III SA/Wr 99/24

III SA/Wr 99/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-12-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-03-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj /przewodniczący sprawozdawca/
Anna Kuczyńska-Szczytkowska
Kamila Paszowska-Wojnar
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 33 par. 2 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj Sędziowie Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar (sprawozdawca) Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 19 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2023 r. Nr SKO 4810.35.2023 w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. przyznaje r.pr. K. T.-S. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy) uwzględniającą podatek VAT w kwocie 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi D. P. (dalej: strona, skarżący) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z 13 grudnia 2023 r. nr SKO 4810.35.2023 – wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z póżn. zm., dalej k.p.a.) oraz art. 18 i art. 34 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 z późn. zm., dalej u.p.e.a) – utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Wrocławia z 12 października 2023 r. nr WZN-DE.3160.2.899.2023.KJ WZN-DE.3160.8.1.2023.KJ) oddalające zarzut określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego numer P/111/2022 z dnia 22 listopada 2022 r. obejmującego należności pieniężne z tytułu niezwróconej dotacji udzielonej z budżetu jednostki samorządu terytorialnego wykorzystanej niezgodnie z prawem lub nienależnie pobranej za okres 14 stycznia 2019 r.
Jak wynika z akt sprawy na podstawie wystawionego dnia 22 listopada 2022 r. tytułu wykonawczego Prezydent Wrocławia będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym prowadzi postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu celem ściągnięcia zaległości z tytułu niezwróconej dotacji w związku z powstaniem należności pieniężnej w dniu 14 stycznia 2019 r.
W dniu 23 kwietnia 2023 r. skarżący wniósł zarzut, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 2 lit. a) u.p.e.a. tj. określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią orzeczenia.
Postanowieniem z dnia 12 października 2023 r. wierzyciel uznał ten zarzut za bezzasadny. Organ przytoczył dokładnie treść rozstrzygnięcia nakładającego egzekwowany obowiązek, czyli decyzji Prezydenta Wrocławia z dnia 28 grudnia 2018 r. w której określono kwotę dotacji podmiotowej pobranej w nadmiernej wysokości w 2014 r., ustalono kwotę do zwrotu do Budżetu Miasta Wrocławia, określono termin naliczania odsetek, nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Następnie porównał to z treścią zawartą w tytule wykonawczym w części D rubryka nr 2, w której zapisano: "Niezwrócone dotacje udzielone z budżetu j.s.t. wykorz. niezg. z prawem lub nienależnie pobrane".
W ocenie wierzyciela prawidłowo określono treść egzekwowanego obowiązku. Dotacja była bowiem pobrana z budżetu Miasta Wrocławia i była pobrana nienależnie, tzn. w nadmiernej wysokości. Uruchomienie systemu informatycznego do przekazywania tytułów wykonawczych, o którym mowa w art. 26aa u.p.e.a. powoduje, że treść egzekwowanych obowiązków musi być dostosowana do tego systemu (który zawiera kod podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku – rodzaju należności). Organ wskazał, że słownik pojęć utworzyła Izba Administracji Skarbowej w Szczecinie i wierzyciel się do niego zastosował.
Po rozpatrzeniu zażalenia – w którym skarżący stwierdził, że jest ono niezrozumiałe - Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 grudnia 2023 r. utrzymało w mocy postanowienie wierzyciela.
Kolegium powołało niesporną treść przepisów art. 33 § 2, art. 34 u.p.e.a. Uznało, że zarzut wskazany w art. 33 § 2 pkt 2 lit. a) u.p.e.a. tj. zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia o którym mowa w art. 3 i art. 4 jest bezzasadny. Organ podkreślił, że określając egzekwowane zobowiązanie wierzyciel wskazuje jego nazwę wyznaczoną przepisami ustawy i wskazuje rok lub okres którego zaległość dotyczy. W sprawie wskazano jako rodzaj należności "Niezwrócone dotacje udzielone z budżetu j.s.t. wykorz. niezg. z prawem lub nienależ. pobrane". Decyzja z dnia 28 grudnia 2018 r. (nr 10/2018) określa kwotę dotacji podmiotowej pobranej w nadmiernej wysokości w 2014 r. Zdaniem organu użyte w tytule wykonawczym sformułowanie mieści się w tej formule, ponieważ dotacja pobrana nadmiernie jest nienależnie pobrana w tej części. Kolegium zauważyło, że tytuł wykonawczy wystawiony przez Prezydenta Wrocławia egzekwuje sam Prezydent Wrocławia, więc wymogi narzucone przez art. 26aa u.p.e.a. nie występowały. Zdaniem Kolegium druga możliwość, to wskazanie błędnej kwoty w tytule wykonawczym. Zarówno w decyzji jak i tytule wykonawczym jest wskazana ta sama kwota 398.487 zł. Trzecia możliwość dotyczy wadliwego wskazania okresu rozliczeniowego. Organ w części D1 pozycja 5 wskazał okres powstania obowiązku na dzień, w którym kwota dotacji do zwrotu stała się zaległością, czyli 14 stycznia 2019 r. Zdaniem organu II instancji można rozważać, że w tej części właściwsze byłoby wpisanie roku 2014, a nie kierowanie się terminem płatności zobowiązania. Nie mniej w sytuacji, gdy w tytule wykonawczym wskazano dokładnie oznaczenie decyzji, z której wynika egzekwowany obowiązek, to takie uchybienie nie powoduje, że nastąpiło określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią decyzji.
W skardze do Sądu skarżący zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, że w zaskarżonym postanowieniu wskazało niewłaściwy okres pobranej dotacji określając ja "za okres 14 stycznia 2019 r." który przeczy stanowi faktycznemu i obniża zaufanie obywatela do Państwa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje:
Skarga została uwzględniona.
Tytułem wstępu wyjaśnić należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczy postanowienia. Stosownie zaś do art. 119 pkt 3 w zw. art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.", sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Ponadto stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może go uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli sądowo administracyjnej jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Wrocławia oddalające zarzut określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia w postepowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego należności pieniężne z tytułu niezwróconej dotacji udzielonej z budżetu jednostki samorządu terytorialnego wykorzystanej niezgodnie z prawem lub nienależnie pobranej.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że Zobowiązany w postępowaniu egzekucyjnym ma prawo wniesienia zarzutów, stosownie do art. 33-35 u.p.e.a. Zarzut w postępowaniu egzekucyjnym stanowi swoisty środek zaskarżenia, spełniający podobną rolę jak odwołanie w postępowaniu administracyjnym, posiada jednak pewne odrębności. Zobowiązany, wnosząc zarzut, kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego (wyrok NSA z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2175/20). Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Istotne również, iż w ramach postępowania w sprawie rozpatrzenia zarzutów, organ nie rozpatruje sprawy pod względem merytorycznym, ani też nie może dokonywać oceny decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. Postępowanie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym może toczyć się jedynie w ramach zarzutów nakreślonych przez zgłaszającego te zarzuty. Organ w postępowaniu wywołanym wniesionymi zarzutami, jest nimi związany i zarzuty te ograniczają zakres orzekania.
Z kolei postępowanie "zażaleniowe" jest postępowaniem, w wyniku którego rozstrzygnięcie zawsze musi być wiązane z aktualnym stanem faktycznym i prawnym sprawy. Ten stan faktyczny musi być aktualny dla sprawy, skoro ma wiążąco określać sytuację prawną podmiotu. Organ rozpatrujący zażalenie nie działa jak organ odwoławczy sensu stricto, nie odnosi się tylko do zarzutów zawartych w środku odwoławczym, ale jest zobowiązany po raz drugi zbadać sprawę, tak jak czyni to organ I instancji. Organ ten jest więc zobowiązany do ustalenia faktów i wskazania przepisów jakie zastosował wydając własne rozstrzygnięcie. Jest to ponowne kompleksowe badanie sprawy. Organ oczywiście jest zobowiązany do odniesienia się do zarzutów podnoszonych przez stronę przeciwną, ale czyni to on jedynie obok ponownego rozpatrzenia sprawy, nie jest to głównym przedmiotem badania.
Zgodnie z art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. postanowienie powinno zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania. Postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie.
Stosownie do art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Artykuł 124 § 2 k.p.a. wymaga zaś, by postanowienie zawierało uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie (por.: wyrok WSA w Gdańsku z 4 lipca 2024 r., III SA/Gd 234/24 ). Uzasadnienie faktyczne obejmuje zaś w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej ( art. 124 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a.). Organ zobowiązany był do ustalenia wszystkich faktów i okoliczności niezbędnych dla załatwienia sprawy, tj. zebrania wszystkich dostępnych dowodów i rozpatrzenia ich w sposób wyczerpujący. Następnie powinien je ocenić zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów ( art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.).
Zobowiązany skarży postanowienie w przedmiocie oddalenia przez organ zarzutu z art. 33 § 2 pkt 2 lit. a u.p.e.a. tj. określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 22 listopada 2022 r. obejmującego należności pieniężne z tytułu niezwróconej dotacji udzielonej z budżetu jednostki samorządu terytorialnego wykorzystanej niezgodnie z prawem lub nienależnie pobranej za 2014 r.
W kontrolowanym postanowieniu organ nie wyjaśnił jednak dlaczego zarzut skarżącego sformułowany w postępowaniu egzekucyjnym zawarty w art. 33 § 2 pkt 2 lit. a) u.p.e.a. jest bezzasadny. Kolegium wskazało alternatywne warianty swojego rozstrzygnięcia, nie precyzując jakie ostatecznie zajęło stanowisko. Z jednej strony zakwestionowało stanowisko wierzyciela, który powoływał się na siatkę pojęć zawartą w systemie teleinformatycznym, z drugiej strony odnosiło się do wskazanej w tytule wykonawczym kwoty zaległości, a jeszcze z trzeciej strony odniosło się do wskazania okresu rozliczeniowego. Organ powołał się na część D1 pozycję 5 tytułu wykonawczego, wskazując okres powstania obowiązku na dzień, w którym kwota dotacji do zwrotu stała się zaległością (14 stycznia 2019 r.). Jednocześnie wskazał, że "można rozważać, że w tej części właściwsze byłoby wpisanie roku 2014, a nie kierowanie się terminem płatności zobowiązania". Jednak pomimo takiego stwierdzenia takich rozważań nie dokonał. Należy podnieść, że część D1 pozycja 5 tytułu wykonawczego wymaga się aby wskazana została "Data powstania należności pieniężnej lub okres, którego dotyczy należność pieniężna". Kolegium nie zajęło stanowiska dlaczego uznaje za właściwe wpisanie w części D1 pozycja 5 daty 14 stycznia 2019 r. i czy wpis ten należy do pierwszej czy drugiej kategorii wymienionej w tej pozycji. Treść uzasadnienia faktycznego nie poddaje się zatem kontroli Sądu.
W tym miejscu należy wskazać, że w przepisie art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. dotyczącym elementów składowych tytułu wykonawczego wskazano, że tytuł wykonawczy zawiera treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości i rodzaju, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek. Z kolei w myśl art. 27 § 2a u.p.e.a. tytuł wykonawczy przekazywany do organu egzekucyjnego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej sporządza się w postaci elektronicznej w formacie danych określonym w przepisach wydanych na podstawie § 2b pkt 2. Zgodnie zaś z art. 27 § 2b u.p.e.a. Minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia: 1) sposób nadania wierzycielowi dostępu do systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 26aa § 1, 2) sposób sporządzenia, w tym format danych, wniosku egzekucyjnego, tytułu wykonawczego oraz informacji, o której mowa w art. 26 § 1e, 3) szczegółowy sposób przekazywania do organu egzekucyjnego wniosku egzekucyjnego, tytułu wykonawczego oraz informacji, o której mowa w art. 26 § 1e, 4) zakres danych zobowiązanego zawartych w tytule wykonawczym, przekazanym przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 26aa § 1, weryfikowanych z danymi zawartymi w rejestrach, o których mowa w art. 26 § 1g pkt 1.
Jednak organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu nie rozważył ani tego przepisu ani też przepisów wykonawczych.
W związku z brakiem jednoznacznego rozstrzygnięcia organu II instancji należało przyjąć, że organ nie wypełnił obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy w sposób odpowiadający art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 17 § 1 u.p.e.a., a WSA nie mógł organu w tym zastąpić. Ochrona skarżącego w drodze sądowoadministracyjnej, jest ograniczona do badania zgodności działalności administracji publicznej z prawem (art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2024 r. poz. 12672). Sądy administracyjne kontrolują zgodność z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, jednak nie rozstrzygają spraw administracyjnych za organy (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2023 r., II OSK 693/21).
Ustawodawca w art. 145 § pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uznał, że Sąd uwzględniając skargę na postanowienie uchyla je w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, w przypadku gdy mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak odpowiedniego uzasadnienia postanowienia jest naruszeniem, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika ze stwierdzenia, że na chwilę obecną nie da się tego wyniku skontrolować i sprawa wraca do organu.
Mając na względzie powyższe oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 764).
W ponownie prowadzonym postępowaniu Kolegium uwzględni stanowisko zawarte w wyroku. Wskaże, w świetle przytoczonych przepisów jaka treść podlegającego egzekucji obowiązku powinna zostać zawarta w tytule wykonawczym i skonfrontuje ją z zapisami, które się w zakwestionowanym przez stronę tytule wykonawczym znajdują.