III OSK 1006/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-07-14
NSAAdministracyjneWysokansa
sądy administracyjnewłaściwość sądudopuszczalność skargibezczynność organudostęp do informacji publicznejk.p.a.P.p.s.a.akta sprawykopie dokumentówNSA

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i odrzucił skargę, uznając niedopuszczalność postępowania w sprawie żądania wydania kopii dokumentu z akt sprawy na podstawie przepisów k.p.a.

Skarżący R.S. domagał się wydania kopii koperty z akt sprawy na podstawie art. 73 k.p.a. WSA w Bydgoszczy uznał jego skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego za zasadną, zobowiązując organ do wydania dokumentu i stwierdzając rażące naruszenie prawa. NSA uchylił ten wyrok, odrzucając skargę. Sąd kasacyjny uznał, że żądanie wydania kopii dokumentu nie jest objęte właściwością sądów administracyjnych, ponieważ nie dotyczy postępowania administracyjnego ani nie wynika z przepisów prawa, a tym samym skarga na bezczynność była niedopuszczalna.

Sprawa dotyczyła skargi R.S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w przedmiocie wydania kopii koperty z akt sprawy, w której skarżący przesłał wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał skargę za zasadną, zobowiązując Prezesa Sądu do wydania kopii dokumentu i stwierdzając rażące naruszenie prawa. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną Prezesa Sądu, uchylił wyrok WSA i odrzucił skargę. NSA stwierdził, że sądy administracyjne nie są właściwe do rozpoznawania spraw dotyczących żądania wydania kopii dokumentów z akt sprawy na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jeśli nie dotyczy to postępowania administracyjnego. Sąd kasacyjny podkreślił, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej nie wszczyna postępowania administracyjnego, a samo wydanie kopii dokumentu nie jest czynnością z zakresu administracji publicznej w rozumieniu P.p.s.a., która podlegałaby kontroli sądu administracyjnego. W związku z tym skarga na bezczynność była niedopuszczalna.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, żądanie wydania kopii dokumentu z akt sprawy, które nie dotyczy postępowania administracyjnego i nie wynika z przepisów prawa, nie mieści się w katalogu czynności poddawanych nadzorowi sądu administracyjnego, a tym samym skarga na bezczynność organu w tym zakresie jest niedopuszczalna.

Uzasadnienie

Sądy administracyjne są właściwe do orzekania w sprawach określonych w P.p.s.a. Żądanie wydania kopii dokumentu na podstawie art. 73 k.p.a. nie jest czynnością z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., ponieważ nie dotyczy uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Wniosek o udostępnienie informacji publicznej nie wszczyna postępowania administracyjnego, a samo wydanie kopii jest czynnością materialno-techniczną.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (10)

Główne

P.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis ten obejmuje czynności lub akty dokonywane w sprawach indywidualnych, dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, które nie są decyzjami ani postanowieniami i nie są podjęte w ramach postępowania administracyjnego.

P.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 8

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4.

P.p.s.a. art. 58 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do odrzucenia skargi, gdy droga sądowa jest niedopuszczalna.

P.p.s.a. art. 189

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek NSA uchylenia orzeczenia i odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania, gdy skarga podlegała odrzuceniu lub istniały podstawy do umorzenia w WSA.

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 149 § § 1a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy stwierdzenia rażącego naruszenia prawa w przypadku bezczynności lub przewlekłości.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej, z uwzględnieniem nieważności postępowania.

P.p.s.a. art. 207 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

k.p.a. art. 73 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Prawo strony do wglądu w akta sprawy, sporządzania notatek, kopii lub odpisów.

k.p.a. art. 74 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Postanowienie o odmowie umożliwienia przeglądania akt, sporządzania kopii itp. i prawo do zażalenia.

u.d.i.p. art. 16 § ust. 1

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej

Wyjątek, gdy organ ma obowiązek wydać decyzję administracyjną i stosuje przepisy k.p.a.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Żądanie wydania kopii dokumentu (koperty) nie jest czynnością z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., ponieważ nie dotyczy uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Wniosek o udostępnienie informacji publicznej nie wszczyna postępowania administracyjnego, a zatem przepisy k.p.a. (w tym art. 73 i 74) nie mają zastosowania. Skarga na bezczynność organu w zakresie wydania kopii dokumentu, który nie podlega kontroli sądu administracyjnego, jest niedopuszczalna na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

Godne uwagi sformułowania

droga przed sądem administracyjnym jest niedopuszczalna nie jest czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. ze względu na brak konstytutywnej cechy odniesienia do obowiązku lub uprawnienia wynikającego z przepisu prawa nie wszczyna postępowania administracyjnego, do którego mają zastosowanie przepisy k.p.a.

Skład orzekający

Przemysław Szustakiewicz

przewodniczący sprawozdawca

Wojciech Jakimowicz

sędzia

Dariusz Chaciński

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie granic właściwości sądów administracyjnych w sprawach dotyczących dostępu do informacji publicznej i żądań wydania dokumentów z akt sprawy."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy żądanie dotyczy dokumentu niezwiązanego z postępowaniem administracyjnym i nie wynika z przepisów prawa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje subtelne rozróżnienie między dostępem do informacji publicznej a dostępem do akt sprawy w postępowaniu administracyjnym, co jest kluczowe dla praktyków.

Kiedy żądanie kopii dokumentu nie jest sprawą dla sądu administracyjnego? NSA wyjaśnia granice właściwości.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 1006/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-07-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Jakimowicz
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
658
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
II SAB/Bd 25/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2021-09-22
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 58 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Sądu Rejonowego [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 września 2021 r., sygn. akt II SAB/Bd 25/21 w sprawie ze skargi R.S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego [...] w przedmiocie wydania kopii dokumentów 1. uchyla zaskarżony wyrok i odrzuca skargę; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 22 września 2021 r., sygn. akt II SAB/Bd 25/21, zobowiązał Prezesa Sądu Rejonowego [...] do rozpoznania wniosku R.S. z dnia 4 grudnia 2020 r. o wydanie kopii dokumentów w terminie 7 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1); stwierdził, że Prezes Sądu Rejonowego [...] dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2), a w pozostałej części skargę oddalił (pkt 3).
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
R.S. wnioskiem z dnia 4 grudnia 2020 r. zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego [...] o przesłanie koperty lub jej kopii z widoczną datą stempla pocztowego, w której przesłał do Sądu pismo z dnia 8 czerwca 2020 r., wskazując na ujawnione nieprawidłowości przy przesyłaniu korespondencji przez Areszt Śledczy w S.
W odpowiedzi na wniosek Prezes Sądu Rejonowego [...], w piśmie z dnia 18 grudnia 2020 r., znak: [...], poinformował, że wniosek z dnia 5 czerwca 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej został rozpatrzony w ustawowo określonym czasie, tj. w ciągu 14 dni od daty jego wpływu. Dalej wskazał, że nie stwierdził nieprawidłowości w dokonywanych doręczeniach, co oznacza, że strona jest na bieżąco informowana w sprawie i w związku z tym sprawę uznał za zakończoną.
W takich okolicznościach R.S. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego [...] w sprawie wydania kopii dokumentu z akt administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1, art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej "P.p.s.a."), uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przypomniał, że skarga w niniejszej sprawie dotyczy bezczynności Prezesa Sądu Rejonowego [...] w przedmiocie wydania kopii dokumentu z akt sprawy. Skarżący we wniosku z dnia 4 grudnia 2020 r. domagał się przesłania mu koperty lub jej kopii z widoczną datą stempla pocztowego, w której przesłał do Sądu pismo z dnia 8 czerwca 2020 r.
Następnie WSA w Bydgoszczy przytoczył treść art. 73 § 1 k.p.a. i wyjaśnił, że przepis ten przewiduje następujące uprawnienia strony: 1) prawo żądania wydania kopii akt sprawy; 2) prawo żądania wydania uwierzytelnionych odpisów akt sprawy i 3) prawo żądania uwierzytelnienia kopii akt sprawy. Powyższym uprawnieniom strony odpowiadają obowiązki organu: po pierwsze, obowiązek wydania kopii akt sprawy; po drugie, obowiązek wydania stronie z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, co jednak wiąże się z wcześniejszym sporządzeniem przez organ takiego odpisu (kopii); po trzecie, obowiązek uwierzytelnienia sporządzonych wcześniej przez stronę kopii akt sprawy. Treść powyższego przepisu nie przewiduje jakichkolwiek warunków, których spełnienie umożliwia realizację prawa żądania wydania kopii akt sprawy, prawa żądania wydania uwierzytelnionych odpisów akt sprawy i prawa żądania uwierzytelnienia kopii akt sprawy. Złożenie przez stronę stosownego żądania powoduje zatem, że organ nie może odmówić dokonania wskazanych czynności. Natomiast art. 74 § 1 k.p.a. stanowi, że przepisu art. 73 nie stosuje się do akt sprawy zawierających informacje niejawne o klauzuli tajności "tajne" lub "ściśle tajne", a także do innych akt, które organ administracji publicznej wyłączy ze względu na ważny interes państwowy. Odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (§ 2).
W ocenie Sądu pierwszej instancji, organ dokonał błędnej interpretacji żądania wniosku z dnia 4 grudnia 2020 r. Przyjął mianowicie, że wniosek ten dotyczył udzielenia skarżącemu informacji odnośnie stanu sprawy dotyczącej jego wniosku z dnia 5 czerwca 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej, co jest sprzeczne z treścią wniosku z dnia 4 grudnia 2020 r. Z jego treści wynika bowiem wprost, że skarżący wystąpił na podstawie art. 73 k.p.a. o przesłanie mu dokumentu - koperty lub jej kopii. Na powyższe wskazał również skarżący we wniesionej do Sądu skardze. Organ nie rozpoznał wniosku skarżącego.
Skoro organ nie rozpoznał wniosku skarżącego z dnia 4 grudnia 2020 r. zgodnie z jego treścią, Sąd zobowiązał Prezesa Sądu Rejonowego [...] do rozpoznania tego wniosku w terminie 7 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, bezczynność organu nosiła cechy rażącego naruszenia prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.) i wynikała z nieuzasadnionej zwłoki w załatwieniu sprawy. "Rażące" naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności lub przewlekłości winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się usprawiedliwić. W analizowanej sprawie Prezes Sądu z absolutnie niezrozumiałych powodów nie rozpoznał jasnego i oczywistego w swej treści wniosku, co uzasadniało stwierdzenie, że doszło do rażącego naruszenia prawa.
W pozostałym zakresie, dotyczącym żądania zasądzenia sumy pieniężnej, Sąd pierwszej instancji skargę oddalił, wyjaśniając, że orzeczenie o wymierzeniu grzywny lub sumy pieniężnej ma charakter represyjny (grzywna) oraz kompensacyjny (suma pieniężna) i powinno być zastosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy i ma służyć zadośćuczynieniu za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. W konsekwencji, suma pieniężna może być przyznana w przypadku dopuszczenia się przez organ przewlekłości lub bezczynności o szczególnym charakterze, uzasadniającym zastosowanie wobec strony środka kompensacyjnego, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Z powyższym wyrokiem nie zgodził się Prezes Sądu Rejonowego [...], który wywiódł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w zakresie pkt. 1 i 2. Wyrokowi zarzucił naruszenie:
1. art. 73 § 1 i § 2 w zw. z art. 1 pkt 1-6 k.p.a., poprzez przyjęcie, że w sprawie dostępu do informacji publicznej, w tym żądania wydania określonego dokumentu lub jego kopii, stosuje się wskazane przepisy procedury administracyjnej, podczas gdy procedura dotycząca dostępu i ujawniania informacji publicznych jest kompleksowo uregulowana w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 2176 ze zm., dalej "u.d.i.p.");
2. art. 149 § 1a P.p.s.a. poprzez bezzasadne uznanie, że ewentualna bezczynność Prezesa Sądu w realiach niniejszej sprawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W związku z powyższymi zarzutami skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W przypadku podzielenia stanowiska jedynie w zakresie naruszenia przez WSA w Bydgoszczy art. 149 § 1a P.p.s.a., skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie pkt 2 wyroku i orzeczenie, że Prezes Sądu Rejonowego [...] dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważy, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka określona w art. 183 § 2 pkt 1 P.p.s.a., gdyż w tej sprawie droga przed sądem administracyjnym jest niedopuszczalna w myśl art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Okoliczności skutkujące odrzuceniem skargi podlegają badaniu na każdym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. W świetle art. 183 § 1 oraz art. 134 § 2 w związku z art. 193 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny bierze je pod rozwagę niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Stosownie do art. 189 P.p.s.a., że jeżeli skarga podlegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. Stwierdzenie, że istniały przesłanki do odrzucenia skargi zobowiązuje Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji i odrzucenia skargi, a zatem do podjęcia rozstrzygnięcia o charakterze formalnym.
Przede wszystkim podkreślić należy, że sądy administracyjne przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy, zobowiązane są w pierwszej kolejności do zbadania dopuszczalność wniesionej skargi. W niniejszej sprawie jednak WSA w Bydgoszczy tej dopuszczalności nie ocenił.
Przypomnieć zatem należy, że zakres właściwości rzeczowej wojewódzkich sądów administracyjnych wyznaczają przepisy określone w art. 3 § 2, § 2a i § 3 P.p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 2 P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a. o oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i § 3 P.p.s.a.).
Tak określona właściwość rzeczowa sądów administracyjnych oznacza, że w przypadku braku w tym zakresie szczególnych uregulowań ustawowych, sądy administracyjne nie są uprawnione do orzekania w sprawach, które nie zostały wymienione w przytoczonych regulacjach i wynikają z innych niż administracyjny stosunków prawnych.
Podkreślić przy tym należy, że wniesienie skargi na bezczynność organu jest dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest zaskarżenie do sądu administracyjnego decyzji, postanowienia lub innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej.
Z bezczynnością organu mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub opieszale prowadził postępowanie i mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie stosownego aktu albo nie podjął odpowiedniej czynności. Warunkiem dopuszczalności skargi na bezczynność jest więc przede wszystkim ustalenie, że bezczynności dopuścił się organ właściwy i zobowiązany na gruncie odpowiednich przepisów do podjęcia stosownego działania.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi jest bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w zakresie udostępnienia (wydania) skarżącemu kopii dokumentów (koperty, w której skarżący przesłał do organu wniosek o udostępnienie informacji publicznej) z akt sprawy.
Kwestię udostępnienia kopii z akt sprawy reguluje art. 73 § 1 i § 2 k.p.a. Zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. W myśl art. 74 § 2 k.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
Aby móc skorzystać z instytucji uregulowanej w art. 73 § 1 k.p.a., do której odwołuje się w uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji, konieczne jest, w pierwszej kolejności, ustalenie czy podmiot, który zwrócił się z wnioskiem o wydanie kopii z akt sprawy, jest lub był stroną prowadzonego postępowania administracyjnego przed danym organem. Inaczej mówiąc, czy przysługuje mu status strony postępowania administracyjnego. Tylko bowiem stronie postępowania administracyjnego przysługuje uprawnienie do występowania o wydanie kopii dokumentów z akt sprawy. Jeżeli organ w ogóle nie prowadzi lub nie prowadził postępowania administracyjnego, lub podmiot wnioskujący o wydanie kopii nie był stroną prowadzonego postępowania administracyjnego, to brak jest podstaw prawnych do zastosowania art. 73 § 1 k.p.a. oraz art. 74 § 2 k.p.a.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej nie stanowi podania (wniosku) w rozumieniu art. 63 k.p.a. Oznacza to tym samym, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej nie wszczyna postępowania administracyjnego, do którego mają zastosowanie przepisy k.p.a., w tym przepisy art. 73 i art. 74 k.p.a. (wyjątek stanowi jedynie art. 16 ust. 1 u.d.i.p., gdy organ ma obowiązek wydać decyzję administracyjną (odmowną lub o umorzeniu postępowania) i wówczas zobowiązany jest stosować przepisy k.p.a., w tym również dotyczące dostępu strony do akt postępowania ). Jak wynika z akt sprawy, wniosek skarżącego z dnia 5 czerwca 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej, przesłany do Sądu Rejonowego w kopercie, udostępnienia kopii której domagał się skarżący, został przez organ załatwiony przez udostępnienie żądanej informacji. Nie doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, a zatem przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie miały w sprawie w ogóle zastosowania. Niewydanie żądanej przez skarżącego kopii koperty nie mogło być kwalifikowane jako bezczynność organu w zakresie aktów lub czynności podejmowanych w ramach postępowania administracyjnego, gdyż takie postępowanie nie było w ogóle prowadzone.
W niniejszej sprawie zatem nie doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, bowiem podanie skarżącego z dnia 5 czerwca 2020 r. nie stanowiło wniosku złożonego w trybie art. 63 k.p.a. Prezes Sądu Rejonowego nie prowadził i nie prowadzi postępowania administracyjnego, którego stroną postępowania jest skarżący. Oznacza to, że brak było postaw do zastosowania w stosunku do skarżącego art. 73 § 1 oraz art. 74 § 2 k.p.a., który reguluje dostęp do akt postępowania administracyjnego.
Wyjaśnić należy, że czynność wydania kserokopii dokumentów jest czynnością materialno-techniczną. Czynność taka nie wszczyna postępowania administracyjnego, tym samym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie mają w takiej sytuacji w ogóle zastosowania. Oznacza to, że niewydanie żądanej kopii dokumentów nie może być kwalifikowane jako bezczynność organu w zakresie aktów lub czynności podejmowanych w ramach postępowania administracyjnego, gdyż takie postępowanie nie było w ogóle prowadzone.
Czynności wydania koperty (dokumentów) nie można zakwalifikować jako czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. (inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a., postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw). W świetle ugruntowanych poglądów orzecznictwa, przywołany przepis obejmuje czynności lub akty, które dokonywane są w sprawach indywidualnych, w których nie orzeka się w drodze decyzji administracyjnej lub postanowienia. Podobnie jak decyzja czy postanowienie, akty lub czynności są kierowane przez organ administracji publicznej do konkretnych, zindywidualizowanych podmiotów, niepodporządkowanych organizacyjnie ani służbowo organowi wydającemu dany akt lub podejmującemu daną czynność. Akt lub czynność muszą mieć charakter publicznoprawny. Podejmowane są w sprawie indywidualnej w tym znaczeniu, że jej przedmiotem jest określony i zindywidualizowany stosunek administracyjny (uprawnienie lub obowiązek), którego źródłem jest przepis prawa powszechnie obowiązującego. Z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. wynika, że akt lub czynność musi dotyczyć uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Oznacza to, że konieczne jest odniesienie takiego aktu lub czynności do przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który określa uprawnienie lub obowiązek konkretnego adresata. Inaczej mówiąc, musi występować związek między przepisem prawa, który określa uprawnienie lub obowiązek, a aktem lub czynnością, które dotyczą tak określonego uprawnienia lub obowiązku oznaczonego podmiotu. Uprawnienie lub obowiązek wynika z przepisu prawa, jeżeli jego powstanie nie wymaga konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej.
Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że wydanie kopii koperty (dokumentów) nie jest czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. ze względu na brak konstytutywnej cechy odniesienia do obowiązku lub uprawnienia wynikającego z przepisu prawa. Nie sposób znaleźć żadnego przepisu w systemie prawa, z którego wynikałoby, że wydanie lub niewydanie koperty (dokumentu) może wiązać się z powstaniem jakiegokolwiek stosunku prawnego, którego podmiotem jest skarżący czy też być źródłem powstania jakichkolwiek obowiązków lub uprawnień po stronie skarżącego.
Stwierdzić zatem należy, że żądane przez skarżącego działanie w postaci wydania kopii koperty nie ma mieści się w katalogu czynności i aktów poddawanych nadzorowi sądu administracyjnego. W konsekwencji, nie jest też dopuszczalna skarga na bezczynność Prezesa Sądu, która miałaby polegać na wydaniu takiej koperty. Inaczej mówiąc, skoro przedmiotem skargi do sądu administracyjnego nie może być działanie polegające na wydaniu kopii koperty lub odmowie wydania kopii koperty, gdyż nie stanowi ono aktu lub czynności z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., to nie jest dopuszczalna skarga na bezczynność organu, na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., w tym zakresie, gdyż rozstrzyganie tego rodzaju spraw nie wchodzi w zakres kognicji sądów administracyjnych. Skarga taka nie może być rozpoznana i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
Konkludując, jeżeli organ nie był zobowiązany na gruncie odpowiednich przepisów do podjęcia stosownego działania (wydania kopii lub wydania postanowienia o odmowie sporządzenia kopii), to nie można mu zarzucić bezczynności. W takim przypadku skarga na bezczynność organu jest niedopuszczalna, gdyż nie należy do właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej w art. 3 § 2, § 2a i § 3 P.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 189 w związku art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił skargę.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a., odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, uznając, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie. Wyłączną przyczyną sprawiającą, że doszło do postępowania kasacyjnego, było wadliwe orzeczenie Sądu pierwszej instancji, które spowodowało wniesienie skargi kasacyjnej uwzględnionej następnie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Brak zatem dostatecznych podstaw do tego, by obciążyć stronę, która wniosła skargę do Sądu pierwszej instancji, kosztami postępowania kasacyjnego, na podstawie art. 203 pkt 2 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI