III SAB/Gd 170/23

III SAB/Gd 170/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-10-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Bartłomiej Adamczak
Janina Guść /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Sudoł
Symbol z opisem
6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
658
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Burmistrz Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 35, art. 37 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 149 § 1 pkt 3, art. 149 § 1a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi C. L. na bezczynność Burmistrza Miasta Rumi w przedmiocie refundacji podatku od towaru i usług za paliwo gazowe dla gospodarstw domowych 1. stwierdza, że Burmistrz Miasta Rumi dopuścił się bezczynności, 2. stwierdza, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 15 czerwca 2023 r. C. L. (dalej także jako: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Burmistrza Miasta Rumi w zakresie rozpoznania jej wniosku
o refundację podatku od towarów i usług (dalej jako "podatek VAT") za paliwo gazowe dla gospodarstw domowych, domagając się zobowiązania organu do załatwienia sprawy w terminie 14 dni oraz zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w dniu 11 kwietnia 2023 r. złożyła za pośrednictwem ePUAP wniosek do Burmistrza Miasta Rumi o refundację podatku VAT za paliwo gazowe dla gospodarstw domowych.
Mając na uwadze, że ustawa z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku gazu (Dz. U. z 2022 r., poz. 2687); zwana dalej jako: "ustawa o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych", nie przewiduje terminu szczególnego, w którym organ obowiązany jest do załatwienia sprawy (postępowania zainicjonowanego wnioskiem o refundację podatku VAT), zdaniem skarżącej, zastosowaniem mają regulacje ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", tj. terminy określone w art. 35 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 3 ustawy o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych, w sprawach refundacji podatku VAT nieuregulowanych ustawą stosuje się przepisy k.p.a.
Pomimo upływu terminu wskazanego w art. 35 k.p.a. organ nie wydał rozstrzygnięcia merytorycznego, nie podjął także aktywności określonych w art. 36 k.p.a., co skutkuje, w ocenie skarżącej, zasadnością stwierdzenia, iż Burmistrz Miasta Rumi dopuścił się w niniejszej sprawie bezczynności.
Skarżąca nadmieniła, że w dniu 11 kwietnia 2023 r. wniosła za pośrednictwem ePUAP ponaglenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku, które według jej wiedzy, na dzień złożenia skargi, pozostaje nierozpoznane.
W odpowiedzi na skargę Burmistrz Miasta Rumi wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do treści skargi organ wskazał, że wniosek skarżącej o refundację podatku VAT za dostarczone paliwo gazowe został złożony 11 kwietnia 2023 r. Tego samego dnia, tj. 11 kwietnia 2023 r., przedmiotowy wniosek został rozpatrzony pozytywnie poprzez przyznanie refundacji podatku VAT w kwocie 287,97 zł (kwota odpowiadająca podatkowi VAT wynikająca z opłaconej faktury dokumentującej dostarczenie paliw gazowych od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 30 kwietnia 2023 r. – informacja nr [...]). Środki zostały wypłacone 4 lipca 2023 r. (potwierdzenie transakcji przekazania podatku VAT). Zatem organ nie pozostawał
w bezczynności.
Organ zaznaczył, że nie mógł zastosować art. 35 k.p.a., gdyż sprawę niezwłocznie rozstrzygnął, co potwierdza informacja nr [...] z dnia 18 kwietnia 2023 r. Ustalił natomiast, że z przyczyn od niego niezależnych przedmiotowa informacja nie dotarła w tym samym czasie do skarżącej. W systemie obsługującym refundację podatku VAT wystąpiły niezależne od organu problemy eksploatacyjne systemu, a zależne od dostawcy oprogramowania firmy S. S.A., powodujące, że informacja o pozytywnym rozpatrzeniu wniosku nie tylko skarżącej, ale i innych wnioskodawców, nie dotarła bezpośrednio po ich rozpatrzeniu. Jednocześnie oprogramowanie nie wydało żadnego komunikatu o niedostarczeniu do adresatów odpowiedzi na wnioski. Firma S. S.A. (twórca oprogramowania) wskazała, że błąd jest wadą oprogramowania po stronie jego twórcy. Dopiero aktualizacja oprogramowania spowodowała, że m.in. skarżąca otrzymała ww. informację z dnia 18 kwietnia 2023 r. (adnotacja urzędowa Kierownika Działu Świadczeń i Funduszu Alimentacyjnego z dnia 14 lipca 2023 r.).
W zakresie terminu wypłaty refundacji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 22 ust. 1 i 2 ustawy o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych refundacja podatku VAT jest zadaniem zleconym gminie. Refundację podatku VAT wypłacają gminy. Wojewodowie przekazują środki gminom w granicach kwot określonych na realizację refundacji podatku VAT w Funduszu COVID-19.
Organ oczekiwał na otrzymanie tych środków by wypłacić kwotę przyznaną w informacji [...] z dnia 18 kwietnia 2023 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Rumi, w okresie między pozytywnym rozpatrzeniem wniosku a faktyczną wypłatą wskazanej w informacji kwoty, informował na swojej stronie internetowej [...] iż refundacja podatku VAT za dostarczone paliwa gazowe w 2023 r. realizowana będzie niezwłocznie po otrzymaniu środków finansowych z Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego. Jak podano wyżej wypłata ta nastąpiła 4 lipca 2023 roku.
Ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę skarżąca wskazała, że w całości podtrzymuje skargę i wnosi o stwierdzenie, że Burmistrz Miasta Rumi pozostawał w bezczynności. Jednocześnie, wobec spełnienia przez organ jej żądania, skarżąca wskazała, że odstępuje od żądania zobowiązania organu do załatwienia sprawy w terminie 14 dni.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.
Na mocy art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., to jest mających za przedmiot w szczególności decyzje administracyjne, postanowienia w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 149 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4 a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania
(§ 1). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1b). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec
o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Zgodnie zaś z § 2 omawianego przepis sąd, w przypadku,
o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony
o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
W niniejszej sprawie skarżąca zarzuca Burmistrzowi Miasta Rumi bezczynność w zakresie rozpoznania jej wniosku o refundację podatku VAT za paliwo gazowe dla gospodarstw domowych.
Rozpoznając zasadność tak skonstruowanej skargi wskazać należy
w pierwszej kolejności, że co do zasady warunkiem dopuszczalności skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego jest, jak to wynika z przepisu art. 52 § 1 p.p.s.a., wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu
w postępowaniu przed właściwym organem administracji publicznej, przy czym dotyczy to także skargi na bezczynność i przewlekłość organu, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Artykuł 53 § 2b p.p.s.a. wyraźnie wskazuje, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.
W niniejszej sprawie poza sporem było, że skarżąca poprzedził złożenie skargi wniesieniem ponaglenia do właściwego organu (pismo datowane na dzień 20 maja 2023 r. zaadresowane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku) wobec czego formalne przesłanki do wniesienia skargi w przedmiotowej sprawie zostały spełnione.
Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego definiują w art. 37 § 1 pkt 1 bezczynność jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1.
W orzecznictwie wskazuje się, że pojęcie "bezczynności" należy rozumieć jako niewydanie w terminie decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności. Organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 k.p.a. lub nie podjął innych działań wynikających
z przepisów procesowych mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu rozstrzygnięcia. Z bezczynnością mamy więc do czynienia w sytuacji, gdy brak jest aktywności organu w danej sprawie, w tym również nie wywiązuje się on z obowiązku zawiadomienia strony o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie i wyznaczenia nowego terminu jej rozpatrzenia.
Przedmiotem skargi na bezczynność jest brak wydania określonego aktu
w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Skarga ta stanowi zatem środek prawny mający na celu ochronę praw jednostki poprzez przymuszenie organu do podjęcia żądanego działania, a w następstwie tego likwidację stanu opieszałości występującą po stronie tego organu. W związku z tym w sprawach, w których przedmiotem badania sądu administracyjnego jest bezczynność organu, sąd kontroluje jedynie, czy organ administracji w terminie zakreślonym przepisami prawa procesowego załatwił sprawę, czy też nie.
Przepisy ustawy z dnia 15 grudnia 2022 r. o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku gazu, jak zasadnie zauważyła skarżąca w uzasadnieniu skargi, nie określają terminu rozpatrzenia wniosku o refundację podatku VAT za paliwo gazowe dla gospodarstw domowych. Określają jedynie formę załatwienia przedmiotowego wniosku.
Art. 20 ust. 5 ustawy o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych stanowi, że przyznanie przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta refundacji podatku VAT nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania refundacji podatku VAT, uchylenie lub zmiana wysokości refundacji podatku VAT oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranej refundacji podatku VAT wymagają wydania decyzji.
Zgodnie zaś z art. 20 ust. 6 ustawy o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych wójt, burmistrz lub prezydent miasta przesyła wnioskodawcy informację o przyznaniu refundacji podatku VAT na wskazany przez niego adres poczty elektronicznej - o ile wnioskodawca wskazał adres poczty elektronicznej we wniosku o refundację podatku VAT. W przypadku gdy wnioskodawca nie wskazał adresu poczty elektronicznej we wniosku o refundację podatku VAT, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, odbierając ten wniosek od wnioskodawcy, informuje go o możliwości odebrania od tego organu informacji o przyznaniu refundacji podatku VAT.
Zatem, mając na uwadze treść art. 21 ust. 3 ustawy o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych, należy odwołać się w tym zakresie do przepisów k.p.a.
Stosownie do art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1); niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2); załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Zgodnie z art. 36 § 1 i 2 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy, ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.
Mając na uwadze przytoczone regulacje prawne przyjąć trzeba, że o bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku o refundację podatku VAT za paliwo gazowe dla gospodarstw domowych można mówić w sytuacji, gdy zobowiązany do jego rozpatrzenia organ nie podejmuje w terminie określonym w art. 35 k.p.a. odpowiednich czynności przewidzianych w ustawie o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku gazu, tj. nie przesyła wnioskodawcy informacji o przyznaniu refundacji podatku VAT lub nie wydaje decyzji o odmowie jej przyznania.
Oceniając postępowanie Burmistrza Miasta Rumi w świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia
z bezczynnością organu. Organ nie podjął, w reakcji na wniosek skarżącej z dnia 11 kwietnia 2023 r., przepisanego regulacjami ustawy o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych skutecznego działania, bowiem informacja o przyznaniu refundacji podatku VAT została doręczona skarżącej, jak wynika z wyjaśnień organu i przedłożonej do tych wyjaśnień adnotacji urzędowej dot. awarii oprogramowania systemu obsługującego refundacje podatku VAT, czego nie kwestionuje skarżąca, dopiero w dniu 4 lipca 2023 r.
Organ pozostawał zatem wobec tego wniosku w bezczynności i bezczynność ta utrzymywała się również w chwili jej zaskarżenia do tut. Sądu. Konstatacji tej nie zmienia okoliczność, że w istocie informacja o przyznaniu skarżącej refundacji podatku VAT została sporządzona w dniu 18 kwietnia 2023 r., jednak z uwagi na problemy eksploatacyjne systemu obsługującego refundację podatku VAT informacja ta nie dotarła do adresata bezpośrednio po rozpatrzeniu wniosku. Wnioskodawca nie może bowiem ponosić negatywnych skutków tego, że po stronie organu zaistniały problemy natury technicznej uniemożliwiające organowi realizację jego ustawowych zadań. Okoliczność ta może być jedynie brana pod uwagę przy ocenie stopnia naruszenia prawa, o czym Sąd wypowie się w dalszej części uzasadnienia.
Konkludując, skoro w dacie wniesienia skargi, czyli w dniu 15 czerwca 2023 r., organ pozostawał w bezczynności w załatwieniu wniosku skarżącej o refundację podatku VAT za paliwo gazowe dla gospodarstw domowych Sąd stwierdził, że Burmistrz Miasta Rumi dopuścił się bezczynności, o czym orzeczono na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Ostatecznie organ rozpatrzył wniosek skarżącej w oczekiwanej przez nią formie, co czyniło zbędnym wydanie przez Sąd orzeczenia mającego swą podstawę art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Jednocześnie na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd uznał, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość kwalifikowaną, kiedy zachowanie organu posiadałoby pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie. Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji w tym zakresie uznaniu sądu orzekającego, opierającemu się na analizie całokształtu okoliczności sprawy. Zakwalifikowanie bezczynności jako mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa będzie więc zasadne, gdy stan bezczynności lub przewlekłości jest oczywisty, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. W ugruntowanym orzecznictwie sądowo-administracyjnym pojęcie rażącego naruszenia prawa odnoszone jest do sytuacji oczywistego, niebudzącego żadnych wątpliwości, poważnego naruszenia obowiązku działania przez organ (por. wyroki NSA z dnia 27 czerwca 2023 r. sygn. akt III OSK 4497/21, z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 2563/13, z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt II OSK 652/15, z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 675/12).
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie zaszły okoliczności, które wskazywałyby na kwalifikowaną postać naruszenia prawa przez organ. Zważyć bowiem należy, że przekroczenia ustawowego terminu rozpatrzenia wniosku skarżącej o refundację podatku VAT za dostarczone paliwo gazowe nie można oceniać jako przejawu złej woli organu, ale skutku wystąpienia problemu eksploatacyjnego systemu obsługującego refundację podatku VAT. Organ nie posiadał wiedzy, iż informacja o refundacji VAT nie dotarła do adresata, gdyż system nie generował żadnych komunikatów w tym zakresie, pozwalających organowi na podjęcie działań polegających na ponownym doręczeniu adresatce wydanej informacji. Sąd uwzględnił, że po powzięciu informacji o zaistniałej sytuacji organ doręczył skarżącej informacje przewidzianą w art. 20 ust. 6 ustawy o szczególnej ochronie niektórych odbiorców paliw gazowych. Nadto, Sąd wziął pod uwagę, że zwłoka organu w rozpatrzeniu wniosku skarżącej nie nastąpiła rażącym przekroczeniem terminu określonego w art. 35 k.p.a., wyniosła ona bowiem mniej niż dwa miesiące. Wskazać także należy, że organ, niezwłocznie po otrzymaniu środków finansowych z Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego, wypłacił skarżącej należną refundację.
Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym stosownie do treści art. 119 pkt 4 p.p.s.a., który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).