III SAB/Gd 550/25

III SAB/Gd 550/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2026-02-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-12-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Alina Dominiak /sprawozdawca/
Janina Guść /przewodniczący/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
659
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono przewlekłość postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 337
art. 1, art. 100c, art. 100d
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 12 § 1, art. 35 § 1, 3 i 4. art. 36 § 1, art. 37 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2025 poz 1079
art. 105 ust. 1 i 2, art. 112a ust. 1
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.)
Dz.U. 2026 poz 143
art. 3 § 2 pkt 8, art. 119 pkt 4, art. 125 § 1 pkt 1, art. 149 § 1 pkt 3, § 1a i § 2, art. 151, art. 200, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Asesor sądowy WSA Adam Osik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 lutego 2026 r. sprawy ze skargi S. C. na przewlekłość Wojewody Pomorskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. stwierdza, że Wojewoda Pomorski dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania , które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 2. oddala skargę w pozostałej części, 3. zasądza od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej S. C. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
S. C. (dalej: "skarżąca"), obywatelka Mołdawii, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na bezczynność Wojewody Pomorskiego w postępowaniu dotyczącym udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Wniosła o zobowiązanie organu do wydania aktu administracyjnego w terminie 14 dni od daty doręczenia akt organowi, przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej art. 154 § 6 p.p.s.a. albo wymierzenie organowi grzywny w maksymalnej wysokości, wymierzenie organowi grzywny w maksymalnej wysokości i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.
Skarżąca wniosła o rozważenie możliwości zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny skargi z dnia 9 września 2024 r. o sygn. akt TS 176/24 oraz pytania prawnego, skierowanego przez WSA w Gliwicach do TSUE (C- 254/25 ) w sprawie sygn. akt II SAB/Gl 19/25.
Skarżąca wskazała, że wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy złożyła 16 maja 2025 r. W dniu 21 października 2025 r. wniosła ponaglenie. Organ nie rozpoznał jej wniosku. W ocenie skarżącej doszło do naruszenia art. 12 § 1 i § 2 k.p.a. oraz art. 35 § 1 k.p.a. Skarżąca stoi na stanowisku, że przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy nie mają zastosowania w niniejszej sprawie z uwagi na zakres podmiotowy i przedmiotowy określony w art. 1 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. Skarżąca stwierdziła, że bezczynność organu ma cechy rażącego naruszenia prawa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z uwagi na treść art. 100d ust. 1 pkt 1a oraz ust. 3 pkt 1 i 4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, który obowiązuje do dnia 4 marca 2026 r. W przypadku uznania przez Sąd, że organ dopuścił się bezczynności, organ wniósł o stwierdzenie, iż bezczynność organu nie miała charakteru rażącego z uwagi na art. 6 k.p.a. w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1a, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy pomocowej, bowiem organy administracji publicznej obowiązane są do działania na podstawie obowiązujących przepisów, nienakładanie na organ sumy pieniężnej ani grzywny, bowiem w okresie do dnia 4 marca 2026 r. organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024 r. w sprawie II OSK 2362/23, w którym wyrażono pogląd, że przepisy art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców, niezależnie od ich narodowości, a okres zawieszenia i nierozpoczęcia w ogóle biegu terminu do załatwienia sprawy powinien być jednakowo uwzględniany przy ustalaniu okresu bezczynności, jak i przy ocenie stanu przewlekłości. Odnosząc się do żądania przyznania skarżącej sumy pieniężnej organ wskazał , że skarżąca nie przedstawiła dowodów na orzeczenie jej we wskazanej wysokości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle zaś art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, m.in. w sprawach podlegających rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej.
Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawy ze skarg w przedmiocie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym, co miało miejsce w niniejszej sprawie.
Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. szczególnym wymogiem dla skutecznego wniesienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania jest poprzedzenie skargi ponagleniem skierowanym do właściwego organu. Skarżąca ponaglenie takie wniosła w dniu 21 października 2025 r.
Mając na uwadze prezentowane przez organ w odpowiedzi na skargę stanowisko, na wstępie należało rozważyć kwestię zastosowania w stosunku do skarżącej przepisów art. 100c i 100d ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 337, dalej: "ustawa o pomocy" lub "specustawa ukraińska").
Ustawa ta w art. 1 szczegółowo definiuje przedmiot regulacji w następujący sposób: 1. Ustawa określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
2. Ilekroć w ustawie jest mowa o obywatelu Ukrainy, rozumie się przez to także nieposiadającego obywatelstwa ukraińskiego małżonka obywatela Ukrainy, o ile przybył on na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa i nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
3. Ustawa określa również:
1) szczególne zasady powierzenia pracy obywatelom Ukrainy, przebywającym legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
2) pomoc zapewnianą przez wojewodów, jednostki samorządu terytorialnego oraz inne podmioty obywatelom Ukrainy;
3) utworzenie Funduszu Pomocy w celu finansowania lub dofinansowania realizacji zadań na rzecz pomocy obywatelom Ukrainy;
4) niektóre uprawnienia obywateli Ukrainy, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny;
5) szczególne zasady przedłużania okresów legalnego pobytu obywateli Ukrainy oraz wydanych im przez organy polskie dokumentów dotyczących uprawnień w zakresie wjazdu i pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
6) niektóre uprawnienia obywateli polskich i obywateli Ukrainy będących studentami, nauczycielami akademickimi lub pracownikami naukowymi wjeżdżającymi z terytorium Ukrainy;
7) szczególne regulacje dotyczące kształcenia, wychowania i opieki dzieci i uczniów będących obywatelami Ukrainy, w tym wsparcia jednostek samorządu terytorialnego w realizacji dodatkowych zadań oświatowych w tym zakresie;
8) szczególne zasady organizacji i funkcjonowania uczelni w związku z zapewnianiem miejsc na studiach dla obywateli Ukrainy, o których mowa w ust. 1;
9) szczególne zasady podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej przez obywateli Ukrainy, przebywających legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
10) szczególne zasady prowadzenia dystrybucji produktów leczniczych i wyrobów medycznych przeznaczonych na pomoc humanitarną na terytorium Ukrainy przez Rządową Agencję Rezerw Strategicznych z dnia 12 marca 2022 r.
Ustawa o pomocy weszła w życie w zasadniczej części w dniu 12 marca 2022 r. z mocą obowiązującą od dnia 24 lutego 2022 r. (art. 116 ustawy). Następnie na mocy art. 1 pkt 44 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 830, dalej: "ustawa zmieniająca"), wprowadzono do ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy art. 100c, który stanowi, że:
1. W okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących:
1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,
2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji,
3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej
– w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne.
3. W okresie, o którym mowa w ust. 1:
1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;
2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa.
4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Analogiczne rozwiązanie na dalszy okres do dnia 24 sierpnia 2023 r. przewiduje norma art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, wprowadzona ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 185), a konkretnie przez art. 1 pkt 32 tej ustawy, który wszedł w życie z mocą wsteczną z dniem 1 stycznia 2023 r.
Na dzień wydania wyroku art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy określał wyżej wskazany okres na okres "do dnia 4 marca 2026 r." (art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, Dz.U. z 2025 r., poz.1301, zmieniającej nin. ustawę o pomocy z dniem 30 września 2025 r.).
Należy w tym miejscu wskazać, że Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku znane jest stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowane między innymi w wyroku z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt II OSK 2362/23, na który powołał się organ w odpowiedzi na skargę.
Należy jednak zauważyć, że w późniejszym wyroku z dnia 19 maja 2025 r. w sprawie II OSK 2926/24 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na epizodyczny (czasowy) charakter regulacji art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. NSA stwierdził, że ponad dwuletni okres – od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. – należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. W powołanym wyroku NSA przyjął, że dopiero po czwartym przedłużeniu obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. po dniu 30 czerwca 2024 r., zachodzi sprzeczność tej regulacji z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, w związku z czym nie powinna być ona stosowana.
Stanowisko to zostało podzielone w kolejnych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, np. z dnia 28 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 3109/24, z dnia 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2743/24, z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II OSK 2695/24, z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2942/24 i jest ono już utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wyroku z dnia 16 października 2025 r. sygn. akt II OSK 49/25 NSA wskazał "(...) w orzecznictwie uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d u.o.p. na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (zob. np. wyroki NSA z dnia 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, z dnia 3 lipca 2025 r. sygn. akt II OSK 3117/24, z dnia 5 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3111/24 oraz II OSK 2743, z dnia 25 sierpnia 2025 r. sygn. akt II OSK 3109/24). Innymi słowy, przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 854) nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 KPP. Tym samym, oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 u.o.p., należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r."
Regulacje zawarte w art. 100c i art. 100d specustawy ukraińskiej budzą także wątpliwości co do ich zgodności z prawem unijnym (dyrektywami Parlamentu Europejskiego i Rady) mającymi na celu zapobieganie opieszałości administracji publicznej w sprawach cudzoziemców, Kartą Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U.UE.C. z 2007 r. Nr 303, s. 1 i nast., ze zm.) oraz Europejską Konwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzoną w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284 ze zm.), które dostrzegł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach i postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2025 r. sygn. akt II SAB/Gl 19/25 skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytanie prejudycjalne dotyczące wykładni przepisów prawa unijnego. Sąd ten wniósł o stwierdzenie, że:
1. Długotrwałe i kilkukrotnie wydłużane przez prawodawcę krajowego wyłączenie z przyczyn organizacyjnych lub ekonomicznych prawa cudzoziemców – obywateli państw trzecich do złożenia skutecznego środka przeciwdziałania opieszałości organów administracji publicznej (ponaglenia, skargi na bezczynność lub przewlekłość) sprzeciwia się traktatowym zasadom państwa prawnego i poszanowania praw człowieka (art. 2 i 6 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana Dz. U. C 202 z 7 czerwca 2016 r., s. 47 i nast. – dalej: TFUE), proporcjonalności (art. 52 ust. 1 w zw. z art. 51 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej; Dz. U. UE. C. z 2007 r. Nr 303, s. 1 i nast., z późn. zm. – dalej: KPP) w zw. z art. 6 ust. 1 TUE), pierwszeństwa prawa unijnego i jego efektywności (art. 4 ust. 3 TUE) oraz "prawa do dobrej administracji" (traktowanego jako zasada Unii Europejskiej, wyrażonego w art. 41 ust. 1-4 KPP w zw. z art. 51 ust. 1 KPP w zw. z art. 6 ust. 1 TUE oraz w orzecznictwie TSUE);
2. Długotrwałe i kilkukrotnie przedłużane wyłączenie w prawie krajowym możliwości złożenia przez cudzoziemców – obywateli państw trzecich skutecznego środka prawnego przeciwdziałającego opieszałości organów publicznych oraz wykluczenie możliwości zasądzenia przez krajowy sąd administracyjny adekwatnej sumy pieniężnej, stanowiącej zadośćuczynienie za naruszenie prawa do działania przez organy bez zbędnej zwłoki i wykluczenie możliwości nakazania wydania aktu administracyjnego w wyznaczonym przez sąd terminie, należy interpretować jako:
a) niespełniające wymogów interesu ogólnego oraz nadmiernie ograniczające sferę praw podstawowych Unii Europejskiej (art. 2 TUE; art. 6 ust. 1 i 3 TUE w zw. z art. 52 ust. 1 – 3 KPP);
b) dyskryminujące cudzoziemców – obywateli państw trzecich (art. 2 TUE, art. 10 i 18 TFUE, art. 20 oraz 21 ust. 1 i 2 KPP);
c) uchybiające zasadzie sprawiedliwości (art. 2 TUE) oraz
d) utrudniające realny, skuteczny dostęp do wymiaru sprawiedliwości (art. 2 TUE, art. 67 ust. 4 TFUE, art. 47 w zw. z art. 51 ust. 1 KPP).
Kolejne przedłużenie obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy, tj. do dnia 4 marca 2026 r. na podstawie art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 2025 r., należy także ocenić jako sprzeczne z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, w związku z czym nie powinno ono być stosowane.
Skoro zatem przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach ("u.o.c.") powinny być stosowane przynajmniej od dnia 1 lipca 2024 r. z uwagi na to, że art. 100d ustawy o pomocy, jako sprzeczny z konstytucyjną zasadą prawa do sądu nie powinien być stosowany, to w rozpoznawanej sprawie sposób działania organu (lub jego brak) podlega ocenie, bowiem wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy skarżąca złożyła po tym dniu.
Pojęcie "bezczynności" należy rozumieć jako niewydanie w terminie decyzji lub postanowienia (względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Chodzi o przekroczenie terminu określonego na podstawie art. 35 k.p.a. lub wynikającego z przepisów szczególnych (do których odsyła art. 35 § 4 k.p.a.), względnie terminu przedłużonego zgodnie z art. 36 k.p.a. Pojęcie "bezczynności" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 i 9 oraz art. 149 p.p.s.a. sprowadza się do badania kwestii ewentualnego naruszenia terminowości działania organów administracyjnych – niezałatwienia sprawy w terminie. Potwierdza to definicja legalna bezczynności, zgodnie z którą stan ten zachodzi, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.).
Z kolei z art. 37 §1 pkt 2 k.p.a. wynika, że przewlekłość ma miejsce, gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.
W orzecznictwie wskazuje się, że przewlekłe prowadzenie postępowania występuje, gdy organ nie podejmuje żadnych czynności lub podejmuje nieefektywne działania, jak również wówczas, gdy między poszczególnymi czynnościami organu występują nieusprawiedliwione okresy przerw, które w sumie prowadzą do znaczącego i nieakceptowalnego, z punktu widzenia zasad ekonomiki procesowej, wydłużenia czasu trwania postępowania.
Warto w tym miejscu wskazać na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że o przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić także wtedy, gdy organ nie przekroczył jeszcze terminu do wydania decyzji ( wyrok NSA z dnia 10 września 2025 r., sygn. akt II OSK 673/25).
Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Terminy te mogą być modyfikowane przez przepisy szczególne (art. 35 § 4 k.p.a.).
Ustawa o cudzoziemcach zawiera przepisy określające czas, w jakim decyzja w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy powinna być wydana. Przepisy regulujące tę materię stanowią lex specialis w stosunku do ogólnych uregulowań k.p.a.
Stosownie do art. 112a ust. 1 u.o.c. decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni. Termin ten biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie (ust. 2).
Skarżąca złożyła wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w dniu 16 maja 2025 r. (data prezentaty), drogą korespondencyjną. W dniu 5 listopada 2025 r. wystosowano do skarżącej wezwanie o dopełnienie w terminie 7 dni obowiązku osobistego złożenia wniosku. Z przedłożonych Sądowi dokumentów i udzielonych informacji wynika, że skarżąca, po umówieniu terminu telefonicznie, w dniu 9 stycznia 2026 r. dopełniła obowiązku osobistego złożenia wniosku oraz złożyła odciski linii papilarnych.
Zatem – w świetle art. 112a ust. 1 u.o.c. – termin 60 dni, przewidziany tym przepisem na wydanie przez organ decyzji, nie minął jeszcze w dniu wydania wyroku. Nie oznacza to jednak, że sposób procedowania sprawy przez organ był prawidłowy.
Należy zwrócić uwagę, że art. 112a ust. 1 u.o.c. dotyczy jedynie terminu, w jakim wydaje się decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy. Przepisy ustawy o cudzoziemcach nie zwalniają organu od obowiązku przestrzegania ogólnej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasada szybkości postępowania, nakazującej organowi wnikliwe i szybkie działanie w sprawie przy wykorzystaniu możliwie najprostszych środków prowadzących do jej załatwienia (art. 12 § 1 k.p.a.).
Z art. 105 ust.1 i 2 u.o.c. wynika, że – co do zasady - cudzoziemiec składa wniosek o udzielenie mu zezwolenia na pobyt czasowy osobiście. Jeżeli wniosek ten nie został złożony osobiście, wojewoda wzywa cudzoziemca do osobistego stawiennictwa w terminie nie krótszym niż 7 dni. Zatem czynność wezwania cudzoziemca do osobistego złożenia wniosku jest istotną czynnością w sprawie, z którą wiąże się możliwość rozpoznania wniosku. Organ nie może zwlekać zatem z podjęciem tej czynności. Odmienny pogląd, dopuszczający niczym nieskrępowaną możliwość organu niewzywania niezwłocznego strony do uzupełnienia braków wniosku byłby nie do pogodzenia z wynikającym ze wstępu do Konstytucji RP nakazem zapewniania działaniu instytucji publicznych rzetelności i sprawności oraz pośrednio godziłby w konstytucyjne prawo do zaskarżania decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji RP), umożliwiając organowi swobodne "odsuwanie" w czasie momentu wydania przez ten organ decyzji załatwiającej sprawę.
Dokonując analizy zarzutów postawionych w skardze w kontekście powyższych rozważań Sąd uznał, że w istocie skarga wniesiona przez skarżącą dotyczy przewlekłości, a nie bezczynności Wojewody Pomorskiego i dokonał oceny, czy Wojewoda Pomorski dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania.
Ocena ta doprowadziła Sąd do przekonania, że skoro wniosek, złożony przez skarżącą w dniu 16 maja 2025 r., nie został złożony przez nią osobiście, organ nie wzywając skarżącej niezwłocznie do dopełnienia obowiązku osobistego złożenia wniosku dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. Wymogowi wezwania strony do osobistego złożenia wniosku organ zadośćuczynił dopiero w dniu 5 listopada 2025 r. (po wniesieniu ponaglenia), a więc po upływie 5,5 miesiąca od dnia złożenia wniosku. Zatem od dnia wpływu wniosku do organu do dnia podjęcia przez organ pierwszej czynności upłynął już nawet określony w art. 112a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach termin załatwienia sprawy.
Zdaniem Sądu czynność polegająca na wezwaniu do osobistego złożenia wniosku powinna być podjęta przez organ niezwłocznie. Wezwanie takie nie wymaga istotnego nakładu pracy lub dodatkowego personelu i w zasadzie może być wystosowane do wnioskodawcy w ciągu kilku dni. Nie można zaaprobować dokonania wezwania do osobistego złożenia wniosku w późniejszym okresie, zwłaszcza po upływie terminu przewidzianego już na wydanie decyzji.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy, mając na uwadze przedstawiony powyżej przebieg postępowania Sąd nie miał wątpliwości, że organ nie wzywając skarżącej niezwłocznie do osobistego złożenia wniosku naruszył zasadę określoną w art. 12 § 1 k.p.a. Organ administracji nie może procedować w taki sposób, jak w niniejszej sprawie, w której wniosek poddano formalnej ocenie po upływie ponad pięciu miesięcy od jego złożenia. Niewątpliwe organ prowadził postępowanie dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Gdyby organ działał prawidłowo i niezwłocznie wezwał skarżącą do uzupełnienia braków wniosku , a więc jeszcze w maju 2025 r., termin 60-dniowy przewidziany na wydanie decyzji upłynąłby w sierpniu, a najpóźniej we wrześniu 2025 r. Zwlekanie przez organ z podjęciem czynności doprowadziło do niezasadnego przedłużenia postępowania administracyjnego. Przedłużenie to jest znaczne i nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach sprawy.
W związku z powyższym Sąd stwierdził, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a., że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, a przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa ( punkt 1. sentencji wyroku).
W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym – bez żadnej wątpliwości i wahań – można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażącego, musi posiadać przy tym pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie prawa. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek uzasadnienia. W realiach rozpatrywanej sprawy taka sytuacja miała miejsce, gdyż zbadanie wniosku pod względem formalnym przez organ, co jest czynnością nieskomplikowaną i rutynową, wielokrotnie przekroczyło czas na jej dokonanie.
Sąd, na podstawie art.151 p.p.s.a., oddalił skargę w części dotyczącej przyznania skarżącej sumy pieniężnej i wymierzenia organowi grzywny (punkt 2. sentencji wyroku).
Zaznaczyć należy, że w przepisie 149 § 2 p.p.s.a. ustawodawca określił, że sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może wymierzyć organowi grzywnę lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną. Możliwość, nie zaś obowiązek przyznania stronie skarżącej sumy pieniężnej dotyczy zatem zarówno przypadku uznania, że przewlekłość organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, jak i uznania, że przewlekłość organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zatem przyznanie sumy pieniężnej jak i wymierzenie grzywny pozostawiono uznaniu sądu. Dodać należy, że suma pieniężna nie jest odszkodowaniem za konkretne straty materialne, lecz stanowi rodzaj zadośćuczynienia.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uzasadniła żądania w tym zakresie, poza ogólnym powołaniem się na długo trwające postępowanie. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, w świetle którego wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym strona skarżąca, domagająca się przyznania sumy pieniężnej, powinna wskazać na zakres uszczerbku, straty lub krzywdy. Aktywność sądu jest w takim przypadku uwarunkowana przede wszystkim wskazaną przez skarżącego argumentacją (zob. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3094/19).
Sąd nie uznał też za zasadny wniosek skarżącej o wymierzenie organowi grzywny.
Uznanie sprzeczności art. 100d ustawy o pomocy z konstytucyjną zasadą prawa do sądu po dniu 30 czerwca 2024 r. nastąpiło orzeczeniem sądu, wcześniej natomiast orzecznictwo w kwestii możliwości stosowania tego przepisu było rozbieżne.
W tej sytuacji Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącej sumy pieniężnej ani wymierzenia organowi grzywny.
Odnosząc się do wniosku skarżącej o zawieszenie postępowania wyjaśnić należy, że art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Skoro przepis stanowi, że "sąd może" zawiesić postępowanie, nie zaś, że "sąd zawiesza" postępowanie, to kwestię zawieszenia postępowania w wymienionych przypadkach ustawodawca pozostawił uznaniu sądu. Merytoryczne powiązanie spraw nie oznacza automatycznie zasadności wniosku o zawieszenie postępowania sądowego. O zawieszeniu postępowania na podstawie przywołanego przepisu decydują względy celowościowe, których Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie dostrzegł.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. (punkt 3. sentencji wyroku). Na zasądzoną od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej kwotę składa się wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł, opłata za pełnomocnictwo w wysokości 17 zł oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (480 zł), ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. z 2026 r., poz. 118).
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).