III SA/Wr 742/22

III SA/Wr 742/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów
Anetta Chołuj /przewodniczący/
Anna Kuczyńska-Szczytkowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Sejmik Województwa
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 305
art. 207, art. 67
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędziowie asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska (sprawozdawca), sędzia WSA Andrzej Nikiforów, , Protokolant specjalista Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 21 marca 2023 r. sprawy ze skargi M.T. na decyzję Zarządu Województwa Dolnośląskiego z dnia 16 września 2021 r., nr DEF-Z.IV.433.2.2021 w przedmiocie ustalenia kwoty środków przypadających do zwrotu oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
UZASADNEINIE
Przedmiotem skargi M. T. (dalej: Beneficjent, strona, skarżący) jest decyzja Zarządu Województwa Dolnośląskiego (dalej: "organ", "organ odwoławczy" "IZ") z dnia 16 września 2021 r. (nr DEF-Z.IV.433.2.2021) utrzymująca w mocy decyzję Zarządu Województwa Dolnośląskiego z dnia 22 lutego 2021 r. (nr DEFS-O/2/2021) w przedmiocie określenia kwoty środków przypadających do zwrotu dla projektu nr [...], pn. "[...]". Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 - zwanej dalej Kpa) w związku z art. 122 ust. 2, art. 125 ust. 1 i ust. 4 lit. a) oraz art. 143 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 320 z późn. zm.) oraz art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 9 lit. c) ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r. poz. 818) i art. 207 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 12a pkt 1 w związku z art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 305, dalej: u.f.p.), w związku z art. 46 ust. 2a ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 1668, z późn. zm.).
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że 26 stycznia 2018 r. pomiędzy Beneficjentem - M. T. a Zarządem Województwa Dolnośląskiego pełniącym funkcję Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Dolnośląskiego 2014-2020 zawarta została umowa o dofinansowanie (zwana dalej Umową) projektu nr [...] pn. "[...]" (zwanego dalej projektem), wybranego w naborze przeprowadzonym dla Działania 10.3 "Poprawa dostępności i wspieranie uczenia się przez całe życie", w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego 2014-2020 (zwanego dalej RPO WD 2014-2020) współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS). Umowa była następnie dwukrotnie aneksowana.
Zgodnie z zapisami wniosku o dofinansowanie celem projektu było nabycie kompetencji komputerowych (poziom A+B wg Ramy Kompetencji DIGCOMP) lub językowych (poziom A, B lub C wg skali ESOKJ) i potwierdzenie ich certyfikatem przez min. 80% uczestników projektu. Beneficjent miał zapewnić: 120 szkoleń komputerowych - każde po 152 godz. oraz 65 szkoleń językowych. Szkolenia miały zakończyć się programem formalnej oceny i certyfikacji nabytych kompetencji. Udział w szkoleniach miał pozytywnie wpłynąć na włączenie społeczne uczestników projektu, tj. na rozwój umiejętności życiowych, wzrost niezależności i samodzielności oraz aktywność zawodową (miał ułatwić poszukiwanie pracy, dostosować kwalifikacje uczestników projektu do wymagań pracodawców). W projekcie Beneficjent przewidział wydatki na wynagrodzenia dla trenerów szkoleń komputerowych i językowych, koszty najmu sal, koszty zakupu podręczników, koszty zakupu materiałów piśmienniczych, refundację kosztów dojazdu dla 360 uczestników projektu, koszty egzaminów. Na podstawie umowy o dofinansowanie (z uwzględnieniem aneksu do umowy z dnia 24 kwietnia 2019 r.) na realizację projektu Beneficjentowi przyznane zostało dofinansowanie w kwocie nieprzekraczającej 6.419.345,64 zł, stanowiącej nie więcej niż 90 % kwoty całkowitych wydatków kwalifikowalnych projektu. Całkowita wartość projektu wynosiła 7.132.606,27 zł. W toku realizacji projektu Beneficjent zawnioskował o wypłacenie mu kwoty 4.419.345,64 zł (nie wnioskował o wypłacenie reszty dofinansowania w wysokości 2.000.000 zł). Dofinansowanie wypłacane było w kilku transzach, ostatnia transza dofinansowania przekazana została Beneficjentowi w dniu 10 października 2019 r. w wysokości 2.824.347,97 zł. Projekt miał być realizowany w okresie od 1 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2019 r.
Umowa o dofinansowanie zawierała zakres praw i obowiązków Instytucji Zarządzającej oraz Beneficjenta, jakie są niezbędne i istotne dla realizacji projektu oraz wypłacenia dofinansowania. Umowa określała m.in. szczegółowe zasady, tryb i warunki, na jakich dokonywane będzie przekazywanie, wykorzystanie i rozliczanie środków dofinansowania części wydatków kwalifikowalnych poniesionych przez Beneficjenta na realizację projektu (§ 2 Umowy), Beneficjent zobowiązał się w umowie poddać kontroli w zakresie prawidłowości realizacji projektu, przeprowadzanej przez podmioty uprawnione do jej przeprowadzenia (§ 19 ust. 1 i nast. Umowy) oraz realizować projekt zgodnie z Wnioskiem o dofinansowanie i Harmonogramem rzeczowo-finansowym stanowiącymi załączniki do Umowy oraz Wytycznymi wskazanymi w § 3. Umowa określała także w § 14 skutki stwierdzenia przez Instytucję Zarządzającą - zgodnie z art. 207 u.f.p. - wykorzystania przez Beneficjenta całości lub części dofinansowania niezgodnie z przeznaczeniem, z naruszeniem procedur lub pobrania całości lub części dofinansowania w sposób nienależny albo w nadmiernej wysokości.
W dniach 27-29 stycznia 2020 r. Zespół kontrolny IZ przeprowadził w siedzibie Beneficjenta (w tzw. biurze projektu) kontrolę planową na dokumentach (kontrola w trakcie realizacji projektu). Do kontroli wybrano próbę dokumentów dotyczących szkoleń komputerowych, szkoleń z języka angielskiego oraz egzaminów w ramach zadań 3 i 4 dotyczących grup szkoleniowych nr 25, 27, 29, 31. Dokumentacja poddana kontroli stanowiła 8,89% dokumentacji dotyczącej realizacji wszystkich szkoleń z języka angielskiego w projekcie (4 grupy z 45 zaplanowanych w projekcie). Kontrola wykazała brak części dokumentów pozwalających na udokumentowanie prawidłowości działań podjętych w ramach ww. szkoleń i potwierdzenie kwalifikowalności niektórych z wydatków. Po zakończeniu czynności kontrolnych sporządzona została Informacja pokontrolna, w której wykazano istotne uchybienia:
- Beneficjent nie przedstawił dokumentów, które pozwalałyby stwierdzić, że lektorzy prowadzący szkolenia językowe dla grup 25,27,29,31 spełniali wymagania wskazane we wniosku o dofinansowanie w zakresie kierunkowego wykształcenia (tj. filologii lub certyfikatów z języka uzyskanych w toku szkoleń/kursów) oraz wymagań co do 2-letniego doświadczenia lub min. 500 godz. w nauczaniu języka;
- Beneficjent wydał materiały szkoleniowe uczestnikom, dla których nie posiadał dokumentów potwierdzających ich kwalifikowalność w projekcie (deklaracji uczestnictwa);
- Beneficjent nie przedstawił CV trenera prowadzącego zajęcia komputerowe, aby potwierdzić jego kompetencje (doświadczenia i wykształcenia stawianego osobom prowadzącym zajęcia komputerowe), co powinno mieć miejsce przy wyłanianiu firmy świadczącej usługę szkoleniową w oparciu o zasadę konkurencyjności.
Wykonując zalecenia pokontrolne Beneficjent przesłał posiadane dokumenty dotyczące lektorów prowadzących zajęcia z języka angielskiego objętych kontrolą w grupach 25,27,29 i 31, trenera szkoleń komputerowych oraz wyjaśnienia w zakresie materiałów szkoleniowych przekazywanych uczestnikom projektu. Zespół Kontrolny podtrzymał stanowisko w zakresie uznania za niekwalifikowalne 60 godzin szkoleń z języka angielskiego dla Grupy 27 (9 uczestników projektu) ze względu na brak dokumentów potwierdzających wykształcenie kierunkowe (filologia lub certyfikaty) oraz co najmniej 2 letnie doświadczenie (lub 500 godz. nauczania języka) lektora języka angielskiego M. D. W związku z powyższym za niekwalifikowalne zostały uznane wydatki w wysokości 4.947,75 zł oraz kwota 494,78 kosztów pośrednich - w tym kwota dofinansowania 76,31 zł, co dało ogółem kwotę 5.442,53 zł - w tym kwota dofinansowania 5.024,06 zł.
Beneficjent – pomimo wezwania – nie dokonał zwrotu środków, wobec czego IZ, działając jako organ I instancji, wszczęła z urzędu postępowanie administracyjne w celu wydania decyzji określającej kwotę środków przypadających do zwrotu na podstawie art. 207 ustawy o finansach publicznych.
W toku postępowania Beneficjent przesłał pismo, do którego załączył wydruk komputerowy CV M. D. (pismo zostało włączone do dokumentacji sprawy), nie zawierający podpisu, daty, ani danych kontaktowych osoby w nim wskazanej. IZ wezwała Beneficjenta do uzupełnienia ww. wydruku CV tak, aby możliwe było w sposób jednoznaczny stwierdzenie, czy ww. osoba posiadała wymagane wykształcenie i doświadczenie do prowadzenia szkoleń z języka angielskiego w ramach projektu. W odpowiedzi Beneficjent przesłał pismo, w którym oświadczył, iż lektorka nie była zatrudniona jako personel projektu i nie miała obowiązku udostępnienia swoich danych osobowych, a z przesłanego CV wynika jakie ma doświadczenie i wykształcenie. W odpowiedzi IZ poinformowała Beneficjenta, że nie wymagała przedstawienia danych osobowych ww. osoby lecz dokumentów potwierdzających jej wykształcenie i doświadczenie oraz ponownie wezwała Beneficjenta do przedstawienia żądanych informacji w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, wskazując, że potwierdzeniem kwalifikacji są dyplomy, certyfikaty, zaświadczenia o ukończeniu kursów, świadectwa, a potwierdzeniem doświadczenia zawodowego są świadectwa pracy, zaświadczenia podmiotów współpracujących, ewentualnie oświadczenia kandydata. Wezwano także Beneficjenta, aby w przypadku, gdy nie posiada innej dokumentacji niż przesłany wydruk komputerowy CV, opisał jak zweryfikował kompetencje i doświadczenie ww. osoby.
Prowadzone postępowanie administracyjne (dotyczące zwrotu środków za zajęcia z języka angielskiego prowadzone przez lektora M. D.) zakończyło się wydaniem w dniu 22 lutego 2021 r. decyzji administracyjnej określającej obowiązek zwrotu kwoty dofinansowania w wysokości 5.024,06 zł wraz z należnymi odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych od dnia przekazania środków na rachunek bankowy Beneficjenta, tj. od dnia 5 marca 2018 r. do dnia obciążenia rachunku bankowego Beneficjenta na podstawie polecenia przelewu.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Beneficjent wskazał, że dokumentacja dotycząca kwalifikacji trenerów została przedłożona w zakresie w jakim znajdowała się w jego dyspozycji. Podkreślił, że podwykonawca E. wielokrotnie uprzednio deklarował i zobowiązywał się do przedłożenia wszystkich wymaganych i brakujących dokumentów w sprawie prowadzonych kursów językowych oraz dotyczących lektorów prowadzących zajęcia, a ponadto oświadczył w treści umowy zawartej z Beneficjentem, że spełnia wymagania dotyczące doświadczenia, kwalifikacji, umiejętności niezbędne dla organizowania i prowadzenia kursów języków obcych. W treści wniesionego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Beneficjent zamieścił skan zobowiązania podpisanego przez podwykonawcę E. oraz fragment początkowy umowy zawartej z E. na organizację kursów językowych.
Decyzją z dnia 16 września 2021 r. IZ utrzymała w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy podkreślił, że co prawda w licznych pismach wystosowywanych przez IZ oraz Beneficjenta mowa była o braku potwierdzenia kompetencji wielu lektorów/trenerów, jednak zaskarżona decyzja dotyczy nieprawidłowości polegającej na braku potwierdzenia i udokumentowania wymaganego wykształcenia i doświadczenia w zakresie języka angielskiego tylko jednego z lektorów/trenerów - M. D.
Organ odwoławczy wskazał, że w świetle zapisów umowy oraz załącznika do umowy w postaci wniosku o dofinansowanie projektu, Beneficjent obowiązany był do zaangażowania w projekcie lektorów języków obcych o odpowiednich kompetencjach (wykształceniu i doświadczeniu). Na odpowiedzialność tą nie wpływa fakt, czy zadanie w projekcie (zorganizowania i przeprowadzenia szkoleń językowych) było organizacyjnie zadaniem Beneficjenta, czy też Partnera projektu, bądź czy było wykonywane przez samego Beneficjenta/Partnera, czy też przez wybranego na zasadach określonych w Wytycznych wykonawcę/podwykonawcę. Organ odwoławczy dodał, że na podstawie Umowy obowiązkiem Beneficjenta było również posiadanie i przechowywane dokumentacji poświadczającej kompetencje (wykształcenie i doświadczenie) lektorów zaangażowanych w projekcie, w tym kompetencje lektora/trenera języka angielskiego M. D.
Organ odwoławczy wskazał, że jedynym przekazanym przez Beneficjenta "pismem" dotyczącym lektora był wydruk komputerowy CV, w którym wskazano, iż ww. osoba w latach 2006-2010 uzyskała licencjat na specjalizacji tłumaczeniowo- nauczycielskiej Filologia Angielska ([...]), a w latach 2010-2012 uczęszczała na stacjonarne studia magisterskie uzupełniające na Filologii Angielskiej ([...]). Przedmiotowy wydruk CV nie zawiera jednak żadnych danych kontaktowych, które są standardowo umieszczane w dokumentach CV przedkładanych pracodawcom, jak również nie zawiera podpisu lektora. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu wydającego zaskarżoną decyzję, że taki wydruk nie może być potraktowany przez organ administracji jako dokument w sprawie, w tym nawet jako pismo prywatne. Zdaniem organu odwoławczego wydruk CV (bez podpisu), zobowiązanie wykonawcy oraz fakt zawarcia umowy z wykonawcą, nie stanowiły wykazania oczekiwanych przez IZ okoliczności dotyczących posiadanych kompetencji i umiejętności przez lektora/trenera.
Odnosząc się do przesłanej wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy pierwszej strony umowy zawartej pomiędzy Beneficjentem (Zamawiającym) a E. (Wykonawcą) na organizację kursów językowych, organ odwoławczy wskazał, że pisma tego nie można zweryfikować jako dowodu w sprawie, ponieważ bez przekazania całej umowy (wraz z podpisami stron) nie można stwierdzić, czy faktycznie umowa taka została zawarta pomiędzy stronami i jaka była jej faktyczna (pełna) treść. Ponadto w treści ww. pisma brak jest informacji o spełnianiu przez poszczególnych lektorów, którzy zostaliby zaangażowani w projekcie wymagań co do doświadczenia i wykształcenia. Zawiera ono oświadczenie samego wykonawcy o posiadaniu odpowiedniego doświadczenia, kwalifikacji i umiejętności wymaganych do wykonania postanowień umowy (§ 2). Tak sformułowane ogólne oświadczenie, w ocenie organu, nie potwierdza, że M. D. faktycznie posiadała wymagane kwalifikacje w okresie, kiedy zaangażowana została do prowadzenia zajęć językowych w ramach projektu.
Podniesiony argument, zgodnie z którym Beneficjent nie posiadał kontaktu do kadry lektorskiej podczas realizacji projektu i cały kontakt odbywał się za pośrednictwem firmy E. pozostaje – zdaniem organu odwoławczego - bez znaczenia w niniejszej sprawie, ponieważ na Beneficjencie ciąży odpowiedzialność za prawidłową realizację projektu, a także ciężar dowodu dotyczący potwierdzenia kwalifikowalności wydatków ponoszonych w Projekcie. Beneficjenta obciążała konieczność posiadania (przechowywania) dokumentacji niezbędnej do oceny kwalifikowalności wydatków także w przypadku realizacji projektu przy pomocy wykonawców oraz obowiązek zastrzeżenia w umowie z wykonawcą prawa wglądu do dokumentów związanych z realizowanym projektem.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu Beneficjenta, organ odwoławczy wyjaśnił, że czym innym jest postępowanie prowadzone w oparciu o zasady ujęte w Wytycznych w celu wyłonienia wykonawcy, który podejmie się realizacji danego zadania w projekcie, a czym innym weryfikacja kwalifikowalności i prawidłowości faktycznie ponoszonych w projekcie wydatków. Przeprowadzenie postępowania ofertowego następuje w celu wyłonienia wykonawcy i istotne jest ustalenie zdolności wykonawcy do prawidłowej realizacji zamówienia. Złożenie przez wykonawcę na etapie postępowania ofertowego oświadczenia, że posiada zaplecze trenerskie odpowiednie dla potrzeb wykonania zamówienia zgodnie z oczekiwaniami Beneficjenta i wymogami realizowanego projektu oraz przedstawienie CV trenerów, którymi "dysponuje" wykonawca można uznać za wystarczające. IZ nie miała zatem podstaw by kwestionować wskazane przez Beneficjenta postępowanie ofertowe, bądź na tym etapie kontroli zamówień w projekcie domagać się dodatkowych dokumentów od Beneficjenta. Zupełnie odrębną kwestią jest następnie sprawdzenie, czy zaangażowany przez Beneficjenta Wykonawca dotrzymał powyższych zobowiązań zawartych w ofercie w toku wykonywania zamówienia i zatrudnił osoby o wymaganym doświadczeniu i wykształceniu w roli lektorów/trenerów, jak również zgromadzenie przez Beneficjenta dokumentacji pozwalającej na potwierdzenie kwalifikowalności wydatków.
Organ odwoławczy podniósł również, że zgodnie z zawartą umową Beneficjent ma obowiązek przechowywać dla potrzeb kontroli projektu dokumentację przez wiele lat po zakończeniu projektu, bowiem właściwe instytucje oraz IZ RPO WD mogą dokonywać kontroli projektu do 31 grudnia roku następującego po złożeniu do Komisji Europejskiej zestawienia wydatków, w którym ujęto ostateczne wydatki dotyczące zakończonego projektu, przy czym termin ten zostaje przerwany w przypadku wszczęcia postępowania administracyjnego lub sądowego dotyczącego wydatków rozliczonych w Projekcie (albo na wniosek KE).
Dodatkowo organ odwoławczy zaznaczył, że w sprawie doszło także do opóźnień w przekazywaniu wymaganej przez Kontrolujących oraz IZ dokumentacji, co także stanowi naruszenie postanowień Umowy. Organ przywołał w tym zakresie treść § 19 umowy. Podkreślił, że przeprowadzona w sprawie kontrola była planowa, brak jest zatem uzasadnienia dla opóźnień i niepełnego przekazywania dokumentacji w dniach dokonywania kontroli.
Organ odwoławczy omówił przesłanki stwierdzenia nieprawidłowości, tj.: naruszenie prawa, działanie lub zaniechanie podmiotu gospodarczego, potencjalny lub rzeczywisty szkodliwy wpływ na budżet UE poprzez obciążenie tego budżetu nieuzasadnionym wydatkiem. Wskazał, że w sprawie zostały spełnione wszystkie trzy przesłanki umożliwiające stwierdzenie wystąpienia nieprawidłowości w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia ogólnego 1303/2013 w toku realizacji projektu, co powoduje konieczność ustalenia wysokości środków przypadających do zwrotu i odzyskania kwot nienależnie wypłaconych Beneficjentowi. Podkreślił, że na gruncie prawa krajowego, zasady wykorzystania środków pomocy z funduszy strukturalnych zostały określone także w ustawie z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r., poz. 818). Zauważył, że art. 9 ust. 2 pkt. 7, 8 i 9 ww. ustawy stanowi podstawę prawną dla instytucji zarządzającej do prowadzenia kontroli programu operacyjnego, w tym wydatków ponoszonych przez beneficjenta, nakładania korekt finansowych o których mowa w art. 143 ust. 2 rozporządzenia ogólnego 1303/2013 i odzyskiwania kwot podlegających zwrotowi, w tym wydawania decyzji o zwrocie środków przekazanych na realizację programów, projektów lub zadań. Organ powołał także treść art. 207 ust. 1 u.f.p. i § 14 ust. 1 zawartej Umowy o dofinansowanie projektu.
Organ odwoławczy wskazał także, że zgodnie z § 7 ust. 3 pkt 1 Umowy o dofinansowanie, koszty usług związanych z realizacją kursów językowych w ramach zadania nr 3 Beneficjent rozliczał stawkami jednostkowymi, które wskazane zostały w określonej kwocie w Regulaminie konkursu i Umowie. Stawka jednostkowa za kurs języka angielskiego dla pełnosprawnych osób wynosiła 549,75 zł. W ramach projektu lektor - M. D. przeprowadziła zajęcia dla 9 uczestników projektu stąd za niekwalifikowalne należy uznać wydatki w wysokości 4.947,75 zł (9 x 549,75 zł).
Organ odwoławczy dodał, że za niekwalifikowalne powinny zostać także uznane - w odpowiedniej proporcji - koszty pośrednie przyznane Beneficjentowi na zarządzenie projektem, ponieważ Beneficjent nie zarządzał projektem w sposób właściwy. Powołał treść § 5 umowy i wskazał, że w sprawie doszło do rażącego zaniedbania w zarządzaniu projektem, gdyż Beneficjent dopuścił do zaangażowania w projekcie osoby bez potwierdzonego wykształcenia i doświadczenia oraz naruszył obowiązki związane z gromadzeniem i przechowywaniem dokumentacji projektu. Zatem za niekwalifikowalną w projekcie, zdaniem organu odwoławczego, należy uznać kwotę 494,78 zł kosztów pośrednich obliczoną jako 10% od kwoty zakwestionowanych kosztów bezpośrednich (tj. 4.947,75 x 10%). Z kwoty 494,78 zł wypłacone Beneficjentowi dofinansowanie stanowiło kwotę 76,31 zł. W tej sytuacji, wysokość środków przypadających do zwrotu na rzecz Programu Operacyjnego stanowi kwotę 5.024,06 zł (4.947,75 zł + 76,31 zł). Organ odwoławczy wskazał, że "korekta finansowa" wyliczona w niniejszej sprawie została nałożona proporcjonalnie do wagi i charakteru naruszenia oraz straty finansowej poniesionej przez Fundusze (czyli budżet UE) - uwzględnia wysokość ustalonych stawek jednostkowych za zajęcia z języka angielskiego i została nałożona wyłącznie za wydatki poniesione na szkolenia z języka angielskiego prowadzone przez lektora - M. D. oraz zawiera w sobie proporcjonalnie do ww. wydatków wyliczoną kwotę kosztów pośrednich.
W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej zmianę i ustalenie, że kwota wskazana w decyzji nie podlega zwrotowi, względnie, uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych oraz dowolną ocenę materiału dowodowego poprzez uznanie, że:
1. w odniesieniu do M. D. nie zostały przedłożone dokumenty potwierdzającej jej kompetencje, jak wskazywano w piśmie z dnia 31 grudnia 2020 r. oraz 25 stycznia 2021 r.; dokumenty dotyczące kwalifikacji trenerów zostały przedłożone w zakresie w jakim znajdowały się w dyspozycji Beneficjenta, natomiast podwykonawca wielokrotnie uprzednio deklarował i zobowiązywał się do przedłożenia wszystkich wymaganych i brakujących dokumentów w sprawie prowadzonych kursów językowych oraz dotyczących lektorów prowadzących zajęcia,
2. pominięcie w ocenie sprawy okoliczności, że podwykonawca tj. firma E. oświadczył w treści umowy zawartej z Beneficjentem, iż spełnia wymagania dotyczące doświadczenia, kwalifikacji, umiejętności niezbędne dla organizacji i prowadzenia kursów języków obcych, co zostało zawarte w treści umowy zawartej z podwykonawcą,
3. dowolne przyjęcie, iż dokument CV M. D. przedłożony, przez podwykonawcę nie stanowi o wypełnieniu zobowiązania złożonego przez podwykonawcę w zakresie uzupełnienia wymaganych dokumentów, gdzie w zobowiązaniu podwykonawcy zawarte jest oświadczenie o zobowiązaniu do złożenia dokumentów m.in. M. D., a tym samym łącznie dokumenty tj. CV, zobowiązanie oraz fakt zawarcia umowy z podwykonawcą zapewniającym o posiadaniu doświadczenia, kwalifikacji i umiejętności nie stanowi wykazania oczekiwanych przez Instytucje Zarządzającą posiadanych kompetencji i umiejętności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie skarżący wskazał, że z wytycznych nie wynikał obowiązek przechowywania i posiadania przez beneficjenta podpisanych CV. Podkreślił, że zrealizował około 30 projektów na terenie całej Polski i nigdzie takich wymagań nie było, ponieważ nie wynikają one z wytycznych. Pełnomocnik organu wskazał, że powołanie się na zapis umowy z wykonawcą nie jest wystarczającym potwierdzeniem spełnienia wymogów wniosku przez Beneficjenta.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy interpretacji podatkowych i który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.
Zaskarżona decyzja z 16 września 2021 r. ustalająca kwotę środków przypadających do zwrotu dotyczy nieprawidłowości polegającej na braku potwierdzenia i udokumentowania wymaganego wykształcenia i doświadczenia w zakresie języka angielskiego tylko jednego z lektorów/trenerów - M. D. Przeprowadzona przez Sąd kontrola wykazała, że decyzja ta nie narusza prawa. Zdaniem Sądu, organy przeprowadziły postępowanie administracyjne zgodnie z obowiązującymi przepisami, w sposób rzetelny ustaliły stan faktyczny sprawy, a zgromadzone dowody oceniły w sposób prawidłowy. Zatem oceniając stan faktyczny ustalony przez organ, Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji publicznej albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 305, dalej: u.f.p.). Zgodnie z art. 207 ust. 1 pkt 2 tej ustawy w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. W przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja określona odpowiednio w ust. 9, 11 i 11a lub instytucja, która podpisała z beneficjentem umowę o dofinansowanie, wzywa do: 1) zwrotu środków lub 2) do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności, o którym mowa w ust. 2, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania (art. 207 ust. 8 u.f.p.) Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 8, organ pełniący funkcję instytucji zarządzającej lub instytucji pośredniczącej w rozumieniu ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju albo ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego, albo ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego, albo ustawy o zasadach realizacji programów, wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków, z uwzględnieniem ust. 2, oraz zawierającą pouczenie o sankcji wynikającej z ust. 4 pkt 3, z zastrzeżeniem ust. 7 (art. 207 ust. 9 pkt 1 u.f.p.). Po myśli art. 184 ust. 1 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Natomiast stosownie do treści art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz.U. z 2020 r., poz. 818) instytucją zarządzającą jest zarząd województwa - w przypadku regionalnego programu operacyjnego. Należy wskazać, że art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. należy interpretować w powiązaniu z art. 2 pkt 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U.UE.L.2013.347.320). Zgodnie z tym przepisem każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem stanowi nieprawidłowość, której stwierdzenie w operacjach nakłada na państwo członkowskie – zgodnie z art. 143 rozporządzenia – obowiązek dokonania korekt finansowych. Zauważyć należy, że samo naruszenie procedur obowiązujących przy wykorzystaniu środków pochodzących z budżetu UE nie oznacza automatycznie obowiązku stosowania korekt i zwrotu środków unijnych. Konieczna jest bowiem ocena skutków tego naruszenia w kontekście uregulowań określonych w rozporządzeniu. Środki unijne podlegają zatem zwrotowi tylko wówczas gdy wykorzystano je z naruszeniem procedur, które to naruszenie stanowi "nieprawidłowość" w rozumieniu art. 2 pkt 36 ww. rozporządzenia – co oznacza naruszenie przepisu prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w budżecie ogólnym Unii Europejskiej w drodze finansowania nieuzasadnionego wydatku z budżetu ogólnego. Tym samym wskazana "nieprawidłowość" ma miejsce w sytuacji, gdy na skutek naruszenia procedur doszło do powstania szkody lub mogłoby dojść do jej powstania w budżecie ogólnym UE. Możliwość powstania szkody należy więc rozumieć jako możliwość uszczuplenia środków unijnych. Dla uznania zatem, że doszło do powstania "nieprawidłowości" w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 wystarczy ustalenie, że wskutek naruszenia procedur obowiązujących przy wydatkowaniu środków unijnych powstała jedynie hipotetyczna możliwość powstania szkody w budżecie ogólnym UE. Stwierdzenie wystąpienia szkody "rzeczywistej" nie ma podstawowego znaczenia (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt II GSK 175/15).
Wskazać trzeba, że procedury jakich naruszenie może uzasadniać zastosowanie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p., mogą wynikać nie tylko z aktu prawa powszechnie obowiązującego, ale także z łączącej strony umowy o dofinansowanie, w której zostaje określony uzgodniony sposób działania beneficjenta. Sposób ten jest obowiązujący, a odstępstwo od niego bez wątpienia stanowi naruszenie procedur, o jakim mowa w art. 184 u.f.p. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy stwierdzić, że interpretacja pojęcia "inne procedury" musi zostać dokonana na tle zarówno potocznego rozumienia terminu "procedura" jak i sposobu uregulowania w prawie krajowym wdrażania programów operacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 732/11, wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1546/12, wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 1141/14; dostępne w CBOSA). W prawie krajowym systemy realizacji programów operacyjnych krajowych i regionalnych tworzone są przede wszystkim aktami nie mającymi waloru przepisów prawa powszechnie obowiązującego. Projekty są realizowane przez beneficjentów na podstawie zaakceptowanego wniosku o dofinansowanie i dalej umowy o dofinansowanie, która stanowi podstawowe źródło uprawnień i obowiązków jej stron, w tym beneficjenta. Podpisana przez beneficjenta według wzoru umowa określa procedurę wykonywania przez niego projektu. W tej sytuacji, stosując zarówno gramatyczną, jak też systemową wykładnię przepisu art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. należy przyjąć, że w pojęciu "innych procedur" mieszczą się umowy zawierane przez beneficjentów na wykonanie projektów zgłoszonych przez nich w ramach określonych programów operacyjnych i wyłonionych do dofinansowania (por. wyrok NSA z dnia 13 października 2015 r., sygn. akt II GSK 2109/14, wyrok NSA z 20 października 2016 r., sygn. akt II GSK 733/15, wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 lutego 2020 r., CBOSA).
Sąd podziela utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że naruszenie procedury to także realizowanie projektu niezgodnie z zasadami określonymi w umowie o dofinansowanie i zaakceptowanym wnioskiem o dofinansowanie.
W sprawie istota sporu sprowadzała się do ustalenia, czy Beneficjent w sposób wystarczający i prawidłowy udokumentował wykształcenie i doświadczenie jednego z lektorów języka angielskiego, a tym samym, czy wydatki poniesione w związku ze szkoleniem przeprowadzonym przez tego lektora należało uznać za kwalifikowalne. Ponadto należało rozstrzygnąć, czy Beneficjent miał obowiązek posiadania i przedstawienia dokumentów potwierdzających kwalifikacje i doświadczenie lektora. W wyniku przeprowadzonej kontroli realizacji projektu uznano bowiem za niekwalifikowalne 60 godzin szkoleń z języka angielskiego dla grupy 27 (9 uczestników projektu) ze względu na brak dokumentów potwierdzających wykształcenie kierunkowe (filologia lub certyfikaty) oraz co najmniej 2 letnie doświadczenie (lub 500 godz. nauczania języka) lektora języka angielskiego M. D. Skarżący w toku postępowania przed organami i w skardze do Sądu twierdził, że zobowiązanie podwykonawcy do złożenia dokumentów lektora języka angielskiego, przesłany dokument CV oraz fakt zawarcia umowy z podwykonawcą zapewniającym o posiadaniu doświadczenia, kwalifikacji i umiejętności niezbędnych dla organizacji i prowadzenia kursów języków obcych, stanowiło łącznie wykazanie przez niego oczekiwanych przez IZ kompetencji i umiejętności lektora. Zdaniem Beneficjenta organ w sposób dowolny, sprzecznie z uprzednio prowadzonymi postępowaniami weryfikacyjnymi, na etapie rozliczania projektu wyartykułował żądania, których uprzednio nie sygnalizował, a nawet w przypadku weryfikacji procedury wyboru podwykonawcy nie zgłaszał zastrzeżeń co do formy i kształtu dokumentów potwierdzających kompetencje lektora.
Przed rozstrzygnięciem sporu powstałego w sprawie należy w pierwszej kolejności wskazać - powołane także przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji - zapisy złożonego przez skarżącego wniosku o dofinansowanie, a także zawartej umowy o dofinansowanie projektu, którego przedmiotem było przeprowadzenie szkoleń komputerowych oraz językowych. Jak już bowiem wyżej wskazano, naruszeniem procedury w rozumieniu art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. jest także realizowanie projektu niezgodnie z zasadami określonymi w umowie o dofinansowanie i zaakceptowanym wnioskiem o dofinansowanie.
Zgodnie z zapisami zawartymi we wniosku o dofinansowanie, który stanowił załącznik do umowy, w ramach zadania nr 3 Beneficjent miał przeprowadzić szkolenia w zakresie podnoszenia kompetencji językowych z j. angielskiego, niemieckiego i francuskiego kończące się certyfikatem zewnętrznym potwierdzającym zdobycie przez uczestnika projektu poziomu biegłości językowej. Zgodnie z opisem zadania: "Wydatki w ramach zadania rozliczane będą w oparciu o stawki jednostkowe zgodnie z Wytycznymi w zakresie relacji przedsięwzięć z udziałem środków Europejskiego Funduszu Społecznego w obszarze edukacji na lata 2014-2020. Zrealizowane zostaną szkolenia prowadzące do nabycia pełnego poziomu kompetencji językowych - poziom A lub B lub C zgodnie z Europejskim Systemem Opisu Kształcenia Językowego - zakończone programem formalnej oceny i certyfikacji (...). Uczestnicy projektu nabędą umiejętności w zakresie komunikacji w języku obcym (zdolność rozumienia komunikatów słownych, inicjowania, podtrzymywania i kończenia rozmowy oraz czytania, rozumienia i pisania tekstów) na pełnym poziomie A/B/C w zakresie odpowiadającym ESOKJ (angielski/niemiecki/francuski)." W uzasadnieniu wydatków Beneficjent odnośnie zadania nr 3 podał, że: "Kursy poprowadzą lektorzy: wykształcenie kierunkowe (filologia ang./niemiecka/francuska) lub certyfikaty (szkolenia /kursy) w zakresie j.ang./niemieckiego/francuskiego oraz co najmniej 2 letnie doświadczenie (lub min. 500 godz.) w nauczaniu j.ang./niemieckiego/francuskiego".
Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 3 umowy Beneficjent zobowiązał się do realizacji projektu w zakresie określonym i zatwierdzonym we Wniosku, w tym do zapewnienia realizacji projektu przez personel projektu posiadający kwalifikacje określone we Wniosku i/lub Regulaminie konkursu. W § 4 ust. 5 umowy Beneficjent zobowiązał się do realizacji projektu zgodnie z Wnioskiem o dofinansowanie oraz zgodnie z zamieszczonymi na stronie internetowej Instytucji Zarządzającej Programem, SzOOP oraz Regulamin konkursu obowiązującymi dla danego konkursu. Stosownie do § 9 ust. 6 umowy "Beneficjent ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłową realizację Projektu, w tym za poprawność rozliczeń finansowych, nawet w sytuacji gdy przekazuje Partnerowi odpowiednią część dofinansowania na pokrycie jego wydatków, zgodnie z zawartą umową o partnerstwie". § 18 ust. 1 umowy stanowi, że: "W przypadku zleceń dla wykonawców (zamówień) w ramach Projektu Beneficjent zobowiązuje się zapewnić wszelkie dokumenty umożliwiające weryfikację kwalifikowalności wydatków, w tym w szczególności zobowiązuje się do przestrzegania zapisów § 21 ust. 18 Umowy". Zgodnie z § 20 ust. 6 "W przypadku zleceń dla wykonawców (zamówień) w ramach Projektu, Beneficjent zobowiązuje się do zastrzeżenia w umowie z wykonawcą prawa wglądu do dokumentów związanych z realizowanym Projektem, w tym dokumentów finansowych". W myśl § 18 ust. 4 umowy: "Beneficjent zobowiązuje się do przechowywania dokumentacji związanej z realizacją Projektu przez okres dwóch lat od dnia 31 grudnia roku następującego po złożeniu do Komisji Europejskiej zestawienia wydatków, w którym ujęto ostateczne wydatki dotyczące zakończonego Projektu. (...)". § 18 ust. 5 umowy stanowi, że: "Beneficjent przechowuje dokumentację związaną z realizacją Projektu w sposób zapewniający dostępność, poufność, bezpieczeństwo, oraz jest zobowiązany do poinformowania Instytucji Zarządzającej o miejscu jej archiwizacji w terminie 5 dni roboczych od dnia podpisania Umowy, o ile dokumentacja jest przechowywana poza jego siedzibą". Zgodnie z § 18 ust. 8 umowy: "Postanowienia ust. 1-7 stosuje się odpowiednio do Partnerów, z zastrzeżeniem, że obowiązek informowania o miejscu przechowywania całej dokumentacji Projektu, w tym gromadzonej przez Partnerów dotyczy wyłącznie Beneficjenta".
Z powyższych zapisów wniosku o dofinansowania i zawartej umowy wynika, że Beneficjent zobowiązał się do zaangażowania w projekcie lektorów języków obcych spełniających – podane przez niego – wymogi w zakresie wykształcenia i doświadczenia. Przyjął także na siebie pełną odpowiedzialność za realizację projektu, a w przypadku zleceń dla wykonawców, zobowiązał się zapewnić wszelkie dokumenty umożliwiające weryfikację kwalifikowalności wydatków. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, Beneficjent jako podmiot otrzymujący pomoc z Programu, odpowiadał ostatecznie względem IZ i innych uprawnionych organów za prawidłową realizację projektu i wywiązanie się ze wszystkich warunków udzielenia dofinansowania. Beneficjent nie mógł zwolnić się z odpowiedzialności wskazując, że dane zadanie w projekcie – w sprawie zorganizowanie i przeprowadzenia szkoleń językowych - było organizacyjnie zadaniem Partnera projektu, bądź było wykonywane przez wybranego na zasadach określonych w Wytycznych wykonawcę.
Wbrew twierdzeniom Beneficjenta dokumentem potwierdzającym wykształcenie i doświadczenie lektora języka angielskiego nie mógł być przedstawiony wydruk CV, nie zawierający podpisu osoby składającej to CV ani żadnych danych kontaktowych. Warunkiem uznania dokumentu prywatnego jakim jest życiorys (CV) za oświadczenie pochodzące od osoby go sporządzającej jest jego własnoręczne podpisanie. Według art. 245 K.p.c., dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokument prywatny korzysta z domniemania, że oświadczenie zawarte w dokumencie pochodzi od osoby, która dokument ten podpisała. Dokumenty niepodpisane nie stanowią dokumentu w rozumieniu art. 245 K.p.c. (por. WSA w Szczecinie z 5 września 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 191/13 i powołany tam wyrok SN z dnia 9 grudnia 1980 r., II URN 171/80). W konsekwencji należy zgodzić się z organem, że przedłożony wydruk CV, nie zawierający podpisu, nie mógł być uznany za dokument korzystający z domniemania, że oświadczenie w nim zawarte pochodzi od osoby, która dokument ten podpisała. Tym samym nie mógł on stanowić wiarygodnego potwierdzenia, że lektorka języka angielskiego faktycznie posiadała wymagane w ramach projektu kwalifikacje i doświadczenie. Zauważyć przy tym należy, że organy obu instancji wskazywały, że do uznania wydatków za kwalifikowalne koniecznym było przedstawienie przez Beneficjenta dokumentów poświadczających wykształcenie i doświadczenie lektora, w tym co najmniej oświadczenia złożonego osobiście przez lektora M. D. lub podpisanego przez ww. osobę CV wskazującego na posiadane wykształcenie i doświadczenie. Podkreślały, że przedstawienie takich dokumentów wystarczyłoby, aby uniknąć uznania wydatków poniesionych na szkolenia z języka angielskiego prowadzone przez lektorkę za niekwalifikowalne. Organy obu instancji wskazywały, że uznałyby takie dokumenty, w szczególności CV podpisane przez M. D. za pismo prywatne o skutku oświadczenia (pismo IZ z dnia 10 listopada 2020 r.). Beneficjent nie przesłał jednak żadnych dokumentów potwierdzających doświadczenie i kompetencje do prowadzenia zajęć z języka angielskiego na odpowiednim poziomie przez lektorkę języka angielskiego, w szczególności nie przesłał podpisanego przez nią CV lub jej oświadczenia o posiadaniu odpowiednich kompetencji i doświadczenia.
Zgodzić należy się z organem, że nie jest wystarczające do zwolnienia się z odpowiedzialności wskazywanie przez Beneficjenta, że wykonawca, z którym zawarł umowę dotyczącą prowadzenia kursów językowych, oświadczył, że zobowiązuje się do prowadzenia grupowych kursów językowych prowadzonych przez lektorów dobieranych do konkretnych grup i posiada doświadczenie, kwalifikacje i umiejętności wymagane do wykonania postanowień umowy. Rzeczą i obowiązkiem Beneficjenta było bowiem zweryfikowanie takiego oświadczenia i w razie kontroli wykazanie odpowiednimi dokumentami, że lektorzy mieli kwalifikacje i doświadczenie, takie jak – co wymaga podkreślenie - sam wskazał we wniosku o dofinansowanie. Beneficjent w umowie z wykonawcą powinien był zapewnić sobie prawo wglądu do dokumentów związanych z realizacją projektu, a także powinien zadbać o to, by dysponować odpowiednimi dokumentami potwierdzającymi kwalifikowalność wydatków. Słusznie także organ ocenił, że Beneficjent nie mógł skutecznie uwolnić się od odpowiedzialności wskazując na brak kontaktu z lektorami. Nie stanowiło potwierdzenia kwalifikacji lektorki także oświadczenie Wykonawcy przesłane wraz z pismem z dnia 31 grudnia 2020 r. (na które skarżący powołuje się także w skardze), zgodnie z którym firma zobowiązuje się do uzupełnienia całej brakującej dokumentacji dotyczącej zajęć prowadzonych przez lektorów, w tym dokumentacji dotyczącej M. D.
Sąd podziela także stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym IZ nie miała podstaw by na etapie postępowania ofertowego i kontroli zamówień w projekcie domagać się dodatkowych dokumentów od Beneficjenta. Nie zasługują także w tym zakresie na uwzględnienie zarzuty Beneficjenta, zgodnie z którymi organ dopiero na etapie rozliczania projektu wyartykułował żądania, których uprzednio nie sygnalizował. Podkreślić należy, że dopiero na etapie kontroli realizacji projektu i wywiązania się z podjętych zobowiązań, zaistniała sytuacja uzasadniająca żądanie złożenia dokumentów potwierdzających kwalifikacje i doświadczenie lektora języka angielskiego. Wskazać jeszcze raz trzeba, że to Beneficjent we wniosku o dofinansowanie wskazał wymagania stawiane lektorom i tym samym podpisując następnie umowę, w której zobowiązał się do realizacji projektu zgodnie z Wnioskiem o dofinansowanie, miał obowiązek zaangażować lektorów spełniających określone wymagania. Skoro korzystał w tym zakresie z usług Wykonawcy, to jego obowiązkiem było zweryfikowanie, czy zaangażowani lektorzy spełniają warunki wskazane przez niego we wniosku.
Podsumowując powyższe wywody, należy wskazać, że w ocenie Sądu Beneficjent – wbrew postanowieniom umowy i wniosku o dofinansowanie - nie przedstawił dokumentów potwierdzających, że 60 godzin szkoleń z języka angielskiego dla grupy 27 (9 uczestników projektu) zostało przeprowadzonych przez lektora języka angielskiego, który posiadał wymagane wykształcenie kierunkowe (filologia lub certyfikaty) oraz co najmniej 2 letnie doświadczenie (lub 500 godz. nauczania języka). Nie ulega przy tym wątpliwości, iż skoro dofinansowanie projektu nastąpiło na podstawie umowy, to Beneficjent miał obowiązek zrealizować i rozliczyć swój projekt według zasad tam określonych. Są to warunki, których beneficjent musi przestrzegać przy podejmowaniu czynności faktycznych i prawnych w ramach realizacji projektu (por. wyrok WSA w Olsztynie z 3 czerwca 2015 r., I SA/Ol 247/15, CBOSA). Ponadto zgodnie z umową Beneficjent miał obowiązek zapewnić sobie dostęp do dokumentów Wykonawcy dotyczących realizacji projektu. W konsekwencji organ słusznie uznał wydatki poniesione na szkolenie w tym zakresie za niekwalifikowalne w projekcie i uznał, że zachodzi konieczność odzyskania od Beneficjenta kwoty niekwalifikowalnych wydatków. Prawidłowo organ przedstawił wyliczenie w tym zakresie.
Zgodzić należy się z organem, że w sprawie doszło także do opóźnień w przekazywaniu wymaganej przez Kontrolujących oraz IZ dokumentacji, co stanowiło naruszenie postanowień umowy. Zgodnie z § 19 ust. 1 umowy Beneficjent zobowiązał się "poddać kontroli dokonywanej przez Instytucję Zarządzającą oraz inne uprawnione na podstawie odrębnych przepisów podmioty w zakresie prawidłowości realizowanego projektu". Beneficjent zobowiązał się zapewnić podmiotom kontrolującym: pełny wgląd do wszystkich dokumentów (także elektronicznych) przez cały okres, kiedy istnieje obowiązek ich przechowywania; pełny wgląd do dokumentów niezwiązanych bezpośrednio z realizacją projektu, jeżeli jest to konieczne dla stwierdzenia kwalifikowalności wydatków ponoszonych w ramach projektu; pełny dostęp do rzeczy, materiałów, urządzeń i sprzętów zakupionych w ramach projektu, a także obiektów, terenów i pomieszczeń, w których realizowany jest projekt lub gdzie zgromadzona jest dokumentacja dotycząca realizowanego projektu; obecność osób zaangażowanych w realizację projektu lub innych upoważnionych osób, które udzielą wyjaśnień na temat realizowanego projektu, w tym wydatków i innych zagadnień związanych z realizacją projektu (§ 19 ust. 3). Zgodnie § 19 ust. 4 umowy "Nieudostępnienie wszystkich wymaganych dokumentów, o których mowa w ust. 3 pkt 1) i 2), niezapewnienie pełnego dostępu, o którym mowa w ust. 3 pkt 3), a także niezapewnienie asysty osób, o których mowa w ust. 3 pkt 4) w trakcie kontroli realizacji projektu jest równoznaczne z odmową poddania się kontroli".
W sprawie, mimo że kontrola była zapowiedziana, Beneficjent nie przedstawił pełnej dokumentacji w dniach kontroli. Dokumentacja ta była przekazywana z opóźnieniami. Jak słusznie zauważył organ na Beneficjencie ciążyła odpowiedzialność za dopilnowanie prawidłowej realizacji projektu i prawidłowe zarządzanie projektem (na który to cel otrzymał tzw. koszty pośrednie). Zgodzić należy się z organem, że Beneficjent zaniechał gromadzenia na bieżąco dokumentacji projektu, co stanowi naruszenie postanowień umowy. Ponadto Beneficjent dopuścił do zaangażowania w projekcie osoby bez potwierdzonego wykształcenia i doświadczenia. Zasadne zatem stało się proporcjonalne pomniejszenie kosztów pośrednich przyznanych Beneficjentowi w związku z realizacją projektu. Stosownie do § 5 ust. 1 umowy "w związku z realizacją Projektu Beneficjentowi przysługują koszty pośrednie rozliczane ryczałtem w wysokości 10% poniesionych, udokumentowanych i zatwierdzonych w ramach projektu wydatków bezpośrednich, z zastrzeżeniem ust. 2". Zgodnie z § 5 ust. 2 umowy "Instytucja Zarządzająca może obniżyć stawkę ryczałtową kosztów pośrednich w przypadkach rażącego naruszenia przez Beneficjenta postanowień niniejszej Umowy w zakresie zarządzania projektem. W sytuacji rażącego naruszenia przez Beneficjenta zapisów umowy o dofinansowanie, w zakresie zarządzania Projektem, Instytucja Zarządzająca może podjąć decyzję o obniżeniu stawki ryczałtowej określonej dla Projektu, zgodnie z załącznikiem nr 17 "Katalog naruszeń zapisów Umowy o dofinansowanie Projektu - zakres obniżeń stawek ryczałtowych kosztów pośrednich". Organ właściwie przedstawił sposób wyliczenia kwoty kosztów pośrednich przypadającą do zwrotu.
Powyższe prowadzi do wniosku, że Beneficjent – jak zasadnie wskazał organ - naruszył zapisy § 4 ust. 5 i 6 pkt 2 umowy, zobowiązujące go do realizacji projektu zgodnie z zapisami wniosku o dofinansowanie oraz przestrzegania i stosowania Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków. Beneficjent naruszył także postanowienia § 18 ust. 1, 4 i ust. 5 umowy zobowiązujące go do przechowywania i udostępniania w razie kontroli dokumentacji projektu, w szczególności dokumentacji potwierdzającej kwalifikowalność wydatków. Zgodzić należy się z organem, że naruszony został także przez Beneficjenta Podrozdział 6.2 "Ocena kwalifikowalności wydatku" pkt 3 lit. e) Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020, zgodnie z którymi wydatkiem kwalifikowalnym "jest wydatek spełniający łącznie następujące warunki: (...) e) został poniesiony zgodnie z postanowieniami umowy o dofinansowanie, (...).
Podsumowując wskazać należy, że w ocenie Sądu po przeanalizowaniu całości okoliczności niniejszej sprawy należało stwierdzić, że organ orzekający prawidłowo ustalił, że działanie Beneficjenta stanowiące naruszenie postanowień umowy i wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków spowodowało wystąpienie szkody w budżecie UE (co organ szczegółowo przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji). Organ przeprowadził wyczerpujące postępowanie oraz przedstawił poczynione ustalenia i szczegółową analizę zastosowanych regulacji. Podkreślić także trzeba, że organ wnikliwie ustosunkował się do zarzutów podnoszonych przez Beneficjenta. Sąd podziela w całości zaprezentowane stanowisko i jego argumentację. W ustalonym prawidłowo stanie faktycznym organy zastosowały właściwe przepisy prawa materialnego unijnego i krajowego, które powołano, właściwie zinterpretowano i omówiono w zaskarżonej decyzji, co usuwa zarzut ich naruszenia. Zaakcentować także należy, że dopłaty unijne opierają się na konkretnych zasadach, ujęte są w jednoznacznych regulacjach i obwarowane sztywnym reżimem prawnym; brak jest w tym zakresie spraw możliwości dowolności i stosowania uznania administracyjnego czy wykładni rozszerzającej przepisów prawnych. Podkreślenia wymaga i to, że mimo cywilnoprawnego charakteru zawartej umowy, przyznane i wypłacone środki nadal pozostają środkami publicznymi, które mogą być wykorzystane wyłącznie w celu i na warunkach określonych w Konkursie. Należy również podkreślić, że przystąpienie do realizacji projektów finansowanych w ramach programów operacyjnych jest dobrowolne, jednakże zawarcie umowy wiąże się nie tylko z nabyciem przez beneficjenta odpowiednich uprawnień, ale także nakłada na beneficjenta szereg obowiązków, które beneficjent zobowiązał się przestrzegać, w tym obowiązki związane z dysponowaniem środkami publicznymi, które beneficjent bierze na siebie z chwilą przystąpienia do umowy o dofinansowanie projektu (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2018 r., sygn. akt I GSK 873/18). Beneficjent ponosi pełną odpowiedzialność za realizację zaakceptowanego i sfinansowanego ze środków publicznych projektu (środki krajowe i europejskie).
Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił