III SAB/KR 13/25

III SAB/Kr 13/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-07-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas /przewodniczący/
Ewa Michna
Ewelina Dziuban /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
659
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, ale nie miały one miejsca z rażacym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 149 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 lipca 2025 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie U. M. sprawy ze skargi P. K. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko H. K. za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. I. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania; II. stwierdza, że bezczynność i przewlekłość nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. oddala skargę w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
Na skutek wniosku skarżącego P. K. z 1 lutego 2023 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 2 czerwca 2023 r. znak: 010070/680/177722/2023 odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. K. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 27 września 2023 r. znak: 010070/680/177722/2023 utrzymał w mocy decyzję ww. z 2 czerwca 2023 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawomocnym wyrokiem z dnia 2 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1706/23 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w sprawie ze skargi P. K., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 27 września 2023 r. znak sprawy: 010070/680/177722/2023, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. K.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 12 lipca 2024 r. znak: 010070/680/177722/2023 odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. K. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
Na powyższą decyzje skarżący wniósł odwołanie w piśmie z 24 lipca 2024 r.
Pismem z dnia 14 października 2024 r. (k. 165 akt admin.) do ZUS skarżący wniósł ponaglenie w związku z brakiem rozstrzygnięcia złożonego odwołania w związku z ubieganiem się o świadczenie wychowawcze.
W dniu 11 grudnia 2024 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, znak sprawy 010070/680/177722/2023 w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. K.
Skarżący zarzucił:
- przewlekłe prowadzenie postępowania – zgodnie z art. 37 par. 1 pkt 2 k.p.a;
- bezczynność polegającą na niezałatwieniu sprawy w określonych ustawowo terminach;
Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o: uwzględnienie skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania; zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postepowania; wymierzenie organowi grzywny oraz przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej.
W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że złożone 25 lipca 2024 r. odwołanie nadal pozostaje bez rozpoznania, od dnia złożenia odwołania minęły już 4 miesiące, a od dnia złożenia wniosku minęły już 22 miesiące.
W skardze zawarto wniosek o przeprowadzenie rozprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Mając na uwadze złożone odwołanie Prezes ZUS ponownie analizując sprawę w dniu 10 stycznia 2025 r. wydał decyzje o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji . (k. 179k a.a.).
Pismem z dnia 25 czerwca 2025 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej Kraków-Krowodrza w Krakowie zgłosił udział w przedmiotowym postępowaniu. Wniósł o uwzględnienie skargi w zakresie stwierdzenia, że Prezes ZUS dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Przepis art. 3 § 2 pkt 8 i 9 P.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).
W sprawie będącej przedmiotem niniejszej skargi skarżący zwalcza przewlekłe prowadzenie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postępowania w sprawie rozpatrzenia jego wniosku z 1 lutego 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę H. K. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
Przed merytorycznym rozpoznaniem skargi należy wskazać, że pismem z 14 października 2024 r. skarżący wniósł do ZUS ponaglenie na przewlekłe prowadzenie postępowania w tej sprawie. Tym samym skarżący wyczerpał przysługujące mu środki zaskarżenia, zgodnie z wymogiem art. 52 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Natomiast zgodnie z art. 53 § 2b P.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.
W związku z czym przedmiotowy środek zaskarżenia należy uznać za dopuszczalny.
Przechodząc do meritum sprawy należy wskazać, że naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: "k.p.a.", jest obowiązek działania organów sprawnie, wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2).
Zgodnie zaś z art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 (§ 4). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (§ 5).
Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. bezczynność to stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (pkt 1), natomiast przewlekłość - gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (pkt 2).
W judykaturze wskazuje się, że dokonując rozgraniczenia zakresu skarg na bezczynność i przewlekłość postępowania pojęcie "bezczynności" należy rozumieć jako niewydanie w terminie decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności. Natomiast przez "przewlekłe prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących że formalnie organ nie jest bezczynny, ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy. Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmować będzie zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 czerwca 2016 r. sygn. akt II OSK 1156/16, z 31 maja 2016 r. sygn. akt II OSK 1903/15, czy z 5 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 1031/12, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Natomiast w piśmiennictwie przyjmuje się, że przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania administracyjnego zaistnieje wówczas, gdy organowi będzie można skutecznie postawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut prowadzenia czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia (zob. R. Hauser, M. Wierzbowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017 r., s. 414). Za postępowanie prowadzone przewlekle uznaje się zatem postępowanie prowadzone w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących że formalnie organ nie jest bezczynny.
Przedmiotem kontroli w postępowaniu zainicjowanym złożeniem skargi na bezczynność lub przewlekłość jest ocena, czy w ustalonym stanie faktycznym na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania czynności kończących postępowanie, a następnie czy uczyniono to w przepisanym terminie, a dalej - czy ewentualne opóźnienie jest usprawiedliwione.
Należy również podkreślić, że celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej lub przewlekłe prowadzenie przez ten organ postępowania jest zwalczanie braku działania (zwłoki) w załatwieniu sprawy administracyjnej. Przy badaniu zasadności takiej skargi Sąd bierze pod uwagę stan sprawy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Skarga na bezczynność (przewlekłość) organu ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienie sprawy.
Ustawodawca nie zdefiniował, kiedy bezczynność lub przewlekłość ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Prawo takiego zakwalifikowania bezczynności oraz przewlekłości zostało pozostawione uznaniu składu orzekającego. Uznanie to opiera się na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego (por. np. wyrok NSA z 28 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2424/16, CBOSA). Ogólnie rzecz ujmując, taka kwalifikacja będzie zasadna, gdy stan bezczynności lub przewlekłości jest oczywisty i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Na tę ocenę rzutuje z kolei m.in. zbyt długi okres prowadzenia sprawy, niemający uzasadnienia ani w stopniu jej skomplikowania, ani w konieczności prowadzenia szerokiego postępowania dowodowego. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że z reguły dopiero co najmniej kilkunastokrotne przekroczenie maksymalnego terminu wyznaczonego przez prawodawcę na załatwienie sprawy jest przekroczeniem na tyle dużym, a przez to też i oczywistym, że nie będzie budziło wątpliwości odnośnie do uznania go za przekroczenie rażące (por. np. wyrok NSA z 11 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 2546/19; wyrok NSA z 20 października 2022 r., sygn. akt II OSK 1184/22, CBOSA). Równocześnie, dokonując oceny, czy bezczynność lub przewlekłość postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, nie można zupełnie abstrahować od przyczyn długotrwałego prowadzenia postępowania. W szczególności istotne jest czy bezczynność lub przewlekłość jest wynikiem nagannych zachowań poszczególnych funkcjonariuszy publicznych, czy też długotrwałość postępowania miała charakter systemowy, związany z niewystarczającą liczbą pracowników w zestawieniu z liczbą spraw, które wpływają do danego organu. (vide NSA 4 stycznia 2023 r., II OSK 1870/22).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że do dnia wniesienia skargi wniosek skarżącego z 1 lutego 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na ww. córkę na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. nie został rozpoznany, jednakże niebawem po winieniu skargi Prezes ZUS rozpoznał odwołanie skarżącego i wydał decyzję z 10 stycznia 2025 r., w której odmówił prawa do tego świadczenia za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
Niezależnie od powyższego Sąd doszedł do wniosku, że ZUS dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. Nie ulega bowiem wątpliwości, że sprawa zainicjowana wnioskiem strony skarżącej z 1 lutego 2023 r. nie została załatwiona w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a.
Jak wynika z akt sprawy, wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na ww. córkę wpłynął do organu 1 lutego 2023 r. Od tego momentu ZUS miał ustawowy obowiązek załatwić sprawę nie później niż w ciągu dwóch miesięcy (art. 35 § 3 k.p.a.).
Organ decyzją z dnia 2 czerwca 2023 r. znak: 010070/680/177722/2023 odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. K. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
Na skutek odwołania Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 27 września 2023 r. znak: 010070/680/177722/2023 utrzymał w mocy decyzję ww. z 2 czerwca 2023 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawomocnym wyrokiem z dnia 2 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1706/23 uchylił powyższe decyzje.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 12 lipca 2024 r. znak: 010070/680/177722/2023 odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko H. K. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
Na powyższą decyzje skarżący wniósł odwołanie w piśmie z 24 lipca 2024 r.
Od dnia 24 lipca 2024 r. do dnia wydania decyzji w dniu 10 stycznia 2025 r. (tj. przez okres 5, 5 miesiąca) organ nie podejmował żadnych czynności w sprawie.
W ocenie Sądu nie budzi więc wątpliwości, że organ pozostawał zarówno w przewłoce, jak i w bezczynności, gdyż sprawa o przedmiotowe świadczenie wychowawcze powinna już dawno się zakończyć, a organ nie tyle prowadził opieszale sprawę, co w ogóle jej nie prowadził. (pkt I wyroku)
W punkcie II wyroku Sąd uznał, że bezczynność i przewłoka w postępowaniu organu nie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być szczególnie znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego (prawnego) uzasadnienia (wyrok NSA z 28.01.2022 r., III OSK 4360/21, LEX nr 3331135, wyrok NSA z dnia: 24 lipca 2015 r., sygn. akt II OSK 3237/14, publ. LEX nr 1803268; 1 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12, publ. CBOSA). W jednym z najnowszych orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosku wnioskodawcy i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa(Wyrok NSA z 7.04.2022 r., III OSK 4394/21, LEX nr 3331273). Odnosząc powyższe wywody do stanu sprawy rozstrzyganej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie należy wskazać, że organ wprawdzie przekroczył ustawowy termin, tym niemniej skarga na bezczynność i przewlekle prowadzenie postepowania okazała się środkiem skutecznym i spełnia swoje zadanie – wniosek skarżącego został rozpoznany. Co więcej nie można przyjąć, że samo postępowanie było w sposób przeciągnięte, gdyż zakończyło się 10 stycznia 2025r., a sama sprawa wymagała jednak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia przesłanek z art. art. 22 ustawy o pomocy państwa wychowaniu dzieci, stosownie do wytycznych zawartych w wyr. WSA, sygn. akt III SA/Kr 1706/23. Stąd zdaniem Sadu nie nastąpiło rażące naruszenia prawa przez organ.
Prezes ZUS wprawdzie uchybił swoim obowiązkom, jednak kilka okoliczności łagodzi nieco ocenę stopnia naruszenia.
Po pierwsze, czas trwania bezczynności nie przekroczył granic absolutnej opieszałości – opóźnienie organu wyniosło kilka miesięcy (od wniesienia ponaglenia do wydania decyzji w toku procesu). Choć jest to zwłoka odczuwalna i niezgodna z prawem, nie jest to wieloletnie ignorowanie sprawy, które zazwyczaj kwalifikuje się jako rażące naruszenie. Po drugie, gdy tylko skarga trafiła do sądu, organ podjął działania i ostatecznie wydał decyzję jeszcze przed rozprawą. Świadczy to o tym, że organ zdał sobie sprawę z konieczności dopełnienia obowiązków (choć dopiero pod presją skargi). Gdyby organ uparcie trwał w bezczynności nawet w toku procesu sądowego, ocena mogłaby być surowsza. W niniejszej sprawie jednak do momentu wyrokowania bezczynność ustała – organ wykonał czynność oczekiwaną przez stronę (choć z opóźnieniem).
Z tych powodów Sąd uznał, że bezczynność i przewlekłość Prezesa ZUS nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa o czym orzekł w pkt II sentencji wyroku.
W pozostałym zakresie Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., to jest w odniesieniu co do zgłoszonych przez stronę skarżącą żądań wymierzenia organowi grzywny oraz przyznania stronie skarżącej sumy pieniężnej (pkt III wyroku).
Wskazać należy, że stosownie do art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.
Na tle redakcji art. 149 § 2 p.p.s.a. trzeba zauważyć, że sam fakt bezczynności i przewlekłości nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego. Gdyby bowiem taki był zamiar ustawodawcy, wówczas brzmienie przepisu miałoby treść odmienną, obligując wprost sąd do przyznania sumy pieniężnej, a nie jedynie ustanawiając taką możliwość. Obowiązujące w tej kwestii fakultatywne jedynie działanie sądu - bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek w ustawie - oznacza, że wybór co do zastosowania tego środka zależy od oceny sądu, a przesądzające są w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy. Przyznanie na gruncie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej winno być zatem zastrzeżone jedynie do wyjątkowych przypadków, uzasadnionych szczególnie drastycznymi i zawinionymi uchybieniami zasad efektywnego i terminowego działania organu w załatwieniu sprawy (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn. akt II SAB/Wr 40/17). Przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w tego rodzaju sytuacjach, w których oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 maja 2017 r. sygn. akt IV SAB/Wa 294/16).
W okolicznościach przedmiotowej sprawy, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącej sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Przeciwko zastosowaniu powyższego środka przemawia przedstawiona powyżej ocena braku rażącego naruszenia przez organ prawa. Organ dopuścił się bezczynności i doszło do przewlekłości lecz przed rozpoznaniem skargi organ przystąpił do procedowania wniosku oraz wydał decyzję w sprawie.
Sąd wyjaśnia dodatkowo, że suma pieniężna, o której mowa w 149 § 2 p.p.s.a., chociaż ma częściowo charakter kompensacyjny, nie ma na celu naprawienia szkody. Odpowiedzialność za szkodę, przewidziana w art. 4171 § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz. U z 2024 r., poz. 1061 ze zm.), wyklucza traktowanie sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., jako odszkodowania. Przyznawana na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. suma pieniężna nie zastępuje także zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych. Otrzymana kwota ma zrekompensować negatywne przeżycia związane z niezałatwieniem sprawy w terminie, z naruszeniem prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki oraz niedogodności, jakich strona doznała na skutek bezczynności organu administracji (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 maja 2020 r., sygn. akt III SAB/Wr 1224/19), nie stanowi jednak odszkodowania.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jako okoliczność przemawiającą za nieprzyznaniem sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. wymienia się więc również brak stwierdzenia rażącego naruszenia prawa. Zasadność zasądzenia określonej sumy pieniężnej, z uwagi na brak charakteru odszkodowawczego, zależy bowiem od rodzaju naruszenia prawa przez organ, czasu trwania bezczynności (przewlekłości) i znajduje zastosowanie w sytuacji rażącego naruszenia prawa przez organ (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1325/20, z 30 listopada 2020r., sygn. akt I OSK 1558/20, z 18 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 2449/20).
Ustawodawca pozostawił sądowi orzekającemu ocenę czy okoliczności sprawy wskazują na konieczność wymierzenia grzywny. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności, Sąd ocenił jako niezasadny także wniosek strony skarżącej o wymierzenie organowi grzywny.
Główną funkcją grzywny, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., jest niewątpliwie dyscyplinowanie organów, które nie wykonują nałożonych na nie obowiązków w zakresie rozpoznania sprawy administracyjnej. Grzywna służy zatem przede wszystkim zdyscyplinowaniu organu w konkretnym postępowaniu, którego dotyczy skarga na bezczynność, lecz ma także służyć zapobieganiu naruszeniom prawa przez organ w przyszłości. Poza jednak funkcją prewencyjną i dyscyplinującą nałożenie grzywny realizuje także funkcję sankcyjną, związaną z ukaraniem organu. W ocenie Sądu środki prawne z art. 149 § 2 p.p.s.a., jak wskazano wyżej, powinny być stosowane w szczególnie nagannych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, gdy oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona zamierzonego lub nieuzasadnionego racjonalnie lub prawnie unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Tego rodzaju sytuacja w realiach niniejszej sprawy nie miała miejsca, co przemawia za zasadnością odstąpienia przez Sąd od wymierzenia organowi grzywny. Także w tym zakresie Sąd uwzględnił, że organ wydał oczekiwane przez stronę skarżącą rozstrzygnięcie, a przekroczenie terminu załatwienia sprawy nie miało charakteru rażącej bezczynności.
O kosztach postępowania nie orzeczono. Skarżący nie był reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, a równocześnie nie poniósł opłat z uwagi na objęcie ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 p.p.s.a., stosownie do którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
W przypadku skarg na tego rodzaju postanowienia skierowanie ich do rozpoznania w powyższym trybie nie jest uzależnione od wniosku strony (wyrok WSA w Opolu z 13.06.2017 r., II SA/Op 213/17, LEX nr 2307292, wyrok WSA w Gdańsku z 22.03.2017 r., I SA/Gd 1705/16, LEX nr 2270464). Przytoczone wyżej tezy zachowują aktualność w odniesieniu do wszystkich przypadków rozpoznawania spraw w trybie uproszczonym z urzędu (vide: Dauter Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Opublikowano: WKP 2024).