III SAB/Gd 472/24

III SAB/Gd 472/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Bartłomiej Adamczak /sprawozdawca/
Janina Guść /przewodniczący/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 37
art. 156 § 1
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 902
art. 1 ust. 2
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Asesor WSA Adam Osik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 marca 2025 r. sprawy ze skargi G. K. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Człuchowie w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 18 listopada 2024 r. G. K. (zwany dalej także "skarżącym") wystąpił do Prezesa Sądu Rejonowego w Człuchowie z wnioskiem o udostępnienie dokumentów znajdujących się w aktach spraw nr RSD 164/23 oraz nr 4066-0.DS.183.2024 (II Wydział Karny), tj.: notatka urzędowa z 10 grudnia 2023 r. (karta 1), protokół kontroli osobistej (karta 2), protokół zatrzymania rzeczy (karta 4-8), protokół zatrzymania osoby (karta 10-12), protokół przeszukania miejsca (karta 13-14). Zdaniem skarżącego, wymienione dokumenty zostały wytworzone przez funkcjonariuszy publicznych, dlatego też stanowią informację publiczną i podlegają udostępnieniu. Wniosek wpłynął do organu w dniu 21 listopada 2024 r.
Pismem z dnia 27 listopada 2024 r. Prezes Sądu Rejonowego w Człuchowie zawiadomił wnioskodawcę, że żądane dokumenty nie podlegają udostępnieniu w trybie przepisów art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 902 - zwanej dalej w skrócie: "u.d.i.p."). Możliwość uzyskania informacji, czy odpisów dokumentów regulują odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego (art. 156 k.p.k.), Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, Kodeksu postępowania cywilnego czy regulaminu urzędowania sądów powszechnych. Wskazany przepis k.p.k. stanowi owe, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.p., określające odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi, które w całości wyłączają zastosowanie przepisów tejże ustawy do informacji publicznych znajdujących się w aktach sprawy karnej.
Pismem z dnia 5 grudnia 2024 r. G. K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku ze skargą na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Człuchowie w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, wnosząc o: stwierdzenie, że przedmiotowe dokumenty stanowią informację publiczną a w sprawie zaistniała bezczynność, udostępnienie żądanej informacji publicznej w terminie 7 dni oraz wymierzenie organowi grzywny w wysokości 100 zł oraz przeprowadzenie rozprawy.
W uzasadnieniu skargi, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. orzeczenia NSA z: dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 7/13; z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 26662/12; z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 440/10 oraz z dnia 7 marca 2003 r., sygn. akt II SA 3572/02 czy też wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Łd 974/08), skarżący wyraził przekonanie, że wskazane we wniosku dokumenty podlegają udostępnieniu. Skarżący zaznaczył przy tym, że nie wnioskował o udostępnienie całości akt, tylko wydanie z nich dokumentów, które stanowią informacje publiczną i podlegają normalnemu udostępnieniu. Organ dopuścił się bezczynności w załatwieniu wniosku błędnie oceniając, że wymienione dokumenty nie podlegają udostępnieniu.
W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego w Człuchowie wniósł o jej oddalenie w całości oraz obciążenie skarżącego kosztami postępowania.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ przedstawił stan faktyczny i wyjaśnił, że na wniosek skarżącego, który wpłynął w dniu 21 listopada 2024 r., organ udzielił - z zachowaniem wymaganego 14-dniowego terminu - odpowiedzi z dnia 27 listopada 2024 r., doręczonej skarżącemu 2 grudnia 2024 r. i wskazał, iż żądane dokumenty nie podlegają udostępnieniu w trybie przepisów art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 u.d.i.p.
Następnie, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, organ stanął na stanowisku, że odpowiedź organu na wniosek trzeba traktować jako udzielenie informacji publicznej, choć odpowiedź nie zawsze może satysfakcjonować zainteresowanego. Niezależnie od treści i formy udzielonej odpowiedzi jakikolwiek przejaw działania ze strony organu administracji w sprawie o udostępnienie informacji publicznej wyklucza zarzut bezczynności. Udzielona odpowiedź wyklucza ustalenie, że pozostaje on w bezczynności w zakresie udostępniania informacji publicznej (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2005 r., sygn. akt II SAB/Wa 154/2005).
Organ podzielił ponadto stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wyrażone w wyroku z dnia 29 sierpnia 2024 r. (sygn. akt III SAB/Gd 95/24), że w kwestii udostępniania akt sprawy na gruncie art. 156 k.p.k. wynika, że "po pierwsze, przepisy art. 156 § 1, 5 i 5a k.p.k. adresowane są do każdego (do wszystkich), a więc nie tylko do stron postępowania karnego, o czym przesądza m.in. treść zdania drugiego art. 156 § 5 k.p.k., z której wynika, iż akta mogą być w wyjątkowych sytuacjach udostępnione innym niż stronom (obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym) osobom. Po drugie, przepisy te zawierają zamkniętą i zupełną regulację zasad dostępu do akt postępowania karnego i znajdujących się w nich informacji publicznych, tak na etapie postępowania przygotowawczego, jak i sądowego (a wraz z innymi przepisami także do akt postępowania już zakończonego). Po trzecie, powyżej wskazane przepisy k.p.k. stanowią owe, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, określające odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi, które w całości wyłączają zastosowanie przepisów tejże ustawy do informacji publicznych znajdujących się w aktach sprawy karnej" (zob. wyroki NSA: z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 6466/21 czy z dnia 29 maja 2024 r., sygn. akt III OSK 1170/22). (...) Udostępnianie z akt sprawy określonych dokumentów - innych aniżeli zanonimizowane orzeczenia kończące postępowanie - znajdujących się w aktach sprawy karnej, czy - jak w niniejszej sprawie - karnej wykonawczej, nie podlega na zasadach przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Innymi słowy, wniosek w niniejszej sprawie złożony przez skarżącego o udostępnienie mu odpowiedzi Dyrektora Zakładu Karnego w C. na wniesione w konkretnie oznaczonych sprawach przez osadzonych (innych aniżeli skarżący) skargi nie jest żądaniem o informację publiczną, której udostępnienia mogła domagać się strona skarżąca w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Dostęp do żądanego dokumentu urzędowego jakim jest odpowiedź dyrektora zakładu karnego na skargę, tak co do jego treści, jak i postaci, może nastąpić wyłącznie na zasadach i w trybie określonym przepisami k.p.k. w zw. z k.k.w. W rozpoznawanej sprawie zaś skarżący z przedmiotowym żądaniem wystąpił na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej". Przepisy te zawierają zamkniętą i zupełną regulację zasad dostępu do akt postępowania karnego i znajdujących się w nich informacji publicznych, tak na etapie postępowania przygotowawczego, jak i sądowego (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 6466/21).
Ponadto organ wskazał, że - jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 listopada 2016 r. (sygn. akt I OSK 1601/15) - nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej polega na próbie skorzystania z tej instytucji dla osiągnięcia celu innego niż troska o dobro publiczne, jakim jest prawo do przejrzystego państwa i jego struktur, przestrzeganie prawa przez podmioty życia publicznego, jawność działania administracji i innych organów władzy publicznej. Działanie wnioskodawcy oraz ilość i treść składanych wniosków o udostępnienie informacji publicznej nie świadczy o zamiarze uzyskania informacji publicznej w celu wykorzystania jej dla dobra wspólnego, ale interesu osobistego. Nadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 20 marca 2019 r. (sygn. akt II SAB/Ke 6/19 wskazał, że celem ustawy o dostępie do informacji publicznej nie jest zaspokajanie indywidualnych (prywatnych) potrzeb w postaci pozyskiwania informacji wprawdzie publicznych, lecz przeznaczonych dla celów innych niż troska o dobro publiczne, jakim jest prawo do przejrzystego państwa, jego struktur, przestrzeganie prawa przez podmioty życia publicznego, jawność administracji i innych organów.
Wyznaczony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu przed wydaniem przez Sąd wyroku w niniejszej sprawie nie zajął stanowiska.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 - dalej jako: "p.p.s.a."), orzeka w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).
W myśl art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art.149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z kolei art. 149 § 1b p.p.s.a. stanowi, że sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Stosownie zaś do art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w przewidzianym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub co prawda prowadził postępowanie, ale pomimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął w terminie stosownej czynności (zob. T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2005, s. 86). Celem zaś złożenia skargi na bezczynność organu administracji publicznej jest zwalczanie nieuzasadnionego braku działania (zwłoki) w załatwianiu przez organ określonej sprawy administracyjnej.
Zgodnie zaś z art. 1 ust. 2 u.d.i.p. przepisy ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw, określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Ustawodawca stworzył w ten sposób normę kolizyjną, która wyłącza stosowanie przepisów ustawy tylko w sytuacji, w której inna ustawa reguluje ten sam zakres. Pozwala to na wyodrębnienie dwóch grup informacji: podlegających udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w ustawie o dostępie do informacji publicznej oraz takich, które ujawnia się na zasadach i w trybie przewidzianym w ustawach szczególnych. W przypadku kolizji przepisy zawarte w ustawach odrębnych mają pierwszeństwo i wyłączają stosowanie ustawy o dostępie do informacji publicznej. W takiej sytuacji podmiot zobowiązany zawiadamia jedynie wnioskodawcę pismem, że żądana informacja nie może być udostępniona w trybie przewidzianym w omawianej ustawie.
O ile dostęp stron postępowania i innych podmiotów do akt sprawy uregulowany jest odrębnie, to tym samym w zakresie żądania strony o udostępnienie informacji o materiale zawartym w aktach wyłączone jest stosowanie przepisów u.d.i.p. Zasady dostępu do akt postępowania karnego, sporządzania z nich odpisów, w tym wydawania kserokopii z dokumentów i uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy regulują przepisy zawarte w art. 156 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 37 ze zm. – dalej powoływanej jako: "k.p.k."). I tak, art. 156 § 1 k.p.k. stanowi, że stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej oraz daje możność sporządzenia z nich odpisów lub kopii. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom. Informacje o aktach sprawy mogą być udostępnione także za pomocą systemu teleinformatycznego, jeżeli względy techniczne nie stoją temu na przeszkodzie. Z kolei przepisy art. 156 § 5, § 5a i § 5b k.p.k. odnoszą się do postępowania przygotowawczego. Zgodnie z art. 156 § 5 k.p.k. jeżeli nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub ochrony ważnego interesu państwa, w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów lub kopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kopie. W przedmiocie udostępnienia akt, sporządzenia odpisów lub kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii prowadzący postępowanie przygotowawcze wydaje zarządzenie. W wypadku odmowy udostępnienia akt pokrzywdzonemu na jego wniosek należy poinformować go o możliwości udostępnienia mu akt w późniejszym terminie. Z chwilą powiadomienia podejrzanego lub obrońcy o terminie końcowego zaznajomienia z materiałami postępowania przygotowawczego pokrzywdzonemu, jego pełnomocnikowi lub przedstawicielowi ustawowemu nie można odmówić udostępnienia akt, umożliwienia sporządzania odpisów lub kopii oraz wydania odpisów lub kopii. Za zgodą prokuratora akta w toku postępowania przygotowawczego mogą być w wyjątkowych wypadkach udostępnione innym osobom. Prokurator może udostępnić akta w postaci elektronicznej.
Z kolei w razie złożenia w toku postępowania przygotowawczego wniosku o zastosowanie albo przedłużenie tymczasowego aresztowania podejrzanemu i jego obrońcy udostępnia się niezwłocznie akta sprawy w części zawierającej treść dowodów dołączonych do wniosku, z wyłączeniem dowodów z zeznań świadków, o których mowa w art. 250 § 2b (art. 156 § 5a k.p.k.). Przepis art. 156 § 5 stosuje się odpowiednio do udostępniania akt zakończonego postępowania przygotowawczego (art. 156 § 5b k.p.k.).
Przepisów u.d.i.p. nie stosuje się zatem wtedy, gdy są one nie do pogodzenia z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny regulują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano (zob. m.in. wyroki NSA: z dnia 15 grudnia 2021 r., sygn. akt III OSK 4343/21, z dnia 7 września 2023 r., sygn. akt III OSK 1381/22, z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 5052/21), że takimi przepisami są m.in. przepisy art. 156 § 1, § 5 i § 5b k.p.k. Wskazane regulacje k.p.k. adresowane są w stosunku do wszystkich potencjalnych adresatów, a nie tylko do stron postępowania karnego, w odniesieniu do tych dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych spraw karnych i aktach trwającego i zakończonego postępowania przygotowawczego. Są one przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. i ustawa ta nie ma do nich zastosowania. Przepisy te zawierają bowiem zamkniętą i zupełną regulację zasad dostępu do akt postępowania karnego i znajdujących się w nich informacji publicznych, tak na etapie postępowania przygotowawczego, jak i sądowego (a wraz z innymi przepisami także do akt postępowania już zakończonego). Skoro zatem dostęp do żądanych informacji publicznych określają przepisy szczególne, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., to w sprawie nie mają zastosowania przepisy u.d.i.p.
Nie naruszał prawa zatem sposób załatwienia przez organ wniosku skarżącego w formie pisma, informującego o braku możliwości udostepnienia żądanej informacji. Jest to bowiem zgodnie z jednolitym poglądem orzecznictwa sądów administracyjnych i jest to właściwy sposób załatwienia wniosku opartego na art. 10 ust. 1 u.d.i.p., w przypadku, gdy stosowanie przepisów tej ustawy jest wyłączone wskutek zawarcia w przepisach odrębnych odmiennej regulacji dotyczącej udostępniania danej informacji.
Zasadnie zatem Prezes Sądu Rejonowego w Człuchowie uznał, że z uwagi na regulacje zawarte w k.p.k. informacje żądane przez skarżącego nie podlegają udostępnieniu, gdyż regulacja szczególna zawarta w przepisach k.p.k. wyłącza stosowanie trybu określonego w u.d.i.p.
Powyższe stanowisko zaaprobowano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. w tej materii m.in. wyroki NSA: z dnia 25 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1399/15; z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 357/19 oraz z dnia 20 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 298/20).
Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W myśl art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
W świetle powyższych przepisów sąd administracyjny nie jest związany wnioskiem strony o przeprowadzenie rozprawy w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest bezczynność organu. W niniejszej sprawie Sąd uznał zatem, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne i uczynił użytek z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Mając powyższe na uwadze, uznając skargę za niezasadną, Sąd orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a., jak w sentencji wyroku.
Powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl.