III SA/Wr 97/24

III SA/Wr 97/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anna Kuczyńska-Szczytkowska
Katarzyna Borońska /sprawozdawca/
Magdalena Jankowska-Szostak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 622
art. 75 ust. 1 o  art. 99 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca) Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 7 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 27 grudnia 2023 r. Nr SKO.RD/41/105/23 w przedmiocie skierowania na badania lekarskie przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 28 września 2023 r., nr KM 5430.11.34.2023 Starosta Zgorzelecki (dalej: Starosta, organ I instancji) orzekł o skierowaniu M. M. (dalej: skarżący, strona) na badania lekarskie celem ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Jako powód skierowania na badania wskazał treść orzeczenia psychologicznego nr [...] z dnia 05 czerwca 2023 r. stwierdzającego istnienie po stronie skarżącego przeciwskazań psychologicznych do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy. Jak wskazał następnie Starosta, psycholog nie wypowiedział się jednocześnie co do tego, czy stwierdzone dysfunkcje mogą stanowić przeciwskazanie do kierowania pojazdami kat. B, natomiast z wyjaśnień strony (zawartych w piśmie z dnia 26 września 2023 r.) wynikało, że powodem negatywnej opinii psychologicznej jest spowolnienie reakcji. Jak podał skarżący, lekarz w toku badania stwierdził, że "za wolno reaguje". Biorąc powyższe pod uwagę Starosta stwierdził, że istnieją uzasadnione zastrzeżenia w zakresie stanu zdrowia, co powoduje konieczność dokonania oceny stanu zdrowia strony w badaniach lekarskich.
W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżący wniósł o jej uchylenie argumentując, że orzeczenie psychologiczne nr [...] było wydane na potrzeby zatrudnienia jako kierowca zawodowy, były to badania rozszerzone.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze (dalej: SKO, Kolegium, organ odwoławczy) podzieliło stanowisko organu I instancji i utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Starosty. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2023 r., poz. 622) - dalej: u.k.p., zgodnie z którym starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia. W opinii SKO tego rodzaju zastrzeżenia wynikają z faktu orzeczenia opinią Ośrodka Badań Psychologicznych z dnia 5 czerwca 2023 r. nr [...], który przeprowadził badanie psychologiczne skarżącego, o istnieniu przeciwskazań do wykonywania pracy kierowcy. Dodatkowo w oświadczeniu z dnia 26 czerwca 2023 r. skarżący podał, że lekarz stwierdził u niego zbyt wolne reakcje. Ustalenie to jest w ocenie Kolegium wystarczające dla wydania decyzji o skierowaniu na badanie lekarskie. Jakkolwiek istotnie odwołujący się wskazuje, że badania psychologiczne przeprowadzone w kierunku wykonywania pracy kierowcy zawodowego stanowią ocenę stanu zdrowia rozszerzoną w stosunku do badań kierujących pojazdami, to słusznie zauważył organ I instancji, że przepisy ustawy nie precyzują, jaki konkretnie zastrzeżenia są wystarczające dla orzeczenia o skierowaniu kierującego pojazdem na badania lekarskie. Zastrzeżenia muszą być poważne i uzasadnione, a informacja o zastrzeżeniach musi być wiarygodna, o czym rozstrzyga źródło informacji. Zdolność psychomotoryczna osoby kierującej pojazdem jest natomiast jednym z najważniejszych czynników współdziałających w przyczynach wypadków drogowych, jeśli w określonej sytuacji gotowość i szybkość reakcji nie jest odpowiednia. Zatem szybkość reakcji jest istotna nie tylko dla kierowcy zawodowego, ale także dla każdego kierującego pojazdem mechanicznych, a więc uzyskanie przez organ administracyjny informacji na temat możliwego ograniczenia tych zdolności, w ocenie Kolegium stanowiły przesłankę skierowania strony na badanie lekarskie w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami.
W skardze na powyższą decyzję SKO skarżący podniósł, że prawo jazdy posiada od [...] r. jeździ bezpiecznie, nie miał kolizji drogowych ani nie popełniał wykroczeń. Jest obecnie bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Ponieważ otrzymał ofertę pracy na stanowisku kierowcy poddany został badaniu w ośrodku przy E., które wykazała, że nie ma predyspozycji do pracy na tym stanowisku. Powyższe nie powinno jednak, zdaniem skarżącego, uprawniać Starosty do pozbawienia go prawa jazdy kat. B. Decyzja o skierowaniu go na badania lekarskie nie zatem żadnych podstaw prawnych.
Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Orzekając w powyższych ramach kontroli, Sąd uznał, że skarga jest zasadna.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Zgodnie z tym przepisem, starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do ich stanu zdrowia. Podkreślić należy, że powyższe regulacje pozostają w ścisłym związku z art. 75 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy, zgodnie z którym badaniu lekarskiemu przeprowadzonemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, zwanemu dalej "badaniem lekarskim", podlega między innymi osoba posiadająca prawo jazdy, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do jej stanu zdrowia. Celem tych regulacji jest zapewnienie bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Nie budzi zatem wątpliwości, że cel ten można osiągnąć wówczas, gdy w ruchu drogowym nie będą uczestniczyć kierujący, co do których istnieją uzasadnione wątpliwości odnośnie stanu zdrowia pozwalającego na bezpieczne kierowanie pojazdami.
Sposób rozumienia powyższego użytego w powołanych wyżej przepisach pojęcia "uzasadnionych i poważnych zastrzeżeń" był już wielokrotnie wyjaśniany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazywano w szczególności, że "uzasadnione" to tyle, co oparte na konkretnych, wiarygodnych podstawach, zaś "poważne" to dotyczące takich aspektów zdrowia, które mogą mieć bezpośredni wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdu. Uzasadnione i poważne zastrzeżenia winny zatem mieć swoje źródło w tego rodzaju informacjach o stanie zdrowia, z których z dużym prawdopodobieństwem wynika, że u posiadacza prawa jazdy mogą występować przeciwwskazania zdrowotne co do możliwości jego dalszego bezpiecznego udziału w ruchu drogowym. Takie informacje mogą wynikać z orzeczeń lekarskich, z karty informacyjnej leczenia szpitalnego, czy chociażby z opinii o stanie zdrowia sporządzonej przez lekarzy specjalistów. Podkreśla się przy tym, iż przesłanką zastosowania art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. nie jest uzyskana w toku tego postępowania pewność co do istnienia takich przeciwwskazań, ta bowiem kwestia będzie dopiero weryfikowana w toku specjalistycznego badania, na które kierowca ma być skierowany (por.: wyroki NSA z 3 grudnia 2015 r. sygn. akt I OSK 605/14, 2 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 1938/17, 12 września 2018 r. sygn. akt I OSK 2501/16, 18 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 514/19, 26 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1739/19, 22 lutego 2021 I OSK 2528/20).
W rozpoznawanej sprawie niesporne jest to, że skarżący nie przeszedł pozytywnie weryfikacji psychologicznej w trakcie badań psychologicznych, na które został skierowany w związku z ubieganiem się pracę kierowcy zawodowego. Należy się w pełni zgodzić ze skarżącym co do tego, że zakres koniecznych badań warunkujących prace na stanowisku kierowcy zawodowego rozszerzony w stosunku do przewidzianego dla uzyskania prawa jazdy kategorii B, co wynika m.in. z tego, że wymagania stawiane kierowcom zawodowym są wyższe, co do tyczy także ich kondycji psychofizycznej. Znajduje to potwierdzenie w treści art. 39k ust. 2 , który w zakresie badania psychologicznego odsyła do stosowania przepisów rozdziału 13 u.k.p., dotyczącego badań kierowców ubiegających się o prawo jazdy uprawniające do prowadzenia szczególnych kategorii pojazdów lub takich, którym uprawnienia cofnięto. Tym niemniej trzeba jednocześnie zauważyć, że przepis art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. nie wprowadza żadnych ograniczeń co do tego z jakiego źródła albo w toku jakiej procedury pozyskane zostały informacje o okolicznościach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy – o ile tylko można uznać powstałe wątpliwości/zastrzeżenia za uzasadnione.
Badanie skarżącego w dniu 5 czerwca 2023 r. zostało przeprowadzone na podstawie art. 39k ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2022 r., poz. 2201 ze zm.) – dalej: u.t.d. przez uprawnionego psychologa, który stwierdził istnienie przeciwwskazań do pracy na stanowisku kierowcy, należy zatem przyjąć, że była to osoba, która posiadała wymagane kwalifikacje i uprawnienia do oceny stanu zdrowia psychicznego i jego predyspozycji psychicznych do wykonywania zawodu kierowcy. Niewątpliwie nie można wykluczyć, że wiele spośród istotnych z punktu widzenia takiego badania cech psychicznych i kondycji psychicznej, w tym psychoruchowej strony może mieć znaczący wpływ nie tylko na predyspozycje do zawodowego prowadzenia pojazdów mechanicznych, ale także na zdolność do ich prowadzenia w ogóle. Potwierdzają to wyjaśnienia samego skarżącego, który w piśmie z 29 czerwca 2023 r. wskazał, że przyczyną wydania przez psychologa takiego orzeczenia było stwierdzenie u niego zbyt wolnych reakcji. Psycholog prowadzący badanie pod kątem wymagań na określonym stanowisku pracy nie mógł jednak przesądzić o wpływie stwierdzonych w toku badania zastrzeżeń na zdolność skarżącego do kierowania pojazdami, w tym takimi dla których wymagane jest prawo jazd. kategorii B. Uzyskanie prawa jazdy tej kategorii, jak również ewentualna weryfikacja stanu zdrowia kierowcy pod kątem tego, czy nie będzie stwarzał zagrożenia w ruchu drogowym należy bowiem do wyłącznych kompetencji lekarza spełniającego warunki określone w art. 77 u.k.p., co wynika z art. 75 ust. 1 pkt 1 i art. 99 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 1 u.k.p. Natomiast sporządzone w trybie art. 39k ust. 1 u.t.d. orzeczenie nr [...] z 5 czerwca 2023 r. wraz z wyjaśnieniami skarżącego zawartymi w piśmie z dnia 29 czerwca 2023 r. stanowiły źródła informacji, które podlegały ocenie Starosty w kontekście przesłanki z art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p. t.j. uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia kierowcy. Oceny tej należy dokonywać każdorazowo w odniesieniu do konkretnej sprawy i indywidualnie ustalonych w niej okoliczności. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy prawidłowo oceniły, że wynikające z powyższych dowodów okoliczności (stwierdzenie przeciwwskazań psychologicznych do pracy na stanowisku kierowcy, powiązane przez samego skarżącego z dostrzeżeniem przez psychologa zbyt wolnego czasu reakcji – który jest jednym z wyznaczników zdolności psychoruchowej) uzasadniały powstanie zastrzeżeń co do stanu zdrowia skarżącego.
Podkreślić w tym miejscu trzeba, że przesłanka "uzasadnionych zastrzeżeń" z art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p. powinna być interpretowana zgodnie z wykładnią celowościową przepisów, które maja na celu zapewnienie maksymalnego bezpieczeństwa uczestników ruchu drogowego. Celem tej regulacji jest realizacja zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym, poprzez weryfikację zdolności psychofizycznych jego uczestników, w następstwie powzięcia przez organ informacji nasuwających uzasadnione wątpliwości w tym zakresie (vide wyroki: NSA z dnia 30 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2019/14, LEX nr 2082495; NSA z dnia 26 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 625/18, LEX nr 2564623, NSA z 24 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 1928/20, LEX 3717989). W ramach badania lekarskiego uprawniony lekarz dokonuje oceny stanu zdrowia osoby badanej w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Powyższe oznacza, że na wcześniejszym etapie postępowania, tj. przed przeprowadzeniem badania, z natury rzeczy nie można poczynić kategorycznych ustaleń w tym zakresie. W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się zatem, że skierowanie na badania nie musi być poprzedzone wykazaniem pewności istnienia przeciwskazań zdrowotnych, lecz wystarczy wysokie prawdopodobieństwo ich istnienia (vide np. wyroki WSA w Gdańsku z 8 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SA/Gd 733/2, WSA w Krakowie z 25 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1877/23, WSA w Łodzi z 14 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 727/23; dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Skierowanie na badanie lekarskie nie jest równoznaczne z pozbawieniem kierowcy uprawnienia do kierowania pojazdami, gdyż celem badania jest wyjaśnienie istniejących w tym przedmiocie wątpliwości. Powyższe może prowadzić do stwierdzenia istnienia przeciwwskazań do kierowania pojazdami bądź stwierdzenia, że takie przeciwwskazania nie występują. Poddając się takim badaniom kierowca umożliwia zatem wyjaśnienie zaistniałych wątpliwości, które powinny mieć zobiektywizowane uzasadnienie (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 5 września 202 4r., sygn. akt III SA/Gd 204/24).
Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 8 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 864/23 (orzeczenie dostępne na stronie internetowej CBOSA) "Wątpliwości organu co do stanu zdrowia kierowcy muszą dotyczyć tego rodzaju aspektów zdrowia, które mogłyby mieć wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdów. Za uzasadnione można uznać takie zastrzeżenia, z których przynajmniej z dużą dozą prawdopodobieństwa wynika, że w stosunku do kierującego mogą występować przeciwwskazania zdrowotne, co do możliwości dalszego jego bezpiecznego udziału w ruchu drogowym. Nie jest tu zatem konieczne uzyskanie przez organ pewności, co do istnienia takich przeciwwskazań. Niezbędne jest jednak prawdopodobieństwo istotnego zmniejszenia sprawności do prowadzenia pojazdów w ruchu drogowym". W niniejszej sprawie ani organ I instancji, ani SKO nie przesądziły, że skarżący nie spełnia warunków zdrowotnych do prowadzenia pojazdów. Jednak wychodząc z trafnego założenia, że szybkość reakcji jest istotna nie tylko w przypadku kierowcy zawodowego, ale także w odniesieniu do każdego kierującego pojazdami i nie mając zarazem uprawnień do wglądu w szczegóły ustaleń badania psychologicznego decydujące o stwierdzeniu przeciwwskazań do wykonywania przez niego zawodu kierowcy, uznały że postulat ochrony bezpieczeństwa drogowego uzasadnia weryfikację stanu zdrowia skarżącego przez uprawnionego lekarza, w trybie i zakresie właściwym właśnie dla oceny zdolności do kierowania pojazdami. Fakt, że skarżący nie popełniał wykroczeń drogowych ani nie miał dotąd kolizji nie stanowi również dostatecznego argumentu przeciwko skierowaniu go na badania lekarskie, jeżeli organ posiada wiarygodne informacje mogące uzasadniające zastrzeżenia co do tego, że jego stan zdrowia mógłby wpływać na zachowanie bezpieczeństwa na drodze podczas prowadzenia pojazdu. Ja stwierdził WSA w Białymstoku w powołanym wyżej wyroku, "Uprawnienie starosty do skierowania osoby, której stan zdrowia nasuwa uzasadnione zastrzeżenia, na badania, nie wymaga, aby osoba ta dopuściła się jakiegokolwiek wykroczenia, bądź przestępstwa. W rezultacie uprawnienie takie przysługuje niezależne od jakichkolwiek innych okoliczności - za wyjątkiem powzięcia uzasadnionych zastrzeżeń, co do stanu zdrowia kierowcy, opartych na wiarygodnych źródłach. Uprawnienie to należy do szeroko pojętej profilaktyki w zakresie bezpieczeństwa na drogach, a celem przepisu art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p. jest spowodowanie, by osoba, w stosunku do której zaistniały określone wątpliwości, została przebadana przez uprawnionego lekarza, zanim wydarzy się coś co ją, jak też innych użytkowników drogi, narazi na utratę zdrowia bądź życia".
Reasumując, w rozpoznawanej sprawie organy zasadnie uznały, że pozyskane informacje wynikające z orzeczenia psychologicznego nr [...] z 5 czerwca 2023 r. oraz wyjaśnień skarżącego stanowiły dostateczną podstawę do skierowania skarżącego na badanie lekarskie celem sprawdzenia czy istnieją przeciwwskazania do prowadzenia pojazdów na podstawie art. 75 ust. 1 pkt 5 i art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p.