III SA/Wr 97/06

III SA/Wr 97/06 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2006-12-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-02-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj
Bogumiła Kalinowska /sprawozdawca/
Jerzy Strzebińczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 87 poz 960
art. 47  ust. 2
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 lipca 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Asesor WSA Anetta Chołuj Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie anulowania materialno-technicznej czynności zameldowania na pobyt stały I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda D. uchylił decyzję Burmistrza Miasta K. G. z dnia [...], Nr [...] - orzekającą o odmowie anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania J. F. na pobyt stały w lokalu przy ul. W. [...] w K. G.
Organ odwoławczy wskazał, iż postępowanie w sprawie anulowania zameldowania na pobyt stały J. F. wszczęte zostało na skutek wniosku złożonego przez Z. F. - jednego ze współwłaścicieli przedmiotowego lokalu. Opisaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji odmówił anulowania czynności materialno-technicznej zameldowania J. F. podnosząc, że zgodnie z art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 887, poz. 960 ze zm.) przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie pobytu w lokalu osoby zgłaszającej pobyt stały lub czasowy, dokonane przez właściciela lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu oraz do wglądu dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu tego podmiotu. Tym samym, w ocenie organu pierwszej instancji, J. F. jako jeden ze współwłaścicieli nie był zobowiązany do przedstawienia zgody wszystkich współwłaścicieli na dokonanie zameldowania. Organ zaznaczył także, że zgodnie z art. 9 ust.2b powołanej ustawy zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma za zadanie potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu.
W odwołaniu od pierwszoinstancyjnej decyzji Z. F. zarzucił, iż organ meldunkowy bezprawnie przyjął zgłoszenie meldunkowe J. F., gdyż nastąpiło to z pominięciem odwołującego się. Podał również, iż głównym motywem zameldowania J. F. w spornym lokalu była chęć uzyskania przez niego korzyści majątkowych, a nie faktyczny zamiar zmiany miejsca zamieszkania.
W uzasadnieniu decyzji podjętej w postępowaniu odwoławczym Wojewoda D. wyjaśnił przede wszystkim, że art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. z 2001 r. Dz. U. Nr 87, poz. 960 ze zm.)stanowi podstawę do weryfikacji prawidłowości materialno-technicznej czynności zameldowania, w razie powzięcia przez właściwy organ wątpliwości co do prawdziwości danych zgłoszonych we wniosku o zameldowanie.
Uchylając decyzję organu pierwszej instancji po rozpatrzeniu odwołania i rozważeniu zgromadzonego materiału dowodowego, Wojewoda D. argumentował, iż dokonując wykładni prawnej treści art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy przyjąć, że w przypadku gdy lokal jest przedmiotem współwłasności, przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli wyrażona poprzez złożenie podpisów na stosownym urzędowym formularzu. Organ II instancji podkreślił ponadto, że w przedmiocie zgody współwłaścicieli budynku, w którym znajduje się lokal, nie decydują przepisy o ewidencji, ale przepisy prawa cywilnego, natomiast w świetle art. 199 Kodeksu cywilnego do rozporządzenia rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. W przypadku braku takiej zgody współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd, który orzeknie w tej sprawie mając na względzie cel czynności oraz słuszny interes wszystkich współwłaścicieli. W przypadku, gdy tylko jeden z właścicieli (który nie posiadał większości udziałów w przedmiotowej nieruchomości) oraz nie uzyskał wcześniej zgody pozostałych współwłaścicieli, samowolnie potwierdzi uprawnienia danej osoby oraz fakt jej pobytu na formularzu, wówczas pozostali współwłaściciele mogą skutecznie kwestionować tę czynność.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie organu II instancji, stwierdzenie braku materialno-prawnej przesłanki do uwzględnienia wniosku o zameldowanie na pobyt stały, winno skutkować uchyleniem czynności materialno-technicznej zameldowania, jako dokonanej z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego.
Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem J. F. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę, domagając się w niej uchylenia powyższej decyzji w całości.
Na poparcie skargi podniósł, iż dokonał czynności meldunkowych zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz że na dokumencie o zgłoszeniu pobytu stałego "E-1" zostały złożone podpisy rodzeństwa, a także podpis matki skarżącego - jako pozostałych współwłaścicieli spornego lokalu. Skarżący zarzucił nadto, iż z treści art. 9 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie wynika obowiązek zgody wszystkich współwłaścicieli na dokonanie zameldowania oraz zaznaczył, że pod wskazanym adresem mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe, posiada tytuł prawny do tej nieruchomości. W odczuciu skarżącego decyzja Wojewody D. jest pozbawiona podstaw prawnych, w szczególności nie można posiłkować się art. 199 Kodeksu cywilnego przy załatwianiu spraw meldunkowych albowiem tenże przepis nie rozstrzyga kwestii administracyjnej.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie - jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w tej ustawie, między innymi także te, które zostały przewidziane w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, podstawę uwzględnienia skargi, a w konsekwencji - uchylenia zaskarżonej decyzji stanowić może stwierdzone przez sąd: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, a także - inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem norm prawa materialnego, tzn. art. 9 ust. 2a w związku z ust. 2b tego artykułu oraz art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( t.j. Dz. U. Nr 87 z 2001 r., poz. 960 ze zmianami).
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest zgodność z prawem czynności materialno-technicznej zameldowania J. F. na pobyt stały w lokalu przy ul. W. [...] w K. G., dokonanej przez organ meldunkowy w dniu [...]. Pobyt J. F. (jednego ze współwłaścicieli) został potwierdzony na urzędowym formularzu zgłoszenia pobytu stałego przez trzech pozostałych współwłaścicieli, przy późniejszym sprzeciwie Z. F. - również współwłaściciela w - spornej nieruchomości, który, jak zarzuca - nie wyraża zgody na zameldowanie skarżącego.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia podjętego w II instancji - powodem anulowania przez organ odwoławczy tej czynności było przyjęcie, że na tle art. 9 ust. 2a ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w razie, gdy lokal jest przedmiotem współwłasności, przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający dłużej niż 2 miesiące potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli wyrażona poprzez złożenie podpisów na urzędowym formularzu. Według organu - w przedmiocie zgody współwłaścicieli budynku, w którym znajduje się lokal, nie decydują przepisy ustawy o ewidencji ludności, lecz regulacje prawa cywilnego, normujące poszczególne typy stosunków prawnych, których elementem jest uprawnienie do używania lokalu. Organ wsparł przy tym swą argumentację powołaniem się na treść art. 199 Kodeksu cywilnego, w myśl którego do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. W braku takiej zgody współwłaściciele, których udziały wynoszą co najmniej połowę, mogą żądać rozstrzygnięcia przez sąd, który orzeknie mając na względzie cel zamierzonej czynności oraz interesy wszystkich współwłaścicieli.
Odnosząc się do przytoczonych twierdzeń organu należy jednak zauważyć, iż pogląd wyrażony w motywach zaskarżonej decyzji znajdował uzasadnienie na gruncie nieobowiązującego już brzmienia art. 9 ust. 2 cytowanej ustawy, jednakże przestał być aktualny z dniem 19 czerwca 2002 r., tj. gdy wszedł w życie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K. 20/01 - uznający ten przepis za niezgodny z Konstytucją (Dz. U. z 2002 r. Nr 78 poz. 716; publ.uzasadnienia - OTK-A 2002/3/34). Przepis ten przewidywał, iż w wypadku zameldowania "na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie". Stosownie do ówczesnej treści art. 29 ust.1 ustawy o ewidencji ludności do potwierdzenia faktycznego pobytu zobowiązany był wynajmujący, najemca, osoba, której przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu, lub właściciel lokalu, zaś na właścicielu (zarządcy budynku) spoczywał obowiązek wskazania, czy osobie tej przysługuje uprawnienie do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Wniosek do Trybunału Konstytucyjnego w tej sprawie wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, który wskazał, że w wyniku obowiązywania zaskarżonego przepisu wiele osób (w większości bez własnej winy) nie mogło się zameldować w miejscu stałego pobytu, np. gdy były małżonek odmawiał potwierdzenia uprawnień współmałżonkowi w budynku stanowiącym majątek dorobkowy z byłego małżeństwa lub gdy zgody na meldunek nie wyrażał jeden z kilku współwłaścicieli lokalu. W motywach powołanego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyznał, że chodzi wyłącznie o ocenę zgodności z Konstytucją przewidzianego przepisami ciężaru uzyskania formalnego potwierdzenia przez osobę obarczoną obowiązkiem meldunkowym uprawnienia do przebywania w lokalu ze strony właściciela (zarządcy) nieruchomości, zaś potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma dojść do zameldowania, nie jest wcale tożsame z potwierdzeniem samego tylko faktu pobytu w tym lokalu, o czym mowa w art. 29 ust. 1 in principio. Pierwsze bowiem z wymienionych potwierdzeń dotyczy istnienia prawa podmiotowego do zajmowania pomieszczenia, podczas gdy drugie odnosi się wyłącznie do stwierdzenia, że dana osoba w nim przebywa. Trybunał podkreślił, że przepis ten de facto naruszał istotę ewidencji ludności, gdyż dotyczył danych, które nie są objęte ewidencją ludności. Potwierdzenie posiadania uprawnienia do przebywania w lokalu mieszkalnym nie służy bowiem rejestrowaniu tych uprawnień przez organ meldunkowy.
W związku z cytowanym orzeczeniem Trybunału, wskutek którego cytowany ust. 2 art. 9 utracił moc, doszło do zmiany stanu prawnego w omawianym względzie - obowiązującego w niniejszej sprawie na dzień wydania zaskarżonej decyzji - i nadania w ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych nowego brzmienia przepisowi artykułu 9 (od dnia 1 maja 2004 r., nowelą z dnia 16 kwietnia 2004 r.; Dz. U. z 2004 r. Nr 93 poz.887) - przez dodanie ust. 2a (zdanie pierwsze), tak by stanowił on, że przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie pobytu w lokalu osoby zgłaszającej pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące, dokonane przez właściciela lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu, oraz, do wglądu, dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu tego podmiotu. Dodano także w art. 9 ust. 2b o treści, iż zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Dokonano również zmiany art. 29 w ust. 1 stanowiąc, iż właściciel lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu jest obowiązany potwierdzić fakt pobytu osoby zgłaszającej pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące w tym lokalu. Potwierdzenia faktu pobytu osoby w lokalu dokonuje się na formularzu meldunkowym w formie czytelnego podpisu z oznaczeniem daty jego złożenia.
Należy wobec tego podkreślić, iż ratio legis obecnych zmian prawnych było zatem uznanie, że:
- przewidzianego w art. 29 ust.1 ustawy o ewidencji ludności potwierdzenia faktu pobytu osoby zgłaszającej pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące, dokonanego przez właściciela lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu, nie można mylić z wyrażeniem zgody na zamieszkanie w określonym lokalu;
- o tym, czy zamieszkanie jakiejś osoby wymaga zgody właściciela lub osoby uprawnionej do używania tego lokalu (posiadającej tytuł prawny) nie decydują przepisy ustawy o ewidencji ludności, ale przepisy prawa materialnego normujące dany rodzaj stosunku prawnego, których elementem jest uprawnienie do używania lokalu, w szczególności regulacje kodeksu cywilnego, tudzież np. ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, zaś wymagana przez tego rodzaju przepisy zgoda dotyczy jedynie uprawnienia do zamieszkania w lokalu, a nie zameldowania się w nim;
- zameldowanie to rejestracja pewnego stanu faktycznego, a nie prawnego, organ ewidencji ludności gromadzi informacje w zakresie danych o miejscu pobytu osób i jego zadaniem nie powinna być więc forma kontroli legalności zamieszkania i pobytu, lecz jedynie faktyczne rejestrowanie danych.
Tym samym należy przyznać słuszność twierdzeniu skarżącego, iż potwierdzenie faktu pobytu na urzędowym formularzu celem dokonania czynności zameldowania jest sprawą służącą dla ustalenia stosunków publicznoprawnych z zakresu administracji publicznej, wobec czego art. 199 kodeksu cywilnego nie znajduje w tym przypadku zastosowania. Organ orzekający w drugiej instancji przypisał temu nietrafnie walor zgody na zamieszkanie. Zameldowanie wszakże nie jest instytucją umożliwiającą wykonywanie prawa do lokalu albo uniemożliwiającą zajmowanie lokali przez osoby nieuprawnione. Jeśli zatem jeden ze współwłaścicieli nieruchomości (jak w niniejszej sprawie) nie wyraża na zamieszkanie zgody uważając, iż pobyt skarżącego w lokalu jest niezgodny z jego prawem podmiotowym, to powinien wystąpić do sądu powszechnego o usunięcie naruszenia. W aktualnym stanie prawnym do dokonania czynności materialno - technicznej zameldowania nie jest wymagane potwierdzenie faktu pobytu przez wszystkich współwłaścicieli lokalu. Wystarczy potwierdzenie pobytu przez jednego lub niektórych ze współwłaścicieli, z tym, że w sytuacjach budzących wątpliwości organ winien wyjaśnić, czy w dacie zgłoszenia zameldowania istotnie dana osoba faktycznie przebywała w lokalu z zamiarem pobytu stałego, czy też czasowego i czy pobyt ten jawnie nie ma charakteru znamionującego jego nielegalność związaną z działaniem ewidentnie sprzecznym z prawem ( por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 czerwca 2004 r., V SA 519/03; Lex Nr 146738).
W tym stanie rzeczy na postawie art. 145 lit. a) p.p.s.a. orzeczono jak w pkt I wyroku, orzeczenie w pkt II znajduje umocowanie w art. 152 p.p.s.a.