III SAB/Gd 26/25

III SAB/Gd 26/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-04-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Janina Guść
Jolanta Sudoł /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
658
Hasła tematyczne
Inne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Zobowiązano do podjęcia czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 1196
§ 18 ust. 1-2, § 17 ust. 4 pkt 3,
Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 lipca 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz  zwrotu pomocy finansowej na operacje typu "Premie na rozpoczęcie działalności pozarolniczej" w ramach poddziałania "Pomoc na rozpoczęcie  pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarach wiejskich" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
Dz.U. 2024 poz 572
art. 37 § 1 pkt 1, art. 64 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149 § 1 pkt 1, art. 149 § 1a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Asesor WSA Adam Osik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi A. K. na bezczynność i przewlekłość postępowania Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o płatność drugiej raty pomocy finansowej na rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarach wiejskich 1. zobowiązuje Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni do rozpoznania wniosku skarżącego A. K. z dnia 7 lipca 2023 r. o płatność drugiej raty pomocy finansowej w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałej części; 4. zasądza od Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni na rzecz skarżącego A. K. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni (dalej także jako "organ") wydał w dniu 10 listopada 2020 r. decyzję nr OR07/04124/20 o przyznaniu A. K. (dalej określany również jako "strona", "wnioskodawca" lub "skarżący") pomocy finansowej na operacje typu "Premie na rozpoczęcie działalności pozarolniczej" w ramach poddziałania "Pomoc na rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarach wiejskich" objętego PROW na lata 2014-2020, w wysokości 150.000 zł, z zastrzeżeniem dopełnienia warunków.
Zobowiązania strony wskazane w sentencji i pouczeniu wymienionej decyzji zostały określne na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 lipca 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej na operacje typu "Premie na rozpoczęcie działalności pozarolniczej" w ramach poddziałania "Pomoc na rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarach wiejskich" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1027; zwanego dalej "rozporządzeniem wykonawczym"), wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
W dniu 24 lutego 2021 r. do organu wpłynął wniosek strony o płatność pierwszej raty pomocy, na podstawie którego, po jego pozytywnej weryfikacji, organ wypłacił pierwszą ratę pomocy w wysokości 120.000 zł.
W dniu 7 lipca 2023 r. strona złożyła do organu wniosek o płatność drugiej raty pomocy finansowej.
Po wystosowaniu do strony kilku zawiadomień w trybie art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a."), organ, pismem z dnia 26 lipca 2024 r., wezwał stronę - na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. - do usunięcia braków formalnych we wniosku, w tym m.in. zaświadczenia z ZUS o okresie podlegania ubezpieczeniu społecznym, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, z pouczeniem, że nieusunięcie braków skutkować będzie pozostawieniem wniosku bez rozpoznania. Przedmiotowe wezwanie zostało skutecznie doręczone stronie w dniu 13 września 2024 r.
Następnie organ, zawiadomieniem z dnia 30 września 2024 r., poinformował stronę o pozostawieniu wniosku o płatność drugiej raty bez rozpoznania.
W uzasadnieniu zawiadomienia organ podał, że w dniu 20 września 2024 r. (data stempla pocztowego) strona uzupełniła dokumenty, jednakże nie usunęła wszystkich braków formalnych wniosku wskazanych w wezwaniu, tzn. nie przedłożyła zaświadczenia z ZUS o okresie podlegania ubezpieczeniu społecznym.
Zawiadomienie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania zostało skutecznie doręczone stronie w dniu 9 października 2024 r.
W dniu 15 października 2024 r. strona złożyła do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa pismo zatytułowane "Zawiadomienie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania - odwołanie", dołączając do niego zaświadczenie z ZUS o okresie podlegania ubezpieczeniu społecznym.
Przedmiotowe pismo zostało zakwalifikowane jako ponaglenie i rozpoznane w dniu 14 listopada 2024 r. przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie, który uznał ponaglenie za nieuzasadnione.
A. K. w dniu 20 grudnia 2024 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w której zarzucił Dyrektorowi Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni bezczynność i przewlekłość w rozpoznaniu jego wniosku z dnia 7 lipca 2023 r. o wypłatę drugiej raty pomocy finansowej. W skardze skarżący zawarł wniosek o zobowiązanie organu do niezwłocznego załatwienia jego sprawy.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ prowadzący postępowanie powinien załatwić sprawę niezwłocznie (zwyczajowo w przeciągu miesiąca) od wszczęcia postępowania, w sprawach bardziej skomplikowanych, w terminie dwóch miesięcy. Tymczasem skarżący oczekiwał rozstrzygnięcia przeszło 14 miesięcy. Wniosek o płatność drugiej raty został złożony w dniu 7 lipca 2023 r., natomiast pismo w sprawie usunięcia braków formalnych skarżący otrzymał w dniu 10 września 2024 r. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż rozpatrzenie wniosku nie było w żaden sposób skomplikowane. Ponadto, wniosek dotyczył drugiej raty, wobec czego cześć dokumentów była już wcześniej znana organowi i wnikliwie przeanalizowana.
Odnotowano, że w związku z nieusunięciem braku formalnego w postaci zaświadczenia z ZUS organ pismem z dnia 30 września 2024 r. pozostawił sprawę bez rozpoznania, co pozbawiło skarżącego pozostałej płatności pomimo spełniania szeregu warunków do jej otrzymania. Sytuacja ta naraża skarżącego na poważne problemy finansowe.
Na marginesie zaznaczono, że z pozostałych dokumentów przedstawionych organowi na wniosek o uzupełnienie braków formalnych można było zweryfikować fakt ubezpieczenia skarżącego w ZUS, a więc de facto zaświadczenie z ZUS o ubezpieczeniu.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie wskazując, że nie podziela argumentacji w niej zawartej, zgodnie z którą w sprawie doszło do bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania.
Zaznaczono, że organ określił precyzyjnie nowy termin załatwienia sprawy, co podyktowane było koniecznością dokładnej analizy materiału dowodowego w sprawie, w celu realizacji prawdy obiektywnej. Jako przyczynę przesunięcia terminu załatwienia sprawy wskazano na jej skomplikowany charakter związany ze znaczną liczbą zgromadzonych dokumentów oraz złożoność zebranego dotychczas materiału dowodowego. Podkreślono, że obowiązkiem organu w postępowaniu dotyczącym wniosku o płatność drugiej raty pomocy, jest każdorazowa weryfikacja szeregu dokumentów składanych przez stronę, w tym przypadku dokumentów w odniesieniu do braków formalnych we wniosku o płatność drugiej raty pomocy. Dokonana przez organ kontrola dokumentacji wykazała braki formalne we wniosku, na skutek czego w dniu 10 września 2024 r. skarżący został wezwany do ich uzupełnienia m.in. poprzez złożenie zaświadczenia z ZUS o okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Bezspornym w sprawie jest, że skarżący nie usunął w terminie wskazanych braków, stąd organ w trybie art. 64 § 2 k.p.a. zasadnie pozostawił wniosek bez rozpoznania.
W piśmie procesowym pełnomocnik skarżącego, podtrzymując wnioski i twierdzenia skarżącego zawarte w skardze, wniósł o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.
Odnosząc się do argumentacji zawartej w odpowiedzi na skargę pełnomocnik skarżącego podniósł, że nie można zgodzić się z organem, iż na żadnym etapie postępowania nie doszło do bezczynności organu tudzież przewlekłego prowadzenia postępowania. Sam organ w odpowiedzi na skargę wskazał bowiem szereg zawiadomień wysłanych do skarżącego wydłużających termin załatwienia sprawy ze względu na rzekomy skomplikowany charakter sprawy. Organ nie podał jednak, na czym ten skomplikowany charakter sprawy miał polegać albo jakie czynności (np. sprawdzające, wyjaśniające) zostały podjęte w czasie kilkukrotnie przedłużanego postępowania. Zatem, nie sposób uznać, że wystąpiła przyczyna uzasadniająca przedłużenie postępowania. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości teza, iż zawiadomienie o wyznaczeniu nowego terminu nie oznacza automatycznie dochowania terminów dla załatwienia sprawy.
Nawiązując do przyczyn pozostawienia wniosku skarżącego bez rozpoznania, pełnomocnik skarżącego wskazał, że skarżący dostarczył - w wyznaczonym przez organ terminie do usunięcia braków formalnych - zaświadczenia z ZUS w postaci druków "ZUS P RCA" oraz "ZUS P DRA", z których to druków wynika, iż w żądanym przez organ okresie skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu oraz jakie składki były opłacane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., to jest mających za przedmiot w szczególności decyzje administracyjne, postanowienia w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a.
Stosownie do art. 149 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (§ 1).
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1b).
W niniejszej sprawie skarżący zarzucił Dyrektorowi Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji w Gdyni bezczynność i przewlekłość w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 7 lipca 2023 r. o płatność drugiej raty pomocy finansowej.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że warunkiem dopuszczalności skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego jest, jak to wynika z przepisu art. 52 § 1 p.p.s.a., wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed właściwym organem administracji publicznej, przy czym dotyczy to także skargi na bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie postępowania, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Przepis art. 53 § 2b p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.
W orzecznictwie podkreśla się, dla swej skuteczności ponaglenie musi zostać wniesione w toku postępowania, którego dotyczy zarzucana organowi opieszałość (por. postanowienie NSA z 2 września 2020 r., II OSK 3732/18). Natomiast to, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jaki sposób ponaglenie zostało rozpatrzone przez właściwy organ, nie ma znaczenia dla dopuszczalności skargi, ani dla jej skuteczności (por. wyroki NSA: z 25 września 2018 r., II OSK 1659/18; z 30 stycznia 2020 r., II OSK 3092/19; z 13 października 2020 r. II OSK 71/20).
Poza sporem było, że skarżący spełnił ten wymóg, gdyż poprzedził skargę ponagleniem (pismo z dnia 14 października 2024 r., trafnie uznane przez organ za ponaglenie). Tym samym przesłanka do wniesienia skargi w niniejszej sprawie została spełniona.
Odnosząc się do meritum sprawy wskazać należy, że pojęcie bezczynności zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., przez wskazanie, że jest to stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Z kolei przewlekłość zdefiniowano w przepisie art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. jako prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.
Istotą kontroli sądu administracyjnego w sprawie ze skargi na bezczynność jest zbadanie, czy organ administracji w terminie zakreślonym przepisami prawa procesowego załatwił sprawę, czy też nie i ewentualne przymuszenie organu do podjęcia żądanego działania, a w następstwie tego, likwidacja stanu opieszałości, występującego po stronie tego organu. Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać wydane/dokonane.
Przewlekłość postępowania zachodzi natomiast, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad czas potrzebny do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do finalnego rozstrzygnięcia. Ocena, czy postępowanie jest prowadzone dłużej niż to niezbędne do załatwienia sprawy dokonywana musi być na podstawie zarówno analizy charakteru podejmowanych czynności, jak i stanu faktycznego sprawy. Pojęcie przewlekłości postępowania obejmować będzie więc opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. W judykaturze wskazuje się, że oceniając zwłokę organu w załatwieniu konkretnej sprawy administracyjnej nie można abstrahować od jej indywidualnego charakteru. Zatem rozsądny termin postępowania musi zostać określony w świetle wszystkich okoliczności danej sprawy oraz w oparciu o takie kryteria jak: złożoność sprawy, postawę samego skarżącego i właściwych organów, znaczenie przedmiotu postępowania dla skarżącego.
W efekcie, w sprawach o skomplikowanym stanie faktycznym, w których zachodzi konieczność przeprowadzenia wielu dowodów, obowiązkiem organu jest sprawne, co nie oznacza, że zawsze szybkie, prowadzenie postępowania dowodowego, zmierzające do ustalenia stanu faktycznego pozwalającego na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 34/13). Można zatem stwierdzić, że przewlekłe prowadzenie postępowania występuje, gdy organ podejmuje nieefektywne działania, które nie zmierzają do zebrania niezbędnego materiału dowodowego, ale również wówczas gdy między poszczególnymi czynnościami organu występują nieusprawiedliwione okresy przerw, które w sumie prowadzą do znaczącego i nieakceptowalnego z punktu widzenia zasad ekonomiki procesowej wydłużenia czasu trwania postępowania.
Kierując się powyższym, Sąd uznał, że organ dopuścił się zarzucanej mu bezczynności. Podkreślić przy tym należy, iż dla oceny bezczynności organu w niniejszej sprawie istotna jest kwestia, czy wobec nieuzupełnienia przez skarżącego braków wniosku organ zasadnie pozostawił przedmiotowy wniosek bez rozpoznania, a co za tym idzie, czy rozpatrzył wniosek w terminie przewidzianym do załatwienia sprawy.
W rozpoznawanej sprawie skarżący zwrócił się do organu o wypłatę drugiej raty pomocy na operacje typu "Premie na rozpoczęcie działalności pozarolniczej" w ramach poddziałania "Pomoc na rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarach wiejskich" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020.
Zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Jednocześnie przepis art. 35 § 4 k.p.a. stanowi, że przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i § 3a.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie albowiem rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 lipca 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej na operacje typu "Premie na rozpoczęcie działalności pozarolniczej" w ramach poddziałania "Pomoc na rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarach wiejskich" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w § 18 ust. 1 stanowi, że wypłata drugiej raty pomocy następuje w terminie 90 dni od dnia złożenia wniosku o płatność wraz z dokumentami, o których mowa w § 17 ust. 4.
Z ustalonych na podstawie akt sprawy okoliczności faktycznych wynika, że skarżący w dniu 7 lipca 2023 r. złożył wniosek, który wpłynął do organu w dniu 11 lipca 2023 r., o płatność drugiej raty pomocy finansowej, inicjując postępowanie w przedmiotowej sprawie.
Organ pismem z dnia 10 września 2024 r. wezwał skarżącego, na podstawie art. 64 § 2 k.p.a., do usunięcia braków formalnych wniosku, w tym m.in. do przedłożenia zaświadczenia z ZUS o okresie podlegania ubezpieczeniu społecznym określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, z pouczeniem, że nieusunięcie braków skutkować będzie pozostawieniem wniosku bez rozpoznania.
W odpowiedzi na doręczone w dniu 13 września 2024 r. wezwanie, skarżący przesłał w dniu 20 września 2024 r. (data nadania) szereg dokumentów, w których zabrakło zaświadczenia z ZUS. Skutkowało to pozostawieniem wniosku skarżącego bez rozpoznania.
Przedstawione okoliczności sprawy, w ocenie Sądu, pozwalają na postawienie organowi skutecznego zarzutu dopuszczenia się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego o wypłatę drugiej raty pomocy finansowej, bowiem organ nie miał podstaw, aby wniosek skarżącego pozostawić bez rozpoznania.
Sąd nie neguje, że organ zasadnie uznał, iż skarżący nie przedłożył wymaganego w § 17 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego zaświadczenia z ZUS o okresie podlegania ubezpieczeniom społecznym, ani na etapie składania wniosku o drugą ratę, ani też na etapie uzupełnienia przedmiotowego wniosku na skutek wezwania organu. W § 17 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego jednoznacznie wskazano na zaświadczenie, a nie na inny dokument, który poświadczałby - pośrednio lub bezpośrednio - okres podlegania ubezpieczeniom społecznym. Przy czym, rozporządzenie wykonawcze nie przewiduje trybu pozostawienia wniosku bez rozpoznania lecz wyprowadza inne (określone) skutki w przypadku niezłożenia dokumentów, o których mowa w § 17 ust. 4. I tak, w § 18 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego wskazano, że w przypadku niezłożenia dokumentów, o których mowa w § 17 ust. 4, dyrektor oddziału regionalnego Agencji wydaje decyzję o odmowie wypłaty drugiej raty pomocy. Jednocześnie należy zaznaczyć, że w pouczeniu decyzji organu z dnia 10 listopada 2020 r., nr OR07/04124/20 przyznającej pomoc finansową w kwocie 150.000 zł poinformowano skarżącego (odnośnie wniosku o płatność drugiej raty) o obowiązku przedłożenia zaświadczenia z ZUS-u o okresie podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz o skutkach jego nie złożenia. Jak czytamy w pouczeniu w przypadku nie przedłożenia dokumentów wymienionych powyżej (w tym zaświadczenia z ZUS-u) pomoc nie jest wypłacana lub podlega zwrotowi w całości lub w części zgodnie z § 18 ust. 2, 3, 4, 5 oraz § 19 ust. 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego.
Decyzja wydawana na podstawie § 18 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego jest decyzją związaną, co oznacza, że organ nie działa w warunkach uznania administracyjnego. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że pomoc ze środków unijnych nie jest podmiotowym prawem konstytucyjnym, co oznacza, że jeśli beneficjent decyduje się na przystąpienie do określonego programu wsparcia, to zobowiązuje się dobrowolnie wypełnić jego warunki, poświadczając w chwili wystąpienia z wnioskiem znajomość reguł, na podstawie których pomoc jest udzielana. Wsparcie w ramach unijnych programów rolnych wymaga zatem od ich beneficjentów nie tylko staranności, ale przede wszystkim profesjonalnej wiedzy, w tym zasad dotyczących przyznawania pomocy, z której mogą, ale nie muszą korzystać (por. wyrok NSA z 8 stycznia 2020 r. sygn. I GSK 953/19).
W świetle poczynionych uwag nie można uznać aby na dzień wniesienia skargi, jak i orzekania, doszło do prawidłowego załatwienia wniosku skarżącego o płatność drugiej raty pomocy finansowej, Sąd - na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - zobowiązał Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni do rozpoznania przedmiotowego wniosku w terminie 30 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Jednocześnie na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd uznał, że bezczynność organu miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Orzekając w zakresie uregulowanym w przepisie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd uwzględnił, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ terminów załatwienia sprawy, gdyż wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne (por. m.in. wyroki: WSA w Białymstoku z dnia 11 maja 2017 r. sygn. akt II SAB/Bk 38/17; WSA w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SAB/Łd 13/17 oraz WSA w Krakowie z dnia 22 marca 2017 r. sygn. akt II SAB/Kr 35/17). Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez wątpliwości i wahań, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można powiedzieć, że prawo naruszono w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2016 r. sygn. akt I OSK 2451/14). Oceny sposobu prowadzenia postępowania pod kątem bezczynności należy dokonywać mając na uwadze zindywidualizowane okoliczności sprawy (por. wyrok NSA z 17 listopada 2015 r. sygn. akt II OSK 652/15), co nakazuje uwzględniać m.in. stopień zaniedbań ze strony organu i naruszenia terminów załatwienia sprawy, obiektywną sytuację w jakiej działa oraz sposób zachowania strony.
Tak więc, kierując się przedstawionymi wyżej kryteriami i regulacjami prawnymi Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Nie może bowiem ujść uwadze, że pomiędzy złożeniem wniosku przez skarżącego o płatność drugiej raty a wystosowaniem do skarżącego wezwania do usunięcia braków formalnych wniosku upłynęło ponad rok (14 miesięcy), podczas których organ był pasywny. Takie zachowanie się organu nie znajdowało uzasadnienia ani w charakterze sprawy, ani w jej stanie prawnym. Jednak - co istotne - w realiach niniejszej sprawy, przez cały ten okres organ nie podjął jakiejkolwiek czynności w sprawie. Za przejaw działania nie można uznać przesyłania do skarżącego zawiadomień o niezałatwieniu sprawy w terminie. Zatem trudno mówić o prowadzeniu w tym czasie przez organ sprawy. Organ pozostawał bowiem całkowicie bierny. Tym samym termin 90 dni przewidziany w § 18 ust. 1 rozporządzenia na wypłatę drugiej raty pomocy od dnia złożenia wniosku dawno upłynął. Nawet powoływane się na skomplikowany charakter sprawy nie może stanowić uzasadnienia dla tak znacznej zwłoki w rozpoznaniu sprawy zainicjonowanej wnioskiem skarżącego. Na organach państwa ciąży obowiązek zapewnienia sprawnej realizacji ich zadań, przy zapewnieniu przestrzegania obowiązujących przepisów i respektowania wyznaczonych tymi przepisami standardów działania administracji. Konsekwencje zaniedbania tego obowiązku nie mogą obciążać stron postępowania.
Stosownie do art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Na tle redakcji art. 149 § 2 p.p.s.a. trzeba zauważyć, że sam fakt bezczynności nie stanowi dostatecznej przesłanki do przyznania od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej. Gdyby taki był zamiar ustawodawcy, wówczas przepis obligowałby wprost sąd do przyznania sumy pieniężnej, a nie jedynie przewidywał taką możliwość. Przewidziane w ustawie jedynie fakultatywne działanie sądu - bez sprecyzowania przesłanek przyznania sumy pieniężnej - oznacza, że wybór co do zastosowania tego środka zależy od oceny sądu, a przesądzające są konkretne, szczególne okoliczności faktyczne danej sprawy. W okolicznościach zaś przedmiotowej sprawy Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu sumy pieniężnej, nie znalazł również podstaw do wymierzenia organowi grzywny.
Sąd uznał, że brak działania organu i niepodejmowanie przez niego czynności w sprawie jest przejawem bezczynności, nie zaś przewlekłego prowadzenia postępowania, wobec czego na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w części dotyczącej przewlekłości postępowania organu.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika w osobie adwokata (480 zł), ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie (t.j.: Dz. U. 2023 r. poz. 1964 ze zm.), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) i kwota wpisu sądowego (100 zł).
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).