III SA/Wr 896/22

III SA/Wr 896/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /sprawozdawca/
Anna Kuczyńska-Szczytkowska
Magdalena Jankowska-Szostak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 54 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędziowie: Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska, po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 28 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. W. i M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 19 sierpnia 2022 r. nr 0201-IEE2.711.122.2022.2.jb w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. W. i M. W. (dalej: zobowiązani, strony skarżące) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS) z 19 sierpnia 2022 r. (nr 0201- IEE2.711.122.2022.2.jb) utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bolesławcu (dalej: NUS, organ egzekucyjny) z 18 lipca 2022 r. (nr 0221-SEE.711.724/Cz.52651737/54/2022) w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym za rok 2021 dokonaną zawiadomieniem z 17 maja 2022 r. (nr [...]).
Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny prowadzi wobec zobowiązanych postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu. Tytuł ten przewiduje odpowiedzialność małżonki zobowiązanego majątkiem wspólnym.
Zawiadomienie o zajęciu innych wierzytelności pieniężnych zostało doręczone 24 maja 2022 r. za pośrednictwem operatora pocztowego (za zwrotnym potwierdzeniem odbioru).
NUS postanowieniem z 18 lipca 2022 r. oddalił skargę na czynność egzekucyjną, w której podniesiono zarzut nieistnienia obowiązku oraz przedawnienie się zobowiązania.
DIAS – w wyniku rozpatrzenia zażalenia - zaskarżonym postanowieniem utrzymał postanowienie organu I instancji w mocy. Wyjaśnił min., że nie wystąpiły okoliczności w postaci uchybień, czy nieprawidłowości popełnionych podczas realizacji badanej czynności egzekucyjnej. Z kolei argumenty dotyczące braku podstaw wszczęcia egzekucji nie mogą być rozpatrywane w ramach skargi na czynność egzekucyjną, gdyż nie należą do, zakresu przedmiotowego badanego w skardze. Okoliczności w tym zakresie stanowią przedmiot odrębnego postępowania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucono naruszenie następujących norm prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy:
1) art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 6-8 k.p.a. w zw. z art. 2 i 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez oparcie organów egzekucyjnych obu instancji na niezgodnym z prawem stanowisku wierzyciela;
2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. art. 18 u.p.e.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia;
3) art. 32, art. 40 § 2 i art. 44 k.p.a. w zw. z art. 110 i art. 109 k.p.a. w zw. z art. 3 § 1 i art.33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez uznanie, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Bolesławcu z 5 sierpnia 2013 r. nr 0001- 00000011203/13 została skutecznie doręczona skarżącemu;
4) art. 70 § 1 i 4 o.p. w zw. art. 60 § 1 u.p.e.a. poprzez uznanie, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania, pomimo uchylenia wobec skarżącego skutków związanych z zastosowaniem środków egzekucyjnych w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia na skutek umorzenia wcześniejszych .postępowań egzekucyjnych;
5) art. 29 u.p.e.a. poprzez brak zbadania dopuszczalności egzekucji.
Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia DIAS, postanowienia organu egzekucyjnego a także postanowienia Prezes ARiMR z 20 stycznia 2020 r. oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z 5 grudnia 2019 r. zawierających stanowisko wierzyciela w przedmiocie zarzutów z art. 33 u.p.e.a.
W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Podkreślił, że w przedmiocie zarzutów nieistnienia i przedawnienia obowiązku w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] prowadzi odrębne postępowanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna (postanowienie) podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu było w niniejszej sprawie postanowienie DIAS z 19 sierpnia 2022 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej (wierzytelności z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym).
Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia NUS z 18 lipca 2022 r., nie stwierdził naruszenia prawa.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. z uwagi na wszczęcie postępowania egzekucyjnego przed datą wejścia w życie przepisów nowelizujących (art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2019 r. poz. 2070 ze zm.).
Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora. W sprawie skargi postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (art. 54 § 5 u.p.e.a.). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (art. 54 § 5a u.p.e.a.).
Skarga na czynność egzekucyjną zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a., jest środkiem służącym kontroli prawidłowości stosowania w postępowaniu czynności egzekucyjnych, które zmierzają do bezpośredniego wyegzekwowania należności. Definicję legalną pojęcia "czynności egzekucyjnych" zawiera przepis art. 1a pkt 2 u.p.e.a. W świetle tego unormowania są to wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Ustawowa definicja środka egzekucyjnego zawarta jest w art. 1a pkt 12 u.p.e.a.
W ramach postępowania zainicjowanego skargą na czynności egzekucyjne możliwe jest zbadanie zgodności z prawem oraz prawidłowości dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, w tym tego, czy zastosowany środek egzekucyjny jest dopuszczalny w świetle przepisów u.p.e.a. Nie budzi wątpliwości zarówno w judykaturze, jak i w piśmiennictwie, że skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia (por. wyrok NSA z 5 maja 2021 r., III FSK 91/21; podobnie w wyrokach NSA z 16 lutego 2021 r., I GSK 557/18; z 22 grudnia 2020 r., II FSK 2259/18; z 22 grudnia 2020 r., II FSK 2177/18; z 25 sierpnia 2020 r., II FSK 1200/18, jak również w piśmiennictwie: P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 54.; C. Kulesza [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 54.). W związku z tym, jeżeli przewidziany jest inny środek ochrony prawnej, taki jak zarzuty czy też zażalenie to wykluczone jest kwestionowanie określonych okoliczności sprawy za pomocą skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a.
Wobec tego – co należy podkreślić w świetle stanowiska stron skarżących – w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynności egzekucyjne nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego (np. z powodu wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych, czy też nieistnienia obowiązku), ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 290/13). Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., II FSK 749/13).
Skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. Przysługuje ona wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji). Służy ochronie praw zobowiązanego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym i ma za zadanie chronić go przed naruszeniami przepisów postępowania egzekucyjnego ze strony organu egzekucyjnego lub egzekutora wykonującego konkretną czynność. W jej ramach można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Zasada niekonkurencyjności środków w postępowaniu egzekucyjnym sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach których dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Nie można też ich stosować zamiennie. Każdy z nich dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (por. wyroki NSA: z dnia 31 stycznia 2018 r., II GSK 2972/17; z dnia 24 października 2014 r. II GSK 1377/13).
Dlatego też, odnosząc powyższe do okoliczności sprawy wyjaśnić należy, że nie może stanowić podstawy skargi na czynności egzekucyjne okoliczności podnoszone przez strony skarżące a dotyczące min. przedawnienia obowiązku czy nieistnienia tytułu wykonawczego (zob. skarga z dnia 27 maja 2022 r. – k.9 akt administracyjnych).
Z kolei mające zastosowanie w sprawie przepisy art. 89 § 1 u.p.e.a. stanowią, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Natomiast zgodnie z § 3 pkt 3 ww. przepisu organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu wierzytelności, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony.
W tym stanie rzeczy podnoszone przez stronę okoliczności nie mają zatem wpływu dla oceny prawidłowości skarżonej czynności zajęcia egzekucyjnego oraz zasadności oddalenia skargi strony na tę czynność. Jak już bowiem wskazano – w ramach skargi na czynności egzekucyjne nie bada się zasadności wystawienia tytułów wykonawczych przez wierzyciela, czy też istnienia egzekwowanego obowiązku. Zarzuty te podlegają kontroli w odrębnej procedurze na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. W postępowaniu wszczętym skargą na czynność egzekucyjną, organ egzekucyjny bada jedynie prawidłowość dokonanej czynności, a nie działania będące podstawą egzekucji (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 9 marca 2023 r., III FSK 1715/21).
Tymczasem w rozpatrywanej sprawie nie stwierdzono żadnych wadliwości proceduralnych przedsiębranej czynności egzekucyjnej.
Powyższe nie oznacza przy tym, że zobowiązany pozbawiony jest ochrony prawnej, ponieważ może skorzystać z innych środków prawnych wnosząc w szczególności zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 33 u.p.e.a. Takie też zarzuty w niniejszej sprawie zostały złożone pismem z 14 listopada 2019 r. Sprawa ta była następnie przedmiotem kontroli sądowo administracyjnej dokonanej przez WSA we Wrocławiu, który wyrokiem z 7 września 2023r., III SA/Wr 601/22 uchylił postanowienie DIAS z 23 maja 2022 r. (nr 0201-IEE2.711.64.2022.2.IW) w przedmiocie uznania za niezasadne zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz poprzedzające je postanowienie NUS z 8 kwietnia 2022 r., nr 0202-SEE/711/721/4451426/34/Z1/2022 a także wzmiankowane w rozpatrywanej skardze postanowienie Prezesa ARiMR z 20 stycznia 2020 r. (nr 1/DZN/P/2020) i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR we Wrocławiu z dnia 5 grudnia 2019 r. (nr 9001-00000019635/19).
Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.
Skarga rozpoznana została przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a.