III SA/Wr 95/25

III SA/Wr 95/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-08-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-03-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 187
par. 13 zzs ust. 1 pkt 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska, , Protokolant Starszy specjalista Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu z dnia 8 stycznia 2025 r. nr 9001-00000000018/25 w przedmiocie przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu z tytułu szkód w gospodarstwie rolnym w uprawach rolnych spowodowanych wystąpieniem powodzi we wrześniu 2024 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Świdnicy z dnia 14 listopada 2024 r., nr BP019.8110.763.2024.ZL.RDM.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez P. M. (dalej: skarżący, strona) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu (dalej: Dyrektor ARiMR) z 8 stycznia 2025 r. Nr 9001-00000000018/25 utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Świdnicy (Kierownik ARiMR) z dnia 14 listopada 2024 r. nr BP019.8110.763.2024.ZL.RDM w sprawie przyznania pomocy finansowej o wartości brutto w wysokości 95.000 zł.
W dniu 12 listopada 2024 r. do Kierownika ARiMR wpłynął wniosek skarżącego o udzielenie pomocy producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach wskazanych w § 13zzs ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187 ze zm.; dalej rozporządzenie) tj. ogórka i kukurydzy, spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r. w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej. We wniosku w sekcji "Informacja o szkodach" wskazane zostały działki rolne [...] i [...], których łączna powierzchnia niezebranych i zalanych plonów zgłoszonych do płatności wynosiła [...] ha.
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego ww. decyzją z dnia 14 listopada 2024 Kierownik ARiMR przyznał skarżącemu pomoc finansową do wskazanych we wniosku [...] ha.
Po rozpoznaniu odwołania – w którym skarżący zarzucił, że pomoc przyznana w oparciu o powierzchnię [...] ha jest znacznie zaniżona, bowiem Gminna Komisja oszacowała straty w uprawach na poziomie [...] ha - Dyrektor ARiMR zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcie organ wskazał, że zgodnie z § 13zzs ust. 1 rozporządzenia, w 2024 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, poszkodowanemu w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 654 i 1473) będącemu producentem rolnym: w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej. W ust. 8 wskazano, że ich powierzchnia jest ustalana na podstawie danych udostępnionych przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy (dalej: IMGW).
Organ podkreślił, że z instrukcji wypełniania wniosku u udzielenie pomocy finansowej, dostępnej na stronie internetowej ARiMR (str. 22) wynika, iż w zakładce "Informacja o szkodach", wykaz upraw i powierzchni, na których powstały szkody spowodowane wystąpieniem powodzi, zostały automatycznie wypełnione informacjami o powierzchni upraw na podstawie danych ze złożonego w 2024 roku wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich oraz na podstawie danych z IMGW, w związku ze stanem klęski żywiołowej spowodowanej powodzią we wrześniu 2024 r. Zatem wniosek o przyznanie pomocy finansowej zawierał wskazane działki rolne z uprawą ogórków i kukurydzy, ich powierzchnie deklarowane we wniosku na 2024 r. oraz zalaną powierzchnię uprawy tożsamą z powierzchnią niezebranych plonów, deklarowaną do pomocy finansowej. Kryteria wyodrębnienia tychże działek określone zostały w § 13zzs ust. 1 rozporządzenia, zawierającego warunki przyznania pomocy, a zatem musiały być to działki z odpowiednią uprawą, znajdujące się na terenach ujętych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 roku w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze części województwa dolnośląskiego, opolskiego oraz śląskiego (Dz. U. z 2024 roku, poz. 1365 ze zm.) oraz zgłoszone przez danego wnioskodawcę we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2024 (§ 13zzs ust. 1 pkt 4 rozporządzenia). Tak wyodrębnione działki rolne zostały następnie udostępnione Wnioskodawcom na Portalu Usług Elektronicznych ARiMR. Z uwagi na powyższe ograniczenia podczas wypełniania wniosku powodziowego, nie było możliwości zgłoszenia innych działek rolnych niż te, które zostały wyselekcjonowane na podstawie danych z IMGW, a jedyną możliwością modyfikacji powierzchni ustalonej w opisany powyżej sposób, było jej zmniejszenie lub, w przypadku braku chęci wnioskowania o pomoc dla danej działki, istniała możliwość wyzerowania powierzchni. Podkreślenia wymaga, iż pomoc do powierzchni upraw zalanych w wyniku powodzi dotyczy tylko tych powierzchni upraw, na których powstała szkoda spowodowana wystąpieniem powodzi, a zatem tylko tych upraw, które nie zostały zebrane z pola na dzień jej wystąpienia.
Organ wskazał, że przyznana przez organ I instancji płatność skalkulowana została prawidłowo do powierzchni znajdujących potwierdzenie we wniosku obszarowym na 2024 r. i jednocześnie potwierdzonych przez IMGW ([...] ha x 5 000 zł stawka płatności z [...] ha uprawy = 95 000,00 zł).
Organ wyjaśnił, że dane przestrzenne otrzymane z IMGW prezentujące zasięg powodzi pochodzą z interpretacji radarowych danych satelitarnych z konstelacji mikrosatelitów ICEYE. ARiMR jako instytucja obsługująca tzw. "wnioski powodziowe", nie miała wpływu na wyznaczenie obszaru zalanego kwalifikującego się do przyznania pomocy. Zasięg terenów, które można uwzględnić w ramach wnioskowanej przez skarżącego pomocy, wyznaczony został przez mapy satelitarne IMGW, które, jak wskazano w uzasadnieniu do zmiany rozporządzenia wprowadzającego przedmiotowy instrument wsparcia, charakteryzują się odpowiednią precyzyjnością. Zadaniem Agencji było jedynie zobrazowanie tychże map, czy nałożenie warstwy zalania z map satelitarnych IMGW na wyodrębnione z systemu IACS+ tj. systemu, w którym odbywa się kontrola administracyjna wniosków obszarowych, działki rolne kwalifikujące się do pomocy. Ta analiza pokazuje, że proces ten przebiegał prawidłowo i tylko część powierzchni upraw kukurydzy i ogórka zgłoszonych przez stronę zarówno we wniosku powodziowym oraz wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2024 znajdowała się w zasięgu obszarów zalanych przekazanych przez IMGW. Zdaniem organu konstrukcja przepisu sprawia, że nie ma podstaw prawnych do tego, by powierzchnię działek rolnych kwalifikujących się do tego rodzaju pomocy ustalać w oparciu o dane z protokołu z oszacowania zakresu i wysokości szkód, sporządzonego przez powołaną do tego komisję wojewody. W tego rodzaju protokole brak jest wskazania zasięgu i miejsca wystąpienia szkody w postaci zalania wodami powodziowymi.
We wniesionej skardze strona wnosząc o uchylenie decyzji, podniosła zarzuty:
1. rażącego naruszenia § 13zzs ust. 8 rozporządzenia, poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i ustalenie powierzchni szkody na uprawie kukurydzy i ogórka w oparciu o błędnie ustalone dane udostępniane przez IMGW;
2. rażące naruszenie art. 76 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. - dalej K.p.a.) poprzez nieuwzględnienie dowodu z dokumentu urzędowego jakim jest protokół Gminnej Komisji ds. oszacowania szkód z 21 października 2024 r., z którego wynika, że szkody wystąpiły na polach skarżącego w 80% na kukurydzy oraz w 100% w ogórku, pomimo, że dowód ten ma istotne znaczenie dla sprawy i podważa ustalenia IMGW, na których to ustaleniach organ administracyjny oparł swoje rozstrzygnięcie;
3. rażące naruszenie art. 84 K.p.a. przez jego niezastosowanie i nie powołanie dowodu z biegłego, na okoliczność ustalenia czy dane udostępniane przez IMGW na podstawie których orzekał organ administracji państwowej są zgodne ze stanem faktycznym.
Skarżący wniósł o zwrócenie się przez Sąd do Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie o nadesłanie informacji o sposobie pozyskiwania danych przestrzennych dla działek rolnych obręb P. i N., powiat [...], województwo [...] udostępnianych do obsługi wniosku o przyznanie pomocy z tytułu wystąpienia klęski żywiołowej – wniosek powodziowy w związku z wystąpieniem powodzi we wrześniu 2024 r., w tym podanie jakie radary satelitarne obsługiwały ten teren – rok produkcji, jaki jest kod urządzeń używanych do pomiarów, czy te urządzenia miały aktualne badania techniczne, jakimi metodami robione były pomiary, jakie były dokładne daty wykonywania pomiarów z ustaleniem dokładnej daty, w tym godziny i minuty, czy istnieją filmy czy zdjęcia z pozyskanych danych, jaki jest sposób interpretacji zdjęć i obszaru powodziowego, czy występuje granica błędu (jeżeli tak to jaka), czy istnieje możliwość wykrywania przez radary satelitarne wody przelewającej się (a nie stojącej), czy istnieje wydruk z tych nalotów, jakie były warunki atmosferyczne w czasie wykonywania nalotów i dokonywania pomiarów, na okoliczność ustalenia czy dane na podstawie których organ administracji publicznej wydał decyzję administracyjną względem skarżącego, były zgodne z rzeczywistością.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a."), obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga jest zasadna.
Nie jest sporne, że działki producenta rolnego znajdują się w powiecie [...] ujętym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze części województwa dolnośląskiego, lubuskiego, opolskiego oraz śląskiego (Dz. U. z 2024 r., poz. 1395).
Spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odmiennej oceny przez organ administracji i skarżącego możliwości przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 roku, w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej. Odmawiając częściowo przyznania wnioskowanej pomocy organy wskazały, że na działkach ewidencyjnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego skarżącego na części działek nie powstała powódź w rozumieniu definicji zawartej w § 13zzs ust. 8 rozporządzenia, która odsyła przy obliczeniu powierzchni uprawy na której powstały szkody do danych udostępnionych przez IMGW. Natomiast według skarżącego, niezasadnie organy odmówiły mocy dowodowej załączonemu przez niego do odwołania protokołowi komisji powołanej przez wojewodę, która dokonała oszacowania szkód w jego gospodarstwie rolnym na większej powierzchni niż przyjęta przez organ.
Zakreślając ramy prawne rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że przepisy prawa materialnego znajdujące zastosowanie przy udzielaniu pomocy finansowej rolnikom, których uprawy dotknęły szkody spowodowane powodzią zawarte są zarówno w aktach prawa krajowego jak i aktach prawa unijnego.
Jak wynika z art. 4 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438 ze zm.) podmiotem właściwym w sprawach szeroko rozumianego wspierania rolnictwa i obszarów wiejskich jest Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W art. 4 ust. 6 ustawy prawodawca krajowy zawarł delegację ustawową, stosownie do której szczegółowe zasady realizacji powierzonych Agencji zadań dookreślają przepisy wydanego przez Radę Ministrów rozporządzenia.
Warunki przyznawania pomocy finansowej producentowi rolnemu, w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach tj. kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 roku, w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej uregulowane zostały w § 13zzs rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tj. Dz. U. z 2015, poz. 187 ze zm.), nazywanego dalej rozporządzeniem.
Zgodnie z § 13zzs ust. 1 rozporządzenia, w 2024 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, poszkodowanemu w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 654 i 1473) będącemu producentem rolnym:
1) w którego gospodarstwie rolnym powstały szkody w uprawach kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej;
2) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
3) który jest mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika do rozporządzenia 2022/2472;
4) który w 2024 r. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich, o których mowa w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, i zadeklarował w tym wniosku powierzchnię uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw.
Pomoc, o której mowa w ust. 1 jest udzielana na warunkach określonych w przepisach rozporządzenia 2022/2472 oraz zgodnie z przepisami o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (ust. 2).
Pomoc, o której mowa w ust. 1, jest przyznawana w drodze decyzji kierownika biura powiatowego Agencji, na wniosek producenta rolnego złożony do dnia 15 listopada 2024 r. na formularzu opracowanym przez Agencję i udostępnionym na jej stronie internetowej (ust. 3).
Wniosek, o którym mowa w ust. 3, może zostać złożony za pomocą systemu teleinformatycznego Agencji w sposób określony w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ust. 4).
Wniosek, o którym mowa w ust. 3, zawiera:
1) imię i nazwisko, miejsce zamieszkania i adres albo nazwę, siedzibę i adres producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1;
2) numer identyfikacyjny producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1, nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;
3) numer identyfikacyjny powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności (numer PESEL) lub numer identyfikacji podatkowej (NIP) producenta rolnego ubiegającego się o pomoc, o której mowa w ust. 1, a w przypadku osób fizycznych nieposiadających numeru PESEL - numer paszportu albo innego dokumentu stwierdzającego tożsamość;
4) informacje o prowadzonej przez producenta rolnego działalności gospodarczej oraz informacje o wysokości otrzymanej przez niego pomocy publicznej, o których mowa w art. 37 ust. 5 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej;
5) oświadczenie producenta rolnego o powierzchni uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej;
6) oświadczenie producenta rolnego o kwocie odszkodowania otrzymanego z zakładu ubezpieczeń (ust. 5).
Wysokość pomocy, o której mowa w ust. 1, ustala się jako iloczyn powierzchni uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw wskazanej w oświadczeniu, o którym mowa w ust. 5 pkt 5, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej, i stawki tej pomocy (ust. 6).
Stawka, o której mowa w ust. 6, wynosi:
5000 zł na [...] ha powierzchni uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw,
4000 zł na [...] ha powierzchni uprawy soi
- na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej (ust. 7)
Powierzchnia uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej, jest ustalana na podstawie danych udostępnionych przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy (ust. 8).
Uznaje się, że na obszarach zalanych w wyniku powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej, szkody w uprawach kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw spowodowane wystąpieniem tej powodzi wynoszą 100 % rocznej produkcji roślinnej z tych upraw (ust. 9).
W przypadku gdy powierzchnia uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw wskazana w oświadczeniu, o którym mowa w ust. 5 pkt 5, jest większa od powierzchni danej uprawy zadeklarowanej przez producenta rolnego we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich, o których mowa w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, lub większa od powierzchni danej uprawy, na której powstały szkody spowodowane wystąpieniem powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., w związku z którą wprowadzono stan klęski żywiołowej, do obliczenia wysokości pomocy, o której mowa w ust. 1, przyjmuje się powierzchnię uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw zadeklarowaną przez producenta we wniosku o przyznanie tych płatności bezpośrednich pomniejszoną o powierzchnię uprawy kukurydzy, buraków cukrowych, ziemniaków, soi, konopi włóknistych, tytoniu, chmielu, lnu, winorośli, ziół, słonecznika lub warzyw, na której nie powstały te szkody (ust. 10).
W przypadku, gdy łączna wysokość pomocy, o której mowa w ust. 1, oraz pomocy otrzymanej na podstawie odrębnych przepisów wraz z odszkodowaniem z zakładu ubezpieczeń przekraczałaby kwotę, o której mowa w ust. 6, pomocy, o której mowa w ust. 1, udziela się w wysokości stanowiącej różnicę między kwotą obliczoną zgodnie z ust. 6 a wysokością pomocy otrzymanej na podstawie odrębnych przepisów i otrzymanych odszkodowań (ust. 11).
Z powołanego przepisu wynikają różne pojęcia "powierzchni na której powstały szkody." Z § 13zzs ust. 5 pkt 5 rozporządzenia wynika, że to producent rolny oświadcza powierzchnię upraw na której powstały szkody i powierzchnia ta zgodnie z ust. 6 tego przepisu stanowi podstawę obliczenie pomocy. W § 13zzs ust. 8 rozporządzenia wskazano, że powierzchnia uprawy na której powstały szkody ustalana jest na podstawie danych IMGW. Z kolei w § 13zzs ust 10 rozporządzenia przewidziano jeszcze inny sposób ustalenia tej pomocy w przypadku, gdy powierzchnia wskazana w oświadczeniu z ust. 5 jest większa od powierzchni zadeklarowanej we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich.
Ponadto udzielenie pomocy uzależnione zostało od złożenia przez producenta rolnego wniosku na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję i oświadczenia tego producenta o powierzchni upraw na której powstały szkody. Jednak w § 13zzs ust. 8 ustalenie powierzchni uprawy na której powstały szkody prawodawca krajowy ograniczył do zasięgu tej powodzi wynikającej z danych IMGW.
Wskazać w tym miejscu należy, że wniosek o przyznanie pomocy może dotyczyć całości bądź części gospodarstwa rolnego, ustalenie zatem, że na części gospodarstwa producenta rolnego na podstawie uzyskanych przez organ danych IMGW powódź nie wystąpiła nie może automatycznie prowadzić do pozbawienia możliwości przyznania takiej pomocy bez przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego, w sytuacji gdy skarżący kwestionuje dane IMGW i powołuje się fakt zalania większej powierzchni jego upraw przez powódź. Zdaniem strony wysokość szkód ma dokumentować protokół Komisji Gminnej z oszacowania szkód, a dane IMGW które przyjął organ nie wiadomo z jakiego okresu pochodzą.
W sprawie nie jest sporne, że skarżący nie mógł we wniosku złożyć oświadczenia o większych szkodach w uprawach stwierdzonych przez Komisję Gminną, bowiem w przygotowanym przez Agencję wniosku tylko na części działek producenta rolnego według danych IMGW wystąpiła powódź.
W tym miejscu należy podkreślić, że pomoc, o której mowa w ust. 1 jest udzielana na warunkach określonych w przepisach rozporządzenia 2022/2472 oraz zgodnie z przepisami o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, co wynika z § 13zzs ust. 2 rozporządzenia.
Regulacja prawna dotycząca udzieleniu pomocy producentowi rolnemu jest zatem określona na poziomie unijnym w rozporządzeniu Komisji (UE) 2022/2472 z dnia 14 grudnia 2022 r. uznające niektóre kategorie pomocy w sektorach rolnym i leśnym oraz na obszarach wiejskich za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U.UE.L.2022.327.1 z dnia 2022.12.21 – dalej: rozporządzenie 2022/2472).
Jak wynika z pkt 42 preambuły "Należy również uznać, że rolnictwo i leśnictwo są sektorami szczególnie narażonymi na niekorzystne zjawiska klimatyczne, choroby zwierząt, agrofagi roślin oraz szkody spowodowane przez zwierzęta chronione. Doświadczenie pokazuje, że sektory te są bardziej podatne na takie zdarzenia, a rolnicy i leśnicy ponoszą w ich wyniku znaczne szkody. Środki pomocy na wyrównanie takich szkód uznaje się zatem za odpowiednie narzędzie pomagające przedsiębiorstwom w naprawieniu takich szkód, a tym samym w utrzymaniu działalności gospodarczej. W ten sposób zapewniają one rozwój działalności gospodarczej i spełnianie przez ekosystemy ich funkcji środowiskowych w rolnictwie i leśnictwie."
Zgodnie z art. 2 rozporządzenia nr 2022/2472 do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się definicje "intensywność pomocy" która "oznacza kwotę pomocy brutto wyrażoną jako odsetek kosztów kwalifikowalnych, przed wszelkimi potrąceniami podatku lub innych opłat.
Zgodnie z art. 37 ust. 5 rozporządzenia nr 2022/2472 za koszty kwalifikowalne uznaje się szkody poniesione bezpośrednio w wyniku klęski żywiołowej, oszacowane przez organ publiczny niezależny od organu przyznającego pomoc, przez niezależnego rzeczoznawcę uznanego przez organ przyznający pomoc lub też przez zakład ubezpieczeń.
Jakkolwiek przepis § 13zzs rozporządzenia nie odnosi się wprost do protokołu oszacowania szkód to jednak rozporządzenie 2022/2472 w art. 37 ust. 5 znajdującym się w Sekcji 4 rozporządzenia :"Pomoc na naprawienie szkód spowodowanych przez klęski żywiołowe w sektorze rolnym" odsyła do szkód poniesionych bezpośrednio w wyniku klęski żywiołowej, które zostały oszacowane przez organ publiczny niezależny od organu przyznającego pomoc. W art. 37 ust. 2 tego rozporządzenia 2022/2472 wskazano, że pomoc spełnia następujące warunki: a) wypłaca się ją wyłącznie gdy właściwy organ państwa członkowskiego formalnie uznał dane zdarzenie za klęskę żywiołową: b) gdy istnieje bezpośredni związek przyczynowy między klęską żywiołową a szkodami poniesionymi przez przedsiębiorstwo. Zgodnie natomiast z art. 37 ust. 6 rozporządzenia 2022/2472 szkody poniesione w wyniku klęski żywiołowej oblicza się na poziomie poszczególnych beneficjentów.
Jak wynika z przepisów unijnych aby pomoc została przyznana musi istnieć bezpośredni związek przyczynowy między klęską żywiołową a szkodami poniesionymi przez rolnika. Szkody oblicza się na poziomie poszczególnych beneficjentów i muszą zostać oszacowane przez organ publiczny.
Z przepisów zarówno rozporządzenia unijnego jak i krajowego niewątpliwie wynika, że przy ustalaniu pomocy musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy klęską żywiołową a poniesionymi szkodami przez rolnika. Skarżący we wniosku o udzielenie pomocy składa oświadczenie o powierzchni upraw na której powstały szkody, zaś dane IMGW, obrazują potencjalnie obszar na którym wystąpiła klęska żywiołowa i zgodnie z § 13zzs ust. 8 rozporządzenia stanowią powierzchnię uprawy na której powstały szkody.
Skarżący powołuje się na protokół Gminnej Komisji, która oszacowała straty w uprawach kukurydzy w wyniku powodzi na poziomie [...] ha, który organ całkowicie pominął.
Należy wskazać, że postępowanie przed organami Agencji uregulowane jest w art. 10a ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stosownie do którego, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy K.p.a., z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81. Zasadniczo zatem w postępowaniu organy Agencji nie stosują tych przepisów K.p.a., które nakładają na nie obowiązek podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy. W postępowaniach tych inicjatywa dowodowa pozostawiona jest co do zasady stronie. Zastosowanie jednak w pełni znajduje przepis art. 80 K.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Również przepis art. 107 § 3 K.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, i art. 8 § 1 K.p.a. zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania – znajdują w pełni zastosowanie w sprawie.
Dokonując oceny dowodów w rozpoznawanej sprawie organy uznały że protokół oszacowania szkód nie ma znaczenia dla sprawy.
Jednak żaden przepis rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. nie zawiera zakazu prowadzenia postępowania wyjaśniającego na okoliczności objęte protokołem oszacowania szkód, ani też nie stanowi wprost, że taki protokół stanowić ma wyłączne źródło dowodowe w sprawie o przyznanie przedmiotowej pomocy finansowej. Tym samym więc przewidziany w rozporządzeniu 2022/2472 art. 37 ust. 5 wymóg sporządzania takiego protokołu oszacowania szkód sporządzonego przez niezależny organ nie wyłącza zastosowania dowodowych reguł postępowania administracyjnego przewidzianych w K.p.a. i oznacza wyłącznie to, że organy ARiMR są zobowiązane zgromadzić materiał dowodowy obejmujący, co najmniej ten protokół. Gdy jednak – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie – sam producent rolny kwestionuje ustalenia podjęte przez organ I instancji na podstawie danych IMGW organ powinien szczegółowo przeanalizować te dane oraz przedstawiony protokół i przeprowadzić postępowanie dowodowe z udziałem IMGW na okoliczności stwierdzone w tym protokole.
Ma zatem obowiązek zweryfikować ustalenia zawarte w dwóch odmiennych dowodach, danych IMGW jak i protokole oszacowania szkód w aspekcie treściowym, jak i formalnym, z jednoczesnym odniesieniem się do zarzutów podnoszonych w tym względzie przez skarżącego. Wartość dowodowa takich dokumentów winna być oceniana zgodnie z regułami dowodowymi kodeksu postępowania administracyjnego.
Dokonując oceny dowodów w rozpoznawanej sprawie, organy całkowicie pominęły protokół oszacowania szkód oraz przepis § 13zzs ust. 5 pkt 5 rozporządzenia uznając, że tylko na podstawie danych IMGW ustalana jest powierzchnia upraw na której powstały szkody. Przy takiej konstrukcji przepisu, w którym występują różne pojęcia "powierzchni na której powstały szkody" protokół oszacowania szkód ma znaczenie i może być elementem mechanizmu ustalania tej powierzchni.
Ponadto z przepisu § 13zzs ust. 8 rozporządzenia nie wynika, czy pojęcie "danych IMGW" należy utożsamiać z mapami IMGW, z jakich dat należy przyjąć te dane, czy obrazują cały potencjalnie obszar na którym była powódź. Czy dane te są równoznaczne z oddziaływaniem powodzi.
W ocenie Sądu nie można podzielić stanowiska organów co tego, że protokół oszacowania szkód nie ma znaczenia w sprawie. Odnosząc się dodatkowo do możliwości określenia poprawnej wysokości pomocy wskazać należy, że stosownie do brzmienia art. 7b K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej współdziałają ze sobą w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz sprawność postępowania, przy pomocy środków adekwatnych do charakteru, okoliczności i stopnia złożoności sprawy. Przepis ten reguluje zasadę współdziałania organów administracji publicznej i nakłada na te organy obowiązek współdziałania w takim zakresie, jaki jest niezbędny do wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że w sytuacji gdy z protokołu oszacowania szkód wynika bezpośredni związek pomiędzy szkodą a klęską żywiołową organ powinien był zwrócić się do IMGW o weryfikację rozbieżności pomiędzy danymi IMGW a protokołem oszacowania szkód, w szczególności o informację czy dane te obrazują klęskę żywiołową w dniach 14 i 15 września 2024 r. Jakie były dokładne daty wykonywania pomiarów, czy istnieją filmy lub zdjęcia z pozyskanych danych, jaki jest sposób interpretacji zdjęć i obszaru powodziowego, czy występuje granica błędu czy istnieje możliwość wykrywania przez radary satelitarne wody przelewającej się (a nie stojącej).
W związku z tym, iż w ocenie Sądu organy naruszyły w sposób istotny wskazane wyżej przepisy postępowania administracyjnego, co tym samym nie mogło doprowadzić do prawidłowego zastosowania w sprawie norm prawa materialnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Wskazówki co do dalszego postępowania wynikają wprost z uzasadnienia niniejszego wyroku.