III SA/WR 84/24

III SA/Wr 84/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-11-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Chołuj /sprawozdawca/
Barbara Ciołek /przewodniczący/
Kamila Paszowska-Wojnar
Katarzyna Borońska
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1836
par. 8 ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 6 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. S.A. w W. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia 19 grudnia 2023 r. nr HP.906.8.2023.JB w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z 19 grudnia 2023 r. nr HP.906.8.2023.JB Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji) utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Wałbrzychu (dalej: organ I instancji, PPIS) z dnia 1 lutego 2023 r. nr I-6/23 o stwierdzeniu u M. S. (dalej: pracownik, uczestnik) choroby zawodowej: pylicę płuc — pylicę krzemową (poz. 3 pkt 1 wykazu chorób zawodowych określonych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1836) — dalej: rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że uczestnik pracował kolejno:
- od 1 września 1975 r. do 30 września 1978 r. jako oczyszczacz odlewów w D. w W., ul. [...], [...]-[...] W. (obecnie następcą prawnym jest F. "ul. [...]", [...]-[...] K.) w narażeniu na pyły zawierające wolną krystaliczną krzemionkę,
– od 27 października 1978 r. do 30 czerwca 1989 r. jako pomocnik wypalacza, formierz w Z. "[...]" (zakład zlikwidowany) w narażeniu na pyły zawierające wolną krystaliczną krzemionkę,
– od 12 sierpnia 1989 r. do 21 maja 1990 r. jako formierz odlewni żeliwa w P. Spółce Akcyjnej "[...]-[...]", "ul. [...]", [...]-[...] W. (zakład zlikwidowany) w narażeniu na pyły zawierające wolną krystaliczną krzemionkę,
– od 26 maja 1990 r. do 8 sierpnia 2006 r. jako ustawiacz wozów oraz murarz wozów w F. "[...]" S.A., "ul. [...]", [...]-[...] W. (zakład zlikwidowany) w narażeniu na pyły zawierające wolną krystaliczną krzemionkę,
– od 24 maja 2007 r. do 23 czerwca 2013 r. i od 1 kwietnia 2014 r. do 10 października 2015 r. jako betoniarz zbrojarz w P. "[...]" Sp. z o.o. "ul. [...]", [...]-[...] W. (zakład zlikwidowany) w narażeniu na pyły zawierające wolną krystaliczną krzemionkę,
– od 24 czerwca 2013 r. do 31 marca 2014 r. jako pracownik budowlany w "[...]" S.A. "ul. [...]", [...]-[...] W. (w tym urlop chorobowy w okresie: od 10 września 2013 r. do 10 grudnia 2013 r.) w narażeniu na pyły zawierające wolną krystaliczną krzemionkę.
W pozostałych latach uczestnik pracował bez narażenia na pył wolnej krystalicznej krzemionki w następujących zakładach pracy:
– od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. jako pracownik ochrony w E. Sp. z o.o. we W. – praca wykonywana w Z. w W.,
– od 1 lipca 2016 r. do 26 sierpnia 2016 r. na stanowisku młodszy wartownik w J. Sp. z o.o. w L.,
– od 12 grudnia 2016 r. do 31 października 2019 r. i od 1 kwietnia 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. (w tym chorobowe od 3 grudnia 2018 r. do 31 października 2019 r.) jako pracownik porządkowy w P. "[...]" Sp. z o.o. w W.
Ponadto uczestnik w latach 1979-1981 odbył służbę wojskową, od 6 listopada 2006 r. do 23 maja 2007 r. i od 13 października 2015 r. do 31 marca 2016 r. – pobierał zasiłek dla bezrobotnych, a od 2022 r. – pobiera świadczenie emerytalnie i nie pracuje zarobkowo.
Organ odwoławczy przytoczył w uzasadnieniu decyzji dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego. Wskazał, że organ I instancji na skutek zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej dokonanego przez Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Oddział w Wałbrzychu (dalej: DWOMP), wszczął w dniu 12 września 2022 r. postępowanie administracyjne w sprawie choroby zawodowej: pylicy płuc — pylicy krzemowej (poz. 3 pkt 1 wykazu chorób zawodowych określonych w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych) u uczestnika. Organ zawiadomił o wszczęciu postępowania: uczestnika, F. S.A. z siedzibą w K. jako uczestnika postępowania i "[...]-[...]" S.A. z siedzibą w W. (dalej: spółka, strona skarżąca).
Po przeprowadzeniu oceny narażenia zawodowego przez organ I instancji w środowisku pracy uczestnika, DWOMP w dniu 28 grudnia 2022 r. wydał orzeczenie lekarskie nr 299/2022 o rozpoznaniu u uczestnika choroby zawodowej: pylicy płuc — pylicy krzemowej (poz. 3 pkt 1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że uczestnik zgłosił się 29 sierpnia 2022 r. do DWOMP w trybie art. 229 § 5 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. 2022 r. poz. 1510 ze zm.) — dalej: k.p., z uwagi na narażenie na pyły zwłókniające i czynniki rakotwórcze. Podczas badania rozpoznano pylicę krzemową i wdrożono procedurę choroby zawodowej. Następnie ustalono zakłady, w których uczestnik pracował w narażeniu na pył wolnej krystalicznej krzemionki oraz wykonywane tam przez niego czynności. Dalej w orzeczeniu lekarskim podano, że był ponownie badany 22 września 2022 r. Z wywiadu chorobowego wynika, że uczestnik cierpi na duszność wysiłkową, nadciśnienie tętnicze, jest po lobektomii górnej płuca prawego (rak nie drobnokomórkowy płuca prawego). Znajduje się pod kontrolą D. we W. Palił papierosy od 17 do 43 roku życia do 20 sztuk dziennie. W rtg klatki piersiowej z 24 sierpnia 2022 r. wykonanym w O. przy G. w W. prawa kopuła przepony uniesiona wyżej, lewa ustawiona prawidłowo, cień środkowy w normie. W obu polach płucnych zacienienia drobnoguzkowe o typie zmian śródmiąższowych ograniczonych z progresją w kierunku zmian rozproszonych (symbol 1/2 q/q – według klasyfikacji Międzynarodowego Biura Pracy ILO 1980 z rewizją w 2000 i 2011 roku) odpowiadające pylicy płuc krzemowej. Powyższe rozpoznanie potwierdził konsultujący radiolog. W orzeczeniu lekarskim podano, że w wyniku oceny całości dokumentacji stwierdzono, że biorąc pod uwagę narażenie zawodowe oraz skutki zdrowotne w postaci pylicy płuc, można z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, iż choroba została spowodowana działaniem czynnika szkodliwego dla zdrowia występującego w środowisku pracy. Rozpoznanie powyższej choroby zawodowej oparto o wynik analizy obrazu radiologicznego płuc zgodnie z wytycznymi stosowania klasyfikacji radiogramów pylicy płuc Międzynarodowego Biura Pracy ILO 1980 z rewizją w 2000 i 2011 roku, uznając jednocześnie za znaczące dla jej rozwoju wieloletnie narażenia na pył krzemowy w trakcie wykonywania pracy. W dniu 1 lutego 2023 r. DWOMP wydał decyzję o stwierdzeniu u uczestnika choroby zawodowej: pylicy płuc — pylicy krzemowa (poz. 3 pkt 1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych).
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła "[...]-[...]" S.A. z siedzibą w W.
Po analizie odwołania i akt sprawy, biorąc pod uwagę kwestionowanie narażenia uczestnika na krystaliczną krzemionkę w czasie pracy u strony skarżącej, organ odwoławczy, zgodnie z art. 136 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2023 r. poz. 775 ze zm.) — dalej: k.p.a., zlecił organowi I instancji przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w sprawie, uwzględniającego narażenie uczestnika na wolną krystaliczną krzemionkę od 24 czerwca 2013 r. do 31 marca 2014 r., jako pracownika budowlanego zatrudnionego u strony skarżącej.
W toku uzupełniającego postępowania wyjaśniającego organ I instancji 31 maja 2023 r. przeprowadził wizytację u strony skarżącej, z której sporządzono protokół oględzin nr 4/23. Ponadto 28 marca 2023 r. wezwał i przesłuchał uczestnika oraz w dniu 3 sierpnia 2023 r. świadka J. T. Wystąpiono także do pełnomocnika strony skarżącej z wezwaniem do udostępnienia kserokopii akt osobowych byłego pracownika oraz innych dokumentów potwierdzających wykonywane prace. W wyniku tego wezwania uzyskano dokument dotyczący zakresu obowiązków i uprawnień (podpisany przez uczestnika), w którym nie wskazano szczegółowego zakresu wykonywanych prac (pismo z 21 kwietnia 2023 r. i akta osobowe uczestnika), zweryfikowano w dniu 7 sierpnia 2023 r. kartę oceny narażenia zawodowego w zakresie pkt 12, 13 oraz 16 i załączono załącznik Nr 1 do karty – Katalog systemowych zapraw. Zgromadzono podania o urlop, zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, zaświadczenia o okresach nieskładkowych w okresie zatrudnienia, zaświadczenia lekarskie, w których widnieje informacja, że uczestnik był zatrudniony na stanowisku pracownika budowlanego, dodatkowo w skierowaniu na badanie wskazano: "[...]-[...] S.A. ul. [...] kieruje na badanie wstępne Pana M. S. (...), który będzie zatrudniony na stanowisku pracownika budowlanego (praca powyżej 3 m)", co – jak podkreślono – może potwierdzać, że uczestnik mógł zajmować się transportem poziomym i pionowym polegającym także na dostarczaniu bloczków na rusztowania.
Organ odwoławczy zwrócił się do DWOMP o wydanie opinii uzupełniającej do orzeczenia lekarskiego z dnia 28 grudnia 2022 r. (nr 299/2022), uwzględniającej odwołanie i zebrany przez organ I instancji dodatkowy materiał dowodowy.
W dniu 31 października 2023 r. DWOMP wydał opinię uzupełniającą (znak: DWOMP/WB.I.442.265.2022), w której wskazał, że z ponownie przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego przez PPIS popartej wyjaśnieniami uczestnika i świadka, z protokołu oględzin PPIS po wizytacji w dniu 31 maja 2023 r. u strony skarżącej wynika, że uczestnik narażony był na wolną krystaliczną krzemionkę frakcję respirabilną. Podano, że z oceny narażenia zawodowego sporządzonego obecnie przez PPIS wynika, że do zakresu czynności wykonywanych przez uczestnika w zakładzie ,,[...]-[...]" S.A. w W. na stanowisku pracownika budowlanego należało: przeprowadzanie prac transportowych poziomych i pionowych materiałów budowlanych, przygotowanie prac murarskich, tynkarskich, zapraw. Ponadto w okresie od 24 czerwca 2013 r. do 31 marca 2014 r. uczestnik wykonywał czynności pomocnika murarza, wówczas zajmował się mieszaniem zapraw (gotowej sypkiej zaprawy cienkowarstwowej do bloczków silka), docinaniem wolnostojącą mechaniczną piłą tarczową chłodzoną wodą przeważnie silki (to jest bloczków silikatowych). Była to praca wykonywana na zapotrzebowanie innych murarzy, praca wykonywana stale na przemian z mieszaniem zaprawy, dodatkowo zajmował się sprzątaniem stanowiska pracy z gruzu, załadunkiem materiałów budowlanych. Podczas zamiatania, przesypywania zapraw występowało duże zapylenie. Wykonana praca na budowie polegała również na podawaniu przyciętych, bądź całych bloczków typu silka murarzowi na rusztowanie. Ponadto świadek podczas przeprowadzonego przesłuchania wskazał, że na terenie budowy uczestnik zajmował się rozrabianiem zapraw i cięciem bloczków. W trakcie przesłuchania świadka potwierdzono okoliczność, że uczestnik rzeczywiście wykonywał prace budowlane na terenie budów, co wynika także z dokumentów przedłożonych w toku postępowania wyjaśniającego. W opinii uzupełniającej podkreślono także, że Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Wałbrzychu (dalej: PSSE) posiada w swoich zasobach archiwalnych wyniki badań i pomiarów ,,[...]-[...]" S.A. na stanowiskach: cieśla budowlany, pracownik ogólnobudowlany. Na tych stanowiskach pracodawca przeprowadzał pomiary hałasu i drgań, ponadto na stanowisku robotnika budowlanego były dokonywane pomiary hałasu. Zauważono, że załączony przez PPIS w Wałbrzychu dodatkowy załącznik Nr 1 do karty oceny narażenia stanowi przykładowy dokument będący katalogiem systemowym zapraw Ytong, Silka, Multipor w którym widnieje zapis: "Zaprawy murarskie Ytong produkowane są na bazie białego cementu najwyższej jakości oraz czystego piasku kwarcowego", np. zaprawa Ytong-Silka FIX X stosowana jest jako zaprawa cienkowarstwowa. "Zaprawy murarskie Silka zawierają jedynie podstawowe składniki (głównie czysty cement portlandzki oraz czysty piasek kwarcowy)", np. zaprawa murarska Silka FIX N211 i zaprawa Silka Tempo FIX X210, które są stosowane, jako zaprawy cienkowarstwowe.
W opinii uzupełniającej zauważono, że nie powinno budzić wątpliwości, iż podczas wykonywania pracy polegającej na przygotowywaniu zapraw występuje duże zapylenie. Dodano, że w literaturze specjalistycznej wielokrotnie poddawano analizie różne stanowiska pracy w branży budowlanej i podkreślano, że podczas wykonywania prac budowlanych występuje narażenie na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę (tak: Irena Szadkowska-Stańczyk i in., Ocena narażenia pracowników budowlanych na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę (WKK) [w:] Medycyna Pracy, Tom 57 nr 5 z 2006 r. s. 405-413). Ponadto Grupa Robocza IARC w oparciu o wyniki badań epidemiologicznych i doświadczalnych, zakwalifikowała kwarc i krystobalit do grupy 1 - czynników rakotwórczych dla ludzi (wyd. Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy, "Podstawy i Metody Ochrony Środowiska Pracy" 4/2014 z 2014 r., s. 67-69, artykuł dr Aleksandry Maciejewskiej pt. "Krzemionka krystaliczna: kwarc i krystobalit - frakcja respirabilna"). W literaturze akcentuje się również, że w wyniku długotrwałego inhalacyjnego narażenia na cząstki frakcji respirabilnej krystalicznej krzemionki, dojść może do wystąpienia pylicy krzemowej, która może przerodzić się w nowotwór płuc (Bezpieczeństwo Pracy Nr 1/2022 s. 14-19, "Ocena narażenia zawodowego na frakcję respirabilną krzemionki krystalicznej powstającą w trakcie zatrudnienia", dr Małgorzata Pośniak i Elżbieta Dobrzańska). Dalej w opinii stwierdzono, że stężenie pyłu kwarcowego spotyka się: podczas budowy tuneli, przy wydobyciu i obróbce surowców skalnych, przy przesypywaniu materiałów kwarcowych oraz podczas czyszczenia piaskiem metodą strumieniowo-cierną, podczas prac budowlanych, przy czyszczeniu odlewów w hutnictwie, przy produkcji włókien szklanych, w zakładach ceramiki szlachetnej, budowlanej, sanitarnej i technicznej oraz przy produkcji krzemionkowych materiałów ogniotrwałych i ciernych (Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2021, nr 3 (109), s. 189-204 wyd. Centralny Instytut Ochrony Pracy — Państwowy Instytut Badawczy).
W dalszej części opinii poinformowano, że pylica płuc krzemowa jest chorobą wywołaną działaniem pyłu zawierającego krzemionkę i reakcją tkanki płucnej na jego obecność. Rozwija się przez 15-20 lat, ale bywają też okresy krótsze. W ocenie narażenia uwzględnia się wszystkie zakłady pracy niezależnie od długości narażenia.
Dalej DWOMP podzielił ocenę narażenia zawodowego sporządzoną przez PPIS, z której wynika, że uczestnik narażony był na pył zwłókniający jakim jest krystaliczna krzemionka w zakładzie "[...]-[...]" S.A. w W. na stanowisku pracownik budowlany. Reasumując DWOMP podtrzymał swoje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej — pylicy płuc — pylicy krzemowej uznając narażenie na pył zwłókniający jakim jest krystaliczna krzemionka w zakładzie "[...]-[...]" S.A. Ze strony medycznej rozpoznanie choroby nie budzi wątpliwości, radiologicznie stwierdzono pylicę płuc krzemową drobnoguzkową 1/2 q/q według klasyfikacji Międzynarodowego Biura Pracy.
Organ odwoławczy po analizie odwołania i całości dokumentacji zgromadzonej w sprawie, 19 grudnia 2023 r. wydał zaskarżoną decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Decyzję szczegółowo uzasadniono wskazując, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika w art. 235¹ i art. 235² k.p. oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, trzy warunki: choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy, wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia.
Zdaniem organu II instancji, w przypadku uczestnika zostały spełnione wszystkie ww. warunki. W szczególności organ odwoławczy podkreślił – mając na uwadze argumenty odwołania, że orzeczenie lekarskie nr 299/2022 z dnia 28 grudnia 2022 r. w sposób przekonujący uzasadnia rozpoznanie choroby zawodowej. Podkreślił, że zarówno organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, jak i strony niniejszego postępowania nie dysponują wiadomościami specjalnymi, pozwalającymi podważać stanowisko lekarzy orzeczników wyrażone w orzeczeniu lekarskim. Proces orzeczniczy jest procesem indywidualnym i uwzględnia się w nim osobniczą wrażliwość pacjenta, którą ocenia lekarz orzecznik przy wydawaniu orzeczenia. Organ odwoławczy wyjaśnił, że lekarze orzecznicy oparli swoją opinię na analizie całości dokumentacji medycznej. Nie każdy lekarz jest uprawniony do wiązania objawów chorobowych z ich zawodowym pochodzeniem, a zatem do uznania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a narażeniem w środowisku pracy. Opinie medyczne przedstawione przez spółkę nie mogą być kontrargumentem dla prawidłowo wydanego orzeczenia lekarskiego. Podkreślono, że lekarz orzecznik wydając orzeczenie lekarskie kieruje się sztuką medyczną, uwzględnia całość doniesień naukowych i wydaje bezstronne orzeczenie, gdyż nie kieruje nim żaden interes, w odróżnieniu do strony odwołującej się, co do rozstrzygnięcia. W konsekwencji, zdaniem organu odwoławczego należało odmówić przeprowadzenia dowodów z opinii biegłego onkologa i pulmonologa, o co wnosiła spółka w odwołaniu, gdyż okoliczność, na którą miałby być przeprowadzony dowód, została już ustalona przez biegłych, którzy z mocy prawa są upoważnieni do wypowiadania się w tej materii. Ponadto wnioskowani biegli nie są powołani z mocy prawa do wypowiadania się w sprawach chorób zawodowych, a w szczególności wpływu środowiska pracy na wystąpienie choroby zawodowej.
Odnosząc się do argumentacji strony skarżącej, zgodnie z którą uczestnik pracował w spółce jedynie 7 miesięcy (uwzględniając absencję chorobową), a wcześniej przez ponad 38 lat w innych zakładach pracy, gdzie był narażony na czynniki związane z krzemionką krystaliczną i na czynniki rakotwórcze (pyły azbestu), na które nie był narażony pracując u strony skarżącej, organ odwoławczy wskazał, że PPIS w toku prowadzonego postępowania administracyjnego szczegółowo przeanalizował cały przebieg zatrudnienia uczestnika i opracował indywidualne karty oceny narażenia zawodowego w każdym z miejsc pracy, również w tych zakładach, które zostały zlikwidowane. Dla stwierdzenia choroby zawodowej wystarczające jest natomiast wykazanie wysokiego prawdopodobieństwa wywołania jej przez narażenie zawodowe. W orzeczeniu lekarskim o rozpoznaniu choroby zawodowej ustalono, że uczestnik w okresie zatrudnienia u sześciu pracodawców pracował w narażeniu zawodowym, w tym u strony skarżącej. Przesłanie decyzji do danego pracodawcy nie świadczy o tym, że w tym zakładzie pracy doszło do zachorowania, albowiem ta kwestia znajduje się poza zakresem przedmiotowym postępowania. Do organów inspekcji sanitarnej nie należy rozstrzyganie, który zakład pracy ponosiłby odpowiedzialność za wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, bowiem te kwestie rozstrzygają sądy powszechne.
W odniesieniu do zawartych w odwołaniu zarzutów dotyczących braku pomiarów zapylenia, organ II instancji stwierdził, że ocena narażenia zawodowego wykazała, że uczestnik pracował w warunkach narażenia na pył zawierający krystaliczną krzemionkę od 24 czerwca 2013 r. do 31 marca 2014 r., jako pracownik budowlany w "[...]-[...]" S.A. Brak przeprowadzania badań i pomiarów zapylenia na stanowisku pracownika budowlanego nie może świadczyć (wbrew twierdzeniom spółki) o braku występowania zapylenia i narażenia na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę, a zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika, zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową. Obecność zapylenia w miejscu pracy uczestnika jest niepodważalna, a dla stwierdzenia narażenia zawodowego nie jest wymagane przekroczenie najwyższych dopuszczalnych stężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, lecz stwierdzenie występowania tych czynników w środowisku pracy.
Reasumując, organ odwoławczy kierując się oceną narażenia zawodowego oraz opinią medyczną zawartą w orzeczeniu lekarskim nr 299/2022 z 28 grudnia 2022 r. i opinią uzupełniającą z 31 października 2023 r., mając na uwadze cały materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o stwierdzeniu u uczestnika choroby zawodowej.
W skardze spółka wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz decyzji wydanej w I instancji i orzeczenie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oraz o zasądzenie kosztów postępowania, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia PPIS wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, poprzez wydanie decyzji w oparciu o orzeczenie lekarskie, wydane z naruszeniem przepisów tego paragrafu, tj. w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz bez odniesienia się do pozazawodowych czynników mogących mieć wpływ na powstanie choroby,
2) § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, poprzez niezwrócenie się do właściwej jednostki orzeczniczej celem wydania dodatkowego uzasadnienia orzeczenia lekarskiego, które stanowiło podstawę do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową, a także poprzez niepodjęcie innych niezbędnych czynności do uzupełnienia materiału dowodowego,
3) art. 5 pkt 4a ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. 2023 r. poz. 338 ze zm.) — dalej: u.p.i.s., art. 235¹ i art. 235² k.p. oraz § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, poprzez bezzasadne i bezpodstawne stwierdzenie u pracownika choroby zawodowej, a nadto spowodowanej działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy u odwołującej, gdy tymczasem pracownik u odwołującej wykonywał tylko prace transportu poziomego i pionowego materiałów budowlanych i przygotowania prac murarskich i tynkowych, które nie mogły go narazić na powstanie choroby zawodowej - prace nie były związane z narażeniem na krzemionkę krystaliczną,
4) art. 235¹ k.p. poprzez uznanie za prawidłowe ustaleń organu I instancji, iż dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym przypadku warunki takie faktycznie (rzeczywiście) ją spowodowały, a nawet przyczyniły się do rozwoju choroby, jak stwierdził organ I instancji w uzasadnieniu decyzji I instancji.
Strona skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny i bezpośredni wpływ na treść decyzji, tj.:
1) art. 138 k.p.a., poprzez niezasadne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, mimo licznych naruszeń przepisów prawa wskazanych w niniejszej skardze,
2) art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a, art. 8 § 1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 75 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 81 k.p.a. oraz art. 104 § 1 i § 3 k.p.a. polegające na niedopełnieniu obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego i jego rozpatrzenia, pozwalającego na obiektywną ocenę stanu zdrowia pracownika oraz przyczyn wystąpienia ewentualnych schorzeń, a tym samym niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, wyrażające się zaniechaniem:
a) dokonania ustaleń dotyczących wpływu na stan zdrowia wieloletniej, bo ponad czterdziestoletniej pracy pracownika w zakładach pracy wymienionych w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, które pozwoliłyby na rzetelne sporządzenie oceny narażenia zawodowego i ustalenie, w którym zakładzie pracy powstały i rozwinęły się schorzenia stwierdzone u pracownika. Organ nie przeprowadził takich ustaleń i bez jakichkolwiek podstaw zupełnie dowolnie i bezpodstawnie uznał, że praca u skarżącej spowodowała rozwój choroby zawodowej,
b) zebrania i dołączenia do akt dokumentacji medycznej pracownika z całego okresu jego zatrudnienia, w tym z poradni lekarza pierwszego kontaktu z okresu przed podjęciem pracy u strony skarżącej w celu: ustalenia przyczyn powstania u pracownika stwierdzonej choroby – pylica płuc — pylica krzemowa a także ustalenia czy była ona związana z wykonywaną pracą, ustalenia okresu, w którym powstało schorzenie w szczególności, czy nie ujawniło się ono w okresie przed podjęciem pracy w spółce,
c) wystąpienia do jednostki orzeczniczej celem sporządzenia dodatkowego uzasadnienia wydanego w sprawie, zgodnie z § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.
3) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 84 k.p.a., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, wyrażające się w zaniechaniu kontroli orzeczenia lekarskiego Ośrodka Medycyny Pracy w Wałbrzychu, mimo że orzeczenie to zostało sporządzone z naruszeniem art. 84 k.p.a., tj. w sposób ogólnikowy, co powoduje, że postawiona w nim diagnoza nie została poparta dostatecznym, merytorycznym uzasadnieniem,
4) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 84 k.p.a., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, wyrażające się w zaniechaniu dopuszczenia wnioskowanego przez skarżącą dowodu z opinii biegłych sądowych lekarzy wskazanych w odwołaniu od decyzji I instancji, co było konieczne i niezbędne w kontekście niepopartego żadnymi dowodami stwierdzenia przez organ I instancji, że narażenie w zakładzie skarżącej było istotne dla rozwoju choroby,
5) art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 10 k.p.a. poprzez nieustalenie następców prawnych zlikwidowanych zakładów pracy wymienionych w uzasadnieniu decyzji organu I instancji gdzie był zatrudniony pracownik oraz niepowiadomienie następców byłych pracodawców o toczącym się postępowaniu, uniemożliwiając im tym samym czynny udział w postępowaniu,
6) art. 84 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a., poprzez odmowę przez organ II instancji dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z zakresu onkologii i pulmonologii na okoliczność przyczyn schorzenia pracownika, a także na okoliczność, czy schorzenie to stanowi chorobę zawodową i czy powstało w okresie zatrudnienia u skarżącej,
7) sprzeczność istotnych ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez przyjęcie, iż zatrudnienie u skarżącej w okresie zaledwie 7 miesięcy (z wyłączeniem dwóch miesięcy chorobowego) było istotne dla powstania i rozwoju choroby zawodowej, podczas, gdy u innych pracodawców pracownik pozostawał w zatrudnieniu przez 39 lat i to u nich ewentualnie owe schorzenie mogło powstać oraz że u skarżącej istniały czynniki narażające, mimo braku przeprowadzenia badań i pomiarów zapylenia.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Wojewódzkie sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontrolują zgodność zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowość wykładni i zastosowania norm prawa materialnego. Daje temu wyraz art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r. poz. 935) — dalej: p.p.s.a., który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 151 p.p.s.a, w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została podjęta zgodnie z obowiązującym prawem i na podstawie należycie ustalonych okoliczności faktycznych.
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia 19 grudnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Wałbrzychu z dnia 1 lutego 2023 r. o stwierdzeniu u uczestnika choroby zawodowej: pylica płuc — pylica krzemowa (poz. 3 pkt 1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych).
Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym zdefiniowanym w art. 235¹ k.p. Za chorobę zawodową – w myśl powołanego przepisu – uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Zgodnie z art. 235² k.p., rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.
Wspomniany w art. 235¹ k.p. wykaz chorób zawodowych umieszczony jest w wydanym na podstawie delegacji ustawowej z art. 237 § 1 k.p. powoływanym już rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych. Rozporządzenie to zawiera zarówno normy o charakterze materialnoprawnym, do jakich zaliczyć należy sam wykaz chorób zawodowych, jak i przepisy procesowe regulujące tryb postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. Zgodnie z § 6 ust. 1 tego rozporządzenia lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1 (spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3), wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. W przypadkach uznanych przez lekarza za uzasadnione stanem zdrowia pracownika, byłego pracownika albo w przypadku śmierci pracownika albo byłego pracownika lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie lekarskie na podstawie dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.
Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). Jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). W orzecznictwie podkreśla się, że orzeczenia lekarskie, o których mowa w § 6 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych stanowią dowód w rozumieniu art. 75 k.p.a. w związku z art. 84 § 1 k.p.a., podlegający ocenie organu administracji właściwego do stwierdzenia choroby zawodowej. Podkreślić przy tym należy, że organ orzekając o chorobie zawodowej nie może dokonywać własnych ustaleń, prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej i obowiązany jest przyjąć ustalenia wynikające z wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich. Z przytoczonych regulacji prawnych wynika związanie organów inspekcji sanitarnej treścią orzeczenia lekarskiego w zakresie poczynionych w nim ustaleń, dotyczących stwierdzonego schorzenia i jego przyczyn oraz braku uprawnienia do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej. Taki wniosek potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1102/18; z dnia 10 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 398/18; z dnia 9 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 395/18; z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 221/18, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią kwalifikowaną, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. O wartości merytorycznej orzeczenia lekarskiego nie decyduje przy tym obszerność wywodów uzasadnienia, lecz jego zawartość merytoryczna odnosząca się do istoty sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 2056/10; z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1809/11, CBOSA). Organ nie może więc samodzielnie kwestionować orzeczenia lekarskiego, o ile spełnia ono określone w przepisach wymagania.
Słusznie zauważył organ odwoławczy w decyzji, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika w art. 235¹ i art. 235² k.p. oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, trzy warunki: choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy, wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia.
W rozpatrywanej sprawie choroba uczestnika została rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia. W procedurze przewidzianej w § 6 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, lekarz zatrudniony w DWOMP wydał 28 grudnia 2022 r. orzeczenie lekarskie nr 299/2022, następnie została wydana opinia uzupełniająca z 31 października 2023 r. Z dokumentów tych wynika, że u uczestnika rozpoznano jednostkę chorobową ujętą w poz. 3 pkt 1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy dokonał rzetelnej oceny wskazanego orzeczenia w świetle wymagań formalnych. Zostało ono bowiem wydane przez lekarza zatrudnionego w jednostce orzeczniczej I stopnia, wskazanej w § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, tj. w poradni chorób zawodowych wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy. Opinia spełnia również wymagania określone w § 6 tego rozporządzenia, gdyż została wydana na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Prawidłowo organ odwoławczy stwierdził, że orzeczenie lekarskie w sposób przekonujący uzasadnia rozpoznanie choroby zawodowej u uczestnika. Wbrew twierdzeniom skargi, orzeczeniu temu nie można zarzucić, że zostało sporządzone w sposób ogólnikowy i że postawiona w nim diagnoza nie została poparta dostatecznym, merytorycznym uzasadnieniem. W konsekwencji nie było zatem potrzeby dokonania szczegółowej analizy czynników pozazawodowych. Okoliczność tę lekarz orzecznik zobowiązany jest bowiem wziąć pod uwagę z urzędu, kierując się w swojej pracy zasadami rzetelności i profesjonalizmu zawodowego.
Mając na uwadze powyższe okoliczności stwierdzić należało, że w sprawie brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości wydanego w stosunku do uczestnika orzeczenia lekarskiego oraz zawartego w nim rozstrzygnięcia uznającego istnienie związku przyczynowego pomiędzy występującym schorzeniem a narażeniem na czynniki szkodliwe w zakładzie strony skarżącej. W związku z tym nie było podstaw do uwzględnienia podniesionych przez stronę zarzutów naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 k.p.a. oraz § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.
Pozostałe, powołane przez stronę skarżącą zarzuty względem prawidłowości przeprowadzenia postępowania dowodowego również nie mają podstaw. W szczególności należy podkreślić, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i jego ocena stanowiły wystarczającą podstawę do przyjęcia, że uczestnik w okresie zatrudnienia u strony skarżącej pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania zdiagnozowanej jednostki chorobowej. Świadczą bowiem o tym: karta oceny narażenia zawodowego, która została zweryfikowana 7 sierpnia 2023 r. w zakresie pkt 12, 13 i 16, wyjaśnienia uczestnika postępowania z 28 listopada 2022 r., jak też te uzyskane w czasie jego przesłuchania 28 marca 2023 r., wyjaśnienia świadka przesłuchanego 3 sierpnia 2023 r. oraz następujące dokumenty: podania o urlop, zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, zaświadczenia o okresach nieskładkowych w okresie zatrudnienia, zaświadczenia lekarskie, w których widnieje informacja, że uczestnik był zatrudniony na stanowisku pracownika budowlanego, skierowanie na badania wstępne uczestnika, w którym wskazano, że będzie on zatrudniony na stanowisku pracownika budowlanego (praca powyżej 3 m), co może potwierdzać, że uczestnik mógł zajmować się transportem poziomym i pionowym polegającym także na dostarczaniu bloczków na rusztowania.
Podkreślić należy, że karta oceny narażenia zawodowego, która została zweryfikowana 7 sierpnia 2023 r. w zakresie pkt 12, 13 i 16, odnosi się do całego okresu zatrudnienia uczestnika u strony skarżącej. Ze zweryfikowanej karty oceny narażenia zawodowego wynika, że uczestnik w okresie od 24 czerwca 2013 r. do 31 marca 2014 r. był zatrudniony u strony skarżącej na stanowisku pracownik budowlany, w narażeniu na krzemionkę krystaliczną. Wyjaśnienia uczestnika z 28 listopada 2022 r., opisane w karcie oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej wskazują, że do zakresu wykonywanych czynności uczestnika należało: przeprowadzanie prac transportowych poziomych i pionowych materiałów budowlanych, przygotowanie prac murarskich, tynkarskich, zapraw. Ponadto w toku prowadzonego uzupełniającego postępowania wyjaśniającego dla Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego uszczegółowiono zakres wykonywanych czynności. Uczestnik przesłuchany 28 marca 2023 r. zeznał, że w okresie od 24 czerwca 2013 r. do 31 marca 2014 r. wykonywał czynności pomocnika murarza, wówczas zajmował się mieszaniem zapraw (gotowej sypkiej zaprawy cienkowarstwowej do bloczków silka), docinaniem wolnostojącą mechaniczną piłą tarczową chłodzoną wodą przeważnie bloczków silikatowych. Była to praca wykonywana na zapotrzebowanie innych murarzy, wykonywana stale na przemian z mieszaniem zaprawy. Dodatkowo zajmował się sprzątaniem stanowiska pracy z gruzu, załadunkiem materiałów budowlanych. Podał, że podczas zamiatania, przesypywania zapraw występowało duże zapylenie. Organ I instancji przesłuchał także — w celu ustalenia zakresu wykonywanych czynności podczas zatrudnienia uczestnika u strony skarżącej — w charakterze świadka J. T., którego wskazała strona skarżąca. Świadek podał, że na terenie budowy uczestnik zajmował się rozrabianiem zapraw i cięciem bloczków. Dodał, że stosowane były bloczki silikatowe i gotowe sypkie zaprawy cienkowarstwowe do bloczków silka. W toku przesłuchania świadka uczestnik dodał, że wykonywana praca na budowie polegała również na podawaniu przyciętych, bądź całych bloczków typu silka na rusztowanie murarzowi. Protokoły przesłuchania uczestnika i świadka znajdują się w aktach administracyjnych sprawy. W zweryfikowanej karcie oceny narażenia zawodowego podano również, że na podstawie przesłuchania świadka oraz dokumentów przedłożonych w toku postępowania wyjaśniającego potwierdzono okoliczność, że uczestnik rzeczywiście wykonywał prace budowlane na terenie budów. Do karty oceny narażenia dołączono załącznik będący katalogiem systemowym zapraw Ytong, Silka, Multipor w którym widnieje zapis: "Zaprawy murarskie Ytong produkowane są na bazie białego cementu najwyższej jakości oraz czystego piasku kwarcowego.", np. Zaprawa Ytong-Silka FIX X stosowana jest jako zaprawa cienkowarstwowa; "Zaprawy murarskie Silka zawierają jedynie podstawowe składniki (głównie czysty cement portlandzki oraz czysty piasek kwarcowy)", np. Zaprawa murarska Silka FIX N211 i Zaprawa Silka Tempo FIX X210, które są stosowane jako zaprawy cienkowarstwowe.
Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 27 października 2010 r., sygn. akt IV SA/Wr 208/10, CBOSA), ocena narażenia zawodowego – sporządzona w sposób określony przepisami – jest jednym z istotnych elementów, na podstawie których wydawane jest orzeczenie lekarskie. Ocena narażenia zawodowego służy określeniu przez podmiot uprawniony, m.in. warunków pracy, mogących spowodować chorobę zawodową. Karta oceny narażenia zawodowego stanowi więc jeden z podstawowych dowodów, wiążących zarówno lekarza orzecznika przy wydawaniu orzeczenia, jak i właściwy organ inspekcji sanitarnej przy wydawaniu decyzji w przedmiocie choroby zawodowej (§ 6 ust. 1, § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych).
W sprawie, m.in. w oparciu o kartę narażenia zawodowego, w orzeczeniu lekarskim i opinii uzupełniającej rozpoznano u uczestnika zmiany typowe dla tych, które można by łączyć z narażeniem na czynniki powodujące rozwój pylicy płuc. Dla rozpoznania pylicy płuc pochodzenia zawodowego niezbędne jest wystąpienie w badaniu rtg klatki piersiowej zacienień drobnoogniskowych o gęstości od 1/1 wzwyż w klasyfikacji opracowanej przez Międzynarodowe Biuro Pracy (ILO). U uczestnika radiogramy klatki piersiowej wykazały w obu polach płucnych zacienienia drobnoguzkowe o typie zmian śródmiąższowych ograniczonych z progresją w kierunku zmian rozporoszonych o symbolu 1/2 q/q według klasyfikacji ILO. W związku z tym lekarze orzecznicy stwierdzili bezsprzecznie rozpoznanie kliniczne o zawodowej etiologii pylicy płuc — pylicy krzemowej (poz. 3 pkt 1 załącznika do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). W orzeczeniu lekarskim wskazano, że pylica płuc może rozwijać się przez okres narażenia trwający około 10 do 15 lat, jednakże w niektórych przypadkach jest to kilka lat lub kilka miesięcy. Stwierdzenie pylicy krzemowej płuc oparte zostało na informacjach dotyczących narażenia zawodowego z odniesieniem do wszystkich okresów zatrudnienia oraz na analizie przebiegu i charakteru choroby.
Należy dodatkowo podkreślić, że organ I instancji sporządził także karty oceny narażenia zawodowego w odniesieniu do pozostałych zakładów, w których uczestnik wykonywał pracę. Wbrew zarzutom skargi, jak słusznie wskazał organ II instancji, z obowiązujących przepisów nie wynika, aby organy orzekające w zakresie stwierdzenia choroby zawodowej miały obowiązek ustalania, u którego pracodawcy choroba zawodowa powstała. Ich zadaniem jest jedynie stwierdzenie, czy istniejące schorzenie ma charakter zawodowy, bowiem w przypadku, gdy pracownik świadczył pracę dla kilku podmiotów, dla prawidłowości rozstrzygnięcia stwierdzającego chorobę zawodową bez znaczenia jest, w jakim stopniu zostało ono spowodowane zatrudnieniem u każdego z tych pracodawców z osobna. Ewentualna zaś odpowiedzialność pracodawcy, będąca następstwem stwierdzenia choroby zawodowej u osoby świadczącej na jego rzecz pracę w narażeniu zawodowym, stanowi odrębną kwestię, która wykracza poza zakres postępowania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II OSK 936/13, CBOSA). Nie było zatem potrzeby ustalenia ponad wszelką wątpliwość, w którym zakładzie pracy uczestnik zachorował.
W tym miejscu należy również stwierdzić, że bez znaczenia dla niniejszej sprawy było pominięcie ustalenia następców prawnych zlikwidowanych zakładów pracy, w których zatrudniony był uczestnik, na co zwróciła uwagę strona skarżąca w skardze. Ustalenie bowiem następcy prawnego danego podmiotu gospodarczego ma sens jedynie wówczas, jeśli nie doszło do jego likwidacji. W przeciwnym razie podmiot ten przestaje istnieć na gruncie prawnym, a jego działalność nie jest w żaden sposób kontynuowana (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 listopada 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 1771/13, CBOSA). Poza tym dodać należy, że z zarzutem niewzięcia udziału w toczącym się postępowaniu mogą wystąpić wyłącznie te zakłady pracy i ich następcy prawni, którzy zostali przez organy pominięci (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt IV SA/Gl 617/16, CBOSA). Strona skarżąca miała zaś zapewniony czynny udział w toczącym się postępowania administracyjnym, z czego korzystała.
Nie zasługiwał także na uwzględnienie zarzut naruszenia § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, poprzez niezwrócenie się do właściwej jednostki orzeczniczej celem wydania dodatkowego uzasadnienia orzeczenia lekarskiego. Wskazać bowiem należy, że w sprawie organ odwoławczy pismem z 21 sierpnia 2023 r. zwrócił się do jednostki orzeczniczej (DWOMP) o wydanie wiążącej opinii uzupełniającej do orzeczenia lekarskiego z dnia 28 grudnia 2022 r., nr 299/2022, uwzględniającej odwołanie strony skarżącej i zebrany dodatkowy materiał dowodowy przez PPIS. Dodatkowa opinia uzupełniająca została sporządzona 31 października 2023 r.
Niezasadne były także zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, poprzez zaniechanie włączenia w poczet materiału dowodowego dokumentacji medycznej z całego okresu zatrudnienia uczestnika, w tym z poradni lekarza pierwszego kontaktu z okresu przed podjęciem pracy u strony skarżącej. Podkreślić bowiem należy, że organy sanitarne w toku prowadzonego postępowania nie dysponują wystarczającą wiedzą w zakresie medycznych przyczyn powstania i rozwoju chorób zawodowych. Dlatego też ustawodawca w tym zakresie odwołał się do wiedzy wyspecjalizowanych jednostek orzeczniczych, których zadaniem jest wydanie orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej. Realizując je jednostki orzecznicze bazują m.in. na dokumentacji medycznej pracownika. Stąd też w istniejącym modelu postępowania do gromadzenia i oceny dokumentacji medycznej uprawnione są wyłącznie jednostki specjalistyczne prowadzące diagnostykę chorób zawodowych, nie zaś organy sanitarne. Wobec tego brak pełnej dokumentacji medycznej w aktach administracyjnych nie mógł zostać uznany za uchybienie procesowe w niniejszej sprawie.
Przyjęty model postępowania, zakładający wyłączność ściśle określonych podmiotów w zakresie orzecznictwa medycznego uniemożliwiał tym samym uwzględnienie złożonego przez stronę skarżącą żądania przeprowadzenia uzupełniających dowodów z opinii biegłych sądowych, w tym opinii biegłego z zakresu onkologii i pulmonologii.
Podkreślić należy, że do stwierdzenia istnienia choroby zawodowej istotne jest ustalenie, czy na stanowisku pracy pracownik był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, czy podczas wykonywania pracy był narażony na powstanie konkretnej choroby. Występowanie zaś warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1039/06, oraz z dnia 7 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 388/06, CBOSA).
W niniejszej sprawie z wyjaśnień uczestnika, u którego stwierdzono chorobę zawodową wynika, że pracował on w warunkach narażenia na krzemionkę krystaliczną – frakcję respirabilną także u strony skarżącej. Okoliczności te zostały potwierdzone w toku przesłuchania świadka, który zeznał, że uczestnik m.in. rozrabiał murarzom zaprawę oraz przycinał bloczki typu silka. Zarówno uczestnik, jak i świadek byli zgodni co do tego, że wykorzystywano gotowe sypkie zaprawy cienkowarstwowe do bloczków silka. Uczestnik podkreślał też, że wykonywał prace porządkowe (sprzątanie gruzu), przy których występowało zapylenie. Należy zgodzić się z organami, jak też stwierdzeniem zawartym w uzupełniającej opinii, że nie powinno budzić wątpliwości, że podczas wykonywania pracy polegającej na przygotowywaniu zapraw występuje duże zapylenie, a materiały budowlane stosowane w budownictwie zawierają w swoim składzie wolną krystaliczną krzemionkę, głównie w postaci kwarcu. Podkreślić przy tym należy, że strona skarżąca poza oświadczeniem, że uczestnik wykonywał pracę przy użyciu gotowej mokrej zaprawy i nie występowało zapylenie, nie przedstawiła na etapie postępowania administracyjnego żadnych dowodów na potwierdzenie swojego stanowiska. Do skargi dołączyła natomiast oświadczenia kierownika betoniarni oraz operatora węzła betoniarskiego, z których wynika, że prefabrykaty betonowe były wykonywane z wykorzystaniem mokrej gotowej mieszanki betonowej. Jednocześnie strona skarżąca dołączyła sprawozdanie nr EL/420/13/S z pomiarów i badań czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy wykonane w dniu 24 czerwca 2013 r. dla pracownika M. S., na stanowisku betoniarz zbrojarz. Ze sprawozdania tego wynika, że pracownik ten wykonywał pracę polegającą na przygotowywaniu form do zalewania betonem, zbrojeniu form, obsłudze wibrostołu, rozbiórce, skręcaniu form, prac porządkowych. Stwierdzono, że występuje zapylenie – pyły zawierające wolną (krystaliczną) krzemionkę od 2 do 50%. Warunki pracy określono jako bezpieczne. Tym samym strona skarżąca niejako potwierdziła, że na stanowisku pracy uczestnika występowało zapylenie. Zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do czynników chemicznych i fizycznych - rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i średni czas narażenia zawodowego. Rozporządzenie nie wymaga dla rozpoznania choroby zawodowej wykazania, że w miejscu pracy wystąpiło przekroczenie stężenia danego czynnika chemicznego lub fizycznego powyżej poziomu dopuszczalnego. Koniecznym jest natomiast stwierdzenie istnienia takiego czynnika w środowisku pracy. Zatem brak przekroczenia na danym stanowisku pracy wartości najwyższych dopuszczalnych natężeń lub stężeń nie wyklucza rozpoznania choroby zawodowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1518/15, CBOSA).
Wobec powyższego nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 5 pkt 4a u.p.i.s., art. 235¹ i art. 235² k.p. oraz § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez bezpodstawne stwierdzenie choroby zawodowej, spowodowanej działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy strony skarżącej. Dla uznania danego schorzenia za chorobę zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na jej powstanie i nie miał więc znaczenia krótki okres zatrudnienia uczestnika u strony skarżącej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się przy tym, że decyzja Państwowego Inspektora Sanitarnego stwierdzająca chorobę zawodową pracownika nie jest wiążąca w postępowaniu sądowym dotyczącym cywilnoprawnej odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy za skutki tej choroby (wyrok SN z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I PK 295/07, OSNP 2009, nr 21-22 poz. 281 a także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 kwietnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Gl 581/08, CBOSA).
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego ani procesowego, a istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne zostały ustalone prawidłowo i mogły stanowić wystarczającą podstawę do przyjęcia, że uczestnik w okresie zatrudnienia w wymienionych na wstępie zakładach, w tym w zakładzie strony skarżącej, pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania zdiagnozowanej jednostki chorobowej.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.