III SAB/Gd 368/24

III SAB/Gd 368/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Bartłomiej Adamczak /przewodniczący/
Jolanta Sudoł /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono, że bezczynność nie nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa
Oddalono skargę w części
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 37 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2019 poz 1598
art. 18 ust. 2, art. 20 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Asesor WSA Adam Osik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 lutego 2025 r. sprawy ze skargi N. K. na bezczynność Wojewody Pomorskiego w sprawie wydania Karty Polaka 1. stwierdza, że Wojewoda Pomorski dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2. oddala skargę w pozostałej części; 3. zasądza od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącej N. K. kwotę 100 zł (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
N. K. (dalej także jako "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Wojewody Pomorskiego w sprawie wydania Karty Polaka, w której domagała się zobowiązania organu do wydania jej Karty Polaka oraz zasądzenie od organu na jej rzecz odszkodowania w wysokości 5.000 zł.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że decyzją z dnia 21 lutego 2024 r. (nr SO-XII.6159.657.2023.EF) Wojewoda Pomorski przyznał jej Kartę Polaka. Do dnia sporządzenia niniejszej skargi, tj. do 19 września 2024 r., nie otrzymała Karty Polaka. Wielokrotnie próbowała odebrać Kartę Polaka oraz dowiedzieć się dlaczego Karta Polaka nie została jej wydana, w tym osobiście stawiła się w dniu 19 sierpnia 2024 r. w Pomorskim Urzędzie Wojewódzkim w Gdańsku, jednak nikt z pracowników nie udzielił jej stosownych informacji. Zgodnie z jej wiedzą, w polskim prawie nie ma takiego trybu, kiedy po wydaniu decyzji o przyznaniu Karty Polaka organ administracji publicznej uniemożliwia jej odbiór. Zdaniem skarżącej, Wojewoda Pomorski, w chwili obecnej, nielegalnie zatrzymuje, przyznaną jej decyzją, Kartę Polaka, uniemożliwiając jej odbiór poprzez brak wyznaczenia terminu do odbioru.
Skarżąca podkreśliła, że ma swoje plany życiowe, które ściśle są powiązane z Polską. Planowała przeprowadzkę do Polski w 2024 r. wraz z rodziną, jednak brak Karty Polaka uniemożliwi jej to. Miała kilka propozycji dobrze opłacanej pracy w Polsce, z których musiała zrezygnować, ponieważ nie miała żadnej pewności, kiedy przeprowadzi się do Polski na stałe.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie.
Uzasadniając wniosek o oddalenie skargi organ w pierwszej kolejności przedstawił przebieg sprawy, wskazując w tym zakresie, że decyzją z dnia 21 lutego 2024 r. przyznano skarżącej Kartę Polaka. Stosownie do zaleceń Rady ds. Polaków, decyzję i dokument wręcza się stronie zamieszkałej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej łącznie, podczas osobistej wizyty w urzędzie. Dlatego fakt wydania decyzji został odnotowany w systemie "Cudzoziemcy", a skarżąca otrzymała powiadomienie na telefon o zmianie statusu sprawy o treści "dokument gotowy do wydania". Po otrzymaniu wiadomości tekstowej, skarżąca zwróciła się do organu, w formie wiadomości e-mail, o przesłanie jej na wskazany adres treści decyzji o przyznaniu Karty Polaka. W treści e-mail (z dnia 20 marca 2024 r.) znalazło się obelżywe sformułowanie odnośnie dokumentu. W związku z tym, organ wszczął postępowanie S0-X1I.6159.195.2024.EF w przedmiocie unieważnienia Karty Polaka cudzoziemce na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o Karcie Polaka. Organ ustalił termin przesłuchania skarżącej w celu złożenia wyjaśnień dotyczących znieważenia przez nią polskiego dokumentu na dzień 23 maja 2024 r. Pismem z dnia 9 maja 2024 r. skarżąca wystąpiła o przeniesienie terminu przesłuchania na termin po 23 czerwca 2024 r.
W dniu 23 maja 2024 r., w dniu planowanego przesłuchania, stawił się A. V., złożył do akt sprawy pełnomocnictwo udzielone mu przez skarżącą i złożył w jej imieniu skarżącej oświadczenia. Skarżąca nie była obecna na spotkaniu. W dniu 12 czerwca 2024 r. wpłynął wniosek pełnomocnika skarżącej o umorzenie postępowania prowadzonego w sprawie unieważnienia Karty Polaka. W dniu 18 lipca 2024 r. wpłynął wniosek pełnomocnika skarżącej z prośbą o przyspieszenie wydania jej decyzji o umorzeniu postępowania. W dniu 18 września 2024 r. wpłynęło ponaglenie, a w dniu 27 września 2024 r. skarga skarżącej na bezczynność w sprawie przyznania Karty Polaka. W dniu 7 października 2024 r. organ wysłał decyzję o przyznaniu skarżącej Karty Polaka do jej pełnomocnikowi, a w dniu 4 listopada 2024 r. skarżąca odebrała dokument osobiście.
Mając na uwadze przedstawiony powyżej przebieg sprawy, organ wskazał, że na otrzymanie przez skarżącą decyzji i Karty Polaka w niniejszej sprawie wpływ miały dwie okoliczności. Mianowicie, w pierwszej kolejności znaczenie miał fakt zamieszkiwania skarżącej za granicą w chwili wydania decyzji i zalecenia Rady Polaków, zgodnie z którymi doręczanie decyzji osobom, którym przyznano kartę z uwagi na zaginięcia dokumentów doręczanych korespondencyjnie, jak również potencjalne szykany, na które mogą być narażone obywatele Federacji Rosyjskiej z uwagi na polskie pochodzenie i ubieganie się o dokument potwierdzający polskie więzi z naszym krajem, doręczane są osobiście w urzędzie. Strona ustanowiła pełnomocnika przebywającego na terytorium RP dopiero w piśmie z dnia 9 maja 2024 r. Drugą okolicznością, która miała wpływ na doręczenie i wydanie Karty Polaka w terminie późniejszym była znieważająca treść korespondencji elektronicznej (e-mail) z dnia 20 marca 2024 r., skierowanej do organu po otrzymaniu informacji o przyznaniu Karty, która skutkowała koniecznością wszczęcia i przeprowadzenia przez organ postępowania w sprawie o unieważnienie dokumentu. Postępowanie wymagało prowadzenia korespondencji ze skarżącą. Skarżąca z własnej inicjatywy występowała, w jego toku, o wyznaczenie późniejszego terminu złożenia dodatkowych wyjaśnień.
Organ podkreślił, iż zachowanie skarżącej (korespondencja elektroniczna, e-mail z dnia 20 marca 2024 r.) wymagało jego reakcji oraz zainicjowania przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, zasięgnięcia opinii prawnej z uwagi na nieprecyzyjną wykładnię art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o Karcie Polaka, a także zapewnienia skarżącej aktywnego udziału w postępowaniu. Wskazana przez skarżącą wizyta w organie w sierpniu 2024 r., w celu odebrania karty, była inicjatywą własną skarżącą, nieustaloną z organem. Organ nie mógł wydać karty w sytuacji, gdy badał kwestię unieważnienia dokumentu. Decyzja o przyznaniu Karty Polaka została przesłana do pełnomocnika skarżącej w dniu 7 października 2024 r. (doręczenie odnotowano 16 października
2014 r.), natomiast skarżąca otrzymała dokument podczas wizyty, która odbyła się w dniu 4 listopada 2024 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; powoływanej dalej jako: "p.p.s.a."), orzeka w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).
W myśl art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art.149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z kolei art. 149 § 1b p.p.s.a. stanowi, że sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Stosownie zaś do art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że warunkiem dopuszczalności skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego jest, jak to wynika z przepisu art. 52 § 1 p.p.s.a., wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one stronie skarżącej w postępowaniu przed właściwym organem administracji publicznej, przy czym dotyczy to także skargi na bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie postępowania, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Przepis art. 53 § 2b p.p.s.a. wskazuje, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca niewątpliwie wypełniła wymóg określony w art. 53 § 2b p.p.s.a., ponaglenie zostało bowiem wniesione w dniu 18 września 2024 r.
Odnosząc się do meritum sprawy odnotować należy, że pojęcie bezczynności zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., przez wskazanie, że jest to stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.
Istotą kontroli sądu administracyjnego w sprawie ze skargi na bezczynność jest zbadanie, czy organ administracji w terminie - zakreślonym przepisami prawa procesowego - załatwił sprawę, czy też nie i ewentualne przymuszenie organu do podjęcia żądanego działania, a w następstwie tego, likwidacja stanu opieszałości, występującego po stronie tego organu. Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu.
Podstawę prawną przyznania skarżącej wnioskowanej karty stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 192). Przepisy tej ustawy nie zakreślają w sposób jednoznaczny terminu, w którym Karta Polaka, po przyznaniu jej decyzją, powinna być wydana. Art. 18 ust. 2 tej ustawy wskazuje jedynie, że jeżeli jest to możliwe, wręczenie Karty Polaka następuje w sposób uroczysty.
Przyjąć należy, biorąc pod uwagę treść przytoczonego powyżej art. 18 ust. 2 oraz powoływane w odpowiedzi na skargę zalecenia Rady ds. Polaków, że Kartę Polaka skarżąca powinna odebrać osobiście. W rozpoznawanej sprawie, jak wskazała skarżąca w skardze, a co potwierdził organ w odpowiedzi na skargę, skarżąca stawiła się osobiście w dniu 19 sierpnia 2024 r. w Pomorskim Urzędzie Wojewódzkim w Gdańsku w celu odebrania, przyznanej jej decyzją z dnia 21 lutego 2024 r., Karty Polaka. Przedmiotowa karta nie została jej wydana. Skarżąca ostatecznie otrzymała Kartę Polaka w dniu 4 listopada 2024 r.
Powyższe dowodzi, że skarga na bezczynność organu w sprawie wydania jej Karty Polaka okazała się uzasadniona.
Z uwagi na fakt, że organ wydał przed rozprawą - w dniu 4 listopada 2024 r. - skarżącej Kartę Polaka, Sąd ograniczył się do stwierdzenia, że Wojewoda Pomorski dopuścił się bezczynności (art.149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).
Jednocześnie Sąd, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., stwierdził, że bezczynność organu nie miała charakteru rażącego. Sąd w tym zakresie miał na względzie wyjaśnienia organu, że zwłoka w wydaniu skarżącej karty spowodowana była potrzebą zbadania, w pierwszej kolejności, kwestii unieważnienia tego dokumentu. Jakkolwiek ostatecznie postępowanie w sprawie unieważnienia Karty Polaka zostało (jak wynika z treści decyzji dołączonej do akt sprawy o sygn. akt III SAB/Gd 367/24), umorzone z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania, to - analizując treść art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o Karcie Polaka - organ mógł dojść do błędnego wniosku, iż przed zakończeniem postępowania w sprawie unieważnienia karty, karta nie może być "fizycznie" wydana skarżącej.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażącego, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie prawa. Rażącym naruszeniem prawa jest więc naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, to naruszenie niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, gdyż przekroczenie to musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt II OSK 652/15, wyroki: WSA w Białymstoku z dnia 11 maja 2017 r. sygn. akt II SAB/Bk 38/17, WSA w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SAB/Łd 13/17, WSA w Krakowie z dnia 22 marca 2017 r. sygn. akt II SAB/Kr 35/17). Rażące naruszenie prawa oznacza zatem wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków skarżącego i jawnego natężenia braku woli załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa.
Stosownie do art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Na tle redakcji art. 149 § 2 p.p.s.a. trzeba zauważyć, że sam fakt bezczynności, nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej. Gdyby bowiem taki był zamiar ustawodawcy, wówczas przepis miałby treść odmienną, obligującą wprost sąd do przyznania sumy pieniężnej, a nie jedynie przewidującą taką możliwość. Przewidziane w ustawie fakultatywne jedynie działanie sądu - bez sprecyzowania w ustawie przesłanek przyznania sumy pieniężnej - oznacza, że wybór co do zastosowania tego środka zależy od oceny sądu, a przesądzające są w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne danej sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazano, że przyznanie na gruncie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej winno być zastrzeżone jedynie do istotnych uchybień zasadzie efektywnego i terminowego działania organu w załatwieniu sprawy (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2018 r. sygn. akt II SAB/Wr 40/17). Przyznanie sumy pieniężnej jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w tego rodzaju sytuacjach, w których oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 maja 2017 r. sygn. akt IV SAB/Wa 294/16).
W okolicznościach przedmiotowej sprawy, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącej sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Przeciwko zastosowaniu powyższego środka przemawia przedstawiona powyżej ocena braku rażącego naruszenia przez organ prawa oraz fakt wydania skarżącej Karty Polaka w dniu 4 listopada 2024 r.
W tym zakresie żądanie skargi podlegało oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O zwrocie na rzecz skarżącej kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 100 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).