III SA/Wr 940/22

III SA/Wr 940/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-08-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-12-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska
Kamila Paszowska-Wojnar /przewodniczący/
Katarzyna Borońska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 1322/23 - Wyrok NSA z 2024-08-30
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 28a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca) Asesor WSA Aneta Brzezińska Protokolant st. specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi U. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 października 2022 r. nr UP-801/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
W dniu 20czerwca 2021 r. (data wpływu) U. J. (dalej: skarżąca, strona) złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, motywując go trudną sytuacją materialną i zdrowotną.
Decyzją z dnia 24 sierpnia 2022 r. nr 1788/2022 Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie (dalej: organ, ZUS, Zakład):
1. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych
pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 10872,33 zł w tym:
a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 5989,46 zł, w tym z tytułu: składek za okres 05, 07-08, 10-11/2003 - 1184,06 zł; odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 20.06.2022 r. przypadających od ww. składek - 2352 zł; odsetek liczonych na dzień 20.06.2022 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 05, 07-08, 10-11/2003 - 2427 zł; kosztów upomnienia - 26,40 zł;
b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 4882,87 zł, w tym z tytułu: składek za okres 01-12/2002, 05, 07-08, 11/2003 - 1391,87 zł; odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 20.06.2022 r. przypadających od ww. składek - 2966 zł; odsetek liczonych na dzień 20.06.2022 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 06-07/2002, 05, 07-08, 11/2003- 525 zł;
2. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) w łącznej kwocie 4357,87 zł - składek na ubezpieczenie zdrowotne, w tym z tytułu:
a. składek za okres 01-12/2002, 05, 07-08, 11/2003 - 1391,87 zł;
b. odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 20.06.2022 r. - 2966 zł; wskazując, że nie
doszło do realizacji przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, dokumentów złożonych przez stronę oraz danych znanych mu z urzędu ustalił, iż skarżąca pobiera emeryturę w kwocie 1338,44 zł brutto (1217,98 zł netto), z którego to świadczenia są pobierane potrącenia komornicze na kwotę 234,79 zł; po potrąceniu do wypłaty pozostaje 980,19 zł. Strona oświadczyła, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem, który uzyskuje dochód z tytułu emerytury w kwocie 1392,84 zł netto, po uwzględnieniu potrąceń w wysokości 382,64 zł do wypłaty pozostaje 1010,20 zł. Strona posiada samochód osobowy [...] rocznik [...]. Zadeklarowała wydatki stałe, związane z utrzymaniem w wysokości łącznie 873 zł, nie posiada zobowiązań pieniężnych. Powołując się na zły stan zdrowia skarżąca wyjaśniła, że jest po [...], czeka na [...] operację [...], ma założoną kartę [...], zmiany w [...] i [...], chorobę [...]. Od 4 lat leczy się na [...], przechodzi rehabilitację [...], ma coraz większe problemy z [...]. Z załączonej dokumentacji medycznej wynika, że u strony zdiagnozowano [...] i [...]. Mąż skarżącej przeszedł [...] i [...], jest po [...], ma [...] zmiany [...], dostał skierowanie do szpitala. Nie może podjąć pracy.
Organ w pierwszej kolejności wskazał, że należności składkowe skarżącej nie uległy przedawnieniu w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, co zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 R., poz. 1009 ze zm.) – dalej: u.s.u.s. spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
Następie, powołując się na art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Zakład stwierdził, że nie została w przypadku strony spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, warunkująca umorzenie należności składkowych na podstawie tego przepisu. W stosunku do skarżącej nie było bowiem prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne (więc brak przesłanek z ust. 1 pkt 1, 2 4, i 4b), wysokość zadłużenia jest wyższa niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (nie znajdzie więc zastosowania pkt 4a), Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a nadto z treści złożonego przed wydaniem decyzji oświadczenia o stanie majątkowym nie można wywnioskować, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (przesłanka z pkt 5), postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego jest nadal w toku, zostało skierowane do świadczenia emerytalnego (przesłanka z pkt 6).
W dalszej kolejności organ przytoczył treść §3 rozporządzenia Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) – dalej: rozporządzenie, pozwalający na umorzenie w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. . Uznał, że w przypadku skarżącej nie zachodzi przesłanka, której mowa w pkt 2 § 3 rozporządzenia tj. poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie stwierdził również zaistnienia przesłanki, o której mowa w pkt 3 tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Pomimo bowiem powoływanych przez stronę problemów zdrowotnych dotyczących zdrowia męża oraz jej własnego, nie można uznać, że wpływają one na możliwość uzyskania przez skarżącą dochodu, którego źródłem w przypadku jej i męża jest świadczenie emerytalne.
Odnosząc się natomiast do opisanej przez stronę sytuacji finansowej jej rodziny Zakład uznał, że w jej przypadku konieczność spłaty zadłużenia z tytułu składek nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ( przesłanka z pkt 1 § 3 ust. 1 rozporządzenia). Dochód netto w rodzinie skarżącej wynosi bowiem 2610,82 zł i jest wyższy od kwoty minimum socjalnego (2334,05 zł), zatem nie ma podstaw do stwierdzenia, że w sprawie mamy do czynienia ze stanem ubóstwa. Zaznaczył, że dokonując powyższego porównania uwzględnił wysokość dochodów bez potraceń egzekucyjnych, będących konsekwencją nieregulowania zobowiązań wobec wierzycieli, co jest zgodne z praktyka orzeczniczą (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 maja 2018 r., sygn.. akt I GSK 919/18). Podkreślił, że osoba podejmująca działalność gospodarczą musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzania składek i tak układać swoje bieg swoich interesów, by móc wywiązać się z ciążących na niej zobowiązań. Końcowo organ zwrócił uwagę na konieczność wzięcia przez organ pod uwagę również interesu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w którym gromadzone środki ze składek są w znacznej części przeznaczane na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym.
Na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 13 października 2022r. nr P-801/2022 Zakład utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 24 sierpnia 2022 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek i zawartą w niej ocenę oraz stanowisko. Podkreślił, że bardzo ograniczone możliwości płatnicze strony nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości.
W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła, że Zakład dokonał ustaleń faktycznych z naruszeniem art. 77 i art. 80 k.p.a. i arbitralnie ustalił, że gospodarstwo domowe skarżącej dysponuje kwotą 1990 zł pomijając przy tym istotne okoliczności dotyczące wydatków skarżącej. Skarżąca szeroko opisała istniejące problemy zdrowotne swoje i męża. Podkreśliła, że po potrąceniach komorniczych otrzymuje 980 zł, a po opłaceniu stałych wydatków w kwocie 873 zł miesięcznie pozostaje jej kwota 107,19 zł. Mąż po potrąceniach komorniczych otrzymuje kwotę 1010 zł, wydatki na jego leczenie wynoszą do 300 zł miesięcznie, podobnie skarżącej. Posiadany przez małżonków samochód [...] z [...] r. służy do zaspokajania niezbędnych potrzeb rodziny (dojazd do lekarzy, przewóz zakupów), koszty jego eksploatacji to kolejne 300-400 zł, 100-200 zł miesięcznie wynoszą różne nieplanowane wydatki, np. na naprawę sprzętu w gospodarstwie domowym. Powyższe świadczy o tym ,że zachodzą w jej przypadku przesłanki do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Odpowiadając na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Orzekając w powyższych ramach kontroli, Sąd uznał skargę za zasadną.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, przez co należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wymieniono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zachodzi to, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wyliczenie zawarte w tym przepisie określa zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji argumentację w zakresie powyższych przesłanek Sąd w pełni podziela i akceptuje.
Natomiast artykuł 28 ust. 3a u.s.u.s. daje ZUS możność uwzględnienia innych przesłanek umorzenia w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w powołanym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (rozporządzenia). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Zaznaczyć należy, że określona w art. 28 u.s.u.s instytucja umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych, dokonywana w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie, zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, kompetencja do umorzenia zaległości przysługuje organowi. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, że wybór taki nie może być dowolny, musi wynikać z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i uwzględniać treści kierunkowe dyrektyw wyboru rozstrzygnięcia. W tym zawartą we wskazanym rozporządzeniu: gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Uznanie administracyjne nie może więc oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183).
Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.).
Organ administracji, podejmując w indywidualnej sprawie decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes obywateli, w tym strony postępowania i interes społeczny. Rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu obywateli oraz interesu publicznego znaleźć musi wyraz w uzasadnieniu decyzji, aby umożliwić kontrolę instancyjną lub ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.
Uznaniowy, charakter decyzji w przedmiocie umorzenia musi z kolei mieć wpływ na zakres i sposób jej kontroli w toku postępowania przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się zazwyczaj, że ocenie ze strony sądu podlega w takich przypadkach jedynie poprawność postępowania dowodowo-wyjaśniającego i wynikających zeń konkluzji, nie zaś samo rozstrzygnięcie. Z tych też względów szczególnie istotne jest należyte uzasadnienie przez organ swojego stanowiska – które powinno być logiczne, spójne i znajdować oparcie w zebranym materiale dowodowym. Uzasadnienie takiej decyzji, jako jeden z elementów, winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Skoro swobodne uznanie nie może być tożsame z dowolnością, dlatego uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.
Podkreślić należy, że szczególnie odpowiedzialne zadanie spoczywa na organie wówczas, gdy zaistnieje określona prawem przesłanka umożliwiająca rozstrzygnięcie na korzyść strony postępowania, zaś organ podejmuje decyzję dla strony niekorzystną. W takiej sytuacji uzasadnienie decyzji wymaga szczególnej staranności gdy idzie o objaśnienie sprzeciwiającego się uwzględnieniu żądania interesu publicznego przy jednoczesnym uwzględnieniu wszystkich okoliczności stanu faktycznego. Organ administracji wyjaśniając dlaczego w rozpoznawanej, indywidualnej sprawie przedłożył interes budżetowy nad interes zobowiązanego, nie może ograniczać się do ogólnej formuły mogącej znaleźć zastosowanie w każdej tego typu sprawie, ale musi argumentację każdorazowo odnieść do warunków konkretnej sprawy.
Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się więc do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, w tym kierunkowe dyrektywy wyboru mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi.
Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że uzasadnienie spornej decyzji nie pozwala uznać, że organ należycie rozważył wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji ekonomicznej skarżącej w kontekście przesłanki umorzenia zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia oraz wyprowadził z niej prawidłowe i przekonujące wnioski.
Rozważając, czy konieczność spłaty zadłużenia wpłynie negatywnie na możliwość zaspakajania przez skarżącą i jej rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych organ odniósł się do kryterium minimum socjalnego konkludując, że budżet w gospodarstwie domowym skarżącej przewyższa tę kwotę ( jak podaje organ – 2 461,22 zł dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego na II kwartał 2022 r. ). Organ nie podaje w tym miejscu kwoty dochodu w gospodarstwie domowym skarżącej, jednak w swojej decyzji z 24 sierpnia 2024 r. ustalił, że wynosi on 2610,82 zł bez potraceń, po uwzględnieniu potrąceń komorniczych – 1990,39 (tak w zaskarżonej decyzji).
Już powyższe wskazuje, że dochód, którym faktycznie dysponuje skarżąca i jej mąż jest niższy niż podana przez Zakład kwota minimum socjalnego. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela poglądu organu o braku podstaw do uwzględniania przy takim zestawieniu potrąceń egzekucyjnych. Należy bowiem podkreślić, że to kwoty realnie otrzymywane przez stronę określają jej sytuację majątkową, zaś ocena, w ramach której tego rodzaju porównań dokonuje organ, dotyczy przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia która w żaden sposób nie odwołuje się do przyczyn leżących u podstaw takiej, a nie innej sytuacji finansowej strony. Wręcz przeciwnie, jedynym kryterium oceny, jakie można wywieść z tego przepisu jest ocena ryzyka pozbawienia zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w wypadku spłaty należności składkowych. Kwestie związane z zachowaniem dłużnika, w tym przyczyną przymusowych pomniejszeń jego majątku, mogą natomiast ewentualnie być, zdaniem Sądu, elementem rozważanym na etapie stosowania uznania administracyjnego, tj. dopiero w razie potwierdzenia przez organ, że przesłanki umorzenia zostały w przypadku wnioskodawcy spełnione – co upoważnia organ (który, jak słusznie zauważono w decyzji, powinien podejmując decyzję wyważyć interes strony i interes publiczny) zarówno do zastosowania ulgi, jak i odmowy jej udzielenia w konkretnym przypadku.
Zauważyć tymczasem należy, że odwołanie się do kryterium minimum socjalnego ma sens jedynie, jeśli porówna się je z kwotą dochodu faktycznie wypłacanego stronie – zważywszy, że tzw. minimum socjalne to statystyczna wartość, która teoretycznie powinna zabezpieczać wydatki na żywność, odzież, ochronę zdrowia, mieszkanie, edukację, kulturę, regenerację i rekreację, łączność i pozostałe wydatki. Sama koncepcja minimum socjalnego oparta jest o założenie, że chodzi o kwotę, która zabezpieczy istotne, podstawowe potrzeby. Organ w każdej indywidualnej sprawie musi jednak ocenić, czy środki, którymi faktycznie dysponuje strona można uznać za wystarczające na zaspokojone jej (zindywidualizowanych) niezbędnych potrzeb. Na indywidualną sytuację skarżącej ma natomiast wpływ fakt dokonywania potraceń komorniczych ze świadczeń emerytalnych jej i męża, co nie jest okolicznością uwzględnianą w wartościach statystycznych, ale przekłada się na realny dochód gospodarstwa domowego. Obniżenie realnej wartości dochodu pozostającego w dyspozycji strony do poziomu niższego niż wskazane minimum socjalne powinno zatem pociągać za sobą refleksję, czy spełnienie wskazanych wyżej kategorii potrzeb może być już w jej przypadku utrudnione, a wyegzekwowanie kwot większych stwarzać kolejne ich zagrożenie. O ile zatem sięgnięcie przez organ porównawczo do kryterium minimum socjalnego należy ocenić jako co do zasady uzasadnione, to wyprowadzenie z niego rzetelnych wniosków co do spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wymaga uwzględnienia wszystkich okoliczności indywidualnych sprawy, mogących rzutować na odmienności jej sytuacji od statystycznej. Przykładem takich okoliczności mogą być właśnie przymusowe potrącenia i pomniejszenia wypłacanych środków, ale także np. zwiększone wydatki na ochronę zdrowia w przypadku chorób, konieczność ponoszenia dodatkowych wydatków np. na opiekę lub innych. Zobowiązania publicznoprawne ciążące na stronie, czy to egzekwowane przymusowo, czy uiszczane dobrowolnie, finalnie bowiem albo pomniejszają dochód strony przyrównywany do wspomnianego kryterium minimum socjalnego, albo stanowią niestatystyczne wydatki wpływające na ocenę jej możliwości zaspokajania potrzeb życiowych i spłaty zobowiązań. Tym samym, w przekonaniu Sądu, samo zestawienie wartości dochodów netto w gospodarstwie domowym skarżącej z wartością minimum socjalnego należy uzna za niewystarczające dla konkluzji, że spłata zadłużenia nie stworzy ryzyka dla możliwości zaspokajania przez nią niezbędnych potrzeb życiowych.
Dodatkowo trzeba podkreślić, że druga wartość, do której odwołuje się organ tj. tzw. minimum egzystencji ( wg organu dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego – 1084 zł)określa poziom zasobów, poniżej którego istnieje zagrożenie egzystencjalne (życia i zdrowia) człowieka. Zdaniem Sądu przyjęcie tej wartości jako punktu odniesienia dla ustalenia "niezbędnych potrzeb życiowych" co najmniej budzi wątpliwości, a w każdym razie nie zostało przez organ należycie uzasadnione. Organ nie zestawia go również z ustalonymi kwotami wydatków skarżącej i nie dokonuje oceny w tym kontekście, przez co również nie sposób wyprowadzić wniosku, że dochody, jakimi faktycznie dysponuje skarżąca - niższe od kwoty minimum socjalnego, wyższe od minimum egzystencji, pozwalają w kontekście jej pozostałych wydatków na wniosek, że spłata zadłużenia nie pozbawi jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Reasumując, w zakresie oceny spełnienia przez skarżącą przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, organ nie spełnił, zdaniem Sądu, wymogów stawianych swobodnej ocenie dowodów, naruszając tym samym art. 80 ust. 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Zważywszy natomiast na powoływane w skardze przez stronę zarzuty oparte o ewentualne nowe informacje o wydatkach (koszty eksploatacji samochodu, nieprzewidziane wydatki, wysokość ostatecznie ponoszonych kosztów związanych z leczeniem) Sąd zauważa, że organ orzekając w przedmiocie umorzenia należności składkowych opierał się na tych danych, jakie były mu znane w momencie wydawania decyzji i które zostały przedstawione w toku postepowania przez samą stronę. Ewentualne zmiany tych wartości czy dodatkowe informacje mogą być przedmiotem rozważań w ponownie prowadzonym postępowaniu (lub nowym postepowaniu), natomiast pozostają bez wpływu na ocenę stanowiska organu w niniejszej sprawie.
Rozstrzygając ponownie w sprawie Zakład powinien dokonać powtórnej wnikliwej analizy sytuacji finansowej skarżącej oraz uwzględniając powyższe uwagi Sądu ocenić jej w świetle indywidualnej sytuacji strony (tak co do dochodów, jak i co do wydatków) jej zdolność do spłaty ciążących na niej zobowiązań bez zagrożenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych swoich i rodziny oraz dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji..
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję.