III SAB/GD 64/24

III SAB/Gd 64/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-06-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik /sprawozdawca/
Alina Dominiak
Bartłomiej Adamczak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 217
art. 86 par. 4
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 902
1.	Skierować sprawę na posiedzenie niejawne (art. 119 ppsa). 2.	Wyznaczyć skład orzekający: Przewodniczący:	Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie:	Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Jolanta Górska (sędzia zastępca) Asesor WSA Adam Osik  3.	Termin posied
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3 par. 2 pkt 8, art. 149 par. 1 pkt 3, par. 1a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Asesor WSA Adam Osik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. C. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. stwierdza, że Prezes Sądu Okręgowego w Słupsku dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącej A. C. o udostępnienie informacji publicznej; 2. stwierdza, że bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku na rzecz skarżącej A. C. 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
A. C. za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu 25 stycznia 2024 r. skierowała do Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku wniosek o udostępnienie informacji publicznej poprzez przesłanie na jej adres e-mail skanów wszystkich złożonych do Prezesa Sądu w latach 2015-2024 przez sędziów Sądu Rejonowego w Słupsku i sędziów Sądu Okręgowego w Słupsku zawiadomień, o których mowa w art. 86 § 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.- Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 217 ze zm.) – dalej jako: "p.u.s.p.", a także sprzeciwów, o ile zostały wydane.
W dniu 11 marca 2024 r. do Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku wpłynęła skierowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarga A. C. na bezczynność organu w udostępnieniu informacji publicznej w związku z ww. wnioskiem.
W skardze zarzucono organowi naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 902 ze zm.) dalej jako: "u.d.i.p." i wniesiono o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, orzeczenie o jej charakterze i nakazanie organowi rozpoznania wniosku, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego w Słupsku wniósł o oddalenie skargi wskazując, że dopiero w związku z wpływem skargi powziął informację o złożonym za pośrednictwem poczty elektronicznej wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Organ podjął niezwłocznie działania w celu realizacji wniosku. Poinformował wnioskodawczynię, że opóźnienie w udzieleniu informacji wynikało z faktu, że treść wiadomości została ujawniona przez pracownika Biura Obsługi Interesantów dopiero w dniu 11 marca 2024 r. po wpływie skargi. Na skutek bardzo dużej liczby wiadomości elektronicznych wpływających na skrzynkę BOI Sądu Okręgowego w Słupsku, w tym także z opóźnieniem, z uwagi na konieczność ich weryfikacji pod względem bezpieczeństwa, wiadomości nadanej z adresu skarżącej, nadano bieg w dniu 11 marca 2024 r. Wiadomość ta nadana o godz. 21:06 w dniu 25 stycznia 2024 r. nie była widoczna w dniu 26 stycznia 2024 r.
Organ wyjaśnił, że niezwłocznie, pismem z dnia 19 marca 2024 r. nr A.0123.38.2024, poinformował skarżącą, iż w latach 2015-2024 do Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku zawiadomienia, o których mowa w art. 86 § 4 p.u.s.p. złożyli wskazani skarżącej imiennie sędziowie Sądu Okręgowego w Słupsku i Sądu Rejonowego w Słupsku. Poinformowano również, że z uwagi na fakt, iż nie wszystkie wnioski sędziów zostały przesłane w systemie workflow, zatem Prezes Sądu Okręgowego w Słupsku nie dysponuje wszystkimi wnioskami. Część z nich może bowiem znajdować się w aktach osobowych składających je sędziów, zarówno Sądu Okręgowego w Słupsku, jak i Sądu Rejonowego w Słupsku. Część teczek osobowych sędziów Sądu Okręgowego w Słupsku została wysłana na żądanie różnych sądów i w nich znajdują się papierowo składane wnioski. Prezesi Sądu Okręgowego w Słupsku urzędujący we wskazanym okresie nie zgłaszali sprzeciwów w ww. zakresie. Organ, z uwagi na fakt, że nie istniała możliwość rozpoznania wniosku w pełnym zakresie wobec nieposiadania żądanych informacji, skierował do skarżącej pismo informacyjne w tym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W świetle art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje również orzekanie w sprawach ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że wniesienie skargi na bezczynność w zakresie udostępnienia informacji publicznej nie wymaga od strony skarżącej uprzedniego złożenia jakiegokolwiek środka zaskarżenia na drodze administracyjnej. Ustalony w art. 53 § 2b p.p.s.a. wymóg wniesienia ponaglenia należy bowiem odnieść do bezczynności organu w zakresie spraw rozpoznawanych w trybie Kodeksu postępowania administracyjnego.
Stosownie natomiast do art. 16 ust. 1 i ust. 2 u.d.i.p. przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się jedynie do decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej oraz o umorzeniu postępowania o udostępnienie informacji publicznej. Powyższe oznacza, że nie mają one zastosowania do faz poprzedzających wydanie decyzji i tym samym w przypadku bezczynności w sprawach dotyczących udzielania informacji publicznej, brak jest podstaw do stosowania art. 37 k.p.a.
Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie skarżąca domagała się udostępnienia informacji publicznej w trybie przewidzianym przepisami ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Wskazana ustawa reguluje zarówno zakres podmiotowy i przedmiotowy jej stosowania oraz procedurę i tryb udostępniania informacji publicznej.
Bezspornym między stronami pozostawało, że Prezes Sądu Okręgowego w Słupsku jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, co znajduje oparcie w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., zgodnie z którym obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej.
Nie było spornym między stronami również, że objęte wnioskiem skarżącej informacje stanowią informację publiczną w rozumieniu ustawy.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 10 ust. 1 u.d.i.p. informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub portalu danych, jest udostępniana na wniosek.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 u.d.i.p. Zgodnie zaś z art. 13 ust. 2 u.d.i.p., jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku.
Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot zobowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku (art. 14 ust. 1 u.d.i.p.). Natomiast w myśl art. 16 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.d.i.p., odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 u.d.i.p., następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Przepisy prawa nie definiują pojęcia bezczynności, jednakże w piśmiennictwie i orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy organ administracji publicznej nie podjął w przewidzianym prawem terminie żadnych czynności w sprawie lub co prawda prowadził postępowanie, ale pomimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął w terminie stosownej czynności.
Na gruncie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej bezczynność podmiotu zobowiązanego do rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej ma miejsce wówczas, gdy organ, będąc w posiadaniu żądanej informacji publicznej, nie podejmuje stosownej czynności materialno-technicznej w postaci udzielenia tej informacji (art. 10 ust. 1 u.d.i.p.) lub nie wydaje decyzji o odmowie jej udostępnienia (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.), względnie nie informuje wnioskodawcy w drodze zwykłego pisma, że dana informacja nie jest informacją publiczną, organ lub podmiot zobowiązany informacją taką nie dysponuje ze wskazaniem przyczyn takiego stanu rzeczy lub że zachodzi sytuacja wskazana w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., a więc, że informacja publiczna podlega udostępnieniu na podstawie innych ustaw, które ten tryb odmiennie regulują.
W realiach niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, że w sprawie doszło do tak rozumianej bezczynności. Jak wynika z analizy akt sprawy skarżąca wniosek o udzielenie informacji publicznej złożyła w dniu 25 stycznia 2024 r. Organ, mając na uwadze wskazane wyżej regulacje zawarte w ustawie o dostępie do informacji publicznej, winien był rozpoznać wniosek w drodze jednej z wyżej wymienionych czynności do dnia 8 lutego 2024 r. Ustawowy 14-dniowy termin do rozpoznania wniosku nie został zachowany, gdyż organ na złożony wniosek w tymże terminie w istocie nie zareagował w żaden sposób. Z twierdzeń zawartych w skardze – datowanej na 6 marca 2024 r. - wynikało, że organ nie udzielił skarżącej jakiejkolwiek odpowiedzi na wniosek. Potwierdza to treść odpowiedzi na skargę. Organ wskazał bowiem, że wiedzę o złożeniu wniosku przez skarżącą powziął dopiero w dniu wpływu skargi na bezczynność, to jest w dniu 11 marca 2024 r., a odpowiedzi na wniosek udzielił w dniu 19 marca 2024 r.
Wskazać należy w tym miejscu, a to wobec argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę, że niewysłanie odpowiedzi na wniosek w ustawowym terminie z uwagi na problemy techniczne, nie może obciążać wnioskodawcy. Skutki błędów, trudności czy nieprawidłowości w zakresie obsługiwania przez organy systemów służących do oficjalnej komunikacji (w tym także systemu poczty elektronicznej) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów wnioskodawców (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1414/15, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Brak wiedzy organu o wpływie wniosku obciąża organ, gdyż świadczy o niewłaściwej organizacji działalności urzędu i konieczności wypracowania rozwiązań, które nie dopuszczą ponownie do takiej sytuacji. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że to do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt I OSK 1968/15; z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1940/15, CBOSA).
Prezes Sądu Okręgowego w Słupsku – choć nie w ustawowym terminie - podjął czynności związane z rozpoznaniem wniosku skarżącej. Pismem z dnia 19 marca 2024 r. poinformował skarżącą w formie tabelarycznej, którzy - wskazani z imienia i nazwiska - sędziowie Sądu Okręgowego w Słupsku i Sądu Rejonowego w Słupsku w latach 2015-2024 występowali do Prezesa Sądu Okręgowego w Słupsku z wnioskami w trybie art. 86 § 4 p.u.s.p., jakie zajmowali stanowisko oraz jaki był zakres wyrażonej zgody w odniesieniu do wniosku, a nadto poinformował, że Prezesi Sądu Okręgowego w Słupsku nie zgłosili sprzeciwów w ww. zakresie. Jednocześnie organ poinformował skarżącą, że nie istnieje możliwość załatwienia wniosku w pełnym zakresie wobec nieposiadania żądanych przez skarżącą informacji. Organ wyjaśnił w tej mierze, że nie wszystkie wnioski sędziów zgłoszone w trybie art. 86 § 4 p.u.s.p. zostały przesłane w systemie workflow (system obiegu dokumentów). Z tego względu organ nie dysponuje wszystkimi wnioskami sędziów, które mogą znajdować się w aktach osobowych sędziów. W odniesieniu do sędziów Sądu Rejonowego w Słupsku, to część tych wniosków może znajdować się w aktach osobowych znajdujących się w Sądzie Rejonowym w Słupsku, natomiast jeśli chodzi o sędziów Sądu Okręgowego w Słupsku, to część akt została wysłana na żądanie różnych sądów, a tam znajdują się wybrane wnioski. Skarżąca nie negowała faktu doręczenia jej ww. pisma stanowiącego odpowiedź na jej wniosek.
Należy podkreślić, że wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej może być objęte pytanie o określony stan istniejący na dzień udzielenia odpowiedzi. Wniosek taki nie może zatem zmierzać do inicjowania dodatkowych działań. Dana informacja ma charakter informacji publicznej, jeśli jest to informacja istniejąca i będąca w posiadaniu organu. Innymi słowy, uwzględnienie skargi na bezczynność organu nie może skutkować koniecznością stworzenia informacji publicznej, nieistniejącej w dniu złożenia wniosku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 452/16, CBOSA). Wobec tego w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że nie można skutecznie zarzucić bezczynności podmiotowi zobowiązanemu, jeżeli ten nie posiada żądanej informacji (art. 4 ust. 3 u.d.i.p.). W takiej sytuacji organ powinien powiadomić wnioskodawcę o tym, że nie może zrealizować żądania zawartego we wniosku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 192/12, CBOSA).
W konsekwencji powyższych uwag należy uznać, że organ udzielił skarżącej kompletnej informacji w odpowiedzi na wniosek. Skarżąca, ani jej pełnomocnik, po doręczeniu w dniu 13 kwietnia 2024 r. odpowiedzi organu na skargę z zawartym w tejże odpowiedzi stanowiskiem co do udzielenia odpowiedzi na wniosek, nie kwestionował, aby nie doręczono skarżącej odpowiedzi na wniosek, ani też aby udostępniona została skarżącej informacja niepełna lub nieadekwatna do treści wniosku. Okoliczność ta nie uzasadniała jednak oddalenia skargi, o co wnosił organ, gdyż skarga została zasadnie wywiedziona. Jak już wyżej wyjaśniono, w dniu wniesienia skargi, organ pozostawał w bezczynności.
Załatwienie wniosku po wniesieniu skargi nie mogło w konsekwencji powyższych uwag sanować uprzedniej bezczynności, która doprowadziła do zwłoki w załatwieniu sprawy. W sytuacji ustania bezczynności sąd orzeka, biorąc za podstawę stan faktyczny sprawy w czasie wydania orzeczenia sądowego. Jeżeli w toku postępowania, przed dniem orzekania w sprawie ze skargi na bezczynność, organ administracji publicznej wydał akt lub dokonał czynności, chociażby z przekroczeniem ustawowych terminów, to oznacza to, że organ nie pozostaje w stanie bezczynności i sąd nie może zobowiązać organu do określonego działania, które przed dniem orzekania zostało już podjęte (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1789/16, CBOSA). W takim przypadku sąd uwzględnia skargę i stwierdza, że organ dopuścił się bezczynność, o czym Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., orzekł w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
Dokonanie przez organ wymaganej czynności w toku postępowania sądowego, po wniesieniu skargi na bezczynność, co jest równoznaczne z uwzględnieniem skargi przez organ, nie zwalania sądu administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zakresie orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
W ocenie Sądu, omówiona bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w punkcie drugim sentencji wyroku.
Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12, LEX nr 1218894).
W sprawie nie zachodzi przypadek oczywistego lekceważenia wniosku skarżącej i braku woli załatwienia sprawy, które można byłoby rozpatrywać w kategoriach rażącego naruszenia prawa, oznaczającego wadliwość kwalifikowaną, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Kryterium pozwalającym na zakwalifikowanie bezczynności organu do naruszającej prawo w sposób rażący, jest oczywistość, drastyczność naruszenia prawa z jednoczesnym brakiem racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja.2020 r., sygn. akt II OSK 4016/19, CBOSA). W sprawie zasługiwało na uwzględnienie, że organ w sposób jasny wyjaśnił, dlaczego nie wiedział o złożeniu przedmiotowego wniosku, a po wniesieniu skargi niezwłocznie, bo już po upływie ośmiu dni, wniosek odszukał i udzielił odpowiedzi na zadane pytania oraz poinformował, w jakim zakresie i z jakich przyczyn nie dysponuje żądaną informacją.
O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi, wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej, będącego radcą prawnym, orzeczono na podstawie art. 200, art. 201 § 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).