III SAB/GD 20/23

III SAB/Gd 20/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-07-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-01-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak /przewodniczący sprawozdawca/
Bartłomiej Adamczak
Janina Guść
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
III OSK 2889/23 - Wyrok NSA z 2025-01-24
Skarżony organ
Dyrektor Aresztu Śledczego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art. 1 ust. 1, art. 4, art. 6, art. 13, art. 16, art. 17
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 3 par. 2 pkt 8
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2016 poz 2231
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary  pozbawienia wolności.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 lipca 2023 r. sprawy ze skargi A. B. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w Gdańsku w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę.
Uzasadnienie
W dniu 22 sierpnia 2022 r. do Aresztu Śledczego wpłynął datowany na dzień 9 sierpnia 2022 r. wniosek A. B. (dalej również jako "wnioskodawca" lub "skarżący") o udzielenie na podstawie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j.: Dz.U. z 2022 r., poz. 902 ze zm. , dalej jako "u.d.i.p.") odpowiedzi na pytanie "czy ręczniki i ścierki po ich użyciu można suszyć w suszarce znajdującej się na wyposażeniu celi w tutejszej jednostce?".
Dyrektor Aresztu Śledczego pisemnym zawiadomieniem z dnia 5 września 2022 r. zawiadomił A. B. osadzonego w Zakładzie Karnym o odmowie udostępnienia informacji publicznej.
Organ odmówił udzielenia informacji publicznej z uwagi na fakt, iż w jego ocenie opisany wniosek stanowił nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej.
Organ zaznaczył, że A. B. przebywał w Areszcie Śledczym do dnia 13 września 2021 r. do dnia 22 marca 2022 r., po czym został przeniesiony do innej jednostki penitencjarnej. Począwszy od marca 2022 r. A. B. rozpoczął składanie do Dyrektora Aresztu Śledczego wniosków o udzielenie różnorodnych informacji publicznych, z których trzy pierwsze wnioski zostały złożone jeszcze podczas pobytu wnioskodawcy w Areszcie Śledczym, w okresie bezpośrednio poprzedzającym przetransportowanie do innej jednostki. Ogólna liczba wniosków skierowanych do organu przez A. B. w przeciągu niespełna pół roku wzrosła już do 120. Wnioski były wielokrotnie kierowane do organu w sposób seryjny, w liczbie kliku lub kilkunastu sztuk i wysyłane tego samego dnia, mimo że były opatrzone różnymi datami dziennymi. Powodowało to, że termin załatwienia kilkunastu wniosków przypadał na ten sam termin. Organ opisał przebieg pobytu wnioskodawcy w Areszcie Śledczym zaznaczając, że w tym czasie względem A. B. osiem razy wystąpiono o wymierzenie kary dyscyplinarnej w związku z przekroczeniami, których się dopuścił. W konsekwencji w związku z dokonanym przekroczeniem, naruszającym w poważnym stopniu dyscyplinę w jednostce w styczniu 2022 r., osadzonemu została wymierzona najsurowsza kara w postaci umieszczenia w celi izolacyjnej. Ponadto w zawiązku z negatywną oceną postawy i zachowania więźnia oraz wzrostem ryzyka powodowania przez niego negatywnych incydentów i nieprzewidywanych zachowań mogących godzić w porządek i bezpieczeństwo w jednostce wycofano zezwolenie na korzystanie przez niego z odzieży własnej, wobec czego był on obowiązany do końca pobytu w jednostce do korzystania z odzieży zapewnianej przez administrację aresztu. Podczas pobytu w jednostce A. B. dwukrotnie wystąpił z prośbą o podjęcie nauki i został zgłoszony do szkoły, do której nie został przyjęty z uwagi na brak wolnych miejsc. Organ podkreślił, że przed opuszczeniem Aresztu Śledczego A. B. deklarował, że gdy opuści jednostkę będzie składał dużą ilość pism w celu spowodowania dolegliwości u administracji aresztu oraz by utrudnić funkcjonowanie tej jednostki. Powody wskazanego działania znalazły potwierdzenie w udokumentowanych rozmowach przeprowadzonych z administracją zakładów karnych po opuszczeniu przez A. B. Aresztu Śledczego (notatki z rozmów z wychowawcą, notatki ze spotkań z psychologiem - dokumentacja osobopoznawcza). Opisane okoliczności faktyczne organ uznał zatem za pozostające w istotnym powiązaniu z rozpoznawanym wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej oraz innymi wnioskami, które świadczą o tym, że wnioskodawca kieruje wnioski i zapytania niepodyktowane troską o dobro publiczne, a działanie wnioskodawcy było inicjowane i motywowane wykorzystaniem instytucji wbrew jej celowi i funkcji, co stanowi nadużycie prawa. W tym zakresie uwzględniono zarówno ilość i treść złożonych wniosków, jak i koincydencję czasową pomiędzy przedstawionymi wyżej zdarzeniami oraz ich okolicznościami, a przystąpieniem do składania wniosków o udzielnie informacji publicznej, a także wrogie i konfrontacyjne nastawienie A. B. względem administracji Aresztu Śledczego, wobec której zadeklarował zaplanowaną walkę, m.in. poprzez utrudnianie jej funkcjonowania. Składanie wniosków nie było podyktowane troską o dobro publiczne, a w swoim założeniu miało stanowić dokuczliwość i uciążliwość dla kierownictwa i funkcjonariuszy jednostki.
Wskazano, że samo stwierdzenie, że żądana informacja ma charakter publiczny nie implikuje obowiązku udzielenia jej podmiotowi, który nadużywa prawa do informacji publicznej. Nadużycie prawa do informacji publicznej polega zaś przede wszystkim na próbie skorzystania z tej instytucji, jaką gwarantuje u.d.i.p. dla osiągnięcia innego celu niż troska o dobro publiczne. Prawo to nie może zatem służyć wnioskodawcy w celu zaspokojenia jego indywidualnych potrzeb w ramach sporów czy konfliktów i w takiej sytuacji nie podlega ochronie prawnej. Nadużycie prawa ma miejsce, gdy wnioskodawca wykazuje dużą dozę złej woli, a ilość i zakres objętych wnioskami informacji może utrudniać normalne funkcjonowanie i wypełnianie obowiązków przez organ, do którego zapytania są kierowane.
Z tych powodów uznano, że do rozpoznania złożonego wniosku nie mogą mieć zastosowania przepisy u.d.i.p. i w formie pisemnej zawiadomiono wnioskodawcę o odmowie udostępnienia informacji publicznej.
A. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego wskazując, że w dniu 9 sierpnia 2022 r. skierował wniosek o udzielenie informacji publicznej. W odpowiedzi otrzymał od organu pismo z dnia 5 września 2022 r. o odmowie udzielania informacji publicznej, które nie jest wymaganą w tym zakresie, w ocenie skarżącego, decyzją o odmowie udzielenia informacji publicznej. Brak w piśmie uzasadnienia prawnego i pouczenia o przysługującym środku odwoławczym.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko, że działanie A. B. stanowi nadużycie prawa do informacji publicznej. W odpowiedzi na wniosek A. B. otrzymał pisemne zawiadomienie o sposobie załatwienia sprawy, w którym przedstawiono obszerne uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, w związku z czym organowi nie można skutecznie zarzucić ani braku działania, ani też uchybienia jakimkolwiek terminom. Ponownie zaakcentowano, że A. B. składa wiele wniosków, podkreślono częstotliwość i sposób ich składania (seriami), zaakcentowano, że rozpoczęcie składania wniosków zbiegło się z decyzją o przeniesieniu osadzonego do innej jednostki penitencjarnej. Wskazano na konfrontacyjne nastawienie wnioskodawcy deklarującego, że walczy z dyrektorem Aresztu Śledczego. Wskazano także na odmowę przez skarżącego podjęcia odpłatnego zatrudnienia podczas odbywania kary, który w odpowiedzi na propozycję zatrudnienia podnosił, że jeżeli będzie pracował, to nie będzie miał czasu na pisanie skarg, a wpływy środków pieniężnych z tytułu wykonywanej pracy uniemożliwią pisanie takiej ilości pism, gdyż posiadając środki finansowe do dyspozycji będzie musiał sam opłacać wysyłaną korespondencję. Zaznaczono, że dotychczas wszystkie przesłane przez skarżącego wnioski zostały wysłane na koszt administracji zakładu karnego. Skarżący nie podejmując odpłatnego zatrudnienia, umożliwiającego mu uzyskanie środków pieniężnych, nadużywał dyspozycji § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, która przenosiła na administrację jednostki penitencjarnej ciężar ponoszenia kosztów przesłania wniosków, skarg i próśb, gdy skazany nie posiada środków pieniężnych.
Odnosząc się do treści skargi organ potwierdził, że wystosowane do skarżącego zawiadomienie nie stanowiło decyzji o odmowie udostepnienia informacji publicznej, o której mowa w art. 16 ust. 2 pkt 2 u.d.i.p. Stwierdzenie, że wniosek stanowi nadużycie prawa do informacji publicznej wyklucza bowiem możliwość zastosowania tej ustawy. Pomimo że przepisy tej ustawy nie miały w ocenie organu w ogóle zastosowania, zwrócono jednak uwagę, że w sprawie nie przekroczono terminu 14 dni na załatwienie sprawy – w tym terminie zawiadomiono bowiem stronę pisemnie o odmowie udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej z uwagi na wskazane wyżej, sprzeczne z celem u.d.i.p., nadużycie tej instytucji przez wnioskodawcę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.:Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., to jest mających za przedmiot w szczególności decyzje administracyjne, postanowienia w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie skarżący zarzucił bezczynność Dyrektorowi Aresztu Śledczego w udzieleniu na jego wniosek informacji publicznej w trybie przewidzianym przepisami u.d.i.p.
Stosownie do art. 1 ust. 1 u.d.i.p. informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych. Natomiast podmiotami zobowiązanymi do udostępnienia informacji są m.in. władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.d.i.p. W myśl art. 13 ust. 1 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje co do zasady bez zbędnej zwłoki i nie później niż w terminie 14 dni. Zgodnie zaś z art. 13 ust. 2 u.d.i.p., jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku.
Z kolei w myśl art. 16 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.d.i.p., odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 u.d.i.p., następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Udzielenie informacji publicznej w formie wystosowanego do wnioskodawcy pisma zawierającego żądaną informację i wydanie decyzji o odmowie udzielenia informacji publicznej nie wyczerpują katalogu dostępnych organowi działań w zakresie dopuszczalnych sposobów rozpatrzenia wniosku złożonego przez wnioskodawcę z powołaniem się na przepisy u.d.i.p.
Ustawa ta wyznacza cel gwarantowanego dostępu do informacji publicznej, którym jest sprawowanie przez obywateli swoistej społecznej kontroli nad organami wykonującymi zadania publiczne, gdzie żądanie określonych informacji przez wnioskodawców podyktowane jest troską o dobro publiczne.
Opisany zakres i cel regulacji zawartych w u.d.i.p. powoduje jednocześnie, że w jej pojęciu nie mieści się prawo do uzyskania informacji publicznej przez podmiot, którego działanie w tym zakresie nie zmierza do realizacji interesu publicznego i przestrzegania prawa, a okoliczności sprawy jasno i bez potrzeby głębszej analizy jednoznacznie świadczą o tym, że działanie wnioskodawcy - choć formalnie podjęte z powoływaniem się na przepisy u.d.i.p – faktycznie zmierza do celu sprzecznego z legitymowanym prawnie celem prawa dostępu do informacji publicznej.
Nie budzi wątpliwości pogląd, że w sytuacjach, gdy skierowany do organu wniosek w ogóle nie znajduje podstawy w przepisach u.d.i.p., organ może poprzestać na pisemnym zawiadomieniu wnioskodawcy o odmowie udostępnienia informacji publicznej.
Taka formuła załatwienia wniosku o udzielenie dostępu do informacji publicznej znajdzie zastosowanie wówczas, gdy organ, do którego skierowano żądanie, nie jest w ogóle podmiotem zobowiązanym - w świetle art. 4 u.d.i.p. - do udzielania informacji publicznej, gdy żądana informacja nie stanowi informacji publicznej, gdy organ nie dysponuje wnioskowaną informacją publiczną, a także gdy wniosek stanowi nadużycie prawa do informacji publicznej.
Wystosowanie do wnioskodawcy tego rodzaju pisemnego zawiadomienia wyklucza tym samym możliwość stwierdzenia, aby organ pozostawał w bezczynności. W tym zakresie Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że w sytuacji, kiedy zostanie wykazane i stwierdzone, że złożony wniosek o udzielenie informacji publicznej miał na celu jedynie spowodowanie dolegliwości po stronie organu i zakłócenie jego funkcjonowania, a zatem stanowi istotne nadużycie, sprzeczność intencji wnioskodawcy z głównym celem u.d.i.p. wyłącza możliwość stosowania przepisów tej ustawy w całości, a zatem również w zakresie powołanych wyżej art. 16 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.d.i.p.
Oznacza to, że w tym wypadku zawiadomienie o odmowie udostępnienia informacji publicznej nie wymaga formy decyzji administracyjnej, lecz przyjmuje postać zwykłego pisma skierowanego do wnioskodawcy, w którym należy jednak szczegółowo wskazać, z jakich powodów skierowane do organu żądanie uznano za nadużycie prawa do informacji.
Poza sporem pozostawało, że Dyrektor Aresztu Śledczego jest podmiotem wykonującym zadania publiczne, o którym mowa w art. 4 ust. 1 u.d.i.p., zobowiązanym do udzielania informacji.
Termin "informacji publicznej" ustawodawca określił w art. 1 ust. 1 u.d.i.p. wskazując, że każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że analiza powołanego przepisu wskazuje, że informacją publiczną będzie każda informacja dotycząca sfery faktów i danych, wykonywana lub odnosząca się do władz publicznych, a także odnosząca się do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne, w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa.
Pojęcie informacji publicznej odnosi się zatem do wszelkich faktów dotyczących spraw publicznych rozumianych jako działalność zarówno organów władzy publicznej, jak i samorządów gospodarczych i zawodowych oraz osób i jednostek organizacyjnych w zakresie wykonywania zadań władzy publicznej oraz gospodarowania mieniem publicznym, czyli mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Charakter publiczny należy przypisać tym informacjom, które odnoszą się do publicznej sfery działalności organów (wyrok NSA z dnia 7 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1975/18).
Z kolei przepis art. 6 ust. 1 u.d.i.p. zawiera przykładowe wyliczenie rodzajów informacji publicznej podlegających udostępnieniu, zaliczając do nich m.in.: informacje o podmiotach, o których mowa w art. 4 ust. 1, w tym o majątku, którym dysponują (art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. f); zasadach funkcjonowania podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 1, w tym o prowadzonych rejestrach, ewidencjach i archiwach oraz o sposobach i zasadach udostępniania danych w nich zawartych (art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. f); majątku publicznym, w tym o majątku Skarbu Państwa i państwowych osób prawnych (art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. a). Przy czym , stosownie do art. 6 ust. 2 u.d.i.p. , dokumentem urzędowym w rozumieniu ustawy jest treść oświadczenia woli lub wiedzy, utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy.
Zawarte w treści wniosku skarżącego zapytanie dotyczyło kwestii uregulowanych w porządku wewnętrznym dla osadzonych przebywających w danej jednostce penitencjarnej. Obowiązujące w dacie złożenia przez skarżącego wniosku z dnia 9 sierpnia 2022 r. rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. z 2016 r., poz. 2231), jak również zastępujące je i obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2022 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. z 2022 r., poz. 2847) normują treść porządku wewnętrznego ustalanego przez dyrektora danej jednostki penitencjarnej, w tym m.in. określenie liczby i wymiarów przedmiotów, które skazany może posiadać w celi mieszkalnej, oraz sposób ich przechowywania, a w razie potrzeby zasady ich używania. Tekst porządku wewnętrznego powinien znajdować się w każdej celi mieszkalnej. Na prośbę skazanego udostępnia się mu Kodeks oraz wydane na jego podstawie akty wykonawcze. Aktualnie obowiązujący akt prawny zawierający porządek wewnętrzny dla osadzonych w Areszcie Śledczym przyjęty zarządzeniem nr [...] Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia 13 kwietnia 2023 r. dostępny jest na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Aresztu Śledczego pod adresem [...].
Mając na uwadze treść żądania skarżącego, ukierunkowanego w istocie na wyjaśnienie regulacji prawnych dotyczących interesujących skarżącego kwestii należy zauważyć, że w orzecznictwie i w doktrynie przyjmuje się jednolicie, że tryb określony w u.d.i.p. nie ma zastosowania do udzielania informacji o przepisach prawa lub informacji o przepisach prawa zastosowanych w indywidualnej sprawie. W kategorii informacji publicznej nie mieści się także ubieganie się o wyjaśnienie charakteru i istoty przepisów prawnych. W takim przypadku adresat wniosku udziela odpowiedzi pismem zawiadamiającym o tym fakcie (por. I. Kamińska, M. Rozbicka - Ostrowska, Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, Wydanie 3, Wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2016, s. 137; zob. nadto: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2023 r.; sygn. III OSK 7187/21).
W związku z tym w takim zakresie nie ma podstaw do realizowania wniosku skarżącego w trybie dostępu do informacji publicznej i organ nie musi udzielać informacji dotyczącej stanu praw i obowiązków osadzonego w areszcie śledczym. W takim przypadku adresat wniosku udziela odpowiedzi pismem zawiadamiającym o tym fakcie. Chociaż w swym piśmie z dnia 5 września 2022 r., stanowiącym odpowiedź na wniosek skarżącego o udostępnienie informacji publicznej organ informacji takiej nie zawarł, powołując się na nadużycie prawa do informacji publicznej, okoliczność ta nie mogła prowadzić do uwzględnienia skargi.
Od rozstrzygnięcia podniesionej kwestii, bez względu na charakter żądanej informacji (czy była ona, czy też nie informacją publiczną w rozumieniu ustawy) wprost zależała możliwość uznania, czy w przedmiotowej sprawie organ był uprawniony do odmowy udzielenia posiadanej przez niego i pozostającej w związku z jego działalnością informacji oraz czy odmowa ta nie wymagała wydania decyzji administracyjnej, przy wystarczającym w tym wypadku pisemnym zawiadomieniu wnioskodawcy o uzasadnionych powodach odstąpienia od udzielenia mu żądanej informacji.
Zauważyć należy, że uwzględniając cel wskazanej ustawy prawo do dostępu do informacji publicznej nie może być postrzegane jako prawo nieograniczone. Podkreślenia wymaga przy tym, że stwierdzenie nadużycia prawa do informacji musi być w sposób nie budzący wątpliwości ugruntowane w konkretnych okolicznościach danej sprawy. Odmowa udostępnienia informacji publicznej w formie pisma, z uwagi na złożenie wniosku w celu nie dającym się pogodzić z istotą prawa dostępu do informacji publicznej musi mieć charakter wyjątkowy, ograniczający się tylko do rażących, jaskrawych i jednoznacznych przykładów nadużywania przez obywateli praw wynikających z ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela koncepcję nadużycia prawa dostępu do informacji publicznej, przedstawioną przez Naczelny Sąd Administracyjny między innymi w wyrokach z dnia 19 września 2019 r. sygn. I OSK 658/18 oraz z dnia 7 lipca 2023 r. sygn. akt III OSK 939/22. NSA wskazywał, że nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej będzie polegało na próbie korzystania z tej instytucji dla osiągnięcia celu innego aniżeli troska o dobro publiczne, jakim jest prawo do przejrzystego państwa, jego struktur, przestrzeganie prawa przez podmioty życia publicznego, jawność administracji i innych organów itp. Celem ustawy o dostępie do informacji publicznej nie jest więc zaspokajanie indywidualnych (prywatnych) potrzeb w postaci pozyskiwania informacji wprawdzie publicznych, lecz przeznaczonych dla celów innych niż wyżej wymienione. Takie informacje mogą być uzyskiwane na zasadach przyjętych dla danego rodzaju stosunków (por. J. Drachal, Prawo do informacji publicznej w świetle wykładni funkcjonalnej, w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, Naczelny Sąd Administracyjny, Warszawa 2005, pod redakcją J. Górala, R. Hausera i J. Trzcińskiego, s. 146, 147; zobacz również: W. Jakimowicz, Nadużycie publicznego prawa podmiotowego dostępu do informacji publicznej, w: Antywartości w prawie administracyjnym, red. A. Błaś, Warszawa 2016, s. 163 -170; M. Jaśkowska, Nadużycie publicznego prawa podmiotowego jako przesłanka ograniczenia dostępu do sądu w sprawach z zakresu informacji publicznej, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2018, nr 1).
Doktryna i orzecznictwo sądów administracyjnych przyjęły, że o nadużyciu prawa do informacji publicznej można mówić między innymi w sytuacjach wykorzystania prawa do informacji w celu zakłócenia funkcjonowania organów administracji (do swoistego pieniactwa z wykorzystaniem prawa do informacji).
Nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej polega zatem na próbie korzystania z jego instytucji dla osiągnięcia celu innego aniżeli troska o dobro publiczne, jakim jest prawo do przejrzystego państwa, jego struktur, przestrzeganie prawa przez podmioty życia publicznego, jawność administracji i innych organów itp. Celem ustawy o dostępie do informacji publicznej nie jest bowiem umożliwienie swego rodzaju zemsty na organie wykonującym zadania publiczne, wobec którego dany wnioskodawca jest wrogo nastawiony, np. z uwagi na wymierzenie kary przez ten organ, czy niezałatwienie jego sprawy w oczekiwany sposób.
W ustawie o dostępie do informacji publicznej nie określono granic korzystania z prawa do informacji, a zatem brak jest jakichkolwiek ograniczeń zarówno co do liczby i jakości żądanej informacji. Taki stan rzeczy powoduje , że w praktyce bardzo często dochodzi do nadużywania prawa do informacji do realizacji celów, które nie wynikają z ustawy, ani tym bardziej z Konstytucji RP oraz celów, które są trudne do pogodzenia z założeniami całego systemu prawa, składającego się z leżących u jego fundamentów wartości i zasad aksjologicznych. Z taką sytuacją mamy do czynienia w okolicznościach niniejszej sprawy.
W każdym indywidualnym przypadku zachowanie skarżącego wnoszącego o udzielenie informacji publicznej winno być oceniane nie tylko w kontekście uprawnienia do uzyskania takiej informacji, ale w konkretnych sytuacjach należy również uwzględnić wartości chronione przez system prawny oraz jego nadrzędne zasady (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 181/22).
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w tym kontekście pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 799/12, zgodnie z którym zakres obowiązku informacyjnego państwa powinien być ukształtowany w taki sposób, aby zapewnić równowagę między korzyściami wynikającymi z zapewnienia dostępu do informacji, a szeroko rozumianymi kosztami, jakie muszą ponieść w celu jego realizacji podmioty zobowiązane. Nadużywanie prawa do informacji może bowiem ograniczać dostęp do niej innym podmiotom i zakłócać funkcjonowanie urzędu.
Z okoliczności przedmiotowej sprawy wynika, że skarżący składając w okresie od marca 2022 r. do lipca 2022 r. około 120 wniosków o udzielenie informacji publicznej o różnorodnej treści, niewątpliwie wygenerował znaczne koszty obsługi jego żądań, które ponoszą jednostki penitencjarne, w których przebywał (koszty osobowe, czasowe i finansowe związane z przygotowaniem odpowiedzi na wnioski i ich wysłaniem) lub przebywa (koszty wysyłki wniosków sporządzanych przez osadzonego nieposiadającego własnych środków finansowych). W przedmiotowej sprawie rozstrzygające znaczenie ma jednak to, że z udokumentowanych przez administrację jednostek penitencjarnych okoliczności w sposób nie budzący wątpliwości Sądu wynika, że skarżący składając tak dużą ilość wniosków, często wysyłanych seryjnie, wykazywał szczególnie konfrontacyjną postawę wobec Dyrektora Aresztu Śledczego. Skarżący swobodnie postawę tę manifestował w swoich wypowiedziach, jednoznacznie wskazując na cel podejmowanych przez siebie działań (wniosków o udostępnienie informacji publicznej).
W ocenie Sądu wskazane w zawiadomieniu o odmowie udzielenia informacji publicznej oraz w odpowiedzi na skargę okoliczności wskazują jasno, że głównym celem skarżącego nie jest uzyskanie informacji publicznych, o które formalnie występuje, ale chęć spowodowania po stronie administracji jednostki penitencjarnej poważnych utrudnień, mogących zaburzać jej prawidłowe funkcjonowanie. W szczególności uwzględnić należało, że skarżący opuszczając Areszt Śledczy zapowiedział, że będzie kierował do tej jednostki dużą ilość wniosków, a w rozmowach z wychowawcą oraz psychologiem w jednostce penitencjarnej, do której został później przewieziony i aktualnie przebywa wielokrotnie wskazał, że toczy on walkę z administracją Aresztu Śledczego właśnie poprzez składane pisma, a w szczególności pozostaje wrogo nastawiony do Dyrektora tej jednostki. Z akt sprawy wynika, że skarżący podczas pobytu w Areszcie Śledczym pozostawał w otwartym konflikcie z administracją zakładu, czego wyrazem były wielokrotne naruszenia dyscypliny przez skarżącego, co z kolei skutkowało nałożeniem na niego surowych kar, w tym umieszczenia w celi izolacyjnej. Organ zasadnie wskazał również na postawę skarżącego, który jako osadzony odmówił wykonywania pracy, do której został skierowany i która stanowi obowiązek osadzonego, argumentując w tym zakresie, że zgodnie z deklaracją skarżącego cały swój czas chce poświęcić tylko na sporządzanie pism i jednocześnie chce utrzymać sytuację, w której cała wytwarzana przez niego korespondencja będzie opłacana przez administrację jednostki penitencjarnej. Powyższy fakt zdaniem Sądu dobitnie wskazuje, że skarżący nawet kosztem narażenia się na odpowiedzialność dyscyplinarną podejmuje działania nakierowane na utrudnienie funkcjonowania jednostek penitencjarnych. W ocenie Sądu jest to wymowny dowód skali oraz rzeczywistych motywów działań skarżącego, pozostających w rażącej sprzeczności ze społecznie uzasadnionym celem instytucji prawa dostępu do informacji publicznej.
W tej sytuacji działania skarżącego należało ocenić jako próbę skorzystania z instytucji prawa dostępu do informacji publicznej wyłącznie dla osiągnięcia celów nie dających się pogodzić z wartościami chronionymi przez porządek prawny Rzeczypospolitej Polskiej.
Wniosek skarżącego zasadnie został więc oceniony przez organ jako pozostający bez żadnego związku z troską o dobro publiczne, jakim jest prawo do przejrzystego państwa, jego struktur, przestrzegania prawa przez podmioty życia publicznego, jawność administracji i innych organów.
W konsekwencji wskazać należy, że złożenie tego rodzaju wniosku, który stanowi istotne nadużycia prawa nie podlega ochronie prawnej wynikającej z u.d.i.p. Wystosowane w tym zakresie do skarżącego zawiadomienie o odmowie udzielenia informacji publicznej w formie pisma z dnia 5 września 2022 r. należy uznać za prawidłowe rozpoznanie tego wniosku. W zawiadomieniu tym w obszerny sposób przedstawiono zarówno podstawę faktyczną, jak i prawną uzasadniającą takie odniesienie się do żądań skarżącego.
Uwzględniono słusznie nie tylko ilość i treść składanych wniosków, ale także fakt składania ich w sposób seryjny, podejmowanie przez skarżącego działań, aby móc składać wnioski nieodpłatnie, a także oficjalnie zarejestrowane przez administrację jednostek penitencjarnych wypowiedzi skarżącego wskazujące na rzeczywisty zamiar leżący u podstaw podejmowanych przez niego działań, również w zakresie składanych przez niego wniosków o udzielenie informacji publicznej.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).