III SA/WR 85/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2024-03-13
NSArolnictwoŚredniawsa
płatności obszarowejednolita płatność obszarowapłatność za zazielenieniepłatność redystrybucyjnaARiMRkontrolapowierzchnia kwalifikująca sięsankcjewsparcie UE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę rolniczki na decyzję Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, która odmówiła przyznania jednolitej płatności obszarowej z powodu niezgodności powierzchni działek z deklarowaną oraz stwierdzonych zaniedbań agrotechnicznych.

Rolniczka złożyła wniosek o przyznanie płatności obszarowych na rok 2021, deklarując 11 działek o łącznej powierzchni [...] ha. Po kontroli stwierdzono znaczące rozbieżności w powierzchniach, a także brak prowadzenia działalności rolniczej na niektórych działkach, które były zalane lub porośnięte chwastami. Rolniczka próbowała wycofać część działek po otrzymaniu informacji o nieprawidłowościach, co było nieskuteczne. Sąd administracyjny uznał decyzję Agencji o odmowie przyznania płatności i nałożeniu sankcji za prawidłową, podkreślając, że ciężar udowodnienia spełnienia warunków spoczywa na wnioskodawcy, a raporty z kontroli są wiarygodnym dowodem.

Przedmiotem sprawy była skarga M. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, która utrzymała w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o odmowie przyznania jednolitej płatności obszarowej na rok 2021 oraz nałożeniu sankcji. Rolniczka złożyła wniosek o płatności, deklarując [...] ha. Kontrola wykazała, że rzeczywista powierzchnia kwalifikująca się do płatności była mniejsza, a na niektórych działkach stwierdzono brak użytkowania rolniczego (zalanie, chwasty). Rolniczka próbowała wycofać część działek po otrzymaniu wezwania do wyjaśnień dotyczących nieścisłości, jednak organ uznał to wycofanie za nieskuteczne, ponieważ nastąpiło po poinformowaniu o wykrytych nieprawidłowościach. Organy obu instancji odmówiły przyznania płatności, naliczyły sankcję w wysokości 93.554,77 zł i przyznały płatności za zazielenienie oraz redystrybucyjne w zmniejszonej wysokości. Rolniczka zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, twierdząc, że spełniła wymagane warunki i wykonała zabiegi agrotechniczne. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając ustalenia organów za prawidłowe. Podkreślono, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy, a raporty z kontroli terenowej są wiarygodnym dowodem. Sąd stwierdził, że wycofanie części działek było nieskuteczne, a dowody przedstawione przez skarżącą na etapie skargi (umowy, rachunek, oświadczenie) nie dotyczyły roku 2021 lub były niewystarczające do podważenia ustaleń organów. W związku z tym, że różnica między zadeklarowaną a stwierdzoną powierzchnią przekroczyła dopuszczalne limity, a na działkach nie prowadzono działalności rolniczej, odmowa przyznania płatności i nałożenie sankcji były uzasadnione.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, wycofanie części wniosku nie jest skuteczne, jeśli nastąpiło po poinformowaniu strony o wykrytych nieprawidłowościach lub po powiadomieniu o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu, która ujawniła niezgodności.

Uzasadnienie

Przepisy rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 jasno stanowią, że wycofanie części wniosku nie jest dopuszczalne w odniesieniu do tych części, których dotyczy niezgodność, jeśli strona została już poinformowana o nieprawidłowościach.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (27)

Główne

u.p.s.w.b. art. 8 § 1

Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie i inne płatności obszarowe są przyznawane do powierzchni działki rolnej będącej kwalifikującym się hektarem, nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar.

rozporządzenie nr 640/2014 art. 19a § 1

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 640/2014

Zasady obliczania pomocy i kar administracyjnych w przypadku przekroczenia dopuszczalnej różnicy między powierzchnią zadeklarowaną a stwierdzoną.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

Pomocnicze

rozporządzenie nr 1307/2013 art. 32 § 2

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013

Definicja kwalifikującego się hektara jako użytku rolnego wykorzystywanego do prowadzenia działalności rolniczej.

rozporządzenie nr 1307/2013 art. 32 § 4

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013

Kwalifikujące się hektary muszą być utrzymywane przez cały rok kalendarzowy, z wyjątkiem siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych.

rozporządzenie nr 1307/2013 art. 4 § 1

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013

Definicja działalności rolniczej, w tym utrzymywania użytków rolnych w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.

rozporządzenie MRiRW art. 2 § pkt 2

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Grunty uznaje się za nadające się do wypasu lub uprawy, jeżeli przeprowadzono na nich przynajmniej jeden zabieg agrotechniczny do 31 lipca.

rozporządzenie wykonawcze nr 809/2014 art. 3 § 1

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014

Możliwość wycofania wniosku o przyznanie pomocy, wsparcia lub płatności.

rozporządzenie wykonawcze nr 809/2014 art. 3 § 2

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014

Ograniczenia dotyczące wycofania wniosku po poinformowaniu o nieprawidłowościach lub zamiarze kontroli.

rozporządzenie wykonawcze nr 809/2014 art. 24 § 1

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014

Zakres kontroli administracyjnych i na miejscu.

rozporządzenie wykonawcze nr 809/2014 art. 24 § 4

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014

Warunki przeprowadzania inspekcji fizycznych w terenie.

rozporządzenie wykonawcze nr 809/2014 art. 53 § 1

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014

Elementy protokołu z czynności kontrolnych.

rozporządzenie nr 1306/2013 art. 58 § 2

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013

Obowiązek państw członkowskich ustanowienia skutecznych systemów zarządzania i kontroli.

rozporządzenie nr 1306/2013 art. 59 § 1

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013

System kontroli obejmuje kontrole administracyjne i kontrole na miejscu.

rozporządzenie nr 1306/2013 art. 70 § 1

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013

System identyfikacji działek rolnych oparty na mapach, ewidencji gruntów lub danych kartograficznych, z wykorzystaniem GIS i ortoobrazów.

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozstrzygania przez sąd.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia decyzji administracyjnej.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania organu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Ocena na podstawie zebranego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Elementy uzasadnienia decyzji.

k.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu II instancji do ponownego rozpatrzenia sprawy.

k.p.a. art. 138 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może uchylić decyzję organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia.

u.p.s.w.b. art. 3

Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Zastosowanie przepisów K.p.a. do postępowań w sprawach indywidualnych, z modyfikacjami.

u.p.s.w.b. art. 37

Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Możliwość przeprowadzenia kontroli na miejscu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieskuteczność wycofania części działek po poinformowaniu o nieprawidłowościach. Niespełnienie wymogów dobrej kultury rolnej na zalanych i zarośniętych działkach. Wiarygodność raportu z kontroli terenowej jako dowodu. Ciężar dowodu spełnienia warunków spoczywa na wnioskodawcy. Niewykazanie przez skarżącą wykonania zabiegów agrotechnicznych w wymaganym terminie.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego przez organy. Twierdzenie o spełnieniu wszystkich wymaganych prawem warunków do otrzymania płatności. Zarzut niewłaściwego zastosowania przepisów K.p.a. i nierozpatrzenia materiału dowodowego. Zarzut wydania decyzji w oparciu o nieadekwatny materiał dowodowy.

Godne uwagi sformułowania

ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne raport z czynności kontrolnych jest dowodem wiarygodnym działki rolne [...] są stale zalane wodą i porośnięte wieloletnimi chwastami na obszarach tych nie widać było żadnego śladu wykonywania prac agrotechnicznych pomoc unijna dla producentów rolnych ma charakter wnioskowy i to wnioskodawca ma wykazać spełnienie warunków przyznania płatności

Skład orzekający

Anetta Chołuj

przewodniczący sprawozdawca

Katarzyna Borońska

sędzia

Andrzej Nikiforów

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasad dotyczących kwalifikowalności gruntów do płatności obszarowych, skuteczności wycofywania wniosków, mocy dowodowej raportów z kontroli oraz rozkładu ciężaru dowodu w postępowaniach o płatności bezpośrednie."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów dotyczących płatności obszarowych w ramach Wspólnej Polityki Rolnej UE i polskiego prawa krajowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje typowe problemy rolników związane z kontrolami ARiMR i interpretacją przepisów o płatnościach obszarowych, co jest istotne dla szerokiego grona praktyków prawa rolnego i samych rolników.

Rolnik stracił tysiące złotych dopłat przez zalane działki i chwasty – sąd wyjaśnia, kto ponosi winę.

Dane finansowe

WPS: 93 554,77 PLN

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Wr 85/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów
Anetta Chołuj /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Borońska
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1024/24 - Wyrok NSA z 2025-08-28
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1341
art. 8 ust. 1
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Protokolant st. specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu z dnia 18 stycznia 2023 r. nr 9001-2023-000175 w przedmiocie odmowy przyznania jednolitej płatności obszarowej na rok 2021 i nałożenia sankcji oraz przyznania płatności na zazielenienie i płatności redystrybucyjnej na rok 2021 r. w zmniejszonej wysokości oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. M. (dalej: strona, skarżąca) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we Wrocławiu (dalej: DOR ARiMR, organ II instancji) z dnia 18 stycznia 2023 r. nr 9001-2023-000175 utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we Wrocławiu (dalej: Kierownik BP ARiMR, organ I instancji) z dnia 4 listopada 2022 r. nr 0023-2022-002848 w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021.
Z akt sprawy wynika, że strona 6 czerwca 2021 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2021. Strona zadeklarowała 11 działek ewidencyjnych, na których zlokalizowane były działki rolne oznaczone jako [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...], zgłoszone do jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności redystrybucyjnej o łącznej powierzchni [...] ha.
Następnie po wezwaniu przez organ do złożenia wyjaśnień dotyczących nieścisłości wniosku skarżąca 24 września 2021 r. wyjaśniła, że działki [...], [...], [...] są współużytkowane i wobec tego wnosi o wyłączenie tych działek z płatności.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek wcześniejszego uchylenia decyzji przez Dyrektora OR ARiMR - w której organ zobowiązany został do wskazania przepisu prawa, na podstawie którego uznał bądź nie uznał skuteczność wycofania części działek z płatności oraz zobowiązany został do wskazania konkretnych lokalizacji powierzchni wykluczonych oraz przyczyn niezakwalifikowania działek do wsparcia - Kierownik BP ARiMR we Wrocławiu wydał w dniu 4 listopada 2022 r. decyzję nr 0023-2022-002848, na mocy której: odmówił przyznania jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości 93.554,77 zł; przyznał płatność za zazielenienie do powierzchni stwierdzonej [...] ha w wysokości 6.388,12 zł, przyznał płatność redystrybucyjną do powierzchni stwierdzonej, pomniejszonej o [...] ha, tj. do [...] ha w wysokości 147,63 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 2.900,97 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż powierzchnia działek rolnych zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności na rok 2021 do JPO wynosiła [...] ha, natomiast powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku prowadzonego postępowania wyniosła [...] ha, a na kierunek podjętego rozstrzygnięcia miała wpływ przeprowadzona w gospodarstwie strony kontrola terenowa oraz ustalenia w związku z ujawnionym konfliktem kontroli krzyżowej. Kierownik BP ARiMR we Wrocławiu wskazał, że w przypadku działek [...], [...], [...] skarżąca wycofała sporne działki, będące przedmiotem konfliktu krzyżowego. W dalszej części uzasadnienia organ podał, że w związku z ustaleniami zawartymi w raporcie z czynności kontrolnych dokonał wykluczenia całych powierzchni działek rolnych [...], [...], [...], [...] i [...] z uwagi na zastosowany kod pokontrolny DR18 i całej powierzchni działki rolnej [...] z uwagi na kod DR14, podając że działki rolne [...], [...], [...], [...] i [...] są stale zalane wodą i porośnięte wieloletnimi chwastami, zaś na działce rolnej F stwierdzono brak przeprowadzenia w bieżącym sezonie wegetacyjnym zabiegów agrotechnicznych przeciwdziałających występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów. W przypadku działki rolnej [...] organ wykazał, że kontrola na miejscu stwierdziła powierzchnię mniejszą od deklarowanej o [...] ha. Natomiast w przypadku działki rolnej [...] organ wskazał, że wykluczeniu podlegała cała jej zadeklarowana powierzchnia tj. [...] ha, bowiem działka w 2021 roku była w całości zalana i nieużytkowana rolniczo, co zostało zweryfikowane w oparciu o ortofotomapę, OrtoLpis 2021, Sentinel oraz wyniki z kontroli na miejscu z 2021 r. Organ I instancji na okoliczność zalania spornych działek rolnych, dokonał oceny pod kątem wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności stwierdzając, że w niniejszej sprawie strona nie dokonała stosownego poinformowania w terminie 15 dni roboczych oraz nie dostarczyła dowodów potwierdzających działanie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Tak więc, łączna powierzchnia obszarów wykluczonych z płatności na 2021 r. wyniosła [...] ha, na którą składała się powierzchnia wycofana po powiadomieniu o nieprawidłowościach – [...] ha, powierzchnia wykluczona zgodnie z wynikami z kontroli na miejscu – [...] ha oraz powierzchnia wykluczona działki rolnej [...] – [...] ha w wyniku ponownego rozpatrzenia. Zdaniem organu w sprawie zastosowanie miał art. 19a ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 640/2014, zgodnie z którym jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną (kwalifikowaną) we wniosku a powierzchnią stwierdzoną przekracza 3% lub 2 ha, wówczas pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o 1,5-krotność stwierdzonej różnicy. Dodatkowo kara administracyjna nie może przekroczyć 100% kwot wyliczanych w oparciu o obszar zgłoszony. Mając na uwadze powyższe, zmniejszenie płatności wyliczone jako 1,5-krotność stwierdzonej różnicy przekracza powierzchnię stwierdzoną do płatności, w związku z powyższym płatność została odmówiona i naliczona została kara administracyjna w wysokości 93 554,77 zł.
Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, informując, że gospodarstwo rolne znajduje się w obrębie suchego zbiornika przeciwpowodziowego [...] o powierzchni [...] ha, zaś działalność rolniczą prowadzi na podstawie umowy dzierżawy z Gminą Żmigród. Opisała charakterystykę i funkcje zbiornika przeciwpowodziowego, ponadto wskazała, że na jej działkach od wiosny zalega woda, co doprowadza do wytwarzania się tzw. bańki trawnikowej, a w rezultacie uniemożliwia użycie maszyn w optymalnym terminie pierwszego pokosu. Skarżąca do pisma dołączyła siedem fotografii ukazujących stan działek, jedno zdjęcie obrazujące kanał wód zrzutowych wraz z mapką oraz zaświadczenie z Urzędu Miejskiego w Żmigrodzie informujące, że sposób użytkowania przez dzierżawcę działek jest zgodny z obowiązującymi warunkami określonymi w umowie dzierżawy z dnia 16 lutego 2012 r.
Zaskarżoną decyzją z dnia 18 stycznia 2023 r. organ II instancji utrzymał w mocy ww. decyzje Kierownika BP ARiMR, wskazując że wydana decyzja jest prawidłowa.
Organ odwoławczy dokonując porównania sporządzonej dokumentacji z przeprowadzonej kontroli na miejscu i ortofotomap z wnioskiem skarżącej o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2021 rok oraz z załączonym do wniosku materiałem graficznym, stwierdził, że ustalenia Kierownika BP ARiMR w tym zakresie odpowiadają stanowi rzeczywistemu i brak jest podstaw do zakwestionowania dokonanej przez organ oceny zgromadzonego materiału dowodowego.
Organ w zakresie działek [...], [...] i [...] wskazał, że 26 grudnia 2021 r. za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus do Kierownika BP ARiMR we Wrocławiu złożona została przez stronę zmiana do wniosku, w której wycofano z płatności do tych działek. Jednak z uwagi na to, że wycofanie działek nastąpiło po poinformowaniu strony o wykrytych nieprawidłowościach, organ I instancji zgodnie z art. 3 rozporządzenia (UE) nr 809/2014 nie uwzględnił złożonego wycofania za skuteczne i odmówił do nich przyznania płatności oraz zastosował kary administracyjne z tytułu przedeklarowania powierzchni.
Ponadto na podstawie analizy materiałów sporządzonych podczas kontroli organ uznał, iż na całych powierzchniach działek rolnych [...], [...], [...], [...] oraz [...] stwierdzono brak użytkowania. Jak wynika z uwag wniesionych przez kontrolerów, sporne działki są stale zalane wodą, porośnięte krzakami. W przypadku działki rolnej [...] nie wykonano w danym roku żadnych zabiegów agrotechnicznych przeciwdziałających rozprzestrzenianiu się niepożądanej roślinności. Natomiast w przypadku działki rolnej [...], stan kontrolowanej działki (całkowite jej zalanie oraz brak możliwości dojazdu) uniemożliwił dokonanie pomiaru w terenie. Na tą okoliczność w dniu 1 marca 2022 r. została przeprowadzona ponowna kontrola działki rolnej [...], jednak kontrolerzy z uwagi na jej stan, nie byli w stanie dotrzeć do niej i dokonać ponownych oględzin. Powierzchnia wykluczona działki rolnej [...] została ustalona w oparciu o aktualną ortofotomapę, OrtoLpis 2021 oraz na podstawie kontroli na miejscu, podczas której kontrolerzy nie byli w stanie dokonać pomiarów z uwagi na całkowite jej zalanie. Organ odwoławczy wskazał, że na fotografiach wykonanych podczas kontroli widać wyraźnie, iż powierzchnie w granicach spornych działek stanowiły zalewiska, porośnięte trzcinowiskami. Na obszarach tych nie widać było żadnego śladu wykonywania prac agrotechnicznych. W przypadku działki rolnej [...], obszar wykluczony z płatności stanowiło trzcinowisko i obszary częściowo zalane.
Zdaniem organu odwoławczego szczegółowa analiza sprawy, w tym poszycia terenu wskazuje, że działki rolne [...],[...],[...],[...],[...] oraz [...] w całości nie były użytkowane rolniczo i za 2021 r. dotacje do tych powierzchni nie mogły zostać przyznane. Przy identyfikacji obszarów, które można zliczyć do użytków rolnych organ odwoławczy posłużył się aktualna ortofotomapą z 3 października 2021 r. (data wykonania zdjęcia) a także szkicami i fotografiami dołączonymi do raportu z czynności kontrolnych. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji przedstawił zdjęcia ortofotomapy na których zaznaczono miejsca wykluczenia powierzchni, wskazując lokalizację terenów nieuprawnionych do płatności oraz przyczyny ich niezakwalifikowania. Organ podkreślił, że skarżąca zadeklarowała TUZ (trwały użytek zielony), który miał znajdować się na wykluczonych z płatności części działki [...] oraz na całych powierzchniach działek [...],[...],[...],[...],[...],[...] oraz [...]. Podkreślił organ, że na wyłączonych terenach trzcinowiska stanowią zwarte skupiska, które nie mogły zostać zakwalifikowane do płatności, gdyż nie są gruntami rolnymi, na których prowadzona jest działalność rolnicza.
Organ powołując treść § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu (Dz. U. z 2015 r. poz. 351 z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem", wskazał, że rolnik powinien przeprowadzić przynajmniej jeden zabieg agrotechniczny w terminie do 31 lipca. Analiza aktualnej ortofotomapy wskazuje, że taki zabieg wykonany został tylko na części spornej działki [...] co do której został wyznaczony maksymalny kwalifikowany obszar, zaś na pozostałych częściach widać wysoką roślinność która przedstawia zwarte tereny trzcinowisk.
W skardze skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania zarzucając:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj:
a) art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U, z 2020 r., poz. 1341 z późn. zm.; dalej jako: ustawa) przez odmowę przyznania stronie płatności, pomimo spełniania przez stronę wszelkich wymaganych prawem warunków do ich otrzymania;
b) § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich przez uznanie, że skarżąca nie spełnia kryteriów przyznania wsparcia, co miałko skutkować błędnym uznaniem, że w terminie do dnia 31 lipca nie został wykonany zabieg agrotechniczny, podczas gdy kryteria zostały spełnione, co stanowiło podstawę do przyznania skarżącej ww. płatności;
2. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj:
a) art. 15 k.p.a. oraz art. 138 § 2 poprzez podjęcie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy organ I instancji nie zastosował się do wskazań zawartych w decyzji organu II instancji o skierowaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia w wyniku czego uniemożliwiono stronie prawo do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy oraz do rozpatrzenia wszystkich argumentów i zarzutów;
b) art. 7, art. 11 i art. 77 § 1 , art. 80 i art. 107 §3 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w wyniku oparcia rozstrzygnięcia bez wszechstronnego rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, które ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, co mogłoby w istocie wpłynąć na zmianę dokonanych przez organy obu instancji ustaleń faktycznych i prawnych, a tym samym na zmianę treści decyzji;
c) art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o materiał dowodowy nieadekwatny do rzeczywistego stanu faktycznego w sposób niewyczerpujący oraz nierealny, niebiorący pod uwagę faktycznego sposobu prowadzenia gospodarki rolnej, a przez to naruszenie zasady praworządności.
W uzasadnieniu skargi strona zarzuca organowi I instancji, że nie wyjaśnił sposobu w jaki wyliczył kwotę przyznanych płatności i naliczył sankcje. Ponadto strona wskazuje, że wykonała do 31 lipca 2021 r. zabieg agrotechniczny, bowiem kosiła działkę trzy miesiące przed kontrolą, zdołała zebrać siano i go sprzedać, o czym świadczy dołączona do skargi: umowa dzierżawy gruntów rolnych będących przedmiotem postepowania zawarta w dniu 16 lutego 2012 r. z Gminą Żmigród, umowa dostawy produktów rolnych z dnia 2 maja 2019 r. rachunek nr 03/22 z dnia 30 czerwca 2022 r. na sprzedaż siana prasowanego i oświadczenie P. P. z dnia 15 lutego 2023 r. na okoliczność wykonania przez skarżącą zabiegu agrotechnicznego w postaci koszenia spornych działek do dnia 31 lipca 2021 r. i sprzedaży zebranego siana. Zdaniem skarżącej zdjęcia wykonane w październiku 2021 r. nie obrazują stanu działek na koniec lipca 2021 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to nie narusza prawa. Sąd nie stwierdził bowiem nieprawidłowości, zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego odpowiednich przepisów prawa. W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo. Ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja DOR ARiMR z dnia 18 stycznia 2023 r. (nr 9001-2023-000175) utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we Wrocławiu (dalej: BP ARiMR, organ I instancji) z dnia 4 listopada 2022 r. (nr 0023-2022-002848) w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021, zaś spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania w zakresie deklarowanych przez skarżącą powierzchni kwalifikujących się do płatności.
Podstawa materialnoprawna powyższych decyzji, w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia, jest następująca.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U, z 2020 r., poz. 1341 z późn. zm.; dalej jako: ustawa) jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa, płatności związane do powierzchni upraw i uzupełniająca płatność podstawowa, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami" (...), nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. A rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Zgodnie z art. 32 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE. L 347 z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1307/2013", "kwalifikujący się hektar" oznacza wszelkie użytki rolne gospodarstwa rolnego, w tym obszary, które w dniu 30 czerwca 2003 r. nie były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej w państwach członkowskich przystępujących do Unii w dniu 1 maja 2004 r., które w momencie przystąpienia zdecydowały się na stosowanie systemu jednolitej płatności obszarowej, wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej lub - w przypadku gdy obszar wykorzystuje się także do prowadzenia działalności pozarolniczej - wykorzystywane w przeważającym zakresie do prowadzenia działalności rolniczej.
Zgodnie z art. 32 ust. 4 rozporządzenia nr 1307/2013, obszary uznaje się za kwalifikujące się hektary jeśli są one zgodne z definicją kwalifikującego się hektara przez cały rok kalendarzowy, z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych.
Mając na uwadze treść art. 32 użytki rolne powinny być utrzymywane z zachowaniem dobrej kultury rolnej przez cały rok kalendarzowy. Tereny porośnięte trzcinami czy zalane nie spełniają tych kryteriów. Wbrew twierdzeniom skargi sama skarżąca w piśmie z dnia 31 listopada 2022 r. wskazywała, że użytkowane przez nią łąki zalewane są bardzo często w miesiącach sierpień i wrzesień a zalegająca woda doprowadza do wytwarzania się baniek trawnikowych. Wyjaśnienia zbieżne są z ustaleniami dokonanymi przez organ podczas kontroli na miejscu jak i kontroli administracyjnej..
Za użytek rolny, zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. e rozporządzenia nr 1307/2013, uważa się każdy obszar zajmowany przez grunty orne, trwałe użytki zielone i pastwiska trwałe lub uprawy trwałe. Dany obszar można uznać za użytek rolny jedynie wówczas, gdy jest na nim prowadzona działalność rolnicza. Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. c ww. rozporządzenia, działalność rolnicza oznacza:
(i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich;
(ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.
W związku z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu (Dz. U. z 2015 r. poz. 351 z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem", grunty uznaje się za pozostające w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy, jeżeli został na nich przeprowadzony przynajmniej jeden zabieg agrotechniczny mający na celu usunięcie lub zniszczenie niepożądanej roślinności, w terminie do dnia 31 lipca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich.
Sąd pragnie podkreślić, że pomoc unijna dla producentów rolnych ma charakter wnioskowy i to wnioskodawca ma wykazać spełnienie warunków przyznania płatności. Odpowiedzialność za spełnienie warunków przyznania płatności zgodnie z celami przewidzianymi dla danego programu ciąży zatem wyłącznie na wnioskującym o płatność producencie rolnym, a zakres tej odpowiedzialności obejmuje spełnienie warunków zarówno w trakcie realizacji programu, jak i w momencie ubiegania się o pomoc z danego programu. W konsekwencji beneficjent musi liczyć się z tym, że jeśli złożył wniosek w warunkach które nie uprawniały go do płatności rolnych, to przyznana mu płatność będzie zakwalifikowana jako płatność nienależna podlegająca zwrotowi. Obowiązek rzetelnego i zgodnego z prawdą wypełnienia wniosku o płatność leży zatem po stronie wnioskującego o płatność (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 841/21, LEX nr 3331905).
W kontekście powołanych w art. 8 ustawy warunków przyznania płatności obszarowych, wskazać także należy, że w myśl art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 181, str. 48 z późn. zm.; dalej jako "rozporządzenie nr 640/2014") państwa członkowskie dopilnowują, aby zgłaszane działki rolne były identyfikowane w sposób pewny. W szczególności państwa członkowskie wymagają, aby wnioski o przyznanie pomocy i wnioski o płatność były składane wraz z określonymi informacjami lub aby towarzyszyły im dokumenty określone przez właściwy organ, które umożliwią lokalizację i pomiar każdej działki rolnej. W odniesieniu do każdej działki referencyjnej państwa członkowskie określają maksymalny kwalifikowalny obszar do celów systemów wsparcia wymienionych w załączniku I do rozporządzenia nr 1307/2013. Z kolei zgodnie z art. 59 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013, o ile nie przewidziano inaczej, system kontroli ustanowiony przez państwa członkowskie zgodnie z art. 58 ust. 2 obejmuje systematyczne kontrole administracyjne wszystkich wniosków o przyznanie pomocy oraz wniosków o płatność. System ten jest uzupełniany o kontrole na miejscu. Z treści tego przepisu wynika, że podstawowym rodzajem kontroli jest kontrola administracyjna, natomiast kontrola na miejscu (wizytacja terenowa) ma charakter jedynie uzupełniający.
Ponadto, w myśl art. 70 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013 system identyfikacji działek rolnych ustanawia się w oparciu o mapy, dokumenty ewidencji gruntów lub też inne dane kartograficzne. Korzysta się z technik opartych na skomputeryzowanym systemie informacji geograficznej, w tym ortoobrazów lotniczych lub satelitarnych, przy zastosowaniu jednolitego standardu gwarantującego dokładność co najmniej równą dokładności kartografii w skali 1:10000, a od 2016 r. w skali 1:5000, przy uwzględnieniu obwodu i stanu działki. Należy to określić zgodnie z istniejącymi normami unijnymi. Niezależnie od akapitu pierwszego państwa członkowskie mogą nadal korzystać z takich technik, w tym ortoobrazów lotniczych lub satelitarnych przy zastosowaniu jednolitego standardu gwarantującego dokładność co najmniej równą dokładności kartografii w skali 1:10000, w przypadku gdy zostały one nabyte na podstawie umów długoterminowych zatwierdzonych przed listopadem 2012 r.
W tym kontekście należy zauważyć, że państwa członkowskie Unii Europejskiej, w tym Polska, zobowiązane są do ustanowienia zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli (ZSZiK), w tym do prowadzenia systemu identyfikacji działek rolnych LPIS ustanowionego na podstawie map lub dokumentów, przy wykorzystaniu skomputeryzowanego systemu informacji geograficznych (GIS), tj. obrazów lotniczych lub satelitarnych. System informacji geograficznych (GIS) pozwala na jednoznaczną identyfikację położenia działki rolnej w przestrzeni, kontrolę zadeklarowanej powierzchni pod względem kwalifikowalności. Rolą tego systemu jest stwierdzenie, czy dana działka ewidencyjna (zadeklarowana do płatności) istnieje, czy jest położona na terenach uprawnionych do dopłat i czy powierzchnia lub suma powierzchni działek rolnych położonych na danej działce ewidencyjnej (lub działkach ewidencyjnych) nie przekracza powierzchni uprawnionej do dopłat. Powyższych ustaleń dokonuje się na ortofotomapie cyfrowej. Wobec powyższego przy weryfikacji deklarowanej powierzchni kwalifikującej się do płatności należy stosować system identyfikacji wykorzystujący system informacji geograficznej (GIS), w tym ortofotomapę. Powstała w ten sposób baza danych stanowi odniesienie dla kontroli prowadzonych przez ARiMR. Pomiary powierzchni wykonane są na ortofotomapie będącej przetworzonym zdjęciem lotniczym, poddanym korekcji geometrycznej. Dzięki temu procesowi ortofotomapa jest powiązana z układem współrzędnych, jak również charakteryzuje się brakiem zniekształceń terenu oraz jednolitą skalą dla całego obszaru przedstawionego na obrazie. Ortofotomapa prezentuje w najbardziej rzeczywisty sposób stan pokrycia i zagospodarowania terenu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 799/18, LEX nr 2629195).
Jednocześnie zgodnie z wytyczną Komisji Europejskiej z 2009 r., w wyniku kontroli administracyjnych, przeprowadzanych zgodnie z art. 28 ust. 1 lit. c rozporządzenia 1122/2009, nie można dokonać żadnych płatności do powierzchni wykraczających poza działkę referencyjną, której powierzchnia ma być wyznaczona przy wykorzystaniu technologii GIS opartej na obrazie ortofotomapy. Wynika z powyższego, że kontrole administracyjne prowadzone są tylko i wyłącznie w oparciu o powierzchnie referencyjne systemu LPIS wyznaczone na podstawie ortofotomapy oraz materiał graficzny, na którym producent rolny zaznacza położenie działek rolnych na danej działce ewidencyjnej. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. II GSK 4956/16, LEX nr 2464956). Ortofotomapa jest jedynym prawnie dostępnym instrumentem weryfikacji powierzchni działek rolnych deklarowanych do płatności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt I GSK 1214/19, LEX nr 3037084).
Weryfikacja wniosku o płatność odbywa się w ramach kontroli administracyjnych bądź kontroli na miejscu. Na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy Agencja przeprowadza kontrole administracyjne i na miejscu w zakresie płatności bezpośrednich, określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w tym kontrole w ramach wzajemnej zgodności wymogów lub norm, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei zgodnie z art. 58 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 państwa członkowskie ustanawiają skuteczne systemy zarządzania i kontroli w celu zapewnienia zgodności z prawodawstwem regulującym unijne systemy wsparcia, zmierzające do zminimalizowania ryzyka strat finansowych dla Unii. O ile nie przewidziano inaczej, system kontroli ustanowiony przez państwa członkowskie zgodnie z art. 58 ust. 2 obejmuje systematyczne kontrole administracyjne wszystkich wniosków o przyznanie pomocy oraz wniosków o płatność. System ten jest uzupełniany o kontrole na miejscu (art. 59 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013).
Zgodnie ponadto z art. 24 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 227, str. 69 z późn. zm.) kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przewidziane w niniejszym rozporządzeniu są przeprowadzane w sposób zapewniający skuteczną weryfikację:
a) poprawności i kompletności informacji podanych we wniosku o przyznanie pomocy, wniosku o wsparcie, wniosku o płatność lub innej deklaracji;
b) zgodności ze wszystkimi kryteriami kwalifikowalności, zobowiązaniami i innymi obowiązkami w odniesieniu do przedmiotowego systemu pomocy lub środka wsparcia, warunków, na których przyznaje się pomoc lub wsparcie lub zwolnień z obowiązków;
c) przestrzegania wymogów i norm odnoszących się do zasady wzajemnej zgodności. Właściwy organ przeprowadza inspekcje fizyczne w terenie w przypadku, gdy fotointerpretacja ortoobrazów (satelitarnych lub lotniczych) nie dostarcza wyników, które pozwalają na wyciągnięcie ostatecznych wniosków, satysfakcjonujących właściwy organ, w odniesieniu do kwalifikowalności lub właściwej powierzchni obszaru, który jest przedmiotem kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu (art. 24 ust. 4 rozporządzenia wykonawczego nr 809/2014).
Przechodząc do oceny prawidłowości poczynionych przez organy ustaleń odnośnie do użytkowania przez skarżącą działek rolnych, Sąd w pierwszej kolejności wskazuje na specyfikę postępowania dowodowego dotyczącego płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Stwierdzić należy, że postępowanie w sprawie płatności bezpośrednich jest szczególnym postępowaniem, w którym przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego doznają istotnych modyfikacji. Zgodnie bowiem z art. 3 ustawy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej (ust. 1). W postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:
1) stoi na straży praworządności;
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (ust. 2).
Jak wskazano natomiast w ust. 3 powołanego artykuł, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Z treści powołanego przepisu w orzecznictwie wywodzi się, że regulacja ta - odmiennie od treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - zasadniczo ogranicza obowiązek działania organów z urzędu. Tak więc sytuacja procesowa stron w postępowaniach dotyczących przyznania płatności bezpośrednich w zakresie dowodzenia zasadności składanych wniosków została w sposób istotny zmodyfikowana. Odstąpiono bowiem od modelu przyjętego w Kodeksie postępowania administracyjnego, według którego obowiązek przeprowadzenia całego postępowania, co do wszystkich istotnych okoliczności spoczywa na organie (por. np. wyroki NSA: z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt II GSK 1884/14 i z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt II GSK 195/16). Oznacza to, że obowiązek udowodnienia spełniania warunków do przyznania płatności spoczywa na stronie występującej o ich przyznanie.
Skoro obowiązek zebrania materiału dowodowego został przerzucony na strony postępowania oraz inne osoby uczestniczące w tym postępowaniu, organ nie jest obowiązany do podjęcia z urzędu (lub na wniosek strony) wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także do zebrania materiału dowodowego w sposób kompletny i wszechstronny (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2019 r., sygn. akt I GSK 1331/18, LEX nr 2725735). Organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania strony o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2019 r., sygn. akt I GSK 1367/18, LEX nr 2725693).
Tym samym z postępowania dotyczącego przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zostały wyłączone art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Zatem przepisy te dotyczące ustaleń faktycznych na gruncie ogólnego postępowania administracyjnego nie znajdują zastosowania w sprawach dotyczących płatności. Ustaleń faktycznych w tych postępowaniach organy dokonują na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę postępowania, bowiem to na niej spoczywa obowiązek zaprezentowania dowodów dotyczących wnioskowanych płatności oraz dowodów zgromadzonych przez organ, z których to dowodów organ wywodzi skutki prawne, np. w zakresie sposobu wykorzystania przez beneficjenta działki rolniczej.
Co nie mniej istotne, w postępowaniu z wniosku producenta o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, mający istotne znaczenie dla sprawy fakt rzeczywistego areału gruntów, których wniosek dotyczy, wykazywany może być protokołem z czynności kontrolnych (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 492/07).
Powołany wyrok NSA z 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 492/07 zapadł wprawdzie na tle nieobowiązującej już ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. poz. 40), jednakże w ocenie Sądu powyższe rozważania w nim zawarte pozostają aktualne również w obowiązującym stanie prawnym, w którym ustawodawca, w przepisie art. 37 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, podobnie jak w nieobowiązującej już ustawie, przewidział możliwość przeprowadzenia kontroli na miejscu celem weryfikacji spełnienia przez stronę warunków przyznania płatności, z których sporządza się raport.
Powyższe ma o tyle istotne znacznie, że skarżąca nie zgadzając się z zaskarżoną decyzją podnosi, iż wyniki kontroli są nieprawidłowe, nie przedstawiając jednakże żadnych konkretnych dowodów na poparcie swojego stanowiska.
Kontrola na miejscu – co należy podkreślić – została w niniejszej sprawie przeprowadzona przez dysponujących odpowiednią wiedzą pracowników Biura Kontroli na Miejscu, które następnie dokonało ponownej weryfikacji wyników kontroli. Wskazać należy, że raport z czynności kontrolnych jest - co do zasady - dokumentem urzędowym sporządzanym w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania (art. 76 § 1 i 2 k.p.a.). Stanowi on dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. O wadze takiego raportu świadczy to, że kontrole mogą być przeprowadzane tylko przez określone podmioty. Takim dowodom, jak omawiany raport z kontroli, właśnie z racji przeprowadzania kontroli przez podmioty wyspecjalizowane (dysponujące odpowiednimi warunkami organizacyjnymi, kadrowanymi i technicznymi) i bezstronne - należy co do zasady przypisać przymiot wiarygodności (por. wyrok NSA z dnia 11 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1069/15).
W tym stanie rzeczy, szczególnie przy braku inicjatywy dowodowej kontrolowanego producenta, jeżeli protokół kontroli nie budzi uzasadnionych wątpliwości nie można organowi postawić skutecznego zarzutu, że ograniczenie postępowania dowodowego do przeprowadzenia dowodu z protokołu kontroli stanowi o naruszeniu obowiązku podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.
Przenosząc powyższe wywody na grunt rozpatrywanej sprawy, Sąd wskazuje, że w podczas przeprowadzonej w niniejszej sprawie kontroli na miejscu stwierdzono liczne nieprawidłowości na działkach zgłoszonych do płatności. Co ważne, z przeprowadzonej kontroli sporządzono protokół, który zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 53 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 227, str. 69 z późn. zm.). Zdaniem Sądu, raport z kontroli wraz z dokumentacją fotograficzną jest dowodem wiarygodnym, a tym samym mógł stanowić podstawę do czynienia na jego podstawie ustaleń faktycznych w kwestii powierzchni działek kwalifikujących się do płatności. Podkreślić należy, że skarżąca, nie zgadzając się z zaskarżoną decyzją, nie podniosła na etapie postępowania administracyjnego żadnych konkretnych zarzutów, jak również dowodów na poparcie swojego stanowiska, pomimo że przewidziany w ustawie w ramach systemów wsparcia bezpośredniego ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom organów obciąża skarżąceą.
Analiza akt administracyjnych potwierdza, że organy w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustaliły, że w sprawie wystąpiły nieprawidłowości, które miały wpływ na ustalenie powierzchni kwalifikowanej do płatności.
Należy w związku z tym zauważyć, że zasadniczym powodem odmowy przyznania stronie jednolitej płatności obszarowej i zastosowanie sankcji było stwierdzenie, że powierzchnia działek rolnych zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności na rok 2021 do JPO wynosiła [...] ha, natomiast powierzchnia działek rolnych stwierdzona w toku prowadzonego postępowania wyniosła [...] ha. Analiza akt administracyjnych potwierdza, że w sprawie wystąpiły nieprawidłowości, które miały wpływ na ustalenie powierzchni kwalifikowalnej do płatności.
Pierwsza grupa błędów dotyczyła ustaleń w związku z ujawnionym konfliktem kontroli krzyżowej. W przypadku działek [...], [...] i [...] skarżąca wycofała sporne działki, będące przedmiotem konfliktu krzyżowego. Zgodnie jednak z art. 3 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 wniosek o przyznanie pomocy, wniosek o wsparcie, wniosek o płatność lub inna deklarację można w dowolnym momencie całkowicie lub częściowo wycofać na piśmie. Właściwy organ rejestruje takie wycofanie. Jeśli natomiast właściwy organ poinformował już beneficjenta o jakichkolwiek przypadkach niezgodności w dokumentach, o których mowa w ust. 1 , lub jeśli powiadomił go o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu lub jeśli ta kontrola ujawni jakiekolwiek przypadki niezgodności, wycofanie nie jest dozwolone odnośnie do części tych dokumentów, których dotyczy niezgodność.
Z akt administracyjnych wynika, że Kierownik BP ARiMR w piśmie z dnia 6 września 2021 r. wezwał skarżącą do złożenia wyjaśnień dotyczących nieścisłości części wspólnej wniosku. Natomiast wycofanie części wniosku przez skarżącą nastąpiło odpowiednio 24 września 2021 r. oraz 26 grudnia 2021 r., a zatem po poinformowaniu o wykrytych nieprawidłowościach czyli po upływie terminu na dopuszczalne cofnięcie części wniosku.
Na podstawie analizy raportu z czynności kontrolnych prawidłowo dokonano wykluczenia całych powierzchni działek rolnych [...], [...], [...], [...] i [...] z uwagi na zastosowany kod pokontrolny DR18 i całej powierzchni działki rolnej [...] z uwagi na kod DR14, gdyż działki rolne [...], [...], [...], [...] i [...] są stale zalane wodą i porośnięte wieloletnimi chwastami, zaś na działce rolnej [...] stwierdzono brak przeprowadzenia w bieżącym sezonie wegetacyjnym zabiegów agrotechnicznych przeciwdziałających występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów. Z kolei w przypadku działki rolnej [...] kontrola na miejscu stwierdziła powierzchnię mniejszą od deklarowanej o [...] ha, obszar wykluczony z płatności stanowiło trzcinowisko i obszary częściowo zalane.
Natomiast w przypadku działki rolnej [...] wykluczeniu podlegała cała jej zadeklarowana powierzchnia tj. [...] ha, bowiem działka w 2021 roku była w całości zalana i nieużytkowana rolniczo, co zostało zweryfikowane w oparciu o ortofotomapę, OrtoLpis 2021, Sentinel oraz wyniki z kontroli na miejscu z 2021 r., z których wynikało że z uwagi na całkowite jej zalanie oraz dwukrotny brak możliwości dojazdu niemożliwe było wykonanie pomiaru w terenie. Na fotografiach wykonanych podczas kontroli widać, iż powierzchnie w granicach spornych działek stanowiły zalewiska, porośnięte trzcinowiskami. Na obszarach tych nie widać żadnego śladu wykonywania prac agrotechnicznych.
Skarżąca na etapie postępowania administracyjnego nie przedstawiła żadnych dowodów które podważałyby ustalenia organów. Dopiero na etapie skargi złożyła dowody które jej zdaniem świadczą o tym, że dokonywała na wykluczonych działkach zabiegi agrotechniczne.
W ocenie Sądu załączone dowody tj. umowa dzierżawy z 2012 r., umowa o dostawy produktów rolnych z 2019 r. oraz kopia rachunku z 2022 r. nie dotyczą badanego roku 2021 r. Z oświadczenia zaś P. P. wynika jedynie, że uczestniczył przy koszeniu pierwszego pokosu używając własnego sprzętu, nie podał jednak na jakich działkach wykonywał koszenie, co jest o tyle istotne, że w gospodarstwie skarżącej stwierdzono użytkowanie gruntów na powierzchni [...] ha.
W ocenie Sądu prawidłowo zatem organy oparły swoje ustalenia o wyniki kontroli przeprowadzonej na miejscu, która wykazała, że na powierzchni wykluczonej nie były przeprowadzane zabiegi agrotechniczne, jak również nie zostały spełnione warunki przyznania wnioskowanej płatności wynikające z art. 8 ust. 1 ustawy - we wniosku do płatności zadeklarowano powierzchnię, na której nie była prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013.
W ocenie Sądu, w wyniku weryfikacji raportu z kontroli na miejscu, jako kluczowego dowodu w sprawie, organy zasadnie odmówiły skarżącej płatności, ze względu na stwierdzone podczas czynności kontrolnych nieprawidłowości.
Sąd podkreśla, że na żadnym etapie postępowania skarżąca nie sformułowała konkretnych zarzutów, jak również nie poprała ich jakimkolwiek dowodem. Skarżąca miała możliwość wzięcia czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym.
Tym samym brak było podstaw do podważania wiarygodności raportu z kontroli przeprowadzonej w dniach od 30 lipca 2021 r. do 29 września 2021 r. Wizytacja terenowa została przeprowadzona w ramach kontroli na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni metodą FOTO przez upoważnionych do tego inspektorów terenowych. Sam raport został sporządzony prawidłowo, został zweryfikowany i zatwierdzony, został też doręczony stronie.
Sąd podziela ustalenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której co do działek zgłoszonych do płatności dokonano szczegółowej analizy przyczyn pomniejszenia płatności - weryfikując szkice graficzne i zdjęcia wykonane w trakcie kontroli na miejscu i porównując je z obszarami objętymi wnioskiem.
Reasumując Sąd stwierdził, że organy dokonały wystarczających dla podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy.
Dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod powołane w decyzji przepisy i odmówiły skarżącej przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2021 i nałożyły sankcję.
Ze względu na stwierdzone uchybienia organ nie mógł odstąpić od nałożenia sankcji przewidzianych w art. 19a ust. 1 rozporządzenia nr 640/2014. Wskazany przepis stanowi, że jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowaną (kwalifikowaną) we wniosku, a powierzchnią stwierdzoną przekracza 3% lub 2 ha, wówczas pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego, pomniejszonego o 1,5-krotność stwierdzonej różnicy. Dodatkowo kara administracyjna nie może przekroczyć 100% kwot wyliczanych w oparciu o obszar zgłoszony.
Łączna powierzchnia obszaru wykluczonego z jednolitej płatności obszarowej wyniosła [...] ha. Prawidłowo zatem organ zastosował przepis art. 19a ust. 1 ww. rozporządzenia nr 640/2014. Zmniejszenie płatności wyliczone jako 1,5-krotność stwierdzonej różnicy przekracza powierzchnię stwierdzoną do płatności i organ odmówił płatności i naliczył karę administracyjną, która będzie potrącana z płatności w ciągu 3 kolejnych lat kalendarzowych. Wbrew twierdzeniom skargi organ szczegółowo przedstawił w zaskarżonej decyzji sposób wyliczenia wysokości sankcji. Strona nie podnosiła żadnych zarzutów co do wyliczenia kwoty sankcji, również Sąd nie znalazł podstaw do jej zakwestionowania.
Reasumując uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, czy też naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego.
Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., sąd oddalił skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI