III SAB/Gd 116/21

III SAB/Gd 116/21 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2021-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Bartłomiej Adamczak
Jacek Hyla /przewodniczący sprawozdawca/
Janina Guść
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
659
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 623/22 - Wyrok NSA z 2023-09-08
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono przewlekłość postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 149 par. 1 pkt 3, art. 149 par. 1a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi D. W. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. stwierdza, że Wojewoda [...] dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. wymierza Wojewodzie [...] grzywnę w wysokości 300 zł. (trzysta złotych). 4. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej D. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
III SAB/Gd 116/21
UZASADNIENIE
D.W. w dniu 20 września 2021r. nadała w urzędzie pocztowym skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Wojewodę [...] w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci I.F. i F.F.. Wniosła o stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o orzeczenie o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości 1 000 zł, o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi wskazała, że od maja 2021 r. skarżącej nie wypłacono należnego świadczenia wychowawczego na małoletnich I. i F.F.. Pierwotnie przyznano skarżącej świadczenie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021r.
Pomimo przesłanek warunkujących przyznanie D.W. świadczenia na kolejny okres zasiłkowy, skarżąca nie otrzymuje świadczenia od maja 2021 r.
Zachowanie organu świadczy o celowym i świadomym wydłużaniu postępowania, co niewątpliwie narusza zasady ogólne postępowania administracyjnego.
Postępowanie organu jest, zdaniem skarżącego, wyrazem lekceważenia prawa, stąd strona wniosła o stwierdzenie, że niezałatwienie sprawy w terminie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, oraz wniosła o wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149§ 2 ustawy — Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi w wysokości 1 000 zł. Wnosząc o wymierzenie grzywny, skarżąca podkreśliła, że przewlekłość postępowania ma charakter ciągły, organ zaś lekceważy wszelkie wnioski i ponaglenia w tym zakresie.
Ciąg czynności podejmowanych przez organ w postępowaniu wszczętym wnioskiem złożonym w rozpoznawanej sprawie nie pozostawia wątpliwości co do tego, że organ prowadził postępowanie opieszale i z naruszeniem wynikających z procedury administracyjnej terminów załatwienia sprawy. Przyczyny braku działania organu nie były wyjaśniane stronie postępowania, co stanowiło oczywista obrazę art. 36 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z kolei zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 154 § 6 p.p.s.a., grzywna może zostać wymierzona do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, ze skarżąca D.W. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dwóch synów I.F. i F.F. w dniu 10 marca 2021r. Z wniosku wynikało, ze ojciec dzieci pracuje w Wielkiej Brytanii. Zachodziły zatem podstawy do przyjęcia właściwości w sprawie Wojewody [...] na podstawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W tej sytuacji Burmistrz K. przekazał wniosek do Wojewody [...], do którego wniosek wpłynął w dniu 30 marca 2021r.
Wojewoda [...] podjął działania weryfikacyjne w zakresie systemu PESEL oraz ubezpieczenia zdrowotnego w dniu 27 sierpnia 2021r.
W dniu 20 września 2021r. Wojewoda [...] wydał informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego na I.F. i F.F. na okres od dnia 1 czerwca 2021r. do 31 maja 2022r.
Skarżąca swą skargę nadała w urzędzie pocztowym także w dniu 20 września 2021r.
Zgodnie z art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020r. poz. 111 ze zm.) w sprawach o świadczenia rodzinne realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego przez wojewodę przepisów art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego nie stosuje się. Zatem wniesienie skargi do sądu administracyjnego po dniu 13 lipca 2021r. (data wejścia w życie powołanej regulacji) w sprawach dotyczących bezczynności organów lub przewlekłego prowadzenia przez nie postępowania w sprawach określonych powyżej nie wymaga wcześniejszego wniesienia ponaglenia.
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy, na wstępie przytoczenia wymagają przepisy regulujące terminy załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie zatem z art. 35 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5). Ponadto, na podstawie art. 36 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia.
Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że z przewlekłością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy postępowanie prowadzone jest dłużej niż jest to niezbędne.
Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do stwierdzenia, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie tej zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wymaga podkreślenia, że niezwłocznie powinny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Dla załatwienia sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego, czy sprawy szczególnie skomplikowanej ustawodawca zastrzegł dłuższe terminy, odpowiednio miesiąc lub dwa miesiące od dnia wszczęcia postępowania.
W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania. Mając na uwadze treść przytoczonych przepisów, zdaniem Sądu, na dezaprobatę zasługiwała sprawność działań organu. Z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych sprawy wynika niewątpliwie, że Wojewoda [...] znacznie przekroczył wynikający z art.35 k.p.a. termin do załatwienia sprawy, przy czym pierwsze i jedyne czynności wyjaśniające w sprawie podjął 27 sierpnia 2021r. , a zatem w niemal 5 miesięcy po wpłynięciu wniosku (30.03.2021 – 27.08.2021r.).
Analiza akt postępowania administracyjnego pozwala zatem stwierdzić, że w sprawie nie podjęto żadnych czynności od dnia 30 marca 2021r. kiedy to wpłynął do Wojewody wniosek, aż do dnia 27 sierpnia 2021r.
Postępowanie pozostawało przewlekłe, gdyż świadczenie nie zostało przyznane przez kolejny niemal miesiąc – dopiero 20 września 2021r.
W rozpoznawanej sprawie przewidziane w art. 35 k.p.a. terminy załatwienia sprawy nie zostały zatem dotrzymane. Mając na uwadze okoliczności stanu faktycznego Sąd stoi na stanowisku, że sprawa z wniosku D.W., nie będąc sprawą skomplikowaną, powinna zostać rozpoznana w przewidzianym w art. 35 § 3 k.p.a. terminie maksymalnie jednego miesiąca.
Powyższe wskazuje, że bez wątpienia Wojewoda naruszył w sposób rażący terminy określone w art. 35 i art. 36 k.p.a. oraz zasady zawarte w art. 8 oraz 12 § 1 k.p.a. W świetle zaistniałych okoliczności Sąd stwierdził więc, że organ dopuścił się przewlekłości w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), co orzeczono w pkt 1. sentencji wyroku. Biorąc zaś pod uwagę czas trwania postępowania, jak i opisaną postawę organu Sąd uznał, że przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
Sąd zauważa przy tym, że przewlekłość postępowania wynikała wyłącznie z zaniechań organu i że do zaistniałej sytuacji w żaden sposób nie przyczyniła się strona skarżąca. Wojewoda to bowiem przekroczył termin do załatwienia sprawy, podejmując w ciągu całego toku postępowania jedynie raz (pięć miesięcy po wpłynięciu wniosku) czynności wyjaśniające sprawy, po czym dopiero po kolejnych 3 tygodniach od tych czynności wydał wymaganą w sprawie "informację" .
W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach występuje wówczas, gdy w oczywisty sposób pozbawione jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia.
Sytuacja, w której podejmowane czynności cechują się tak znaczną opieszałością organu jak w niniejszej sprawie, a strona zmuszona jest oczekiwać na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej zbyt długo, pomimo nieskomplikowanego charakteru sprawy, nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i wskazuje na rażące naruszenie prawa. Tego rodzaju zachowanie organu podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej.
Sąd nie podziela przekonania organu, zgodnie z którym załatwienie sprawy przed rozpoznaniem skargi skutkować powinno oddaleniem skargi. Podkreślić należy, że skarżąca wniosła skargę przed doręczeniem jej informacji o przyznaniu świadczenia.
Należy w związku z tym zauważyć, że do dnia wejścia w życie z dniem 15 sierpnia 2015r. ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658) sąd, rozpoznając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, rzeczywiście rozstrzygał sprawę wyłącznie według stanu istniejącego w dacie orzekania. Jeżeli zatem po wniesieniu skargi na bezczynność lub przewlekłość postępowania organ załatwił sprawę, sąd ograniczał dokonane rozstrzygnięcie do umorzenia postępowania. Sąd w ówczesnym stanie prawnym nie był bowiem wyposażony w uprawnienie do samoistnego stwierdzenia, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, albowiem art. 149 p.p.s.a. przewidywał dokonanie takiego ustalenia tylko w wypadku uwzględnienia skargi przez zobowiązanie do wydania aktu lub dokonania czynności.
Przepis art. 149 pkt 3 p.p.s.a. w znowelizowanym brzmieniu, jako odrębną postać uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, przewiduje stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłości postępowania. Wymieniony przepis przyznaje sądowi administracyjnemu kompetencję do stwierdzenia faktu, że wystąpiła bezczynność lub przewlekłość także w przypadku, gdy z uwagi na zakończenie postępowania przed wydaniem wyroku nie ma już potrzeby zobowiązywania organu do wydania aktu lub dokonania czynności. Ta forma rozstrzygnięcia znajduje zastosowanie w szczególności wówczas, gdy doręczenie stronie rozstrzygnięcia nastąpi dopiero po wniesieniu skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, a zatem wówczas, gdy strona wnosząc skargę na bezczynność organu lub przewlekłość postępowania nie mogła wiedzieć, że dokonano rozstrzygnięcia sprawy.
Sąd administracyjny, który stwierdził w wyroku, że bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, może odstąpić od przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, jeżeli strona wystąpiła z takim wnioskiem, tylko w wyjątkowo uzasadnionych przypadkach (por. wyrok NSA z 10 sierpnia 2021 r., I OSK 2532/19, LEX nr 3224161). Taki przypadek w niniejszej sprawie nie wystąpił.
Wysokość grzywny nałożonej na organ administracji w niniejszej sprawie jest adekwatna do skali rażącego naruszenia prawa i spełni we właściwy sposób swą funkcję prewencyjną.
W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie powołanych powyżej przepisów jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. wobec uwzględnienia skargi.