III SAB/Kr 104/22

III SAB/Kr 104/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Jakub Makuch /sprawozdawca/
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
stwierdzono bezczynność organu
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
Art. 24a  ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2021 poz 735
Art. 64
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
Art. 3  par. 2  pkt 8  i  9
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi B. M. na bezczynność Wójta Gminy Łapsze Niżne w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. zobowiązuje Wójta Gminy Łapsze Niżne do wydania decyzji w sprawie z wniosku skarżącej B. M. z dnia 29 czerwca 2022 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w terminie jednego miesiąca od doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Wójt Gminy Łapsze Niżne dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu wniosku o którym mowa w pkt. 1; 3. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. zasądza od Wójta Gminy Łapsze Niżne na rzecz skarżącej B. M. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi B. M. (dalej: "skarżąca") jest bezczynność Wójta Gminy Ł. w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W stanie faktycznym sprawy 1 lipca 2022 r. do organu wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. 7 lipca 2022 r. organ wezwał skarżącą "do usunięcia braków formalnych" wniosku przez przedłożenie oświadczeń osób zobowiązanych do alimentacji, tj. rodzeństwa skarżącej. Organ wskazał w wezwaniu, że żądane oświadczenia należy złożyć w terminie 14 dni od otrzymania wezwania.
Zawiadomieniem z 28 lipca 2022 r. organ poinformował skarżącą, że w związku z nieusunięciem braków pozostawił wniosek bez rozpatrzenia. Organ powołał się na art. 24a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.; dalej: ustawa).
Pismem z 30 sierpnia 2022 r. skarżąca wystosowała ponaglenie na bezczynność organu. Podniosła, że wezwanie, o którym mowa w art. 24a ustawy dotyczy wyłącznie braków formalnych i organ w sposób niewłaściwy uznał, że nieuzyskanie przez stronę oświadczeń jej rodzeństwa stanowi podstawę do pozostawienia jej wniosku bez rozpatrzenia.
Rozpatrując ponaglenie Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu stwierdziło w postanowieniu z 29 września 2022 r., że Wójt nie dopuścił się bezczynności. Kolegium uznało, że przedmiotowe oświadczenia są niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze z 19 października 2022 r. na bezczynność skarżąca wniosła o wyznaczenie organowi terminu na wydanie decyzji w sprawie, o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca podtrzymała argumentację przedstawioną w ponagleniu. Podkreśliła, że art. 24a ust. 2 ustawy stanowi o wezwaniu do uzupełnienia "wymaganych" dokumentów i to określenie należy interpretować ściśle. Zdaniem skarżącej powyższe określenie odnosi się do dokumentów wymaganych wprost przez przepisy prawa, a więc których brak ze względów formalnych uniemożliwia nadanie sprawie biegu, tj. wszczęcia i prowadzenia postępowania. Skarżąca wyraziła ocenę, że błędne jest przeświadczenie organu, że okoliczność, iż poza stroną żyje jeszcze kilkoro jej rodzeństwa, które również jest obciążone obowiązkiem alimentacyjnym, ma jakikolwiek wpływ na prawo strony do wnioskowanego przez nią świadczenia.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko. Zaznaczył, że za zaistniałą sytuację odpowiada strona, która nie odpowiedziała na wezwanie i nie wyraziła woli współpracy w celu jak najszybszego załatwienia sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Na wstępie należy zaznaczyć, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w myśl art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259; dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
W myśl art. 3 § 2 pkt 8 i 9 P.p.s.a., kontrola sprawowana przez sąd administracyjny obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a oraz w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1–3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W tych przypadkach przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak, w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Celem skargi na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Należy podkreślić, że skarga na bezczynność przysługuje m.in. na pozostawienie podania bez rozpoznania (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 września 2013 r. sygn. I OPS 2/13).
Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a).
Należy podkreślić, że naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.), jest obowiązek działania organów sprawnie, wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2). Zgodnie zaś z art. 35 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 (art. 35 § 4). Jak stanowi art. 36 § 1 K.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Zgodnie z kolei z art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a. bezczynność to stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 K.p.a. Przepisy K.p.a. mają zaś zastosowanie do postępowań prowadzonych w przedmiocie świadczeń pielęgnacyjnych na mocy art. 32 ust. 2 ustawy.
Na gruncie niniejszej sprawy istotne znaczenie ma treść art. 24a ust. 2 ustawy. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.
Odnosząc się do kwestii wadliwości wniosku skarżącej oraz wskazanych w art. 24a ust. 2 ustawy konsekwencji prawnych nieuzupełnienia wniosku przyjąć należy, że pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia dotyczy wyłącznie takich wad wniosku, których nieusunięcie nie pozwala na nadanie mu biegu. Nie dotyczy natomiast okoliczności, które organ uznaje za istotne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z 9 października 2018 r. sygn. akt I OSK 2695/18). Powołanie się przez organ na treść art. 24a ust. 2, podobnie jak zbliżonego w brzmieniu art. 24a ust. 1 ustawy, powinno służyć wyłącznie usunięciu nieprawidłowości wynikających ze ściśle określonych przepisów i nie może zmierzać do merytorycznej oceny przedstawionego wniosku. Zdaniem Sądu, oświadczenia rodzeństwa, jako osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnej matki, stanowić mogłyby element oceny bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną, a rezygnacją z pracy przez opiekuna. Ocena ta jest elementem merytorycznej oceny wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i mogłaby być istotna z punktu widzenia kierunku rozstrzygnięcia, a nie możliwości prowadzenia postępowania we wskazanym wyżej przedmiocie. W konsekwencji przyjąć należy, że w rozpoznawanej sprawie, brak przedłożenia przez skarżącą oświadczeń jej rodzeństwa, nie mógł być uznany za "złożenie wniosku bez wymaganych dokumentów", które czyni niemożliwym merytoryczne rozpoznanie tegoż wniosku. Tym samym organ mylnie uznał, że w tej sprawie zachodzą okoliczności, które uwalniają go od obowiązku prowadzenia postępowania w sprawie i zakończenia tego postępowania wydaniem decyzji administracyjnej. W przedstawionych wyżej okolicznościach tej sprawy i ich uwarunkowaniach prawnych, pozostawienie bez rozpatrzenia wniosku skarżącej doprowadziło organ do bezczynności, bowiem bezzasadnie nie załatwił sprawy w terminie, o którym mowa w art. 35 § 3 K.p.a. Mając powyższe na uwadze, Sąd w pkt 1 sentencji zobowiązał organ do wydania decyzji w sprawie z wniosku skarżącej w terminie jednego miesiąca od doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami. Orzeczony termin Sąd ocenił za wystarczający, bowiem wprost nawiązuje on do miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 35 § 3 K.p.a.
Jednocześnie Sąd stwierdził, że dostrzeżona bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (punkt 3. sentencji wyroku). Trzeba mieć bowiem na uwadze, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a P.p.s.a. oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Istotą rażącego naruszenia prawa jest bowiem pozbawiona jakichkolwiek wątpliwości oczywistość stwierdzonego naruszenia (zob. wyroki NSA: z 4 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 3374/18; z 6 sierpnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1802/19). Dla dokonanej przez Sąd oceny charakteru bezczynności organu znaczenie miał fakt, że organ, że uzasadnienia dla pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia organ poszukiwał w dokonanej wykładni art. 24a ustawy. Wykładni tej – choć była błędna – nie sposób jednakże uznać wprost, na pierwszy rzut oka, za sprzeczną z treścią przepisu, czy też za wyraz jawnego natężenia złej woli organu.
O kosztach Sąd orzekł w punkcie 4. sentencji wyroku w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na zasądzone koszty postępowania złożyła się kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia adwokata – pełnomocnika skarżącej.