należności, to do dnia wniesienia skargi nie zostały one zwrócone, ani nie wszczęto postępowania. Organ znajduje się zatem w zwłoce, a do zwróconych kwot winny być doliczone odsetki zgodnie z art. 78 O.p. Dlatego zdaniem skarżącej należy uznać, że doszło w sprawie do bezczynności, a Prezydent Miasta [...] – ZDM w [...] dopuścił się rażącego naruszenia prawa, gdyż od marca 2024 r. nie wszczął postępowania. Władza ma zaś prawny obowiązek dążyć do stworzenia takiej atmosfery postępowania, w której obywatel ma zaufanie i jest przekonany, że stojąc przed urzędem – reprezentacją władzy będzie traktowany w sposób sprawny, kompetentny, zgodny z prawem oraz maksymalnie uwzględniający jego interesy. Tymczasem organ naruszył zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej z uwagi na niezałatwienie sprawy wniosku w terminie. należy zatem stwierdzić, że pozostaje w bezczynności co najmniej od marca 2024 r., a owo naruszenie miało charakter rażący, gdyż pomimo wniosku organ nie wszczął postępowania.
W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wyjaśniono, że ZDM informacje o wyrokach Sądu pozyskał z przesłanej przez stronę korespondencji, jednak nie miał możliwości zapoznać się całokształtem uzasadnień wyroków z powodu braku zwrotu akt spraw. Podano, że akta spraw w części zwrócono 22.04.2024 r. oraz 6.05.2024 r., wobec czego żądanie strony zwrotu zapłaconych kwot w terminie 3 dni było niemożliwe do spełnienia. Organ zapewnił, że starannie analizuje akta przesłanych rozstrzygnięć i w związku z tym w sytuacji zwrotu przez SKO akt ww. dniach zwrócił już stronie należności w dniu 14.05.2024 r. Z kolei po dacie wpływu skargi SKO zwróciło 16.05.2024 r. akta kolejnych 4 spraw i organ w dniu 21.05.2024 r. zwrócił kolejne należności.
W piśmie z 13.08.2024 r. pełnomocnik skarżącej podniósł, że organ jak dotychczas nie wydał jakiejkolwiek decyzji dotyczącej odsetek, o co strona wnosiła w pismach z 15.03.2024 r. i z 19.04.2024 r. Wskazano, że wbrew twierdzeniom organu wyroki są jawne i można się z nimi zapoznać choćby na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl WSA w Poznaniu. Zwrócenie zaś kwot dopiero 14.05.2024 r. i to bez odsetek stanowi przewlekłość postępowania, gdyż zgodnie z P.p.s.a. organ I instancji nie jest stroną postępowania i nie ma możliwości uczestniczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako uczestnik. Podano, że skarżąca była zobowiązana do natychmiastowej zapłaty administracyjnych kar pieniężnych od chwili otrzymania decyzji ostatecznej organu II instancji. Organowi zaś wydaje się, że art. 152 § 1 P.p.s.a. i art. 78 O.p. nie obowiązują i może zwracać niesłusznie pobrane kary kiedy chce i bez konsekwencji.
W piśmie z 30.08.2024 r. ZDM w P. wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na brak substratu zaskarżenia, bowiem sprawa nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, a czynność materialno-techniczna wypłaty należności lub odsetek od uiszczonej i zwróconej następnie kary pieniężnej nie stanowi czynności administracyjnej (art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a.). Organ wniósł ewentualnie o oddalenie skargi w całości z uwagi na fakt, że organ nie pozostawał w bezczynności. Wskazał, że po wydaniu przez Sąd wyroków w sprawach przedmiotowych kar organ niezwłocznie wystąpił do SKO w P. o zwrot akt spraw i informację, czy wyroki są prawomocne. Akta spraw o nr: [...], [...], [...] i [...] Kolegium zwróciło organowi 16.05.2024 r., a spraw nr [...] i [...] – 4.06.2024 r., a sprawy [...] – 21.05.2024 r. Co do pierwszych 4 spraw zwrot należności nastąpił 21.05.2024 r., a co do pozostałych odpowiednio w dniach: 9.07.2024 r., 17.07.2024 r. i 24.05.2024 r. Stronie nie należą się odsetki, o których mowa w art. 78 § 1 i 3 O.p., bowiem, organ nie przyczynił się do powstania przesłanki zmiany lub uchylenia decyzji, a nadpłata została zwrócona w terminie – od dnia wydania decyzji o zmianie lub uchyleniu decyzji. Termin zwrotu nadpłaty określa art. 77 § 1 pkt 1 O.p. wskazując, że nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wydana nowej decyzji – jeżeli nadpłata powstała w związku z uchyleniem. Z taką sytuacja mamy do czynienia, bowiem Sąd uchylił decyzje II i I instancji, a w uzasadnieniach wyroków zawarł wskazówki, którymi winien kierować się organ przy ponownym rozpoznaniu spraw. Zachodzi zatem konieczność ponownego ich rozpatrzenia i wydania nowych decyzji. Przepis art. 77 § 4 O.p. zawiera zaś wymóg wydania nowej decyzji w terminie 3 miesięcy od dnia uchylenia przez organ podatkowy lub od dnia doręczenia organowi podatkowemu odpisu orzeczenia sądu administracyjnego ze stwierdzeniem jego prawomocności, uchylającego decyzję W przypadku wydania decyzji w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia odpisu orzeczenia sądu administracyjnego ze stwierdzeniem prawomocności, nadpłata stanowiąca kwotę wpłaconą na podstawie decyzji uchylonej podlega zwrotowi bez zbędnej zwłoki. W związku z tym, że zbliżał się upływ 3-miesięcznego terminu, a organ nie wydał nowych decyzji, wypłacił stronie należności, zapłacone na podstawie decyzji uchylonych. Wyroki, na mocy których decyzje uchylono wydano w marcu 2024 r., a 3-miesięczny termin należy liczyć od dnia doręczenia organowi podatkowemu orzeczenia sądu administracyjnego ze stwierdzeniem jego prawomocności. Jak wskazuje się zaś w orzecznictwie ów 3-miesięczny termin na wydanie nowej decyzji (art. 77 § 4 O.p.) liczy się nie od dnia wydania orzeczenia przez sąd, a od dnia doręczenia tego orzeczenia wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności. Organ nie przekroczył zatem terminu na zwrot należności, a więc nie pozostawał w bezczynności. Skoro zaś nadpłata została zwrócona w terminie to niezasadne jest żądanie odsetkowe (art. 78 § 1 pkt 1 O.p.). Sama zaś okoliczność dysponowania przez wierzyciela podatkowego określonymi kwotami wpłaconego przez podatnika podatku, który okazał się nienależny, nie może stanowić wyłącznej podstawy oprocentowania, w sytuacji gdy brak ku temu szczególnej podstawy prawnej jasno i wyraźnie wynikającej z przepisu ustawy.
W piśmie z 24.09.2024 r. pełnomocnik skarżącej powtórzył uprzednio prezentowane stanowisko. Odnośnie powołanego stanowiska sądów administracyjnych wskazał, że nie dotyczy ono administracyjnej kary pieniężnej i jej zwrotu, lecz decyzji wymiarowej.
W piśmie z 2.10.2024 r. organ wskazał, że skoro wnioski skarżącej zostały rozpatrzone przez zwrot należności (czynności materialno-techniczne) w ustawowym terminie, nie można uznać, że organ pozostaje w bezczynności. Zważywszy, że opłaty za zajęcie pasa drogowego stanowią niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym pobierane na podstawie przepisów odrębnych (art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych – dalej: u.f.p.), to na podstawie art. 67 ust. 1 u.f.p. do spraw, o których mowa w art. 60 nieuregulowanych niniejszą ustawa, stosuje się odpowiednio przepisy działu III O.p. Przepisy dotyczące nadpłaty uregulowane są w dziale III O.p., co oznacza, że do zasad zwrotu uiszczonych przez skarżącą administracyjnych kar pieniężnych stosuje się odpowiednio art. 77 oraz art. 78 O.p. W związku z tym organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Wskazać należy, iż sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, do czego uprawniały Sąd przepisy art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.).
Skargę jako niezasadną należało oddalić.
W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, dlaczego Sąd uznał skargę w niniejszej sprawie za dopuszczalną. Jej przedmiotem spółka [...] sp.j. uczyniła bezczynność Prezydenta Miasta [...] (działającego przez ZDM w P.) w przedmiocie zwrotu kar pieniężnych za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi, następnie uchylonych wyrokami tut. Sądu. Skarżąca domagała się od organu wydania decyzji o zwrocie kar wraz należnymi odsetkami ustawowymi zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej.
Kary pieniężne za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi wymierzone zostały na podstawie art. 40 ust. 12 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1693 ze zm., dalej: u.d.p.). Przepis ten stanowi, że za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi lub bez zawarcia umowy, o której mowa w art. 22 ust. 2, 2a lub 2c zarządca drogi wymierza, w drodze decyzji administracyjnej, karę pieniężną w wysokości 10-krotności opłaty ustalanej zgodnie z ust. 4-6. Wedle art. 40a ust. 1 u.d.p. kary pieniężne określone m.in. w art. 40 ust. 12 są przekazywane odpowiednio do budżetów jednostek samorządu terytorialnego lub na wyodrębniony rachunek bankowy Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad. Zważywszy, że w niniejszej sprawie przedmiotowe kary pieniężne były wymierzane za zajęcie pasów drogowych dróg gminnych, były one przekazywane na wyodrębniony rachunek budżetów jednostki samorządu terytorialnego – Miasta P., a konkretnie – zarządcy dróg gminnych miasta P. - Zarządu Dróg Miejskich. Tego rodzaju należności – zgodnie z art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych (publikator i pełną nazwę aktu podano wyżej) - stanowią niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym będące dochodami pobieranymi przez samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Jak stanowi zaś przepis art. 67 ust. 1 u.f.p. do spraw należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760 oraz z 2024 r. poz. 879).
Skarżąca zaś pismami z 15.03.2024 r. i 19.04.2024 r. wezwała ZDM w P. (Prezydenta Miasta P.) do zwrotu zapłaconych kar pieniężnych nałożonych decyzjami, które to decyzje zostały następnie uchylone wyrokami tut. Sądu. W związku z reakcją organu strona pismem z 2.05.2024 r. wniosła ponaglenie do organu wyższego stopnia tj. do SKO w P.. Następnie pismem z 8.05.2024r. wniosła do Sądu przedmiotową skargę. Z powyższego wynika zatem, że spółka wniosła skargę na bezczynność organu w sprawie o zwrot nadpłaty.
Zważyć należy, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne – jak wynika z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. – obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach niepodejmowania przez organy administracji nakazanych prawem aktów lub czynności w sprawa administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 1-4 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że materia, w której strona domaga się działania organu tj. zwrotu nadpłaty na zasadach przewidzianych w Ordynacji podatkowej i zwrot odsetek, podlega kontroli sądowej, mieści się bowiem, w granicach art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. (wydanie decyzji o stwierdzeniu nadpłaty i określeniu odsetek) lub w granicach art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. (dokonania czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień, tj. czynności zwrotu nadpłaty z odsetkami będącej realizacja prawa do uzyskania zwrotu nadpłaty) [por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 23 listopada 2009 r., sygn. akt I SAB/Op 25/09, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 grudnia 2007 r., sygn. akt II FSK 1152/06, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Reasumując, z powyższego wynika, że skarga spółki jest dopuszczalna, a skarżąca przed jej wniesieniem – stosownie do treści art. 52 § 1 i 2 P.p.s.a. – wyczerpała wymagany środek zaskarżenia poprzez skierowanie w trybie art. 141 O.p. ponaglenie do SKO w P..
Zważyć należy, że z bezczynnością organu administracji mamy do czynienie wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie załatwił sprawy (por. art. 141 § 1 O.p.). Skarga na bezczynność organu może być zatem zasadna tylko w przypadku, w którym organ zobowiązany do wydania decyzji, postanowienia lub dokonania określonej czynności w ustawowym terminie nie wywiąże się z tego obowiązku.
Zgodnie z art. 165 § 1 O.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Wedle zaś art. 165a § 1 O.p. gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jak wynika z cytowanego przepisu, przesłankami wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania są: wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną oraz inne przyczyny. W literaturze wskazuje się, że inne przyczyny, o których mowa w omawianym przepisie mogą dotyczyć: 1) braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego, 2) sytuacji, gdy w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe, 3) przypadków, gdy w sprawie została już wydana decyzja (Ordynacja podatkowa. Komentarz, S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Lexis Nexis, W-wa 2011r.).
Co do użytego w art. 165a § 1 O.p. sformułowania "nie może być wszczęte" w judykaturze przyjmuje się, że należy je odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne jego przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny (np. wyroki NSA: z 6 listopada 2008r., II FSK 1097/07, LEX nr 531085; z 3 lutego 2012r., II FSK 1250/10, LEX nr 1131068 oraz wyrok WSA w Warszawie z 22 stycznia 2007r., III SA/Wa 3288/06, LEX nr 317285).
W myśl art. 79 § 1 O.p. postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty nie może zostać wszczęte w czasie trwania postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej - w zakresie zobowiązań podatkowych, których dotyczy postępowanie lub kontrola. W razie wszczęcia z urzędu postępowania podatkowego w sprawie, w której został złożony wniosek o stwierdzenie nadpłaty, żądanie zawarte we wniosku o stwierdzenie nadpłaty podlega rozpatrzeniu w tym postępowaniu. Ów przepis wprowadza zakaz wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w określonym czasie i zakresie. Dotyczy to przede wszystkim postępowania, które wszczynają wnioski przewidziane w art. 75 § 1 i 2 O.p. Czas obowiązywania zakazu pokrywa się z czasem trwania postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej. Chodzi o postępowania uregulowane w działach IV i VI O.p.
Zważyć należy, iż przepis art. 79 § 1 O.p. reguluje sytuację, w której strona postępowania występuje z żądaniem stwierdzenia nadpłaty, w sytuacji, gdy trwa kontrola podatkowa lub postępowanie wymiarowe w zakresie zobowiązania, w którym strona upatruje istnienia nadpłaty. Cel tego rodzaju uregulowania jest jasny. Daje ono prymat postępowaniu wymiarowemu i zapobiega istnieniu w obrocie prawnym obok siebie decyzji wymiarowej i decyzji stwierdzającej nadpłatę. Wydanie decyzji wymiarowej wyklucza możliwość składania wniosku o stwierdzenie nadpłaty, zaś wysokość zobowiązania podatkowego wynikającego z decyzji podatnik może zwalczać w drodze instancyjnej względnie inicjując postępowania nadzwyczajne.
W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty wbrew zakazowi wynikającemu z art. 79 § 1 O.p. oznacza konieczność wydania przez organ podatkowy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty (art. 165a O.p.).
Należy zauważyć, że skarżąca domaga się zwrotu nadpłaty z tytułu nienależnie uiszczonych administracyjnych kar pieniężnych, gdy tymczasem tak w dacie wezwania przez stronę organu (15.03. i 19.04.2024 r.), jak i wniesienia skargi (8.05.2024 r.) organ nie pozostawał w bezczynności.
Z przepisów art. 75, art. 77 i art. 80 O.p. wynika, że czynności dotyczące nadpłaty mogą być podejmowane w co najmniej trzech sprawach: w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty, w sprawie zwrotu nadpłaty oraz w sprawie jej zaliczenia na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych. Nadto z treści art. 80 § 3 O.p., który stanowi, że złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty, zwrot nadpłaty lub zaliczenie jej na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych przerywa bieg terminu do zwrotu nadpłaty – jednoznacznie wynika, że podatnik może wystąpić zarówno z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty, jak też z wnioskiem o zwrot nadpłaty oraz z wnioskiem o zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych.
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 września 2019r. sygn. akt II FSK 1229/19 (publ.: jak wyżej) czym innym jest stwierdzenie nadpłaty, a czym innym jej zwrot. Zwrot nadpłaty nie zawsze wymaga jej decyzyjnego stwierdzenia, zaś stwierdzenie nadpłaty nie zawsze oznacza jej faktycznego zwrotu. Okoliczność, że zwrot nadpłaty, w określonych przypadkach, nie wymaga wydania decyzji, w tym stwierdzającej nadpłatę, nie oznacza, że strona, której zwrot ten się należy, ma jedynie oczekiwać na ten zwrot, bez podejmowania jakichkolwiek, w tym przewidzianych prawem, czynności. To uprawniony decyduje o tym, czy chce, czy nie chce zwrotu nadpłaty, składając lub nie odpowiedni wniosek w takiej sprawie. W sytuacji, gdy wniosek taki zostaje złożony, co wszczyna postępowanie w tym przedmiocie, organ podatkowy bądź zwraca nadpłatę (czynność materialno-techniczna), bądź wydaje w jej sprawie stosowne postanowienie." Zaznaczenia jednocześnie wymaga, że sprawa z wniosku o zwrot nadpłaty może zakończyć się również poprzez wydanie decyzji o odmowie zwrotu (np. gdy wniosek jest niezasadny), albo decyzji o częściowej odmowie zwrotu (np. gdy wniosek częściowo jest niezasadny), albo decyzji umarzającej postępowanie z wniosku o zwrot nadpłaty (np. gdy wniosek jest bezprzedmiotowy wobec uprzedniego dokonania już zwrotu tej nadpłaty).
Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, tj. fakt, że strona występując o zwrot nadpłaty z zapłaconych administracyjnych kar pieniężnych (w kwotach 2.937,60 zł, 1.008 zł, 7.330,40 zł, 112 zł, 464 zł, 100 zł i 2.094,40 zł) powołała się na uchylenie prawomocnymi wyrokiem tutejszego Sądu (z 8.03.2024 r. w sprawach: o sygn. akt: III SA/Po 814/23, III SA/Po 817/23, III SA/Po 809/23, III SA/Po 810/23, z dnia 13.03.2024 r. sygn. akt III SA/Po 723/23 oraz z dnia 15.03.2024 r. w sprawach sygn. akt III SA/Po 815/23, III SA/Po 816/23) decyzji SKO w P. oraz poprzedzających je decyzji ZDM w P. (nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]) określających przedmiotowe kary administracyjne, organ powinien mieć na względzie przepisy art. 77 O.p.
Zgodnie z art. 77 § 1 pkt 1 i 3 O.p. nadpłata podlega zwrotowi w terminie:
- 30 dni od dnia wydania nowej decyzji - jeżeli nadpłata powstała w związku z uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności decyzji;
- 30 dni od dnia wydania decyzji o zmianie, uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności decyzji - jeżeli w związku z uchyleniem albo stwierdzeniem nieważności decyzji nie wystąpi obowiązek wydania nowej decyzji.
Jak stanowi z kolei art. 77 § 4 O.p. w przypadku niewydania nowej decyzji w terminie 3 miesięcy od dnia uchylenia albo stwierdzenia nieważności przez organ podatkowy lub od dnia doręczenia organowi podatkowemu odpisu orzeczenia sądu administracyjnego ze stwierdzeniem jego prawomocności, uchylającego decyzję albo stwierdzającego jej nieważność, nadpłata stanowiąca kwotę wpłaconą na podstawie decyzji uchylonej albo decyzji, której nieważność stwierdzono, podlega zwrotowi bez zbędnej zwłoki.
Reasumując, w świetle art. 77 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 77 § 4 O.p. w sytuacji gdy decyzja wymiarowa, mocą której określono zobowiązanie podatkowe, zostanie uchylona, to wówczas zdarzeniem kreującym istnienie nadpłaty staje się owo uchylenie decyzji wymiarowej. Nie ma wówczas potrzeby występowania z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty, bo istnienie nadpłaty jest już stwierdzone uchyleniem decyzji wymiarowej. Już wówczas, bowiem spełnia się przesłanka istnienia nadpłaty, o której mowa w art. 72 § 1 pkt 1 O.p. (nadpłacony lub nienależnie zapłacony podatek).
Stany faktyczne wymienione w art. 77 § 1 pkt 1 i 3 O.p. obejmują nadpłatę powstałą w wyniku zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności przez organ podatkowy wcześniejszej decyzji wymiarowej, a także w wyniku uchylenia decyzji wymiarowej organu pierwszej instancji lub stwierdzenia jej nieważności przez sąd administracyjny. W wymienionych wypadkach nie wydaje się decyzji stwierdzającej nadpłatę. Organ podatkowy albo dokonuje zwrotu nadpłaty (czynność materialno-techniczna), albo wydaje postanowienie o zaliczeniu nadpłaty na poczet zaległych lub bieżących zobowiązań podatkowych. Uchylenie decyzji określającej zobowiązanie podatkowe, które zostało uprzednio zapłacone, rodzi określone konsekwencje podatkowe. Wówczas organ podatkowy musi w istocie z urzędu dokonać zwrotu otrzymanej lub wyegzekwowanej kwoty. Okoliczność, że organ powinien dokonać zwrotu nadpłaty z urzędu, nie stoi na przeszkodzie do złożenia wniosku o zwrot nadpłaty przez podatnika. Podatnikowi może również przysługiwać rekompensata w postaci oprocentowania nadpłaty (zob. m.in. art. 78 § 3 pkt 1 O.p.).
Tak więc wniosek w trybie art. 77 O.p. jest wnioskiem o zwrot nadpłaty, a nie żądaniem wszczęcia postępowania o jej stwierdzenie, zaś obowiązkiem organu, w przypadku jego zgłoszenia jest zbadanie przesłanki zwrotu nadpłaty, którą przewiduje art. 77 § 1 pkt 1 i 3 O.p., to jest zmiana, uchylenie albo stwierdzenie nieważności decyzji wymiarowej, z której wynikała wysokość zobowiązania podatkowego, mając przy tym na względzie normę zawartą w przepisie art. 77 § 4 O.p.
Z powyższych przepisów wynika przy tym, że w przypadku, gdy nadpłata jest wynikiem zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej lub określającej wysokość zobowiązania podatkowego, termin zwrotu nadpłaty wynosi 30 dni od dnia wydania tej decyzji. Data wydania decyzji rozpoczyna bieg tego terminu. Jest to termin, który obliguje organ do zwrotu nadpłaty, wówczas gdy postępowanie w sprawie kończy się definitywnie poprzez wydanie decyzji zmieniającej, uchylającej i umarzającej postępowanie lub stwierdzającej nieważność decyzji i umarzającej postępowanie w sprawie (wtedy bowiem nie występuje obowiązek wydania nowej decyzji – art. 77 § 1 pkt 3 O.p.).
Jeżeli natomiast po uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji organ podatkowy nadal prowadzi postępowanie w sprawie (gdy postępowanie podatkowe nie zostało umorzone), termin ten jest liczony inaczej. Decydujące znaczenie ma w tym przypadku wydanie nowej decyzji. Gdy organ podatkowy w ciągu 3 miesięcy od dnia uchylenia lub stwierdzenia nieważności albo od dnia doręczenia orzeczenia sądu administracyjnego ze stwierdzeniem jego prawomocności, wyda nową decyzję w tej samej sprawie, nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni, ale od wydania nowej decyzji (art. 77 § 1 pkt 1 w zw. z art. 77 § 4 O.p.). Nadpłatą jest w takim przypadku różnica pomiędzy kwotą wpłaconą przez podatnika a kwotą wynikającą z nowej decyzji. Nowa decyzja oznacza, że kwota wymieniona w decyzji wyeliminowanej z obrotu prawnego, a uiszczona przez podatnika nie była w całości nienależna, a zatem nie stanowiła w całości nadpłaty, o której mowa w art. 72.
Jeżeli jednak w terminie 3-miesięcznym nie zostanie wydana nowa decyzja merytoryczna, zwrotowi – bez zbędnej zwłoki – podlega kwota wpłacona na podstawie decyzji wyeliminowanej z obrotu prawnego. Nadpłatę stanowi wówczas kwota wpłacona na podstawie uchylonej lub unieważnionej decyzji.
W przypadku, gdy wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wymiarowej organu I instancji następuje przez sąd administracyjny to 3-miesięczny termin na wydanie nowej decyzji (art. 77 § 4 O.p.) liczy się nie od dnia wydania orzeczenia przez sąd, lecz od dnia doręczenia tego orzeczenia wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności. Należy zwrócić uwagę, że sąd administracyjny z reguły doręcza orzeczenia organowi II instancji, gdyż to ten organ jest stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. art. 32, art. 52 i art. 142 § 1 P.p.s.a.). Dlatego w praktyce organ I instancji będzie miał krótszy termin, mianowicie o czas, który minie od chwili otrzymania orzeczenia przez organ odwoławczy do chwili przekazania akt przez ten organ organowi I instancji. Celem przepisu art. 77 § 4 O.p. jest natomiast dyscyplinowanie organów podatkowych i przeciwdziałanie "bezdecyzyjnemu przetrzymywaniu" środków pieniężnych podatników (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2017r., sygn. akt I GSK 2282/15 – publ.: j.w.).
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organowi nie sposób zarzucić skutecznie bezczynności. Z akt sprawy wynika, że doręczenia organowi odwoławczemu – SKO w P. wyroków nastąpiło odpowiednio:
1. w sprawie o sygn. akt III SA/Po 810/23 – w dniu 16 maja 2024 r. (należność 112 zł),
2. w sprawie o sygn. akt III SA/Po 723/23 – w dniu 22 maja 2024 r. (należność 464 zł,
3. w sprawie o sygn. akt III SA/Po 814/23 – w dniu 7 maja 2024 r. (należność 2937,60 zł),
4. w sprawie o sygn. akt III SA/Po 809/23 - w dniu 7 maja 2024 r. (należność 7330,40 zł),
5. w sprawie o sygn. akt III SA/Po 817/23 – w dniu 7 maja 2024 r. (należność 1008 zł),
6. w sprawie o sygn. akt III SA/Po 816/23 – w dniu 13 maja 2024 r. (należność 2904,40 zł),
7. w sprawie o sygn. akt III SA/Po 815/23 – w dniu 15 maja 2024 r. (należność 100 zł).
Jak dowiódł organ w piśmie z 30.08.2024 r. zwrot uchylonych kar administracyjnych (nadpłaty) nastąpił odpowiednio w dniach:
ad. 1 - 112 zł – w dniu 21 maja 2024 r.,
ad. 2 - 464 zł – w dniu 9 lipca 2024 r.,
ad. 3 - 2937,60 zł – w dniu 21 maja 2024 r.,
ad. 4 - 7330,40 zł – w dniu 21 maja 2024 r.,
ad. 5 - 1008 zł – w dniu 21 maja 2024 r.,
ad. 6 - 2904,40 zł – w dniu 24 maja 2024 r.,
ad. 7 – 100 zł – w dniu 17 lipca 2024 r.
W żadnym zatem wypadku nie doszło do zwłoki organu w zwrocie nadpłaty, ponieważ ten dokonał zwrotu nadpłaty w sytuacji, w której organowi I instancji nie upłynął nawet 3-miesięczny termin na wydanie nowych decyzji w ww. sprawach. W każdej z ww. spraw Sąd uchylił bowiem decyzje wydane w obu instancjach, ale nie umorzył postępowania administracyjnego, co oznacza, że Prezydent Miasta [...] (ZDM w P.) obowiązany jest zakończyć to postępowanie administracyjne poprzez wydanie nowej decyzji, uwzględniającej ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu tego wyroku (art. 153 P.p.s.a.).
W związku z powyższym nie sposób stwierdzić, by organ dopuścił się bezczynności w zwrocie nadpłaty. Zważywszy zaś, że nadpłata została zwrócona w terminie, zgodnie z art. 77 § 1 i 4 O.p., nie sposób uznać, by zostały zasadne było żądanie odsetkowe skarżącej. Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych zwrot nadpłaty w terminie, o jakim mowa w art. 77 § 1 pkt 1 lit. a O.p. jest wystarczającym powodem do tego, by uznać, że w sprawie nie było podstaw do naliczenia jej oprocentowania (por. wyrok NSA z 25 lipca 2023 r., sygn. akt III FSK 465/22, publ.: j.w.). Zgodnie z art. 78 § 3 pkt 1 O.p. oprocentowanie przysługuje w przypadkach przewidzianych w art. 77 § 1 pkt 1 i 3 - od dnia powstania nadpłaty, a jeżeli organ podatkowy nie przyczynił się do powstania przesłanki zmiany lub uchylenia decyzji, a nadpłata nie została zwrócona w terminie - od dnia wydania decyzji o zmianie lub uchyleniu decyzji. W art. 78 § 3 O.p. wymienione zostały przypadki, w których dochodzi do oprocentowania nadpłaty i jest to katalog zamknięty. Od dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji wymiarowej nalicza się oprocentowanie, jeżeli organ podatkowy nie przyczynił się do powstania przesłanki uchylenia tej decyzji, a nadpłata nie została zwrócona w terminie. Zwrot nadpłaty w terminie wyklucza naliczanie oprocentowania (por. J. Rudowski [w:] S. Babiarz i inni, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wolter Kluwer, Warszawa 2019, s. 560).
W tym stanie sprawy Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i dlatego na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.