III SAB/Kr 2/21

III SAB/Kr 2/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2021-03-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas
Maria Zawadzka /przewodniczący/
Renata Czeluśniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
658
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
III OSK 5864/21 - Wyrok NSA z 2022-10-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
stwierdzono bezczynność organu z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
Art. 64, art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
Art. 149 par. 1  pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr.) WSA Bogusław Wolas po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. S. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie rozpoznania odwołania I. stwierdza, że Samorządowego Kolegium Odwoławczego dopuściło się bezczynności w rozpoznaniu odwołania skarżącego z dnia 17 października 2016 r.; II. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze do rozpoznania odwołania skarżącego w terminie 1 miesiąca od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; IV. wymierza Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu grzywnę w wysokości 1000 zł (tysiąc) złotych; V. przyznaje skarżącemu M. S. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego sumę pieniężną w wysokości 1000 (tysiąc) złotych; VI. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata R. R. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta decyzją z dnia 14 sierpnia 2012 r. nr [...] uznał skarżącego M. S. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja została przesłana na adres ul. R w K, była dwukrotnie awizowana i zwrócona do nadawcy z adnotacją o niepodjęciu jej w terminie.
Prezydent Miasta kolejną decyzją z dnia 12 czerwca 2015 r. nr [...] uznał skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przesyłka zawierająca decyzję została ponowienie przesłana na adres ul. R w K. W wyniku dwukrotnego awizowana zwrócona została do nadawcy z adnotacją o niepodjęciu jej w terminie.
Pismem z dnia 17 października 2016 r. skarżący wniósł odwołanie od decyzji z dnia 14 sierpnia 2012 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, wskazując, że pod adresem ul. R w K nie mieszka. Podkreślił, że od 2008 r. do 2014 r. przebywał w Zakładzie Karnym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 19 grudnia 2016 r. nr [...] stwierdziło niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu organ podniósł, że decyzja ta nie została w prawidłowy sposób doręczona stronie, a zatem nie weszła do obrotu prawnego. Kolegium zaznaczyło, że organ l instancji winien prawidłowo doręczyć decyzję stronie, gdyż decyzja - do czasu wejścia do obrotu prawnego- nie powoduje żadnych skutków prawnych.
Prezydent Miasta decyzją z dnia 23 lutego 2017 r. nr [...] umorzył postępowanie wszczęte w dniu 23 kwietnia 2012 r. w sprawie uznania M. S. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja z dnia 14 sierpnia 2012 r. nie weszła do obrotu prawnego, a tym samym nie wywołała skutków prawnych. Dodatkowo w obrocie istnieje decyzja z dnia 12 czerwca 2015 r. o uznaniu M. S. za dłużnika alimentacyjnego, zatem postępowanie wszczęte w dniu 23 kwietnia 2012 r. należało umorzyć.
W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25 kwietnia 2017 r. nr [...] utrzymało ww. decyzję z dnia 23 lutego 2017 r. w mocy. Zdaniem Kolegium, w sprawie zaistniała bezprzedmiotowość polegająca na tym, że przedmiot został już objęty ostatecznym rozstrzygnięciem. Na mocy decyzji z dnia 12 czerwca 2015 r. M. S. został uznany za dłużnika alimentacyjnego, natomiast decyzja z 14 sierpnia 2012 r., nie weszła w ogóle do obrotu prawnego.
Na powyższą decyzję M. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Podniósł, że decyzja SKO zawiera fałszywe i niezgodne z prawdą ustalenia. Stwierdził, że na każdym etapie toczącego się postępowania został pozbawiony prawa do obrony.
Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 670/17 Sąd uchylił powyższą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz decyzję Prezydenta Miasta w sprawie uznania M. S. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych z dnia 12 czerwca 2015 r. nr [...]. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pomimo błędnego doręczenia decyzji z dnia 14 sierpnia 2012 r., nie można przyjąć, że decyzja ta nie weszła do obrotu prawnego i tym samym nie mogła wywołać skutków procesowych. Koncepcja "wejścia decyzji do obrotu prawnego" nie jest związana bowiem z prawidłowym, tj. zgodnym z przepisami prawa doręczeniem decyzji, lecz z dokonaniem czynności doręczenia polegającej na uzewnętrznieniu woli organu wobec podmiotu usytuowanego poza organem administracji i to niekoniecznie nawet wobec jej adresata. Wchodzi do obrotu i wywołuje skutki prawne również decyzja doręczona wadliwie np. z naruszeniem przepisów o doręczeniach, z pominięciem niektórych stron, bądź ich pełnomocników. W ocenie Sądu, nie można w niniejszej sprawie bezspornie i jednoznacznie przyjąć, że decyzja z dnia 14 sierpnia 2012 r. została błędnie doręczona M. S. Decyzja ta została bowiem doręczona na adres ul. R, K. Adres ten wskazany był w aktach sprawy już w 2009 r. Tymczasem organ dopiero w 2014 r. uzyskał wiedzę, że w tym czasie M. S. przebywał w zakładzie karnym. Jeśli organ nie mógł wiedzieć o innym adresie to trudno przyjąć, że decyzja została błędnie doręczona. Tej kwestii w ogóle nie rozważyły organy orzekające w niniejszej sprawie. Ponadto przepisy o doręczeniach mają służyć do zagwarantowania praw stronie, polegających między innymi na możliwości zaskarżenia decyzji wydanej w I instancji. Ponadto twierdzenie organów, że decyzja z dnia 14 sierpnia 2012 r. nie wywołała żadnych skutków prawnych jest błędne również z tego powodu, że na podstawie tej decyzji organy wystosowały do Prokuratury Rejonowej wniosek o ściganie dłużnika alimentacyjnego. Skarżący na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2017 r. podniósł, że w wyniku decyzji, która zapadła 14 sierpnia 2012 r. "poniósł poważne konsekwencje finansowe (...) w jej wyniku zatrzymano mu prawo jazdy". Zdaniem Sądu, organy niewątpliwie naruszyły przepisy postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego w celu weryfikacji faktu, czy decyzja z dnia 14 sierpnia 2012 r. została faktycznie błędnie doręczona skoro doręczenia dokonano na jedyny znany organowi adres. Sąd podkreślił, że ponownie rozpoznając sprawę organy winny przeprowadzić pełne postępowanie wyjaśniające i orzec stosownie do jego wyników, a także mając na uwadze wskazówki zawarte w przedmiotowym wyroku. Organy powinny rozpatrzeć ewentualny wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji, a następnie merytorycznie rozpatrzeć wniesiony środek odwoławczy.
Odpis prawomocnego wyroku z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 670/17 został wraz z aktami sprawy przesłany organowi w dniu 30 kwietnia 2018 r.
Postanowieniem z dnia 10 lipca 2019 r. nr [...] SKO, stwierdziło nieważność postanowienia z dnia 19 grudnia 2016 r. stwierdzającego niedopuszczalność odwołania od decyzji z dnia 14 sierpnia 2012 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że uwzględniając zalecenia Sądu - w szczególność konieczność rozpoznania wniosku M. S. o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji z dnia 14 sierpnia 2012 r. nr [...] koniecznym jest wyeliminowanie z obrotu prawnego postanowienia z dnia 19 grudnia 2016 r. jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa.
Pismami z dnia 26 sierpnia 2019 r., a następnie 30 października 2019 r. SKO wezwało skarżącego o przedłożenie dowodów (np. zaświadczenia) potwierdzających fakt przebywania w zakładzie karnym w miesiącu sierpniu 2012 r. (oraz dokładny adres), w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia. Wezwanie zostało odebrane przez skarżącego w dniu 12 listopada 2019 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze pismem z dnia 5 grudnia 2019 r. nr [...], pozostawiło odwołanie skarżącego bez rozpoznania. W uzasadnieniu organ wskazał, że wprawdzie 20 listopada 2019 r. wpłynęło pismo strony wraz z załącznikiem, jednakże braki podania nie zostały uzupełnione.
W odpowiedzi na pismo skarżącego z dnia 18 grudnia 2019 r., Kolegium w dniu 2 stycznia 2020 r. wyjaśniło, że w związku z brakiem przedłożenia dowodów na okoliczność potwierdzenia miejsca pobytu w zakładzie karnym w miesiącu sierpniu 2012 r. pozostawiło odwołanie bez rozpoznania (wezwanie z dnia 5 grudnia 2019 r. dotyczyło przedłożenia dowodów, a nie złożenia podpisu). W ocenie Kolegium nie udowodniono, że w miesiącu sierpniu 2012 r. (kiedy organ I instancji wydawał, a następnie doręczał decyzję nr [...]) skarżący przebywał w zakładzie karnym, a nie pod adresem niejednokrotnie przez niego wskazywanym, tj. R w K.
Do pisma z dnia 23 grudnia 2019 r. i 8 stycznia 2020 r. skarżący załączył wydane przez Zakład Karny informacje o pobytach i orzeczeniach oraz zaświadczenie Dyrektora Zakładu Karnego Nr [...] w S z dnia 3 stycznia 2020 r., że od dnia 10 września 2008 r. do dnia 5 kwietnia 2014 r. odbywał karę pozbawienia wolności.
W odpowiedzi na powyższe, SKO w dniu 22 stycznia 2020 r. wyjaśniło, że sprawa została zakończona – wobec braku przedłożenia przez skarżącego dowodów na okoliczność potwierdzenia miejsca pobytu w zakładzie karnym w sierpniu 2012 r. pozostawiono odwołanie bez rozpoznania. Kolegium podkreśliło, że powzięto informację, iż M. S. "w dniu 13 sierpnia 2012 r. minął termin zgłoszenia się do Aresztu Śledczego celem dalszego odbywania kary. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że Pan M. S. został doprowadzony do AS w dniu 4 grudnia 2012 r. celem dalszego odbywania kary (pismo Aresztu Śledczego Nr [...] z dnia 3 października 2013 r.)" - por. postanowienie SKO z dnia 15 października 2013 r. nr [...]. Z uwagi na powyższe organ stwierdził, że skarżący nie przebywał w miesiącu sierpniu 2012 r. w Zakładzie Karnym, tudzież Areszcie Śledczym, a zatem jego twierdzenia, iż w tym okresie przebywał w Zakładzie Karnym (Areszcie, etc.) są nieprawdziwe. Kolegium podkreśliło, że wszelkie wątpliwości sprawy skarżącego zostały wyjaśnione, a dalsza korespondencja jest bezcelowa.
Ponadto postanowieniem z dnia 11 maja 2020 r. nr [...] SKO odmówiło wznowienia postępowania z wniosku skarżącego z dnia 4 lutego 2020 r., w sprawie zakończonej pozostawieniem odwołania od decyzji z dnia 14 sierpnia 2012 r. bez rozpoznania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pełnomocnik skarżącego wniósł o:
- stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie rozpoznania odwołania skarżącego od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 14 sierpnia 2012 r. nr [...];
- zobowiązanie organu w odpowiednim terminie, zakreślonym przez Sąd, do rozpoznania odwołania skarżącego od ww. decyzji Prezydenta Miasta;
- stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
wymierzenie organowi grzywny w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6
p.p.s.a.,
przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
- o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego wskazał, że pismem z 30 października 2019 r. SKO wezwało skarżącego o przedłożenie dowodów (np. zaświadczenia) potwierdzających fakt przebywania w zakładzie karnym w miesiącu sierpniu 2012 r. (i jaki dokładnie okres). Wezwanie to zostało wystosowane w celu zbadania, czy odwołanie zostało wniesione w terminie. Otwartą pozostaje kwestia, czy strona, mająca ograniczoną możliwość działania z uwagi na pobyt w zakładzie karnym, była w stanie pozyskać takie zaświadczenie. Organ natomiast miał możliwość ustalenia, w ramach badania terminowości wniesienia odwołania, czy taki pobyt rzeczywiście miał miejsce. W ramach wszechstronnego rozpoznania okoliczności sprawy organ odwoławczy zobowiązany był do dokonania takich ustaleń, jednak tego nie uczynił.
Nawet jednak gdyby przyjąć, że skarżący nie zastosował się do wezwania i nie przedstawił oczekiwanych przez organ dowodów, to takie zaniechanie nie mogło skutkować pozostawieniem odwołania bez rozpoznania na podstawie art. 64 k.p.a., lecz mogło, co najwyżej, spowodować wydanie na podstawie art. 134 k.p.a. postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, które to postanowienie następnie mogłoby zostać zaskarżone do WSA.
Zdaniem pełnomocnika skarżącego, organ zatem nie zbadał kwestii pobytu w zakładzie karnym ani nie wydał postanowienia o uchybieniu terminu, co otworzyłoby stronie drogę do wniesienia skargi do WSA. Zamiast tego organ wydał postanowienie o odmowie wznowienia postępowania w sprawie.
Pełnomocnik skarżącego podkreślił, że interpretacja pisma strony z dnia 4 lutego 2020 r. jako skargi o wznowienie postępowania jest nieprawidłowa. Strona, co prawda, na str. 3 pisma z 4 lutego 2020 r. (k. 244) posługuje się sformułowaniem "składam wniosek o wznowienie postępowania w sprawie [...]", jednak posłużenie się przez stronę nieposiadającą wiedzy prawniczej nazwą instytucji procesowej opisanej w przepisach administracyjnych niekoniecznie musi oznaczać wolę skorzystania z tej instytucji. Natomiast pismo strony z dnia 4 lutego 2020 r. nosiło wszelkie cechy ponaglenia w rozumieniu art. 53 ust. 2b p.p.s.a. Całokształt obszernych i emocjonalnych wywodów skarżącego wskazuje, że najbardziej dotkliwa jest dla niego bierność organu, który, pomimo przedstawienia przez skarżącego odpowiednich dokumentów, nie dokonuje rozstrzygnięcia w sprawie złożonego odwołania.
Pełnomocnik skarżącego wskazał, że bezczynność organu jawi się jako oczywista. Samorządowe Kolegium Odwoławcze: zaniechało dokonania ustaleń, czy odwołanie zostało wniesione w terminie; błędnie skorzystało z instytucji pozostawienia odwołania bez rozpoznania na podstawie art. 64 k.p.a., który nie miał w tym przypadku zastosowania; jeśli uznało, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu, to z naruszeniem art. 135 k.p.a. zaniechało wydania postanowienia w tym przedmiocie. Co więcej, z czynności wykonanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wynika, że organ ten uznał sprawę odwołania za zamkniętą i nie planował dalszego procedowania w tej sprawie. W tej sytuacji niezbędnym stało się wniesienie skargi na bezczynność organu.
W piśmie procesowym z dnia 3 lutego 2021 r. organ wyjaśnił, że w związku z uznaniem bezskuteczności pozostawienia bez rozpoznania sprawy z odwołania skarżącego od decyzji Prezydenta Miasta z dnia 14 sierpnia 2012 r. została w Kolegium założona nowa sygnatura dla rozpatrzenia sprawy opisanego wyżej odwołania [...].
W piśmie wyjaśniającym z dnia 3 lutego 2021 r. SKO wskazało, że w istocie nie zostało wydane rozstrzygnięcie w sprawie nr [...], którego domagała się strona. W czasie, kiedy Kolegium pozostawiło odwołanie bez rozpoznania nie było referentowi sprawy znane, iż skarżący w sierpniu 2012 r. (w czasie w którym wydano, a następnie doręczono decyzję Prezydenta Miasta nr [...]) nie przebywał w Zakładzie Karnym/ Areszcie etc. jak nieustannie podnosił i próbował wykazać. Nie są zatem prawdą twierdzenia, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze po pozostawieniu bez rozpoznania odwołania skarżącego od decyzji Prezydenta Miasta nr [...] z dnia 14 sierpnia 2012 r. uznało sprawę za zamkniętą. Nieprawdziwe są także twierdzenia zmierzające do wskazania, iż organ II instancji pozostawał/pozostaje w bezczynności dotyczącej ww. sprawy, na dowód czego Kolegium przesyłało metryki spraw (w porządku chronologicznym), które dotyczyły (i nadal dotyczą) procedowania sprawy skarżącego.
Kolegium podkreśliło, że kierowało do skarżącego liczną korespondencję, która przede wszystkim miała na celu ustalenie, czy przedmiotowa decyzja Prezydenta Miasta w ogóle weszła do obrotu prawnego, a następnie czy przedmiotowe odwołanie wniósł on w wymaganym terminie. Kolegium (początkowo) nie było w stanie ustalić powyższego, pozostawiono odwołanie bez rozpoznania, o czym poinformowano skarżącego (5 grudnia 2019 r.). Następnie odrębny skład Kolegium wydał (11 maja 2020 r.) postanowienie o odmowie wznowienia postępowania (z wniosku strony) dot. [...]. Jednocześnie skierowano do skarżącego kilka pism wyjaśniających w odpowiedzi na przesyłaną do Kolegium korespondencję.
Organ podał, że w dniu 15 maja 2020 r. w wyniku zarządzenia innego referenta, nadano nową sygnaturę ([...]) celem rozpatrzenia odwołania skarżącego od decyzji Prezydenta Miasta nr [...] z dnia 14 sierpnia 2012 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) - dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a., sąd administracyjny orzeka w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności lub zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa oraz stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszania prawa (art. 149a § 1a p.p.s.a.).
W orzecznictwie administracyjnym przyjmuje się, że o bezczynności organu można mówić wówczas, gdy organ ten, pomimo istniejącego obowiązku, nie załatwia, w określonej prawem formie i w określonym prawem czasie sprawy, co do której obowiązujące regulacje czynią go właściwym i kompetentnym. Dotyczy to zarówno sytuacji, gdy organ nie podjął żadnych czynności, jak i takiej, gdy czynności zostały wprawdzie podjęte, ale organ nie zakończył ich stosownym aktem. Dla zasadności skargi nie ma przy tym znaczenia z jakich powodów określone działanie nie zostało podjęte, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną, czy też niezawinioną opieszałością organu. Wniesienie skargi jest zatem uzasadnione nie tylko w przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w razie odmowy podjęcia określonego działania, mimo istnienia w tym względzie ustawowego obowiązku, choćby organ mylnie sądził, że zachodzą okoliczności, które uwalniają go od obowiązku prowadzenia postępowania w sprawie i zakończenia go wydaniem decyzji administracyjnej lub innego aktu czy czynności.
Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sąd ocenia skargę na bezczynność na moment jej wniesienia, niemniej zobowiązany jest również uwzględnić wszelkie okoliczności zaistniałe od tego zdarzenia prawnego do chwili orzekania.
Jak wynika z akt sprawy, zarówno do dnia wniesienia skargi, jak i jej rozpoznania SKO nie rozpoznało odwołania skarżącego od decyzji z dnia 14 sierpnia 2012 r. nr [...] o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego, stosownie do zaleceń prawomocnego wyroku WSA w Krakowie z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 670/17. Organ nie orzekł (nie wydał aktu administracyjnego) ani w przedmiocie terminowości wniesionego odwołania ani też co do jego ewentualnego rozpatrzenia. Pozostawienie bez rozpoznania nie jest bowiem aktem kończącym postępowanie wszczęte przez złożenie ww. odwołania. Zgodnie z art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256) – dalej k.p.a., jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. W przedmiotowej sprawie chodziło natomiast o rozpoznanie odwołania, do którego stosuje się przepisy rozdziału 10 k.p.a.
Wyjaśnić należy, na co słusznie zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącego, że przepis art. 64 k.p.a. nie ma zastosowania w postępowaniu odwoławczym. Przepis ten jest przepisem regulującym postępowanie przed organem I instancji, a przepisy regulujące to postępowanie mogą mieć zastosowanie w postępowaniu odwoławczym tylko w sprawach nieuregulowanych odmiennie przepisami o postępowaniu dwuinstancyjnym (rozdział 10 Działu II k.p.a.). Skoro kwestia formalnego zakończenia postępowania została uregulowana w art. 134 k.p.a. w sposób odmienny niż w przypadku podań w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, to zgodnie z regułą wykładni lex specialis derogat legi generali należy przyjąć, że w postępowaniu odwoławczym przepis art. 64 k.p.a. nie ma zastosowania. Podkreślić należy, że przy dokonywaniu takiej wykładni przepisów nie bez znaczenia pozostaje również kwestia zabezpieczenia stronie możliwości ochrony jej praw w postępowaniu odwoławczym za pomocą orzeczenia opartego o treść art. 134 k.p.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2020 r. sygn. akt II OSK 254919, z dnia 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 135/10, z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1814/10, z dnia 1 kwietnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1847/14, z dnia 31 maja 2016 r., II OSK 2355/14, z dnia 13 października 2017 r., II OSK 2450/16, z dnia 1 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 3088/15).
W konsekwencji powyższych rozważań, skoro organ do dnia wydania wyroku nie rozpoznał odwołania skarżącego, a jedynie pozostawił go bez rozpoznania, pomimo, że okoliczności sprawy go do tego nie uprawniały, to w ocenie Sądu, dopuścił się on bezczynności w tym zakresie. Sąd zobowiązał zatem organ do rozpoznania przedmiotowego odwołania skarżącego w terminie 1 miesiąca od zwrotu akt organowi.
Sąd jednocześnie uznał, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Stan bezczynności wyczerpuje znamiona rażącego naruszenia prawa wtedy, gdy posiada dodatkowe (szczególne) cechy względem stanu określanego jako typowe naruszenie prawa. Dla dokonania takiej oceny nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie terminu musi być bowiem znaczne i nieznajdujące usprawiedliwienia w okolicznościach sprawy. Taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowym stanie faktycznym. Od złożenia odwołania minęło bowiem ponad cztery lata, w tym od zwrotu akt przez WSA w Krakowie w dniu 4 maja 2018 r. do dnia złożenia skargi w dniu 11 lutego 2020 r. – prawie dwa lata.
Wobec powyższego, orzeczono jak w pkt I, II, III sentencji wyroku, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Uznając, że grzywna ma charakter dyscyplinujący Sąd orzekł o jej wymierzeniu, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., jak w punkcie IV sentencji wyroku. W przepisach nie została określona ani wysokość minimalna, ani też nie wskazano wprost jakichkolwiek kryteriów, jakimi powinien w takich przypadkach kierować się sąd administracyjny. Pozostawiono to uznaniu sądu. Dla miarkowania wysokości znaczenie mogą mieć stopień naruszenia prawa przez organ, okoliczności towarzyszące naruszeniu i zwłoce w załatwieniu sprawy. W tym przypadku Sąd uznał, że wymierzenie grzywny w wysokości 1 000 zł przy nadal trwającej bezczynności, długotrwałym prowadzeniu postępowania, jest adekwatne i wystarczające do osiągnięcia celu w postaci zdyscyplinowania organu do wydania stosownego aktu administracyjnego i załatwienia sprawy. Jednocześnie w ocenie Sądu kwota jakiej domagał się pełnomocnik skarżącego jest zbyt wygórowana.
Ponadto, Sąd na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. przyznał skarżącemu sumę pieniężną w kwocie 1 000 złotych. Suma pieniężna stanowi swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zaś jej przyznanie powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego, jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania. Sąd stwierdził, że ww. kwota w istocie będzie adekwatna w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności. Sąd wyraża nadzieję, że konieczność wypłaty powyższej kwoty zdyscyplinuje organ na przyszłość. W ocenie Sądu przyznana kwota zrekompensuje skarżącemu negatywne przeżycia psychiczne i krzywdy moralne związane z bezczynnością organu w przedmiotowej sprawie. Dlatego też w punkcie V wyroku przyznano na rzecz skarżącego sumę pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w wysokości 1000 zł.
Na podstawie art. 250 w zw. z art. 200 ww. ustawy Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego – koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu Dz. U. z 2019 r., poz. 18), orzekając, jak w punkcie VI sentencji wyroku.
Sąd orzekł w nin. sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.